06 września 2022 - Przeczytasz w 4 min

Co to są D-dimery? Możliwe przyczyny podwyższonych D-dimerów

Podwyższone D-dimery wskazują na nasilenie procesów krzepnięcia i fibrynolizy. Nieprawidłowe ich wartości mogą sugerować występowanie żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej czy zespołu rozsianego krzepnięcia wewnątrznaczyniowego. U osób zdrowych w surowicy krwi stwierdza się tylko śladowe wartości D-dimerów.

D-dimer (inaczej dimer D) to produkt plazminowej degradacji zakrzepu. Stanowi on główny parametr diagnostyczny chorób przebiegających ze wzmożoną krzepliwością krwi. Sprawdź, w jaki sposób dokonuje się oznaczenia jego stężenia oraz czy badanie to można przeprowadzić u wszystkich osób. Dowiedz się, czy do badania D-dimerów należy się w specjalny sposób przygotować.

podwyższone d dimery

Co to są D-dimery?

D-dimery to fragmenty fibryny – białka wytrącającego się z osocza krwi w czasie jej krzepnięcia. Fibryna jest podstawą do utworzenia skrzepu. D-dimery powstają na skutek enzymatycznego rozkładu fibryny przez plazminę. Ta z kolei jest enzymem białkowym, który obecny jest w osoczu krwi i odpowiada za rozkład białek budujących skrzeplinę. W efekcie dochodzi do przywrócenia płynności krwi, co sprawia, że naczynie, w którym został utworzony zakrzep, staje się drożne. Obecność D-dimerów w osoczu jest dowodem na lizę fibryny stabilizowanej, stanowiącej zrąb uformowanego zakrzepu. Stężenie Dimerów D posiada przydatność kliniczną i diagnostyczną w procesach chorobowych, którym towarzyszą stany nadkrzepliwości.

Jak ocenić poziom D-dimerów?

Badanie D-dimerów wykonuje się z krwi. Oznaczenia można dokonać we krwi włośniczkowej, żylnej lub tętniczej. Jednak najczęściej wykonywane jest w krwi żylnej. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania od chorego. Można je wykonywać o dowolnej porze dnia, bez względu na czas ostatnio spożytego posiłku. Nie trzeba być na czczo. Ważne jednak, aby pacjenci zgłaszający się na badanie D-dimerów unikali nadmiernego wysiłku i stresu. Inne czynniki, które rzutować mogą na wiarygodność wyników, to: lipemia (zmętnienie pobranej próbki krwi w wyniku akumulacji cząsteczek lipoprotein), wysokie stężenie  bilirubiny (pomarańczowoczerwony barwnik żółciowy), hemoliza (przedwczesny i nieprawidłowy proces rozpadu erytrocytów, będący wynikiem niewłaściwego pobrania i transportu materiału). Z wynikiem badania D-dimerów należy się zgłosić do lekarza, który na nie skierował, aby uzyskać fachową ich interpretację.

Jakie są wskazania i przeciwwskazania do badania D-dimerów?

Najogólniej można stwierdzić, że wskazaniem do oznaczenia stężenia D-dimerów jest rozpoznanie i monitorowanie procesu leczenia schorzeń układu krzepnięcia i sercowo-naczyniowych. Powodem badania jest obecność objawów wskazujących na możliwość wystąpienia incydentu zakrzepowego lub zaburzenia, które powoduje ostry lub przewlekły stan nadkrzepliwości. Oznaczenie stężenia D-dimerów uznaje się za specyficzny i czuły marker obecności procesu fibrynolizy. Badanie to warto wykonać także w przypadku, gdy w morfologii krwi obserwowany jest wzrost poziomu trombocytów, czyli płytek krwi. Badanie, powinno być wykonywane na zlecenie lekarza. Ilość krwi pobranej do analizy jest na tyle niewielka, że nie stanowi ryzyka dla chorego. Jakiekolwiek powikłania, jakie mogą być nim spowodowane, wiążą się  wyłącznie z samym pobraniem krwi. Polegają na niewielkim bólu w trakcie wkłówania lub niewielki ból czy krwiak w miejscu wkłucia.

Przyczyny podwyższonych D-dimerów

Istnieje wiele potencjalnych przyczyn odpowiadających za podwyższone D-dimery. Parametr ten jest istotnym wskaźnikiem oceny pracy układu krzepnięcia. Jego zwiększone wartości mogą wskazywać na ryzyko choroby sercowo-naczyniowe. Podwyższone D-dimery występują u chorych na chorobę niedokrwienną serca, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego (inaczej zespół DIC (ang. disseminated intravascular coagulation), zakrzepicę żylną. Najgroźniejszym, często śmiertelnym, powikłaniem zakrzepicy jest zatorowość tętnic płucnych, dla której również typowe są wysokie D-dimery. Oznaczenie stężenia D-dimerów we krwi znalazło również zastosowanie w prognozowaniu nawrotu zatoru tętnicy płucnej. Jest to bardzo często występująca sytuacja kliniczna, dotycząca  około 30% chorych z wcześniejszym epizodem zakrzepowym. Stężenie D-dimerów wzrasta u około 80% pacjentów z żylną chorobą zakrzepowo-zatorową (ŻChZZ). Brytyjski Komitet do spraw Standardów w Hematologii (British Committee for Standards in Haematology) rekomenduje oznaczanie poziomu D-dimeru u pacjentów, u których objawy wskazujące na ŻChZZ utrzymują się nie dłużej niż 14 dni. Pozwala to zachować niemal 100-procentową czułość badania.

D-dimery wysokie obecne są w przebiegu sepsy oraz choroby nowotworowej (aktywacji układu krzepnięcia). Podwyższone D-dimery stwierdza się również podczas terapii trombolitycznej (podczas przyjmowania leków prowadzących do rozpuszczenia zakrzepu). Seryjne oznaczanie stężenia D-dimerów w czasie terapii heparyną umożliwia monitorowanie skuteczności leczenia antykoagulacyjnego. Pacjenci, którzy stosują oznaczenia D-dimerów do monitorowania skuteczności terapii przeciwzakrzepowej, powinni powtarzać oznaczenia za pomocą jednej metody, najlepiej w tym samym laboratorium, aby uniknąć pomyłek w interpretacji wyników spowodowanych różnymi zakresami referencyjnymi.

Wzrost stężenia omawianych związków obserwuje się u osób w podeszłym wieku, w stanach po urazie i po zabiegach chirurgicznych. Podczas ciąży dochodzi do istotnych zmian w hemostazie, które mogą powodować wzrost stężenia D–dimerów. Stan ten może być szczególnie charakterystyczny dla 2. i 3. trymestru ciąży. Stężenie D-dimerów może być większe w czasie toczącego się w organizmie stanu zapalnego. Ostatnie badania donoszą o podwyższonym poziomie D-dimerów we krwi u osób zmagających się z COVID-19, zwłaszcza z ciężkim przebiegiem choroby. . Wyniki wskazują na obecność rozsianych mikrozakrzepów w małych naczyniach płucnych i towarzyszącą temu nekrozę tkanek.

Czy niski poziom D-dimerów powinien martwić?

Niskie D-dimery pozwalają na wykluczenie u pacjenta schorzeń, takich jak: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa, zakrzepica żył głębokich lub zatorowość płucna. Niewielkie ilości dimeru D wykrywa się w osoczu zdrowych osób, ponieważ w warunkach fizjologicznych 2–3% fibrynogenu jest przekształcane w fibrynę.

Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. K. Chojnowski, Dimer D – diagnostyczny i rokowniczy marker żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, „Hematologia” 2010, t. 1, nr 2, s. 102–108.
  2. M. Galar, A. Szumowska, E. Tajanko i wsp., D-dimer w zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych, „Nowa Medycyna” 2011, nr 1, s. 7–10.
  3. K. Rośniak-Bąk, M. Łobos, Przydatność kliniczna i diagnostyczna oznaczeń D-dimeru w różnych stanach chorobowych, „Folia Medica Lodziensia” 2016, t. 43, nr 1, s. 69–91.
  4. A. Szczeklik, Choroby wewnętrzne. Przyczyny, rozpoznanie i leczenie, t. 1, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2005.

Podobne artykuły

19 sierpnia 2020

Zaburzenia krzepnięcia krwi – diagnostyka laboratoryjna

Naruszenie ciągłości naczyń krwionośnych skutkuje pojawieniem się krwawienia. Organizm dąży do naprawy takiego uszkodzenia i zapobieżenia utraty zbyt dużej ilości krwi. Złożony, wieloetapowy proces, którego celem jest powstrzymanie krwi przed wypływem i zapewnienie płynności przepływu krwi w naczyniach nazywamy hemostazą. Zaburzenia krzepnięcia krwi sprawiają, że proces ten jest niewystarczająco efektywny na którymś z etapów. Jak objawiają się zaburzenia krzepnięcia krwi i w jaki sposób się je diagnozuje? Zaburzenia krzepnięcia krwi – co to takiego? Zaburzenia krzepnięcia krwi to złożona grupa nieprawidłowości, których charakterystyczną cechą są kłopoty z przedłużającym się samoistnym krwawieniem. Do zaburzeń krzepnięcia zalicza się m.in. skazy krwotoczne i skazy zakrzepowo-zatorowe. Wyróżnia się skazy krwotoczne naczyniowe, skazy krwotoczne osoczowe oraz skazy krwotoczne płytkowe. Krwotoczne skazy naczyniowe związane są z wadą lub uszkodzeniem naczyń krwionośnych. Mogą być schorzeniem wrodzonym (np. wrodzona naczyniakowatość krwotoczna) lub nabytym np. w związku z zażywanymi lekami (np. glikokortykosteroidami) czy w przebiegu niektórych zakażeń bakteryjnych lub wirusowych. Skazy krwotoczne płytkowe spowodowane są nieprawidłową ilością płytek krwi lub upośledzeniem ich funkcji. Małopłytkowość oznacza zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej 150 tys./uL. Przyczyny małopłytkowości mogą być rozmaite i dotyczyć zarówno niedostatecznego wytwarzania płytek krwi w organizmie, jak i ich nadmiernego usuwania z krążenia. Trombocytopatie, czyli zaburzenia czynności płytek krwi, związane są przede wszystkim ze stosowanym leczeniem lub innymi chorobami (np. uszkodzeniem wątroby). Wrodzone osoczowe skazy krwotoczne są zazwyczaj spowodowane niedoborem lub zaburzeniem czynności pojedynczego czynnika krzepnięcia krwi. Najczęstszą wrodzoną skazą krwotoczną jest Choroba von Willebranda. Do tej grupy schorzeń należą także hemofilie. Nabyte osoczowe skazy krwotoczne są związane z niedoborem wielu czynników krzepnięcia. Przyczyną może być ich nieprawidłowa synteza (np. w chorobach wątroby) lub nadmierne zużycie, a rzadziej także obecność przeciwciał. Nadkrzepliwość krwi czyli trombofilia to z kolei skłonność do wzmożonego krzepnięcia krwi. Stan ten sprzyja rozwojowi żylnej choroby zakrzepowo- zatorowej. Może być spowodowany zaburzeniem wrodzonym (np. mutacja czynnika V Leiden) lub nabytym (np. zespół antyfosfolipidowy). Zaburzenia krzepliwości krwi – objawy Zaburzenia krzepnięcia krwi mogą objawiać się różnorako, w zależności od rodzaju zaburzenia. Skazy naczyniowe charakteryzują się płaskimi lub grudkowymi wykwitami i wybroczynami na skórze oraz błonach śluzowych. Krwawienia skórno-śluzówkowe, takie jak krwawienia z dziąseł, nosa, dróg moczowych, dróg rodnych czy drobne wybroczyny na skórze i błonie śluzowej jamy ustnej są typowe dla skaz płytkowych. Występuje nadmierne krwawienie po uszkodzeniu tkanek, istnieje ryzyko ciężkich krwotoków do przewodu pokarmowego lub ośrodkowego układu nerwowego. Krwawienia skórno-śluzówkowe występują także w Chorobie von Willebranda. Mogą na nią wskazywać obfite i przedłużające się miesiączki u kobiet, nawracające krwawienia z dziąseł i śluzówki nosa, krwotoki po usunięciu zębów i łatwe siniaczenie się. W przypadku ciężkiej hemofilii dominujące są krwawienia do stawów prowadzące do ich zniekształcenia i zniszczenia. Może pojawić się także krwawienie do mięśni, krwawienia z układu moczowego czy pokarmowego oraz krwotoki wewnątrzczaszkowe. Po zabiegach chirurgicznych i ekstrakcji zębów obserwuje się uporczywe, nadmierne krwawienie. Trombofilia zwiększa ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Zakrzepica żył głębokich może przebiegać skąpoobjawowo lub manifestować się bólem łydki wraz z obrzękiem podudzia i ociepleniem skóry. Niekiedy pojawia się podwyższenie temperatury ciała. Zakrzepica to groźny stan, nie zwlekaj więc z wizytą u lekarza. Jeśli takim objawom towarzyszy dodatkowo duszność, ból w klatce piersiowej, kaszel czy krwioplucie, natychmiast zadzwoń po pomoc, może to bowiem świadczyć o dostaniu się skrzepliny do płuc i zatorowości płucnej. Zaburzenia krzepnięcia krwi objawiają się przede wszystkim nadmiernymi, nieprawidłowymi krwawieniami. Mogą to być krwawienia samoistne – bez poprzedzającego urazu, lub wywołane jakimś czynnikiem (np. usunięciem zęba). Krwawienie przedłuża się, jest nasilone i uporczywe. Czasem objawy skazy krwotocznej są bardziej subtelne i manifestują się w postaci obfitej miesiączki czy skłonnością do powstawania podbiegnięć krwawych w skórze. Jeśli zaobserwujesz u siebie takie symptomy, koniecznie udaj się do lekarza. Samodzielna identyfikacja przyczyny na podstawie jedynie obrazu klinicznego jest praktycznie niemożliwa. Konieczne może okazać się wykonanie badań laboratoryjnych i dogłębna analiza wyników. Czasem potrzebna jest także bardziej szczegółowa, specjalistyczna diagnostyka. Słabe krzepnięcie krwi i nadkrzepliwość krwi – jakie badania wskazują na rozpoznanie?   Objawy wskazujące na zaburzenia krzepnięcia krwi wymagają wykonania podstawowych badań laboratoryjnych. Będą to morfologia z rozmazem (ocena płytek krwi, ocena ewentualnej niedokrwistości wskutek krwawień) oraz badania układu krzepnięcia. Oceniane parametry mogą obejmować: PT (czas protrombinowy), TT (czas trombinowy), stężenie fibrynogenu, APTT (czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, dawniej czas kaolinowo-kefalinowy), czas krwawienia, czas okluzji czy stężenie D- dimerów. Pogłębienie diagnostyki w niektórych przypadkach może wymagać wykonania badań biochemicznych krwi, badania stężenia i aktywności czynników krzepnięcia, badania moczu, biopsji szpiku, badań w kierunku zakażeń wirusowych, poszukiwania chorób przewlekłych i autoimmunologicznych czy innych. W przypadku podejrzenia nadkrzepliwości, w zestaw zalecanych badań wchodzą przykładowo: aktywność białka C i stężenie wolnego białka S, oporność na aktywowane białko C, czynnik V Leiden i mutacja genu 20210A protrombiny, antykoagulant toczniowy i wiele innych. Pamiętaj, by w razie zaobserwowania u siebie niepokojących objawów udać się do lekarza. Nie podejmuj prób diagnostyki i leczenia na własną rękę. Lekarz po ocenie Twojego stanu klinicznego, zleci odpowiednie i adekwatne badania. Panel badań układu krzepnięcia znajdziesz tutaj. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik „Układ krzepnięcia – badanie i interpretacja” – P. Łaguna, M. Matysiak „Rozpoznawanie i leczenie zaburzeń krzepnięcia u dzieci” – A. Sarnaik, D. Kamat, N. Kannikeswaran  

15 czerwca 2017

Badania krwi – jak się przygotować? Kiedy rano i „na czczo”?

U tej samej osoby w odstępie zaledwie dwóch dni wyniki analizy krwi mogą pokazać zupełnie inny obraz. Powodem tych różnic może być niewiedza o tym, jak właściwie przygotować się do badań laboratoryjnych. Podpowiadamy, jak przygotować się do badania krwi, by uzyskane wyniki były jak najbardziej wiarygodne i istotne diagnostycznie. Badania krwi – jak się przygotować? Kiedy badania wykonać rano? Zmiany fizjologiczne, jakie zachodzą w naszym organizmie, podlegają rytmom dobowym. Istnieje nawet dziedzina naukowa, która zajmuje się badaniem wpływu pór dnia na naszą fizjologię – jest to chronofarmakologia. Według specjalistów zajmujących się tym tematem, stężenie wielu parametrów istotnych dla funkcjonowania naszego organizmu najwyższe jest rano. Poziom świadczącej o kondycji naszych nerek kreatyniny podnosi się wieczorem. Stężenie glukozy, które kontroluje się u osób chorych na cukrzycę lub tych, u których istnieje podejrzenie jej wystąpienia, jest wysokie w nocy, a opadają w ciągu dnia. Jeśli lekarz podejrzewa u nas niedokrwistość czy nieprawidłową gospodarkę żelazem, konieczne będzie oznaczenie jego stężenia we krwi. Badanie to koniecznie należy wykonać rano, gdyż po południu stężenie tego pierwiastka jest najniższe. Ważne dla elastyczności komórek fosforany także wykazują najwyższe stężenie w nocy. Hemoglobina, która ułatwia transport żelaza i wapnia, osiąga najwyższe stężenie rano, i to wtedy najlepiej pobierać krew, aby móc obiektywnie ocenić jej poziom. W przypadku części badań laboratoryjnych pora dnia, w której krew musi być pobrana, nie ma większego znaczenia co do wyników badań, jednakże, jeśli tylko to możliwe, dobrze jest odwiedzać punkty pobrań przed południem. Pora dnia nie wpływa na  wynik  w przypadku badań serologicznych, np. w kierunku infekcji (np. Toxoplazmoza IgG, IgM, Borelioza IgG, IgM), badań grup krwi, badań genetycznych, badań alergologicznych, czyli pomiarów przeciwciał IgE. Takie parametry nie wykazują zmienności dobowej i równie dobrze, można oznaczyć je w godzinach popołudniowych. Niemniej jednak, najczęściej zlecane są one razem z innymi badaniami, dlatego też wszystkie warto wykonać tego samego dnia, o tej samej porze. Jeśli nie jesteś pewien, czy stężenie danego parametru podlega rytmom dobowym i czy istnieje konieczność wykonania badania w godzinach porannych, możesz zadzwonić do laboratorium lub sprawdzić na stronie internetowej DIAGNOSTYKI w katalogu badań. Badanie krwi – jak się przygotować? Co oznacza „na czczo”? Wielu pacjentów zastanawia się, o której mogą zjeść ostatni posiłek, aby wyniki badań krwi nie były zafałszowane i czy trzeba przez dłuższy czas przygotowywać się do badania. Pamiętajmy, że badania, zwłaszcza okresowe czy profilaktyczne, mają wykazać stan organizmu w warunkach w jakich żyjemy na co dzień! Należy unikać radykalnych zmian w zachowaniu i diecie. Przygotowanie do badania, zwłaszcza obejmującego lipidogram, powinno sprowadzić się  do utrzymania przed badaniem, co najmniej przez tydzień, normalnej diety, która z zasady powinna być izokaloryczna (jest to po prostu  zwykła dieta bez posiłków przesadnie tłustych), ale kompletna pod względem makro i mikroskładników. Nie doprowadzać przed badaniem do zmian wagi ciała. Przez trzy dni przed badaniem wyeliminować alkohol i abstynencja taka jest warunkiem koniecznym. Jeżeli wiadomo nam, że mieliśmy w przeszłości zbyt wysoki poziom triglicerydów we krwi, abstynencja alkoholowa powinna trwać tydzień. Powstrzymywanie się od posiłków przed pobraniem krwi powinno trwać 12 do 14 godzin. Musi obejmować kawę, mleko i cukier. Nie dotyczy natomiast wody, którą pić nie tylko można, ale wprost należy. Utrzymanie postu należy sobie ułatwiać pobierając krew rano (optymalnie pomiędzy 7-10-tą), unikając wysiłku i stresu. Decydując się na badanie należy przestrzegać trzytygodniowego odstępu od lekkich chorób zakaźnych i urazów. Oczywiście w przypadku wskazań do natychmiastowego wykonania badania, należy stosować się do zaleceń lekarza, który powinien również decydować o odstawianiu przed badaniem przyjmowanych leków. Badania krwi – jak się przygotować? Co z lekami? Leki przyjmowane na stałe, np. te na nadciśnienie tętnicze, należy przyjąć jak zwykle. Lekarz, który zleca badania, będzie potrafi właściwie zinterpretować wyniki. Jeśli zajdzie taka potrzeba, zapewne wcześniej zostaniemy uprzedzeni, że któryś z przyjmowanych przez nas leków powinien zostać przyjęty dopiero po pobraniu krwi do analizy. W tej grupie znajdują się, m.in. leki, które mogłyby zaburzyć obraz poziomu stężenia hormonów tarczycy lub te, które bezwzględnie należy przyjmować w trakcie lub po posiłku, ponieważ na badania, jak wspomnieliśmy, należy przyjść na czczo. Koniecznie powinniśmy także poinformować lekarza o wszelkich przyjmowanych suplementach diety – może okazać się konieczne odstawienie ich już na kilka dni przed badaniem krwi. To samo dotyczy preparatów ziołowych – wpływają one na aktywność enzymów, gospodarkę hormonalną oraz poziom stężenia niektórych pierwiastków. Badania hormonalne – jak się przygotować? Specjalnego reżimu wymagają badania hormonalne, w których ze względu na istnienie cyklu dobowego należy przestrzegać ściśle: pory pobrania krwi (nawet oznaczany rutynowo TSH wykazuje 50% dobowe wahania; fazy cyklu miesiączkowego u kobiet w przypadku hormonów płciowych. Z zasady należy unikać stresu i wysiłku fizycznego (np. w przypadku prolaktyny u kobiet). W przypadku hormonalnych badań wykonywanych cyklicznie przestrzeganie pory pobrania jest niezwykle istotne, stąd, jeżeli nie ma innych wskazań, badania należy wykonywać rano. Badania krwi – gdzie wykonać? Badania możesz wykonać w placówkach Diagnostyki. Sprawdź listę punktów pobrań w miastach i wybierz dogodną dla siebie lokalizację.  

04 marca 2021

„Gęsta krew” – czy zawsze oznacza trombofilię? Objawy i przyczyny

„Gęsta krew” to potoczne sformułowanie używane czasem do określenia stanów nadkrzepliwości krwi. Trombofilia, czyli nadkrzepliwość krwi to nabyta lub wrodzona predyspozycja do występowania żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej, a czasem także zakrzepicy tętniczej. Wyrażenie „gęsta krew” może być także stosowane w kontekście zespołu nadmiernej lepkości krwi, będącego efektem zwiększonej liczby krwinek lub stężenia białek osocza. „Gęsta krew” – przyczyny   Trombofilia jest związana z zaburzeniem stanu równowagi pomiędzy czynnikami prozakrzepowymi, a czynnikami przeciwzakrzepowymi. Zwykle dochodzi do wzrostu produkcji trombiny lub upośledzenia jej inaktywacji. Do genetycznie uwarunkowanych stanów nadkrzepliwości krwi należą np.: czynnik V Leiden, wariant G20210A genu protrombiny, niedobór białka C, niedobór białka S, niedobór antytrombiny, część dysfibrynogenemii czy homozygotyczna postać homocystynurii. Trombofilia wrodzona występuje u około 8% ogólnej populacji. Za najczęstszą przyczynę uznaje się czynnik V Leiden (zmutowany czynnik V układu krzepnięcia), a na drugim miejscu plasuje się polimorfizm G20210A genu protrombiny. Do trombofilii nabytych zalicza się natomiast: zespół antyfosfolipifowy, hiperhomocysteinemię, zwiększone stężenie czynnika IX lub XI, zwiększoną aktywność czynnika VIII czy nabytą oporność na aktywowane białko C. Podejrzenie trombofilii wymaga przeprowadzenia diagnostyki przez lekarza. Istnieje cały panel badań laboratoryjnych przydatnych do zidentyfikowania przyczyny nadkrzepliwości krwi. Do podstawowych badań należą m.in.: aktywność antytrombiny, aktywność białka C i stężenie wolnego białka S, oporność na aktywne białko C, aktywność czynnika krzepnięcia VIII, antykoagulant toczniowy, przeciwciała antykardiolipinowe i przeciw β2 – glikoproteinie I oraz badania genetyczne. Podejrzenie zakrzepicy zawsze wymaga wykonania morfologii krwi oraz parametrów krzepnięcia. Wszystkie te badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Zespół nadmiernej lepkości krwi związany jest ze zwiększoną liczbą krwinek lub białek osocza, które „zagęszczają krew”. Występuje np. w czerwienicy prawdziwej, czerwienicy wtórnej, niektórych białaczkach, makroglobulinemii Waldenströma czy w szpiczaku plazmocytowym. Czerwienica prawdziwa to nowotwór układu krwiotwórczego, który charakteryzuje się wzrostem liczby czerwonych krwinek, ale często współistnieje także większa produkcja białych krwinek i płytek krwi. Jego najczęstszym powikłaniem jest zakrzepica tętnicza i żylna. W diagnostyce, prócz morfologii krwi obwodowej, wykorzystuje się biopsję szpiku oraz badania molekularne. Szpiczak plazmocytowy również jest chorobą nowotworową. Jego istotą jest niekontrolowany rozrost plazmocytów i wytwarzanie monoklonalnych immunoglobulin, które prowadzą do narządowych uszkodzeń. Do diagnostyki szpiczaka służą badania laboratoryjne (morfologia, badania białek surowicy i moczu), biopsja szpiku, badania cytogenetyczne i badania obrazowe. Zwrotu „gęsta krew” nie zawsze używa się w kontekście choroby. Czasem można go usłyszeć przy pobieraniu krwi w laboratorium, co może się wówczas wiązać np. z odwodnieniem. Zbyt „gęsta krew” – objawy   Większość stanów nadkrzepliwości krwi nie daje charakterystycznych objawów, ale predysponuje do rozwoju zakrzepicy żył głębokich. Do objawów zakrzepicy należą: ból łydki podczas chodzenia oraz ucisku, obrzęk/ pogrubienie łydki lub nawet całej nogi, ocieplenie kończyny czy poszerzenie powierzchownych żył, które nie przemija po uniesieniu kończyny. Warto jednak wiedzieć, że w wielu przypadkach takie objawy są słabo wyrażone lub nawet niezauważalne. Czasem, skrzepliny z żył głębokich docierają do płuc, doprowadzając do zatorowości płucnej. Najczęstszym objawem jest wówczas gwałtownie pojawiająca się duszność, której może towarzyszyć ból w klatce piersiowej, kaszel, omdlenie czy krwioplucie. Nadkrzepliwość o podłożu genetycznym sprzyja także wystąpieniu zakrzepicy zatok żylnych mózgu, żył jamy brzusznej i żył kończyn górnych oraz niepowodzeń położniczych. Niektóre trombofilie zwiększają ponadto ryzyko udarów mózgu. Stany nadkrzepliwości przez wiele lat mogą przebiegać skrycie i ujawnić się, gdy dołączą dodatkowe czynniki ryzyka np. ciąża czy okres pooperacyjny. Do innych czynników zwiększających ryzyko zakrzepicy należą m.in.: wiek >40 lat, otyłość, urazy, unieruchomienie, żylaki kończyn dolnych, długotrwała podróż, ciąża i połóg, antykoncepcja hormonalna, nowotwory złośliwe, stany zapalne, odwodnienie, choroby autoimmunologiczne czy duże zabiegi operacyjne. Do objawów związanych z zespołem nadmiernej lepkości krwi należą najczęściej: objawy neurologiczne (bóle i zawroty głowy, szumy uszne czy nagła głuchota, zaburzenia widzenia, oczopląs, zaburzenia świadomości), a także bolesny rumień kończyn i krwawienia z nosa i dziąseł.   Trombofilia a utrzymanie ciąży   Niektóre stany nadkrzepliwości wiążą się z ryzykiem powikłań położniczych. Wśród takich wymienia się np. nawracające poronienia, obumarcia wewnątrzmaciczne płodu, porody przedwczesne, stan przedrzucawkowy, niewydolność łożyska czy wewnątrzmaciczne zaburzenia wzrastania płodu. W okresie ciąży (a jeszcze bardziej w czasie połogu) znamiennie wzrasta także ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych. Nawykowe poronienia i obumarcia płodu o nieznanej etiologii są wskazaniem do wykonania badań w kierunku zespołu antyfosfolipidowego. Jeśli cokolwiek Cię niepokoi, koniecznie udaj się do lekarza. Jeśli znajdujesz się w grupie zwiększonego ryzyka zakrzepicy, pamiętaj o piciu odpowiednich ilości płynów, zdrowym odżywianiu i aktywnym trybie życia. Unikaj długotrwałego bezruchu, zadbaj o prawidłową masę ciała i zrezygnuj z palenia papierosów. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik. Położnictwo i ginekologia – G.H. Bręborowicz.
Powiązane badania

D-dimer
D-dimer, ilościowo. Oznaczenie D-dimerów w surowicy,  wykonywane w podejrzeniu nasilenia procesów krzepnięcia i fibrynolizy, przydatne  w diagnostyce zaburzeń krzepnięcia: zakrzepicy żylnej i tętniczej, zatoru płucnego, zespołu rozsianego wykrzepiania  wewnątrznaczyniowego i różnicowaniu hiperfibrynolizy.