13 lipca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Dieta na serce – jaki wpływ ma dieta na funkcjonowanie serca?

Właściwie skomponowany jadłospis korzystnie wpływa na wiele obszarów funkcjonowania ludzkiego organizmu. Szczególnie istotny jest związek pomiędzy odpowiednim żywieniem, a zdrowiem sercowo-naczyniowym. Z tego powodu warto wiedzieć jakie produkty spożywcze należy uwzględnić w diecie,  aby jak najlepiej zadbać o zdrowe serce oraz zmniejszyć ryzyko chorób takich jak m.in. miażdżyca lub zawał serca.

dieta na serce

Dieta na serce

Dieta, która będzie korzystnie wpływać na zdrowie sercowo-naczyniowe związana jest przede wszystkim z właściwą kontrolą stężeń związków tłuszczowych we krwi. Nieprawidłowe poziomy określonych lipoprotein oraz cholesterolu zwiększają ryzyko rozwoju miażdżycy. Jest to przewlekła choroba cywilizacyjna, w przebiegu której dochodzi do powstawania tzw. blaszek miażdżycowych. Blaszki miażdżycowe, zlokalizowane w ścianach naczyń tętniczych prowadzą do zmniejszenia ich światła, co w konsekwencji upośledza przepływ krwi oraz może skutkować powstaniem zatoru, całkowicie blokującego naczynie. Dochodzi wówczas do rozwoju niedokrwienia tkanek unaczynionych przez określoną tętnicę. Tego typu patologiczne zjawisko może prowadzić do rozwoju przewlekłej choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia sercowego lub nawet udaru mózgu.

Jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy jest nieprawidłowa dieta, połączona z brakiem aktywności fizycznej, otyłością oraz siedzącym trybem życia. Szczególnie istotny wpływ na rozwój miażdżycy mają wysokie poziomy tzw. „złego cholesterolu”, czyli frakcji lipoprotein o niskiej gęstości,  LDL (ang.  low density lipoproteins). W celu weryfikacji metabolizmu tłuszczowego oraz oceny ryzyka sercowo-naczyniowego warto wykonać lipidogram. Jest to jedno z podstawowych badań krwi, które poza stężeniami lipoproetin LDL ocenia także stężenie całkowitego cholesterolu, cholesterolu HDL( ang. high density lipoprotein), lipoproetin o wysokiej gęstości, tzw. „dobrego cholesterolu” oraz trójglicerydów. Wczesne wykrycie nieprawidłowości w tym zakresie pozwala na sprawne wdrożenie właściwej profilaktyki oraz zmianę nawyków żywieniowych i behawioralnych, które pozwolą na uniknięcie rozwoju wielu, poważnych powikłań zdrowotnych. 

Dieta na wzmocnienie serca

Właściwie ułożony jadłospis jest szczególnie ważny w przypadku, gdy u danej osoby zostały już zdiagnozowane choroby układu sercowo-naczyniowego, takie jak np. miażdżyca lub przewlekła choroba wieńcowa. Odpowiednie żywienie, połączone w określonych przypadkach z właściwą farmakoterapią pozwolą na utrzymywanie odpowiednich stężeń tłuszczów we krwi oraz zahamują dalszą progresję patologicznych zmian w obrębie naczyń krwionośnych.

W diecie korzystnej dla serca  należy uwzględnić produkty spożywcze, które zwierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe, w tym także substancje z grupy kwasów omega-3. Związki te korzystnie wpływają na profil lipidowy, przez co pośrednio zmniejszają ryzyko rozwoju chorób serca. Dobrym źródłem kwasów omega-3 są np. ryby morskie, takie jak makrela, śledź lub łosoś. W przypadku sięgania po olej warto wybierać olej rzepakowy lub oliwę z oliwek.

Warto pamiętać także o spożywaniu dużych ilości owoców i warzyw, optymalnie w jak najmniej przetworzonych formach. Istotna jest tutaj różnorodność, przy czym zaleca się uwzględnienie w diecie warzyw strączkowych, takich jak bób oraz fasola oraz zielonych warzyw jak m.in. brokuły, sałata lub szpinak. Pieczywo i makarony należy wybierać w wariancie pełnoziarnistym. Dzięki tym prostym zmianom dostarczymy organizmowi więcej błonnika, który warunkuje prawidłową pracę jelit oraz obniża poziomy tzw. „złego cholesterolu” we krwi.

Mięso stanowi podstawowe źródło białka w diecie wielu osób. W przypadku diety na wzmocnienie serca optymalnym gatunkiem będą różnego rodzaju chude mięsa, takie jak np. kurczak lub indyk. W przeciwieństwie do mięs czerwonych zwierają one mniejsze ilości tłuszczów, co pozwala na utrzymanie prawidłowego profilu lipidowego.

Dieta na serce – czego unikać?

W przypadku stosowania diety na serce należy unikać produktów takich jak np. słodycze. Zwierają one duże ilości prostych cukrów, które bezpośrednio prowadzą do rozwoju otyłości, nieprawidłowych stężeń poszczególnych frakcji lipidowych oraz są związane z rozwojem insulinooporności, która może z czasem przekształcić się w cukrzycę typu drugiego.

Należy także ograniczyć jak najbardziej spożycie wysoko przetworzonych mięs, takich jak np. kabanosów, boczku lub parówek i kiełbas. Są one bardzo bogate w cholesterol i nasycone kwasy tłuszczowe oraz sól, której nadmierne spożycie może być związane z rozwojem nadciśnienia tętniczego. Dodatkowo, produkty te zwierają wiele szkodliwych konserwantów, które niekorzystnie wpływają m.in. na ryzyko rozwoju określonych schorzeń przewodu pokarmowego.

Mięso czerwone, bogate w tłuszcze zwierzęce warto zastąpić mięsem białym, drobiowym (np. kurczakiem). Należy także unikać spożywania oraz gotowania z wykorzystaniem smalcu, jako że produkt ten jest niezwykle bogaty w niezdrowe związki tłuszczowe.

Alkohol także znacząco niekorzystnie wpływa na zdrowie układu sercowo-naczyniowego oraz innych narządów ludzkiego organizmu. Obecnie uważa się, że najzdrowsze jest całkowite wyeliminowanie napojów alkoholowych z diety. Poza uszkodzeniami serca nadmierne spożycie tego typu produktów może prowadzić także do uszkodzeń wątroby, żołądka oraz jelit.

W celu uzyskania optymalnych, zindywidualizowanych zaleceń dietetycznych najlepiej skonsultować się z lekarzem, który dobierze właściwą dietę do stanu zdrowia pacjenta. Można także skorzystać z usług dietetyków, którzy w wielu przypadkach opracowują dla  pacjentów kompletny jadłospis, z wyszczególnionymi posiłkami na każdy dzień.

Źródła

https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/31-ds-35-dieta-przy-chorobach-serca/file

https://www.mp.pl/pacjent/dieta/wywiady/66132,dieta-dla-serca

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/in-depth/heart-healthy-diet/art-20047702https://www.onhealth.com/content/1/heart_healthy_diet_foods

Podobne artykuły

30 maja 2022

Badania serca – jak wyglądają i jakie są ich rodzaje?

Choroby serca oraz układu naczyniowego stanowią obecnie najczęstszą przyczynę zgonów w Polsce. Możliwe jest jednak uniknięcie rozwoju ciężkich postaci tych schorzeń oraz ich komplikacji poprzez wczesne wykrycie charakterystycznych zaburzeń oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia. Z tego powodu warto wiedzieć jakie badania kardiologiczne są wykonywane, kiedy należy rozważać kontakt z kardiologiem i  przeprowadzenie badań serca, a także co oznaczają ich wyniki. Czym są badania serca? Badania serca to grupa testów diagnostycznych, które nakierunkowane są na ocenę stanu zdrowia układu krążenia. Są one szczególnie istotne z klinicznego punktu widzenia, jako że choroby serca stanowią znaczące zagrożenie dla ogólnego stanu zdrowia. W skrajnych przypadkach mogą one doprowadzić do zaawansowanej niepełnosprawności lub nawet zgonu osoby chorej. Często choroby serca oraz układu naczyniowego pozostają bezobjawowe przez wiele lat. W tym czasie ciągle trwa jednak ich progresja, doprowadzająca  po latach do stanu, gdy dostępne metody leczenia stają się  ograniczone, a rokowania dla pacjenta – niekorzystne. Z tego powodu badania serca należy przeprowadzać regularnie, w celu uchwycenia zmian chorobowych na ich najwcześniejszych etapach, co pozwoli na sprawne wdrożenie leczenia oraz zminimalizuje ryzyko rozwoju ciężkich powikłań, takich jak m.in. niewydolność serca, przewlekła choroba wieńcowa lub też zawał mięśnia sercowego. Rodzaje badań kardiologicznych Podstawowe badania kardiologiczne zawierają się w badaniu przedmiotowym pacjenta. Na każdej wizycie (w szczególności kardiologicznej) lekarz wykonuje pomiar ciśnienia tętniczego, a także osłuchuje serce za pomocą stetoskopu. W przypadku podejrzenia zaburzeń rytmu serca pierwszym badaniem, które powinno zostać wykonane jest EKG, czyli elektrokardiografia. Badanie to polega na podłączeniu do pacjenta specjalnych elektrod, które poprzez pomiar zmian potencjałów elektrycznych są w stanie ocenić pracę serca. W przypadku podejrzenia zaburzeń krążenia sercowego (w przebiegu choroby wieńcowej) korzystne może być przeprowadzenie koronarografii. Jest to badanie radiologiczne, które z wykorzystaniem dożylnego środka kontrastowego pozwala na uwidocznienie naczyń tętniczych zaopatrujących mięsień sercowy w tlen, a także na zobrazowanie ich ewentualnych zwężeń. W określonych przypadkach lekarz może zlecić także przeprowadzenie innych badań obrazowych, takich jak echo serca (badanie USG serca) lub też rezonans magnetyczny mięśnia sercowego. Istotną rolę, szczególnie w zakresie profilaktyki chorób kardiologicznych odgrywają także badania laboratoryjne przeprowadzane z próbki krwi żylnej. Podstawowym badaniem profilaktycznym, szczególnie związanym z zapobieganiem chorobom serca, jest lipidogram. Test ten pozwala na dogłębne zbadanie stanu metabolizmu tłuszczowego poprzez pomiar określonych parametrów krwi żylnej, w tym także stężeń „złego” cholesterolu (frakcji lipoprotein LDL). Zaburzenia w poziomach lipoprotein LDL we krwi są ściśle związane ze znacząco zwiększonym rozwojem miażdżycy, a także związanych z nią komplikacji zdrowotnych, takich jak zawał mięśnia sercowego lub udar niedokrwienny mózgu. Poza pomiarem cholesterolu LDL lipidogram obejmuje pomiary stężenia cholesterolu HDL, czyli „dobrego” cholesterolu. Utrzymywanie właściwych stężeń tej substancji korzystnie wpływa na zdrowie sercowo-naczyniowe oraz chroni tętnice przed pojawieniem się ognisk miażdżycy. Istotnym elementem lipidogramu jest stężenie triglicerydów istotne dla oceny ryzyka chorób sercowo-naczyniowych. Ich nadmiar świadczy o nadmiernym spożyciu węglowodanów i tłuszczów i zbyt małym wydatkowaniu energii.  Poza lipidogramem badania kardiologiczne krwi mogą obejmować także pomiar stężęnia NT-proBNP. Pomiar tego parametru pozwala na ocenę stopnia zaawansowania choroby w przebiegu niewydolności serca lub też przewlekłej choroby wieńcowej. Im większe zaburzenia funkcji mięśnia sercowego, tym wyższe wartości w badaniach diagnostycznych będzie osiągał NT-proBNP. W określonych przypadkach klinicznych korzystne może być także oznaczenie poziomu D-dimerów we krwi. Badanie to umożliwia wykrycie zaburzeń krzepnięcia krwi, które prowadzą do powstawania skrzepów, a tym samym zwiększają ryzyko wystąpienia zakrzepicy tętniczej oraz żylnej. Oznaczenie poziomów troponin sercowych wykorzystywane jest do diagnozowania zawału serca – z tego powodu w znaczącej większości przypadków wykonuje je się jedynie w warunkach szpitalnych. Kto powinien wykonać badania serca? Przeprowadzenie badań diagnostycznych związanych z wykrywaniem chorób serca zalecane jest przede wszystkim osobom, które znajdują się w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju schorzeń kardiologicznych. Czynniki predysponujące do pojawienia się tego typu chorób to m.in.: Nadciśnienie tętnicze,Otyłość,Cukrzyca,Siedzący tryb życia,Niski stopień aktywności fizycznej,Palenie wyrobów tytoniowych,Historia występowania chorób serca w rodzinie. W przypadku występowania typowych objawów kardiologicznych, takich jak ból w klatce piersiowej, uczucie duszności lub też kołatania serca należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, szczególnie jeżeli dolegliwości te pojawiły się nagle. Tego typu objawy mogą wskazywać na rozwój ostrego stanu chorobowego jakim jest zawał serca. Zawał mięśnia sercowego wymaga niezwłocznej, pilnej pomocy medycznej, jako że w krótkim czasie może prowadzić do rozwoju zaburzeń rytmu serca, a konsekwencji do wystąpienia nagłego zatrzymania krążenia. Źródła: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/heart-disease/in-depth/heart-disease/art-20049357 https://www.bhf.org.uk/informationsupport/tests/blood-tests https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/16792-blood-tests-to-determine-risk-of-coronary-artery-disease

13 maja 2022

Badania serca – sprawdź, jakie warto wykonać w ramach profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego

Badania serca stanowią kluczowy element profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego, które są główną przyczyną zgonów zarówno w kraju, jak i na całym globie. Dlatego tak istotne jest ich wykonywanie i nielekceważenie dolegliwości mogących świadczyć o problemach z sercem. Zdrowy mięsień sercowy jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu sercowo naczyniowego i tym samym całego organizmu. Konieczne jest zatem kontrolowanie jego stanu. Sprawdź, jakie badania serca warto przeprowadzić, aby ocenić kondycję serca i układu krążenia i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Pamiętaj, aby interpretacji wyników dokonywał lekarz, najlepiej kardiolog. Pomiar ciśnienia tętniczego Bez wątpienia najprostszym i możliwym do przeprowadzenia w warunkach domowych badaniem kontrolującym pracę układu krążenia  jest pomiar ciśnienia tętniczego. Pomiar ciśnienia jest jednym z kryteriów oceny ryzyka chorób układu krążenia (ChUK) stosowanych u osób w wieku 40-65 lat. Obecnie dostępne aparaty dostarczają informacji nie tylko o poziomie ciśnienia i tętnie, ale i o zaburzeniach pracy serca. W przypadku osób z dobrze wyrównanym ciśnieniem, ocenę wartości tego parametru można wykonywać raz na jakiś czas (np. co 2 tygodnie), a u osób z zaburzeniami ciśnienia dwa razy dziennie (najlepiej rano i wieczorem). Dobrze jest zapisywać pomiary, aby omówić je z lekarzem podczas wizyty. Dla uzyskania wiarygodnego wyniku powinno się przestrzegać takich zasad: Pomiar powinien odbywać się w warunkach spoczynkowych – co najmniej po 5–10 minutach odpoczynku w pozycji siedzącej.Pomiaru należy dokonywać w warunkach spokojnych, gdzie panuje temperatura pokojowa.Pomiaru nie wolno przeprowadzać bezpośrednio po posiłku, wysiłku, zdenerwowaniu, wypaleniu papierosa.Do pomiaru ciśnienia należy używać aparatu z odpowiedniej szerokości mankietem, bo zbyt wąski zawyża wartości.Pomiaru dokonuje się w pozycji siedzącej. Badana ręka powinna być podparta i znajdować się na wysokości serca.Mierząc ciśnienie po raz pierwszy, należy dokonać pomiaru na obu rękach. Ręka, na której uzyskało się wyższe wartości, powinna być używana podczas kolejnych pomiarów. Jeśli nie było różnicy w uzyskanych wartościach, następne badanie ciśnienia przeprowadza się na ręce niedominującej. Laboratoryjne badania serca Profilaktyczne diagnostyka serca i układu krążenia oraz ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych to ważny element zdrowego stylu życia, który jest najlepszym sposobem na zapobieganie wszelkim nieprawidłowościom w funkcjonowaniu organizmu. Regularnie wykonywane badania serca pozwalają sprawdzić jego stan i wykryć ewentualne zaburzenia na początkowym etapie, kiedy nie dają jeszcze żadnych objawów lub są one mało charakterystyczne. W ten sposób zapewniamy sobie wczesną diagnozę i wdrożenie leczenia. Istotnym elementem badań serca i układu krążenia oraz ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są laboratoryjne testy oceniające poziom: glukozy, elektrolitów (Na, K, Mg), troponiny, homocysteiny oraz lipidogram. Można ocenić każdy parametr z osobna lub w ramach tzw. pakietów sercowych – zestawów testów i badań, umożliwiających całościową ocenę pracy serca i układu krwionośnego oraz określenie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Jakie badania na serce można wykonać w krwi? Profilaktyczne badania serca są zalecane osobom po 40 r.ż., szczególnie znajdującym się w tzw. grupach ryzyka, w tym m.in.: palącym papierosy, o nadmiernej masie ciała, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, zespołem metabolicznym, narażonym na stres, z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych. Laboratoryjne badania serca z krwi zaleca się wykonywać raz do roku. Dodatkowo do zgłoszenia się do kardiologa i oceny pracy serca powinny skłonić takie objawy, jak: nawracający ból, pieczenie lub wrażenie ucisku w klatce piersiowej, duszności, powtarzające się uczucie uderzenia krwi do głowy, obrzęki twarzy i kończyn, omdlenia i zasłabnięcia, odczuwalne zmiany w rytmie serca, słaba wydolność fizyczna, zadyszka. Pomiar stężenia troponiny stosowany jest w diagnostyce niewydolności mięśnia sercowego, powstałej w wyniku uszkodzenia, stanu zapalnego czy niedokrwienia. To tzw. złoty standard w ocenie martwicy mięśnia sercowego. Lipidogram, inaczej nazywany profilem lipidowym, stanowi podstawowe badanie dostarczające informacji na temat miażdżycy naczyń, która prowadzi do rozwoju choroby wieńcowej i zawału serca. Dokonuje się w nim pomiaru cholesterolu całkowitego, frakcji cholesterolu HDL, nie-HDL, LDL, triglicerydów. Podwyższone stężenie homocysteiny to dodatkowy czynnik podnoszący ryzyko miażdżycy, chorób sercowo-naczyniowych, naczyń obwodowych i naczyniowo-mózgowych. D-dimery służą do oceny procesów krzepnięcia i fibrynolizy, a w związku z tym pozwalają na ocenę ryzyka wystąpienia zakrzepicy i zawału mięśnia sercowego. Nieprawidłowości stężenia elektrolitów zaburzają pracę serca, a nieprawidłowości stężenia glukozy podnoszą ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badanie EKG i inne badania serca Do oceny stanu mięśnia sercowego lekarz wykorzystuje szereg badań – od najbardziej podstawowego, jakim jest osłuchiwanie czynności serca stetoskopem, po bardziej zaawansowane metody: Elektrokardiogram (EKG) – badanie czynności elektrycznej serca. Rejestruje i utrwala impulsy elektryczne serca. Pozwala na wykrycie zaburzeń jego rytmu, zawału i , niedokrwienia mięśnia sercowego. Na klatce piersiowej mocuje się przyssawki, a na kończynach metalowe elektrody, które przesyłają sygnały impulsów sercowych do elektrokardiografu rejestrującego je  w postaci tzw. krzywej EKG.Holter EKG – całodobowe monitorowanie pracy serca wykonywane  u osób z nieprawidłowościami w podstawowym  badaniu EKG.Holter serca ciśnieniowy (ABPM) – badanie przeznaczone szczególnie dla osób z tzw. zespołem białego fartucha, czyli reagujących wzrostem ciśnienia podczas pomiarów w placówkach medycznych. Badanie polega na całodobowym monitorowaniu ciśnienia krwi.ECHO serca – badanie USG serca i badanie dopplerowskie w jednym. Pozwala na ocenę budowy serca i przepływu krwi.RTG klatki piersiowej – najprostsze badanie obrazowe serca. Polega na prześwietleniu promieniami Roentgena klatki piersiowej. Na kliszy możliwa jest ocena budowy serca, jego położenia, a nawet niektórych wad.Test wysiłkowy/badanie wysiłkowe – pomiar EKG w warunkach wzmożonego wysiłku fizycznego, który prowokuje niedokrwienie, szczególnie przydatne w podejrzeniu choroby wieńcowej. W czasie próby monitoruje się na bieżąco EKG i okresowo ciśnienie tętnicze (co 2–3 minuty). W razie podejrzenia nieprawidłowości w pracy serca lekarz zalecić może bardziej specjalistyczne badania kardiologiczne, m.in.: tomografię komputerową i rezonans magnetyczny serca i naczyń wieńcowych, angiografię (badanie przepływu krwi przez naczynia krwionośne), echokardiografię przezprzełykową (echo serca, w którym sonda wraz z głowicą USG wprowadzana jest do przełyku). A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].G. Herold, Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.I. Machaj i wsp., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2015, t. 21, nr 4, s. 362–368.

13 maja 2022

Jak dbać o serce? Profilaktyka chorób układu sercowo-naczyniowego

Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią główną przyczyną zgonów w Polsce. W wielu przypadkach za ich powstanie odpowiada niestosowanie się do zasad prozdrowotnego stylu życia. Zastanawiasz się, jak można dbać o serce i układ krwionośny? Poznaj kluczowe wskazówki profilaktyki chorób serca. Do głównych chorób serca należą: choroba wieńcowa – niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolność mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, nerwica serca. Aby ograniczyć ryzyko ich wystąpienia, zaleca się przede wszystkim: regularne badania profilaktyczne, podejmowanie aktywności ruchowej, zaprzestanie palenia tytoniu, prowadzenie zdrowej diety, wysypianie się i dbałość o higienę jamy ustnej. Palenie tytoniu Kluczowym elementem profilaktyki chorób serca jest unikanie narażenia na dym tytoniowy – zarówno jako palacz czynny, jak i bierny. W dymie tym znajduje się wiele szkodliwych składników (m.in. węglowodorów, katecholu, ketonów, fenoli i ich estrów, związków azotu i siarki), w tym o działaniu kancerogennym, czyli sprzyjających rozwojowi chorób nowotworowych. Osobom palącym papierosy należy zapewnić pomoc w zaprzestaniu palenia – udzielić wsparcia, wspólnie określić plan zerwania z nałogiem, motywować, zachęcać do sięgnięcia po pomoc w specjalistycznej poradni czy po farmakoterapię. Sposób odżywiania Jak należy dbać o serce? Kolejnym ważnym elementem profilaktyki chorób serca jest dieta. Sposób odżywiania powinien się opierać na następujących zasadach: W ciągu dnia powinno się spożywać 4–5 posiłków co 3–4 godziny. Śniadanie należy zjeść 1–2 godziny po obudzeniu się, a kolację około 3 godzin przed położeniem się spać.Dzienne zapotrzebowanie energetyczne powinno być określone indywidualnie dla każdej osoby. Najlepiej, gdy udział poszczególnych składników pokarmowych w diecie wynosi: tłuszcze 15–30% energii, węglowodany 45–65% energii, białko 10–20% energii (osoby ≥ 65 lat 15–20%).Jak najczęściej i w jak największej ilości powinno się spożywać warzywa i owoce, pamiętając jednocześnie o proporcjach 3/4 – warzywa i 1/4 – owoce. Minimum, jakie powinny stanowić te produkty w diecie, to 400 g dziennie.Produkty zbożowe powinny być składnikiem większości posiłków. Jak najczęściej należy wybierać spośród nich produkty pełnoziarniste, czyli z pełnego przemiału.Ważnym elementem diety są produkty nabiałowe. Codziennie powinno się pić co najmniej 2 szklanki mleka, które można zastąpić jogurtem czy kefirem.Zalecane jest ograniczenie spożycia mięsa, w tym szczególnie czerwonego i przetworzonych produktów mięsnych do 0,5 kg/tygodniowo. Najlepiej wybierać chude gatunki mięsa pochodzenia drobiowego (indyk, kurczak) i w mniejszych ilościach wołowego i wieprzowego.Należy ograniczyć spożycie tłuszczu zwierzęcego, zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych, które stanowią istotny czynnik ryzyka chorób układu krążenia, cukrzycy czy chorób nowotworowych. Najlepiej zastępować je tłuszczami roślinnymi.Należy ograniczyć spożycie cukru i słodyczy, z których większość zawiera niewielkie ilości cennych składników odżywczych. Najlepiej zastępować je owocami i orzechami.Należy ograniczyć spożycie soli do mniej niż 5 g. Nadmierne spożycie soli może prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego, zawału serca i udaru mózgu. Najlepiej używać ziół, które mają cenne składniki i poprawiają smak. Zioła wywierające pozytywny wpływ na pracę serca to: głóg, miłorząb dwuklapowy, czosnek, serdecznik lekarski.Należy pamiętać o nawadnianiu organizmu i piciu co najmniej 1,5 l wody dziennie. Warto wyeliminować z diety lub znacznie ograniczyć napoje słodzone, wody smakowe oraz alkohol. W ustalaniu jadłospisu można skorzystać z pomocy wykwalifikowanego dietetyka. Aktywność fizyczna Regularna aktywność fizyczna jest kluczowym czynnikiem zapobiegania chorobom układu krążenia i leczeniu ich. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny podejmować co najmniej 150–300 minut tygodniowo aktywności fizycznej aerobowej o umiarkowanej intensywności bądź co najmniej 75–150 minut aktywności fizycznej aerobowej o dużej intensywności albo równoważnie łączyć aktywności o umiarkowanej i dużej intensywności. Dorośli powinni również wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie o umiarkowanej lub większej intensywności, obejmujące wszystkie główne grupy mięśni, dwa razy  w tygodniu, ponieważ zapewniają one dodatkowe korzyści zdrowotne. Podejmowanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej jest lepsze niż jej brak, nawet jeśli nie spełnia się wspomnianych zaleceń. Ważne jest, aby osoby, które zaczynają podejmować ruch, dozowały go stopniowo, z czasem zwiększały czas, intensywność, częstość ćwiczeń. Jednocześnie należy pamiętać, że ruch pozwala na spadek/utrzymanie masy ciała (prawidłowa wartość BMI to 18,5–24,9; wskaźnik ten oblicza się ze wzoru: masa ciała wyrażona w kilogramach / wzrost wyrażony w metrach, podniesiony do kwadratu). Badania profilaktyczne Nie można zapominać o badaniach profilaktycznych. Samodzielnie w domu warto dokonywać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, którego zbyt wysoki poziom jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju chorób układu krążenia – miażdżycy i jej powikłań. Wskazane jest też wykonanie laboratoryjnych badań profilaktycznych. Najlepiej skorzystać ze specjalnie opracowanego pakietu sercowego, który zawiera zbiór wszystkich niezbędnych badań, pozwalających na wykrycie nieprawidłowości w funkcjonowaniu i ocenę ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Na kompleksową ocenę pracy serca i stanu układu sercowo-naczyniowego pozwalają: Glukoza – zaburzenie stężenia cukru we krwi istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo naczyniowych.Elektrolity (Na, K, Mg) – zaburzenia ich stężenia istotnie wpływają na rytm i przewodzenie nerwowe w obrębie mięśnia sercowego oraz predysponują do nadciśnienia tętniczego.Lipidogram (profil lipidowy) – szacuje ryzyko rozwoju miażdżycy naczyń i w konsekwencji wystąpienia choroby wieńcowej i zawału serca.Troponina – pozwala zdiagnozować niewydolność mięśnia sercowego o różnym stopniu rozległości, spowodowaną niedokrwieniem, zapaleniem lub uszkodzeniem mechanicznym. D-dimery, homocysteina – substancje te determinują mechanizm krzepnięcia krwi, określają ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej, w nieznacznym stopniu zawału mięśnia sercowego, podnoszą ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, naczyniowo-mózgowych i naczyń obwodowych. Warto zaznaczyć, że Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi program profilaktyki chorób układu krążenia, realizowany przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach niego lekarz dokonuje oceny ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia oraz w zależności od potrzeb pacjenta wskazuje dalsze zalecenia. Stres pod kontrolą Stres (tzw. cichy zabójca) prowadzi do nadmiernej produkcji katecholamin (organicznych związków chemicznych, w skład których wchodzi na przykład adrenalina), wykazujących negatywny wpływ na serce. Prowadzą one do przyspieszenia pracy serca, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, nieznacznego rozszerzenia naczyń wieńcowych, w konsekwencji przeciążają mięsień sercowy. Warto nie tylko ograniczyć ekspozycję na czynniki stresowe, ale i nauczyć się walczyć ze stresem. Znane sposoby to m.in.: trening autogenny Schultza, trening Jacobsona, wizualizacja, joga, medytacja. Higiena jamy ustnej Dla serca ważna okazuje się dbałość o higienę jamy ustnej. Zaburzenie flory bakteryjnej jamy ustnej trzykrotnie podnosi ryzyko zachorowań na choroby sercowo-naczyniowe, w tym m.in. ryzyko zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu, przewlekłej niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca. Należy pamiętać przynajmniej o następujących zasadach: Raz na pół roku zgłaszać się na kontrole do dentysty i na profesjonalną higienizację (scaling, piaskowanie, fluoryzację).Staranne szczotkować zęby przynajmniej dwa razy dziennie – rano i wieczorem (po ostatnim posiłku), a najlepiej po każdym posiłku.Odpowiednio dobrać pastę i szczoteczkę.Stosować płyn do płukania ust, czyścić język i przestrzenie międzyzębowe. Odpowiednia ilości snu Sen zapewnia organizmowi regenerację po całodziennym wysiłku, ale i stanowi czynnik sprzyjający powrotowi do zdrowia. Deprywacja snu przyczynia się do dysfunkcji śródbłonka, wzmożonej aktywności czynników prozapalnych, nasilenia stresu oksydacyjnego i wielu innych patologicznych stanów, które prowadzą do zmian w obrębie naczyń, serca i nerek. Ich wspólną i dominującą cechą jest nadciśnienie tętnicze. Gorsza jakość snu może być zatem czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego i sprzyjać progresji przewlekłej choroby nerek. Zapotrzebowanie na sen u ludzi zależy od wieku. Osoby dorosłe powinny przesypiać dobowo 7–9 godzin. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: J. Charzewska, Normy żywienia człowieka – podstawą zaleceń zdrowej diety. Online: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/normy-zywienia-czlowieka-podstawa-zalecen-zdrowej-diety/ [dostęp: 19.04.2022].Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia. Online: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/341120/WHO-EURO-2021-1204-40953-58211-pol.pdf [dostęp: 19.04.2022].e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.J. Stępnik, A. Jaroszyński, Zaburzenia snu w chorobach serca i nerek, „Choroby Serca i Naczyń” 2019, t. 16, nr 3, s. 158–164.
Powiązane badania

Cholesterol HDL
  Pomiar stężenia cholesterolu frakcji HDL, przydatny w diagnostyce dyslipidemii oraz w ocenie ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Cholesterol LDL met. bezpośrednią
Pomiar stężenia cholesterolu frakcji LDL, przydatny w diagnostyce dyslipidemii oraz w ocenie ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Cholesterol całkowity
Cholesterol całkowity.  Pomiar stężenia cholesterolu całkowitego (CHOL) jest przesiewowym badaniem cholesterolu, pozwalającym na wstępną ocenę ryzyka  rozwoju miażdżycy i chorób układu sercowo-naczyniowego, takich jak choroba wieńcowa i zawał serca, udar mózgu i miażdżyca tętnic kończyn dolnych itd. Cholesterol całkowity obejmuje trzy frakcje: lipoproteinę niskiej gęstości, LDL; lipoproteinę wysokiej gęstości, HDL (ang. high-density lipoprotein)  oraz  łącznie,  lipoproteinę bardzo małej gęstości,  VLDL i lipoproteinę o pośredniej gęstości, IDL.
Powiązane pakiety

e-PAKIET SERCOWY
Badania krwi w pakiecie sercowym określą parametry pozwalające na wykrycie nieprawidłowości pracy serca i układu sercowo-naczyniowego oraz na określenie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego w przyszłości. Pakiet jest zalecany również dla osób z rozpoznanym nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą i zespołem metabolicznym, nadwagą, z chorobami sercowo-naczyniowymi w historii rodzinnej oraz palaczom. Wyniki badań pakietu charakteryzują ogólny stan organizmu: metabolizm lipidów (lipidogram); węglowodanów (glukoza); białek, witamin grupy B i kwasu foliowego (homocysteina); mechanizm krzepnięcia krwi (D-dimery, homocysteina) oraz, pośrednio, niewydolność lub dysfunkcję nerek. Ultraczułe oznaczanie troponiny I (hs cTnI), stanowi złoty standard w wykrywaniu martwicy mięśnia sercowego w ostrych zespołach wieńcowych, a równocześnie jest przydatne w diagnostyce niewydolności mięśnia sercowego o różnym stopniu rozległości, spowodowanych niedokrwieniem, zapaleniem lub uszkodzeniem mechanicznym. Lipidogram (profil lipidowy) stanowi badanie przesiewowe szacujące ryzyko rozwoju: miażdżycy naczyń i w konsekwencji choroby wieńcowej i zawału serca. Wskazania płynące z analizy lipidogramu są mocniejsze w przypadku przekroczonego stężenia homocysteiny, kolejnego czynnika stymulującego miażdżycę i zwiększającego ryzyko chorób sercowo-naczyniowych, naczyniowo-mózgowych i naczyń obwodowych. Pomiar D-dimerów, miary nasilenia procesów krzepnięcia i fibrynolizy, określa ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej oraz, w nieznacznym stopniu, ryzyko zawału mięśnia sercowego. Zaburzenia stężenia elektrolitów: sodu, potasu i magnezu istotnie zaburzają pracę serca -rytm i przewodzenie nerwowe w obrębie mięśnia sercowego i wiążą się z nadciśnieniem tętniczym i dysfunkcją nerek. Zaburzenie stężenia glukozy we krwi istotnie zwiększają ryzyko chorób sercowo naczyniowych i zgonu z przyczyn kardiologicznych.   Ze względu na ograniczenia w fazie przedanalitycznej badań, e-pakiet sercowy musi być realizowany w punkcie pobrań realizującym "badania wrażliwe".