13 maja 2022 - Przeczytasz w 5 min

Jak dbać o serce? Profilaktyka chorób układu sercowo-naczyniowego

Choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią główną przyczyną zgonów w Polsce. W wielu przypadkach za ich powstanie odpowiada niestosowanie się do zasad prozdrowotnego stylu życia. Zastanawiasz się, jak można dbać o serce i układ krwionośny? Poznaj kluczowe wskazówki profilaktyki chorób serca.

Do głównych chorób serca należą: choroba wieńcowa – niedokrwienna serca, zaburzenia rytmu serca, niewydolność mięśnia sercowego, zapalenie mięśnia sercowego, nerwica serca. Aby ograniczyć ryzyko ich wystąpienia, zaleca się przede wszystkim: regularne badania profilaktyczne, podejmowanie aktywności ruchowej, zaprzestanie palenia tytoniu, prowadzenie zdrowej diety, wysypianie się i dbałość o higienę jamy ustnej.

profilaktyka chorób serca

Palenie tytoniu

Kluczowym elementem profilaktyki chorób serca jest unikanie narażenia na dym tytoniowy – zarówno jako palacz czynny, jak i bierny. W dymie tym znajduje się wiele szkodliwych składników (m.in. węglowodorów, katecholu, ketonów, fenoli i ich estrów, związków azotu i siarki), w tym o działaniu kancerogennym, czyli sprzyjających rozwojowi chorób nowotworowych. Osobom palącym papierosy należy zapewnić pomoc w zaprzestaniu palenia – udzielić wsparcia, wspólnie określić plan zerwania z nałogiem, motywować, zachęcać do sięgnięcia po pomoc w specjalistycznej poradni czy po farmakoterapię.

Sposób odżywiania

Jak należy dbać o serce? Kolejnym ważnym elementem profilaktyki chorób serca jest dieta. Sposób odżywiania powinien się opierać na następujących zasadach:

  • W ciągu dnia powinno się spożywać 4–5 posiłków co 3–4 godziny. Śniadanie należy zjeść 1–2 godziny po obudzeniu się, a kolację około 3 godzin przed położeniem się spać.
  • Dzienne zapotrzebowanie energetyczne powinno być określone indywidualnie dla każdej osoby. Najlepiej, gdy udział poszczególnych składników pokarmowych w diecie wynosi: tłuszcze 15–30% energii, węglowodany 45–65% energii, białko 10–20% energii (osoby ≥ 65 lat 15–20%).
  • Jak najczęściej i w jak największej ilości powinno się spożywać warzywa i owoce, pamiętając jednocześnie o proporcjach 3/4 – warzywa i 1/4 – owoce. Minimum, jakie powinny stanowić te produkty w diecie, to 400 g dziennie.
  • Produkty zbożowe powinny być składnikiem większości posiłków. Jak najczęściej należy wybierać spośród nich produkty pełnoziarniste, czyli z pełnego przemiału.
  • Ważnym elementem diety są produkty nabiałowe. Codziennie powinno się pić co najmniej 2 szklanki mleka, które można zastąpić jogurtem czy kefirem.
  • Zalecane jest ograniczenie spożycia mięsa, w tym szczególnie czerwonego i przetworzonych produktów mięsnych do 0,5 kg/tygodniowo. Najlepiej wybierać chude gatunki mięsa pochodzenia drobiowego (indyk, kurczak) i w mniejszych ilościach wołowego i wieprzowego.
  • Należy ograniczyć spożycie tłuszczu zwierzęcego, zwłaszcza nasyconych kwasów tłuszczowych, które stanowią istotny czynnik ryzyka chorób układu krążenia, cukrzycy czy chorób nowotworowych. Najlepiej zastępować je tłuszczami roślinnymi.
  • Należy ograniczyć spożycie cukru i słodyczy, z których większość zawiera niewielkie ilości cennych składników odżywczych. Najlepiej zastępować je owocami i orzechami.
  • Należy ograniczyć spożycie soli do mniej niż 5 g. Nadmierne spożycie soli może prowadzić do rozwoju nadciśnienia tętniczego, zawału serca i udaru mózgu. Najlepiej używać ziół, które mają cenne składniki i poprawiają smak. Zioła wywierające pozytywny wpływ na pracę serca to: głóg, miłorząb dwuklapowy, czosnek, serdecznik lekarski.
  • Należy pamiętać o nawadnianiu organizmu i piciu co najmniej 1,5 l wody dziennie. Warto wyeliminować z diety lub znacznie ograniczyć napoje słodzone, wody smakowe oraz alkohol.

W ustalaniu jadłospisu można skorzystać z pomocy wykwalifikowanego dietetyka.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna jest kluczowym czynnikiem zapobiegania chorobom układu krążenia i leczeniu ich. Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny podejmować co najmniej 150–300 minut tygodniowo aktywności fizycznej aerobowej o umiarkowanej intensywności bądź co najmniej 75–150 minut aktywności fizycznej aerobowej o dużej intensywności albo równoważnie łączyć aktywności o umiarkowanej i dużej intensywności. Dorośli powinni również wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie o umiarkowanej lub większej intensywności, obejmujące wszystkie główne grupy mięśni, dwa razy  w tygodniu, ponieważ zapewniają one dodatkowe korzyści zdrowotne. Podejmowanie jakiejkolwiek aktywności fizycznej jest lepsze niż jej brak, nawet jeśli nie spełnia się wspomnianych zaleceń. Ważne jest, aby osoby, które zaczynają podejmować ruch, dozowały go stopniowo, z czasem zwiększały czas, intensywność, częstość ćwiczeń. Jednocześnie należy pamiętać, że ruch pozwala na spadek/utrzymanie masy ciała (prawidłowa wartość BMI to 18,5–24,9; wskaźnik ten oblicza się ze wzoru: masa ciała wyrażona w kilogramach / wzrost wyrażony w metrach, podniesiony do kwadratu).

Badania profilaktyczne

Nie można zapominać o badaniach profilaktycznych. Samodzielnie w domu warto dokonywać pomiaru ciśnienia tętniczego krwi, którego zbyt wysoki poziom jest najważniejszym czynnikiem ryzyka rozwoju chorób układu krążenia – miażdżycy i jej powikłań. Wskazane jest też wykonanie laboratoryjnych badań profilaktycznych. Najlepiej skorzystać ze specjalnie opracowanego pakietu sercowego, który zawiera zbiór wszystkich niezbędnych badań, pozwalających na wykrycie nieprawidłowości w funkcjonowaniu i ocenę ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego.

Na kompleksową ocenę pracy serca i stanu układu sercowo-naczyniowego pozwalają:

  • Glukoza – zaburzenie stężenia cukru we krwi istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia chorób sercowo naczyniowych.
  • Elektrolity (Na, K, Mg) – zaburzenia ich stężenia istotnie wpływają na rytm i przewodzenie nerwowe w obrębie mięśnia sercowego oraz predysponują do nadciśnienia tętniczego.
  • Lipidogram (profil lipidowy) – szacuje ryzyko rozwoju miażdżycy naczyń i w konsekwencji wystąpienia choroby wieńcowej i zawału serca.
  • Troponina – pozwala zdiagnozować niewydolność mięśnia sercowego o różnym stopniu rozległości, spowodowaną niedokrwieniem, zapaleniem lub uszkodzeniem mechanicznym.
  •  D-dimery, homocysteina – substancje te determinują mechanizm krzepnięcia krwi, określają ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej, w nieznacznym stopniu zawału mięśnia sercowego, podnoszą ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych, naczyniowo-mózgowych i naczyń obwodowych.

Warto zaznaczyć, że Narodowy Fundusz Zdrowia prowadzi program profilaktyki chorób układu krążenia, realizowany przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej. W ramach niego lekarz dokonuje oceny ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia oraz w zależności od potrzeb pacjenta wskazuje dalsze zalecenia.

Stres pod kontrolą

Stres (tzw. cichy zabójca) prowadzi do nadmiernej produkcji katecholamin (organicznych związków chemicznych, w skład których wchodzi na przykład adrenalina), wykazujących negatywny wpływ na serce. Prowadzą one do przyspieszenia pracy serca, wzrostu ciśnienia tętniczego krwi, nieznacznego rozszerzenia naczyń wieńcowych, w konsekwencji przeciążają mięsień sercowy. Warto nie tylko ograniczyć ekspozycję na czynniki stresowe, ale i nauczyć się walczyć ze stresem. Znane sposoby to m.in.: trening autogenny Schultza, trening Jacobsona, wizualizacja, joga, medytacja.

Higiena jamy ustnej

Dla serca ważna okazuje się dbałość o higienę jamy ustnej. Zaburzenie flory bakteryjnej jamy ustnej trzykrotnie podnosi ryzyko zachorowań na choroby sercowo-naczyniowe, w tym m.in. ryzyko zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu, przewlekłej niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca. Należy pamiętać przynajmniej o następujących zasadach:

  • Raz na pół roku zgłaszać się na kontrole do dentysty i na profesjonalną higienizację (scaling, piaskowanie, fluoryzację).
  • Staranne szczotkować zęby przynajmniej dwa razy dziennie – rano i wieczorem (po ostatnim posiłku), a najlepiej po każdym posiłku.
  • Odpowiednio dobrać pastę i szczoteczkę.
  • Stosować płyn do płukania ust, czyścić język i przestrzenie międzyzębowe.

Odpowiednia ilości snu

Sen zapewnia organizmowi regenerację po całodziennym wysiłku, ale i stanowi czynnik sprzyjający powrotowi do zdrowia. Deprywacja snu przyczynia się do dysfunkcji śródbłonka, wzmożonej aktywności czynników prozapalnych, nasilenia stresu oksydacyjnego i wielu innych patologicznych stanów, które prowadzą do zmian w obrębie naczyń, serca i nerek. Ich wspólną i dominującą cechą jest nadciśnienie tętnicze. Gorsza jakość snu może być zatem czynnikiem zwiększającym ryzyko wystąpienia chorób układu sercowo-naczyniowego i sprzyjać progresji przewlekłej choroby nerek. Zapotrzebowanie na sen u ludzi zależy od wieku. Osoby dorosłe powinny przesypiać dobowo 7–9 godzin.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia:

  1. J. Charzewska, Normy żywienia człowieka – podstawą zaleceń zdrowej diety. Online: https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/normy-zywienia-czlowieka-podstawa-zalecen-zdrowej-diety/ [dostęp: 19.04.2022].
  2. Wytyczne WHO dotyczące aktywności fizycznej i siedzącego trybu życia. Online: https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/341120/WHO-EURO-2021-1204-40953-58211-pol.pdf [dostęp: 19.04.2022].
  3. e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].
  4. P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.
  5. J. Stępnik, A. Jaroszyński, Zaburzenia snu w chorobach serca i nerek, „Choroby Serca i Naczyń” 2019, t. 16, nr 3, s. 158–164.

Podobne artykuły

13 maja 2022

Badania serca – sprawdź, jakie warto wykonać w ramach profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego

Badania serca stanowią kluczowy element profilaktyki chorób układu sercowo-naczyniowego, które są główną przyczyną zgonów zarówno w kraju, jak i na całym globie. Dlatego tak istotne jest ich wykonywanie i nielekceważenie dolegliwości mogących świadczyć o problemach z sercem. Zdrowy mięsień sercowy jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu sercowo naczyniowego i tym samym całego organizmu. Konieczne jest zatem kontrolowanie jego stanu. Sprawdź, jakie badania serca warto przeprowadzić, aby ocenić kondycję serca i układu krążenia i wykryć ewentualne nieprawidłowości. Pamiętaj, aby interpretacji wyników dokonywał lekarz, najlepiej kardiolog. Pomiar ciśnienia tętniczego Bez wątpienia najprostszym i możliwym do przeprowadzenia w warunkach domowych badaniem kontrolującym pracę układu krążenia  jest pomiar ciśnienia tętniczego. Pomiar ciśnienia jest jednym z kryteriów oceny ryzyka chorób układu krążenia (ChUK) stosowanych u osób w wieku 40-65 lat. Obecnie dostępne aparaty dostarczają informacji nie tylko o poziomie ciśnienia i tętnie, ale i o zaburzeniach pracy serca. W przypadku osób z dobrze wyrównanym ciśnieniem, ocenę wartości tego parametru można wykonywać raz na jakiś czas (np. co 2 tygodnie), a u osób z zaburzeniami ciśnienia dwa razy dziennie (najlepiej rano i wieczorem). Dobrze jest zapisywać pomiary, aby omówić je z lekarzem podczas wizyty. Dla uzyskania wiarygodnego wyniku powinno się przestrzegać takich zasad: Pomiar powinien odbywać się w warunkach spoczynkowych – co najmniej po 5–10 minutach odpoczynku w pozycji siedzącej.Pomiaru należy dokonywać w warunkach spokojnych, gdzie panuje temperatura pokojowa.Pomiaru nie wolno przeprowadzać bezpośrednio po posiłku, wysiłku, zdenerwowaniu, wypaleniu papierosa.Do pomiaru ciśnienia należy używać aparatu z odpowiedniej szerokości mankietem, bo zbyt wąski zawyża wartości.Pomiaru dokonuje się w pozycji siedzącej. Badana ręka powinna być podparta i znajdować się na wysokości serca.Mierząc ciśnienie po raz pierwszy, należy dokonać pomiaru na obu rękach. Ręka, na której uzyskało się wyższe wartości, powinna być używana podczas kolejnych pomiarów. Jeśli nie było różnicy w uzyskanych wartościach, następne badanie ciśnienia przeprowadza się na ręce niedominującej. Laboratoryjne badania serca Profilaktyczne diagnostyka serca i układu krążenia oraz ocena ryzyka chorób sercowo-naczyniowych to ważny element zdrowego stylu życia, który jest najlepszym sposobem na zapobieganie wszelkim nieprawidłowościom w funkcjonowaniu organizmu. Regularnie wykonywane badania serca pozwalają sprawdzić jego stan i wykryć ewentualne zaburzenia na początkowym etapie, kiedy nie dają jeszcze żadnych objawów lub są one mało charakterystyczne. W ten sposób zapewniamy sobie wczesną diagnozę i wdrożenie leczenia. Istotnym elementem badań serca i układu krążenia oraz ryzyka chorób sercowo-naczyniowych są laboratoryjne testy oceniające poziom: glukozy, elektrolitów (Na, K, Mg), troponiny, homocysteiny oraz lipidogram. Można ocenić każdy parametr z osobna lub w ramach tzw. pakietów sercowych – zestawów testów i badań, umożliwiających całościową ocenę pracy serca i układu krwionośnego oraz określenie ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. Jakie badania na serce można wykonać w krwi? Profilaktyczne badania serca są zalecane osobom po 40 r.ż., szczególnie znajdującym się w tzw. grupach ryzyka, w tym m.in.: palącym papierosy, o nadmiernej masie ciała, z cukrzycą, nadciśnieniem tętniczym, zespołem metabolicznym, narażonym na stres, z obciążonym wywiadem rodzinnym w kierunku chorób sercowo-naczyniowych. Laboratoryjne badania serca z krwi zaleca się wykonywać raz do roku. Dodatkowo do zgłoszenia się do kardiologa i oceny pracy serca powinny skłonić takie objawy, jak: nawracający ból, pieczenie lub wrażenie ucisku w klatce piersiowej, duszności, powtarzające się uczucie uderzenia krwi do głowy, obrzęki twarzy i kończyn, omdlenia i zasłabnięcia, odczuwalne zmiany w rytmie serca, słaba wydolność fizyczna, zadyszka. Pomiar stężenia troponiny stosowany jest w diagnostyce niewydolności mięśnia sercowego, powstałej w wyniku uszkodzenia, stanu zapalnego czy niedokrwienia. To tzw. złoty standard w ocenie martwicy mięśnia sercowego. Lipidogram, inaczej nazywany profilem lipidowym, stanowi podstawowe badanie dostarczające informacji na temat miażdżycy naczyń, która prowadzi do rozwoju choroby wieńcowej i zawału serca. Dokonuje się w nim pomiaru cholesterolu całkowitego, frakcji cholesterolu HDL, nie-HDL, LDL, triglicerydów. Podwyższone stężenie homocysteiny to dodatkowy czynnik podnoszący ryzyko miażdżycy, chorób sercowo-naczyniowych, naczyń obwodowych i naczyniowo-mózgowych. D-dimery służą do oceny procesów krzepnięcia i fibrynolizy, a w związku z tym pozwalają na ocenę ryzyka wystąpienia zakrzepicy i zawału mięśnia sercowego. Nieprawidłowości stężenia elektrolitów zaburzają pracę serca, a nieprawidłowości stężenia glukozy podnoszą ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Badanie EKG i inne badania serca Do oceny stanu mięśnia sercowego lekarz wykorzystuje szereg badań – od najbardziej podstawowego, jakim jest osłuchiwanie czynności serca stetoskopem, po bardziej zaawansowane metody: Elektrokardiogram (EKG) – badanie czynności elektrycznej serca. Rejestruje i utrwala impulsy elektryczne serca. Pozwala na wykrycie zaburzeń jego rytmu, zawału i , niedokrwienia mięśnia sercowego. Na klatce piersiowej mocuje się przyssawki, a na kończynach metalowe elektrody, które przesyłają sygnały impulsów sercowych do elektrokardiografu rejestrującego je  w postaci tzw. krzywej EKG.Holter EKG – całodobowe monitorowanie pracy serca wykonywane  u osób z nieprawidłowościami w podstawowym  badaniu EKG.Holter serca ciśnieniowy (ABPM) – badanie przeznaczone szczególnie dla osób z tzw. zespołem białego fartucha, czyli reagujących wzrostem ciśnienia podczas pomiarów w placówkach medycznych. Badanie polega na całodobowym monitorowaniu ciśnienia krwi.ECHO serca – badanie USG serca i badanie dopplerowskie w jednym. Pozwala na ocenę budowy serca i przepływu krwi.RTG klatki piersiowej – najprostsze badanie obrazowe serca. Polega na prześwietleniu promieniami Roentgena klatki piersiowej. Na kliszy możliwa jest ocena budowy serca, jego położenia, a nawet niektórych wad.Test wysiłkowy/badanie wysiłkowe – pomiar EKG w warunkach wzmożonego wysiłku fizycznego, który prowokuje niedokrwienie, szczególnie przydatne w podejrzeniu choroby wieńcowej. W czasie próby monitoruje się na bieżąco EKG i okresowo ciśnienie tętnicze (co 2–3 minuty). W razie podejrzenia nieprawidłowości w pracy serca lekarz zalecić może bardziej specjalistyczne badania kardiologiczne, m.in.: tomografię komputerową i rezonans magnetyczny serca i naczyń wieńcowych, angiografię (badanie przepływu krwi przez naczynia krwionośne), echokardiografię przezprzełykową (echo serca, w którym sonda wraz z głowicą USG wprowadzana jest do przełyku). A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia: e-PAKIET SERCOWY. Online: https://diag.pl/sklep/pakiety/e-pakiet-sercowy/ [dostęp: 19.04.2022].G. Herold, Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.P. Jankowski, Zasady profilaktyki chorób układu krążenia w 2018 roku, „Kardiologia Inwazyjna” 2017, t. 12, nr 6, s. 42–48.I. Machaj i wsp., Nieinwazyjne badania obrazujące w kardiologii, „Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu” 2015, t. 21, nr 4, s. 362–368.

20 marca 2020

Poziom cholesterolu a ryzyko chorób sercowo-naczyniowych u młodych osób

Dotychczas ryzyko chorób sercowo-naczyniowych wiązano głównie z profilaktyką i leczeniem osób w dojrzałym wieku. Najnowsze badania, opublikowane w czasopiśmie The Lancet udowadniają, że istnieje zdecydowana zależność między poziomem cholesterolu nie-HDL już u 20-30 latków a długoterminowym ryzykiem chorób sercowo-naczyniowych. Cholesterol we krwi – jaki wynik jest powodem do niepokoju? Prawidłowy cholesterol – kluczowy wskaźnik kondycji naszego organizmu Choroby układu krążenia stanowią główną przyczynę zgonów wśród kobiet i mężczyzn w Polsce oraz krajach wysoko rozwiniętych. Większość z nich jest skutkiem miażdżycy, czyli choroby naczyń tętniczych, do której prowadzić może nadciśnienie tętnicze, zaburzenia gospodarki lipidowej, nadwaga i otyłość, a także palenie papierosów. W rozwoju miażdżycy lipidy odkładają się w błonie wewnętrznej tętnic, w wyniku czego dochodzi do miejscowego rozrostu tkanki łącznej i mięśniówki gładkiej. W obrębie blaszki miażdżycowej dochodzi do rozwoju reakcji zapalnej. Stan ten aktywuje układ krzepnięcia – powstaje skrzeplina, odkładają się złogi włóknika, ściana naczynia staje się gruba i bardziej zbita. Ostatecznym efektem jest zwężenie światła naczynia, a w skrajnych przypadkach – całkowite jego zamknięcie. Skutkiem tego, że naczynie jest zmienione miażdżycowo może być to, że narząd, który jest przez nie zaopatrywany, stanie się niedokrwiony i niedotleniony, w jego części może rozwinąć się martwica, co w przypadku mięśnia sercowego nazywa się zawałem serca. Cholesterol we krwi, a najważniejsze badania Wskazaniem do przeprowadzenia szerszej diagnostyki w kierunku ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych oraz wdrożenia odpowiedniej modyfikacji stylu życia i/lub leczenia może być stwierdzony w podstawowych badaniach podwyższony cholesterol całkowity. Panel lipidowy (lipidogram), oprócz stężenia cholesterolu całkowitego, odzwierciedla również poziom lipoprotein, czyli białek przenoszących lipidy, m.in. poziom lipoproteiny o niskiej gęstości LDL (czyli tzw. zły cholesterol) i lipoproteiny o wysokiej gęstości HDL (tzw. dobry cholesterol). Poziom cholesterolu nie-HDL, wyliczany jako różnica stężeń cholesterolu całkowitego i cholesterolu HDL, jest również uwzględniony w lipidogramie. Związek poziomu cholesterolu z ryzykiem sercowo-naczyniowym stanowi temat wielu badań klinicznych. Raport opublikowany 6 grudnia 2019 roku w czasopiśmie The Lancet jest wszechstronną analizą długoterminowego ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych w późniejszym wieku, związanego m.in. z poziomem cholesterolu nie-HDL. Wnioski, które opracował międzynarodowy zespół badaczy, stanowią obszerną bazę wiedzy stanowiącej uzasadnienie wdrożenia odpowiedniej profilaktyki u osób w wieku 20–30 lat, u których już na tym etapie mogą pojawiać się odchylenia od normy, wpływające na ich stan zdrowia w późniejszym wieku. Prawidłowy cholesterol w młodym wieku? Naukowcy przeanalizowali 38 długoterminowych badań z okresu 43 lat, które były prowadzone w Europie, Stanach Zjednoczonych i Australii w grupie prawie 400 000 osób w wieku 30–85 lat. Grupa obejmowała osoby bez objawów choroby serca. W momencie rozpoczęcia badania ponad 30% badanych nie przekroczyła 45. roku życia, dzięki temu badacze mogli wysunąć przypuszczenia, jaki wpływ na ryzyko schorzeń sercowo-naczyniowych w późniejszych latach życia może mieć obniżenie poziomu cholesterolu u tych osób, które w stosunkowo młodym wieku mają bardzo wysokie wartości cholesterolu nie-HDL. Walkę z podwyższonym poziomem cholesterolu należy podjąć, będąc w każdym wieku – wtedy bowiem, jeśli pacjent ma podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i cholesterolu we frakcji LDL, a dzięki wdrożonym zmianom i/lub leczeniu ich poziomy w organizmie ulegną zmniejszeniu, może to skutkować m.in. zahamowaniem postępu procesów miażdżycowych i postępu związanych z nim schorzeń (np. choroby niedokrwiennej serca). Cholesterol we krwi badacze oceniali w różnych grupach wiekowych. Stwierdzili, że podwyższony poziom cholesterolu nie-HDL stanowi największe ryzyko chorób sercowo-naczyniowych dla grupy wiekowej poniżej 45 lat. Większe ryzyko jest związane z dłuższym okresem gromadzenia się złogów lipidów u osób młodych, niż u tych w podeszłym wieku. Jaki poziom cholesterolu jest niebezpieczny? Przykładowo, u kobiet poniżej 45. rż., u których poziom cholesterolu nie-HDL wynosił między 143 a 186 mg/dl (3,7–4,8 mmol/l) i u których występowały przynajmniej dwa czynniki ryzyka, do których należą: nieprawidłowe żywienie, palenie tytoniu, mała aktywność fizyczna, podwyższone ciśnienie tętnicze, stan przedcukrzycowy lub cukrzyca, nadwaga i otyłość oraz nieprawidłowe stężenie cholesterolu we frakcji LDL, cholesterolu we frakcji HDL lub zwiększone stężenie triglicerydów, ryzyko wynosiło ok. 16%. U kobiety o podobnej charakterystyce w wieku 60 lat to samo ryzyko obniżało się już do 12%. Ryzyko u mężczyzn w tych samych grupach wiekowych i z tymi samymi czynnikami ryzyka wynosiło odpowiednio 29% i 21%. Prawidłowy cholesterol – normy i podsumowanie badań Jaki poziom cholesterolu jest niebezpieczny? Normy dla kobiet i mężczyzn różnią się od siebie. U kobiet cholesterol całkowity powinien mieścić się w przedziale 125-200 mg/dl, cholesterol we frakcji LDL utrzymywać się na poziomie <100 mg/dl, nie-HDL <120 mg/dl, triglicerydy <150 mg/dl, a HDL wynosić co najmniej 50 mg/dl. U mężczyzn całkowity cholesterol w normie to 125-200 mg/dl, LDL <100 mg/dl, nie-HDL <130 mg/dl, triglicerydy <150 mg/dl HDL minimum 40 mg/dl. W podsumowaniu badania opublikowanego w The Lancet stwierdzono, że jeśli osoby młode z wysokim stężeniem cholesterolu nie-HDL (216 mg/dl [5,6 mmol/l] lub więcej) i innymi czynnikami ryzyka obniżą ten poziom o ok. 50%, to u mężczyzn poniżej 45. roku życia ryzyko chorób sercowo-naczyniowych spadnie z 29% do 6%, a u kobiet z ok. 16% do 4%. Jeżeli podejrzewasz, że masz zwiększone ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych lub zdiagnozowano u Ciebie choroby, które stanowią dodatkowe czynniki ryzyka, wykonaj odpowiednie badania i udaj się na konsultację do specjalisty. Zmiana określonych nawyków, aktywność fizyczna oraz regularne badania to klucz do zdrowia i długowieczności. Bibliografia: Profilaktyka chorób sercowo-naczyniowych [w:] Interna Szczeklika. Mały Podręcznik 2019/20, pod. Red. Piotra Gajewskiego, Kraków 2019, s. 141-142. Nowy raport: obniżenie poziomu cholesterolu nie-HDL w młodszym wieku pomaga obniżyć ryzyko późniejszych chorób serca, https://www.labtestsonline.pl/news/nowy-raport-obnizenie-poziomu-cholesterolu-nie-hdl-w-mlodszym-wieku-pomaga-obnizyc-ryzyko-pozniejszych-chorob-serca Katarzyna Grabańska, Matylda Kręgielska-Narożna, Paweł Bogdański, Danuta Pupek-Musialik, Najnowsze standardy diagnostyczne i terapeutyczne dyslipidemii, Wybrane Problemy Kliniczne, s. 115-123.

18 stycznia 2022

Zapalenie mięśnia sercowego – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie mięśnia sercowego – co to jest? Zapalenie mięśnia sercowego (myocarditis) to choroba kardiologiczna, która może posiadać wiele przyczyn. W każdym przypadku stanowi jednak poważny stan, który wymaga jak najszybszej konsultacji lekarskiej oraz wdrożenia właściwego postępowania medycznego. Nieleczone zapalenie mięśnia sercowego może prowadzić do rozwoju groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca, a w konsekwencji nawet do NZK (nagłego zatrzymania krążenia) oraz zgonu pacjenta. Z definicji, zapalenie mięśnia sercowego oznacza stan chorobowy, w przebiegu którego dochodzi do rozwoju procesu zapalnego w obrębie tkanki mięśniowej tworzącej mięsień sercowy. Dodatkowo może dojść do rozwoju zapalenia także innych warstw serca, czyli osierdzia lub wsierdzia. Najczęściej do rozwoju zapalenia mięśnia sercowego dochodzi w wyniku powikłań innej choroby infekcyjnej, jak np. grypy, zapalenia płuc lub zakażenia układu pokarmowego. Szacuje się, że co roku na całym świecie występuje ok. 1.5 miliona przypadków zapalenia mięśnia sercowego. Najczęściej choroba dotyczy osób młodych, u których jej przebieg jest zazwyczaj dość łagodny. O wiele bardziej na rozwój tej choroby narażone są osoby z współwystępującymi chorobami, które mogą wpływać na zaburzone funkcjonowanie układu odpornościowego, jak np. zakażenie wirusem HIV, prowadzące do rozwoju nabytego zespołu niedoboru odporności (AIDS). Zapalenie mięśnia sercowego – objawy Objawy zapalenia mięśnia sercowego są dość zmienne pomiędzy poszczególnymi pacjentami. Wynikają one zarówno z samego procesu zapalnego toczącego się w obrębie mięśnia sercowego, jak i z zaburzonej czynności serca wtórnej do zapalenia, która skutkuje nieprawidłowym tłoczeniem krwi do krwiobiegu.  Pacjenci cierpiący na zapalenie mięśnia sercowego najczęściej doświadczają dolegliwości takich jak m.in.: Ból zlokalizowany w klatce piersiowej, opisywany jako ostry lub kłujący,Zaburzenia rytmu serca,Uczucie „kołatania” serca,Nasilone zmęczenie,Uczucie duszności nawet po wykonaniu niewielkiej aktywności fizycznej,Obrzęki, szczególnie kończyn dolnych. Dodatkowo w przebiegu zapalenia mięśnia sercowego mogą występować inne objawy, związane z chorobą infekcyjną, która doprowadziła do wywołania omawianego zapalania. Typowe objawy infekcyjne, charakterystyczne dla chorób wirusowych obejmują m.in.: Gorączkę,Uogólnione pogorszenie samopoczucia,Nudności, wymioty,Biegunkę,Bóle głowy,Bóle mięśni i stawów,Ból gardła,Kaszel. W określonych przypadkach zapalenie mięśnia sercowego może przebiegać w sposób bezobjawowy lub z niewielkim nasileniem dolegliwości chorobowych. Bardzo często nasilone objawy chorobowe wskazujące na rozwój stanu zapalnego w obrębie mięśnia serca pojawiają się w przeciągu kilku tygodni od rozwoju pierwszych, słabo zaznaczonych dolegliwości, które ulegają pogorszeniu wraz z postępem choroby oraz dalszym uszkadzaniem tkanek. Z tego powodu nigdy nie należy ignorować niepokojących symptomów oraz w każdym przypadku należy skonsultować je ze specjalistą w celu wyjaśnienia ich przyczyn. Zapalenie mięśnia sercowego – przyczyny Zapalenie mięśnia sercowego jest często chorobą wtórną do innego typu schorzeń, przez co posiada liczne możliwe przyczyny. Jednym z częstszych powodów rozwoju zapalenia mięśnia sercowego jest wcześniejsze występowanie choroby wirusowej, która rozszerzyła się także na tkanki serca. Przykładowe patogeny wirusowe, które mogą prowadzić do rozwoju zapalenia mięśnia sercowego to m.in.: Adenowirusy,Parwowirusy,Wirus Coxsackie,Wirus różyczki,Wirus EBV,Koronawirus SARS-CoV-2. Ostatnimi czasy zapalenie mięśnia sercowego często występuje jako powikłanie choroby COVID-19. W niektórych przypadkach trudno jest ustalić bezpośrednią przyczynę zapalenia mięśnia sercowego, jako że infekcja będąca źródłem choroby może przebiegać w sposób bezobjawowy lub skąpoobjawowy. Warto pamiętać, że nie tylko choroby wirusowe mogą prowadzić do rozwoju omawianego stanu chorobowego. Infekcje bakteryjne (m.in. paciorkowcowe, gronkowcowe, pneumokokowe), pasożytnicze (jak toksoplazmoza, włośnica lub filarioza) oraz grzybicze (np. Candida, Asperguillus) także mogą skutkować rozwojem zapalenia mięśnia sercowego. Statystycznie zdarza się to jednak o wiele rzadziej w porównaniu z chorobami o etiologii wirusowej. Osobną przyczyną rozwoju zapalenia mięśnia sercowego są choroby autoimmunologiczne. W przebiegu tych schorzeń do rozwoju stanu zapalnego dochodzi nie w odpowiedzi na zakażenie wywoływane przez obcy patogen, tylko w wyniku nieprawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, który zaczyna atakować własne tkanki. Do rozwoju zapalenia mięśnia sercowego może dojść w przebiegu m.in. tocznia rumieniowatego układowego lub sarkoidozy. Zatrucia wywoływane przez określone leki, toksyny lub substancje odurzające także mogą przebiegać z objawami wskazującymi na rozwój zapalenia mięśnia sercowego. Zapalenie mięśnia sercowego – diagnostyka Diagnostyka mięśnia sercowego opiera się na dokładnie zebranym wywiadzie chorobowym oraz charakterystycznych objawach uwidocznionych w badaniu przedmiotowym pacjenta. Lekarz może także zadecydować o konieczności przeprowadzenie badań dodatkowych, w tym laboratoryjnych oraz badań obrazowych. Podstawowym badaniem dodatkowym w diagnozowaniu chorób serca jest EKG, czyli elektrokardiogram. Badanie to polega na pomiarze aktywności elektrycznej serca z wykorzystaniem elektrod przypinanych do ciała pacjenta. W przebiegu tego badania mogą zostać uwidocznione nieprawidłowości, które pozwalają na wstępne potwierdzenie rozpoznania zapalenia mięśnia sercowego oraz wykluczenie innych przyczyn dolegliwości pacjenta. Badania obrazowe mogą obejmować m.in. echokardiografię (badanie USG serca) oraz rezonans magnetyczny serca. Przydatne badania laboratoryjne, które lekarz może zlecić w przebiegu diagnozowania zapalenia mięśnia sercowego to m.in.: Pełna morfologia krwi obwodowej – badanie to pozwala na wykrycie typowych wskaźników stanu zapalnego o podłożu infekcyjnym, jak np. podwyższone poziomy krwinek białych (leukocytów) z ich podziałem na właściwe subpopulacje,Oznaczenie stężenia CRP – wzrost poziomów białka C-reaktywnego we krwi jest bardzo czułym wskaźnikiem stanu zapalnego, jednak nie jest ono charakterystyczne dla konkretnej jednostki chorobowej,OB – odczyn Biernackiego, lub też czas sedymentacji erytrocytów to wskaźnik, który także bywa wykorzystywany w diagnozowaniu zapalenia mięśnia sercowego. Jego nieprawidłowe wartości stwierdza się u ok. 70% pacjentów chorujących na ZMS,Stężenie troponin – podwyższone wartości troponin we krwi pacjenta świadczą o uszkodzeniach tkanki mięśnia sercowego oraz martwicy kardiomiocytów. Warto pamiętać, że prawidłowy wynik tego badania nie wyklucza rozpoznania choroby,Stężenie BNP/nt-proBNP – peptydy natriuretyczne to charakterystyczne wskaźniki niewydolności serca, do rozwoju której może dojść przy przewlekłym zapaleniu tkanek mięśniowych serca. Dokładny zakres badań diagnostycznych zależy od indywidualnej oceny lekarskiej w odniesieniu do danego pacjenta oraz jego stanu klinicznego. Zapalenie mięśnia sercowego – leczenie Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy od bezpośrednich przyczyn choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. Leczenie ma na celu kontrolę występujących zaburzeń rytmu serca oraz odciążenie mięśnia sercowego, jak np. leki z grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACEI) lub beta-blokery. W przypadkach zapalenia mięśnia sercowego wywołanego przez określone wirusy lub w przebiegu pewnych chorób autoimmunologicznych możliwe jest wdrożenie terapii celowanej, która ma na celu leczenie przyczyny schorzenia. Ponadto zalecenia ogólne obejmują: Ograniczenie aktywności fizycznej,Zmniejszenie spożywania alkoholu,Zakaz stosowania leków z grupy NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych (jak np. aspiryna lub ibuprofen) – leki z tej grupy mogą znacząco pogorszyć stan zdrowia chorego oraz zwiększają ryzyko rozwoju powikłań zapalenia mięśnia sercowego Źródła: https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/myocarditis/symptoms-causes/syc-20352539 https://journals.viamedica.pl/folia_cardiologica/article/view/75319 https://www.webmd.com/heart-disease/myocarditis https://www.bhf.org.uk/informationsupport/conditions/myocarditis https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/myocarditis https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.15. https://journals.viamedica.pl/folia_cardiologica/article/view/FC.2015.0047/30348
Powiązane badania

Elektrolity (Na, K)
Elektrolity (sód, potas). Diagnostyka równowagi wodno-elektrolitowej i diagnostyka zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.

Lipidogram (CHOL, HDL, nie-HDL, LDL, TG)
Lipidogram (CHOL, HDL, nie-HDL, LDL, TG). Lipidogram - ilościowa ocena frakcji cholesterolu i trójglicerydów, przydatna w diagnostyce dyslipidemii oraz w ocenie ryzyka miażdżycy i chorób sercowo-naczyniowych.

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów oraz metabolizmu węglowodanów  w chorobach wątroby, trzustki, w akromegalii, w nadczynności kory nadnerczy i w trakcie leczenia steroidami.