13 lipca 2022 - Przeczytasz w 3 min

Test obciążenia glukozą – co warto o nim wiedzieć?

Test obciążenia glukozą, znany także pod skrótową nazwą OGTT jest badaniem wykonywanym w celu wykrycia cukrzycy lub stanu przedcukrzycowego, czyli takiego, który poprzedza jej wystąpienie. Cukrzyca definiowana jest jako choroba metaboliczna charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym nieprawidłowym stężeniem glukozy we krwi, wynikającym z defektu wydzielania lub działania insuliny. Jak przebiega test obciążenia glukozą?

test obciążenia glukozą

Test obciążenia glukozą u dzieci i dorosłych

Procedura wykonania testu obciążenia glukozą u dzieci i dorosłych wygląda tak samo. Test wykonuje się w większości przypadków przy podejrzeniu cukrzycy typu 2, która rozwija się często bezobjawowo w wyniku nadwagi, otyłości, złych nawyków żywieniowych oraz niskiej aktywności fizycznej. W pierwszej kolejności pacjentowi, który musi przyjść na badanie w godzinach porannych (7.00-8.00) oraz koniecznie na czczo, za pomocą glukometru oznacza się poziom glukozy we krwi. Jeżeli stężenie glukozy we krwi nie przekracza wartości 6,9 mmol/l (125 mg/dl) personel medyczny przystępuje do wykonania testu. Pierwszym etapem testu obciążenia glukozą jest pobranie „zerowej” próbki krwi żylnej w celu oznaczenia wyjściowego stężenia glukozy, tym razem za pomocą użycia analizatora. Następnie pacjent otrzymuje do wypicia roztwór 75g glukozy. Kolejnym i zarazem ostatnim etapem testu jest ponowne pobranie próbki krwi żylnej po upływie 120 minut od momentu spożycia glukozy.

Test obciążenia glukozą u kobiet w ciąży

U kobiet w ciąży test obciążenia glukozą wykonywany jest między 24 a 28 tygodniem ciąży. Ma na celu wykrycie tzw. cukrzycy ciążowej, która jest czynnikiem ryzyka wystąpienia wad wrodzonych oraz dużej masy urodzeniowej dziecka, zwiększającej ryzyko powikłanego porodu. Procedura wykonania testu obciążenia glukozą u ciężarnych jest nieco odmienna. Pacjentka musi pojawić się na badanie oczywiście na czczo, w godzinach porannych (7.00-8.00). Otrzymuje również roztwór 75g glukozy, natomiast pobranie krwi żylnej występuje przed spożyciem glukozy oraz w 60 i 120 minucie po jej spożyciu. W przypadku nieprawidłowych wartości glukozy na czczo uzyskiwanych u kobiety ciężarnej przed 24 tygodniem ciąży lub czynników zwiększających ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej (nadwaga, otyłość, cukrzyca ciążowa w poprzedniej ciąży) wskazane jest wcześniejsze wykonanie testu obciążenia glukozą (test dwupunktowy z pobraniem krwi w czasie 0’ i 120’). Ze względu na wpływ cukrzycy na zdrowie i życie dziecka, w przypadku kobiet ciężarnych istnieją inne, bardziej restrykcyjne kryteria rozpoznawania zaburzeń gospodarki węglowodanowej.

Test obciążenia glukozą – jak się przygotować?

W każdym przypadku testu obciążenia glukozą należy być na czczo. Warto również pamiętać, że spożycie roztworu glukozy, który jest nieprzyjemny w smaku (bardzo słodki) powinno odbyć się w jak najkrótszym czasie. Sposobem na „umilenie” sobie smaku roztworu glukozy, może być dociśnięcie do kubka soku z połówki cytryny lub zakup glukozy z dodatkiem smakowego aromatu, które to nie wpływają na wartości oznaczenia. Dla uzyskania wiarygodnych wyników i postawienia prawidłowej diagnozy, w okresie między pobraniami krwi, pacjent powinien spędzić na poczekalni, nie wykonując żadnej aktywności fizycznej. Testu nie można wykonać, jeśli nie została spożyta cała objętość roztworu glukozy, lub też roztwór został przez pacjenta zwymiotowany. Wykonanie testu wyklucza także aktywna infekcja, wyczerpanie organizmu, stan po urazie, przyjmowanie leków wpływających na stężenie glukozy we krwi, zespół upośledzonego wchłaniania oraz stan po usunięciu żołądka

Test obciążenia glukozą – norma (wartości referencyjne)

Wyniki testu obciążenia glukozą zestawiane są z zasadami rozpoznawania zaburzeń gospodarki węglowodanowej opublikowanych w wytycznych Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2021. Na podstawie wyników, lekarz wnioskuje o braku zaburzeń w gospodarce węglowodanowej, nieprawidłowej tolerancji glukozy lub rozpoznaje cukrzycę, kierując następnie pacjenta do specjalistycznego ośrodka diabetologicznego. Cukrzycę rozpoznaje się, gdy:

  • Przygodne stężenie glukozy we krwi pacjenta z objawami cukrzycy (wielomocz, duże pragnienie, chudnięcie, osłabienie) jest ≥11,1 mmol/l (200mg/dl)
  • Dwukrotny pomiar (wykonywany w inne dni) stężenia glukozy na czczo jest ≥7 mmol/l (126mg/dl)
  • W teście obciążenia glukozą, po 120 minutach po spożyciu 75g glukozy stężenie glukozy jest ≥11,1 mmol/l (200mg/dl)

U kobiet ciężarnych cukrzycę rozpoznaje się, gdy:

  • Stężenie glukozy na czczo wynosi 5,1-6,9 mmol/l (92-125 mg/dl)
  • W teście obciążenia glukozą, po 60 minutach po spożyciu 75g glukozy stężenie glukozy jest ≥10 mmol/l (≥180 mg/dl)
  • W teście obciążenia glukozą, po 120 minutach po spożyciu 75g glukozy stężenie glukozy wynosi 8,5-11 mmol/l (153-199 mg/dl)
  • UWAGA: w przypadku kobiet ciężarnych, u których test obciążenia glukozą wykonuje się przed 24 tygodniem ciąży obowiązują kryteria rozpoznania cukrzycy dla zalecanego wówczas testu dwupunktowego (pobranie krwi w czasie 0’ i 120’)

Należy bezwzględnie pamiętać, że wczesne wykrycie cukrzycy jest kluczowe dla zdrowia każdego pacjenta, gdyż pozwala uniknąć wielu powikłań i konsekwencji tej podstępnej, a często bezobjawowej choroby.

Podobne artykuły

19 czerwca 2016

Cukrzyca – objawy i przyczyny. Jak rozpoznać cukrzycę

W ostatnich dekadach na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost przypadków cukrzycy, choroby niezakaźnej, którą jednakże ONZ określa mianem epidemii XXI wieku i ze względu na zachorowalność stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i chorobami nowotworowymi. Sprawdź jakie są pierwsze objawy cukrzycy i jak rozpoznać cukrzycę. Należy podkreślić, że cukrzyca i choroby krążenia o podłożu miażdżycowym pozostają w ścisłym związku, mając szereg wspólnych tzw. czynników ryzyka. W 2010 roku, według szacunków Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy – IDF (ang. International Diabetes Federation) liczba chorych na cukrzycę na świcie wynosiła ok. 300 milionów, w roku 2013 blisko 382 miliony, w 2019 roku, aż 463 miliony i szacuje się, że w 2045 roku ilość dorosłych osób chorujących na cukrzycę wzrośnie do 700 milionów. Dane z Niebieskiej Księgi Cukrzycy Koalicji na Rzecz Walki z Cukrzycą, oparte na obliczeniach NFZ i badaniu NATPOL (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce), wskazują, że w 2013 roku w Polsce z powodu rozpoznanej cukrzycy leczonych było ponad 2,3 miliona ludzi. W 2018 roku liczba zdiagnozowanych dorosłych chorych szacowana była na około 3 miliony. Według IDF, liczba zgonów z powodu cukrzycy i jej powikłań w Polsce w 2010 roku zbliżała się do 30 tysięcy, a liczba osób w stanie przedcukrzycowym dwukrotnie przekraczała liczę osób z cukrzycą rozpoznaną. Wg GUS liczba zgonów w wyniku cukrzycy, w przeliczeniu na 100 tys. ludności, wynosząca w 2010 roku 16,9 wzrosła w 2018 do 23,5, czyli o 39%. Zgodnie z raportem WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) cukrzyca stanowi główną przyczynę ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu oraz amputacji kończyn dolnych. W 2016 roku cukrzyca była siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie (1,6 mln). W 2019 roku, według IDF, cukrzyca stanowiła przyczynę śmierci 4,2 miliona osób. Termin cukrzyca dotyczy chorób związanych z przemianą materii, charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, czyli utrzymującym się nadmiernym stężeniem glukozy we krwi. Cukrzyca spowodowana jest brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, oddziałującego na większość komórek organizmu. Komórki wrażliwe na insulinę posiadają na powierzchni receptor dla insuliny. Receptor insulinowy jest z zasady obecny na komórkach mięśniowych, tkankach tłuszczowych i komórkach wątroby – hepatocytach. Związanie insuliny przez receptor uruchamia w komórce szereg reakcji pozwalających na wychwyt glukozy z krwi (tzw. insulinozależny), transport do wnętrza komórki i uruchomienie szeregu reakcji wpływających m.in. na syntezę białek, glikogenu, różnicowanie i podziały komórki itd. Tak więc insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy w krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie spalania glukozy. Tym samym insulina odpowiada w organizmie za procesy wzrostu i prawidłową dystrybucję związków przenoszących energię. Cukrzyca – przyczyny i podział Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy (diabetes mellitus) różniących się przyczynami, tzw. etiopatogenezą. Cukrzyca typu 1 (cukrzyca młodocianych, IDDM (ang. insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest brakiem insuliny przy zachowanej wrażliwości tkanek na insulinę. Wynika ze zniszczenia przez procesy autoimmunizacyjne komórek wyspowych trzustki wytwarzających insulinę (autoimmunologiczna). Kliniczne objawy występują po zniszczeniu ok. 80% komórek. U ponad 90 % chorych stwierdza się autoprzeciwciała swoiste dla insuliny i/lub komórek wyspowych trzustki. Przeżycie chorego zależne jest od podawanej obcej insuliny. Do typu 1, poza cukrzycą autoimmunologiczną, zaliczana jest również cukrzyca idiopatyczna. Cukrzyca typu 1 ujawnia się u dzieci, młodzieży i osób poniżej 30 roku życia. Cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych, cukrzyca niezależna od insuliny, NIDDM (ang. non-insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest równoczesnym upośledzeniem wydzielania i funkcji insuliny. Dotyka na ogół dorosłych i poprzedzona jest utajonym stanem przedcukrzycowym, polegającym na insulinooporności, czyli obniżonej wrażliwości na insulinę komórek tłuszczowych i mięśniowych. Stan taki prowadzi do coraz dłuższej hiperglikemii i utrzymującego się podniesionego poziomu insuliny, mającego przywrócić prawidłowy poziom glukozy. Nadmierne zapotrzebowanie na insulinę w kolejnych fazach choroby przekracza zdolności wydzielnicze trzustki. Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, stanowi około 80% przypadków. Uwarunkowania genetyczne mogą mieć wpływ na jej rozwój, ale główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Hybrydywe postaci cukrzycy: wolno rozwijająca się cukrzyca autoimmunologiczna u dorosłych (poprzednio LADA (akronim od ang. latent autoimmune diabetes of adults), którą uznawano za cukrzycę typu 1 cukrzyca typu 2 z tendencją do występowania ketozy Cukrzyca o znanej etiologii: defekty genetyczne komórek β trzustki (np. cukrzyca MODY (akronim od ang. maturity onset diabetes of the young) , utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna), defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje, zakażenia i inne. Cukrzyca niesklasyfikowana (czasowe określenie w przypadku braku jednoznacznego rozpoznania) Cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży, czyli hiperglikemia po raz pierwszy zauważona podczas ciąży – wynika ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży, lecz następnie może przekształcić się w pełną cukrzycę. Zdradliwość cukrzycy i stanu przedcukrzycowego polega na braku charakterystycznych objawów (przede wszystkim w cukrzycy typu 2). Choroba może zostać rozpoznana przypadkowo (np. w badaniach przesiewowych) już po kilku latach trwania, w momencie, gdy już poczynione przez hiperglikemię uszkodzenia oczu, serca, naczyń krwionośnych, nerwów i mózgu czy nerek są nieodwracalne. Cukrzyca sprzyja rozwojowi miażdżycy, będącej przyczyną choroby niedokrwiennej serca, ostrego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i choroby naczyń kończyn dolnych. Wspólnym czynnikiem ryzyka cukrzycy i miażdżycy jest otyłość, a zwłaszcza otyłość brzuszna. Przewlekłe powikłania sercowo – naczyniowe są główną przyczyną zgonów. Czynniki ryzyka cukrzycy Wiek powyżej 45 lat Predyspozycje genetyczne (przypadki cukrzycy w rodzinie) Mała aktywność fizyczna Zbyt obfite odżywianie i dieta bogata w tłuszcze nasycone Alkohol, palenie tytoniu, stres Otyłość, zwłaszcza brzuszna (wisceralna) Nadciśnienie tętnicze (≥130/80 mmHg) Wysokie stężenia cholesterolu (LDL, VLDL) i trójglicerydów Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy Zaburzenia hormonalne (testosteronu, kortyzolu) W przypadku cukrzycy ciężarnych masa urodzeniowa dziecka >4 kg. Cukrzyca – objawy stałe uczucie pragnienia częste oddawanie moczu (wielomocz) utrata masy ciała ogólne osłabienie zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu senność stany zapalne genitaliów (pęknięcia, nadżerki w częściach zewnętrznych), swędzenie zmiany skórne (zakażenia skóry, owrzodzenia – stopa cukrzycowa, tzw. gruba skóra, rogowacenie, rumieniec cukrzycowy) skłonność do zakażeń układu moczowego cechy odwodnienia. Cukrzyca typu 1 – objawy często pojawiają się gwałtownie. Cukrzyca typu 2 – objawy pojawiają się znacznie rzadziej niż  w przypadku cukrzycy typu 1, a ponad 50% przypadków przebiega bezobjawowo. Diagnostyka laboratoryjna zaburzeń gospodarki węglowodanowej: cukrzycy, stanu przedcukrzycowego oraz czynników ryzyka cukrzycy osoby powyżej 45 lat powinny wykonywać badania podstawowe w kierunku cukrzycy co 3 lata, osoby z grupy ryzyka bez względu na wiek – co roku. Testy przesiewowe w krwi (nazewnictwo zgodne z ofertą Diagnostyki) Glukoza na czczo (oznaczenie w próbce pobranej 8-14 godzin po ostatnim posiłku), najpowszechniej stosowany test, który pozwala na rozróżnienie stężenia prawidłowego, nieprawidłowego lub cukrzycy. Test obciążenia glukozą, OGTT (ang. oral glucose tolerance test, doustny test tolerancji glukozy) wykazuje tolerancję glukozy prawidłową, nieprawidłową lub cukrzycę. OGTT  wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, u pacjenta wypoczętego, po 3 dniach przestrzegania zwykłej diety o normalnej zawartości węglowodanów. Cukrzyca – badania i testy stosowane w szczegółowej diagnostyce i monitorowaniu leczenia: Pomiar HbA1c – hemoglobiny glikowanej: HbA1c stanowi retrospektywny wskaźnik glikemii – stężenie HbA1c odzwierciedla stężenie glukozy w okresie poprzedzających 3 miesięcy; stężenie HbA1c określa również ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Pomiar fruktozaminy: rzadko oznaczane, ma zastosowanie podobne do oznaczenia HbA1c, wykonywany w przypadku problemów z oznaczeniem HbA1c u ciężarnych chorych na cukrzycę, u chorych z niestabilnym przebiegiem cukrzycy, Oznaczanie autoprzeciwciał przeciwwyspowych, które służy do potwierdzenia autoimmunologicznej etiologii cukrzycy: Oznaczanie przeciwciał anty-GAD: autoprzeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego. Oznaczanie przeciwciał anty-IA2: autoprzeciwciał swoistych w stosunku do fosfatazy tyrozynowej, wykrywanych w późnej fazie okresu przedklinicznego cukrzycy typu 1 i LADA. Oznaczanie przeciwciał przeciwko różnym antygenom cytoplazmatycznym komórek β- coraz rzadziej oznaczane. Oznaczanie przeciwciał przeciwko insulinie endogennej (IAA) Oznaczanie przeciwciał przeciwcynkowych Pomiar insuliny: ocena wytwarzania insuliny. Musi być interpretowany łącznie z poziomem glukozy we krwi. Zlecany dla oceny ryzyka miażdżycy, chorób niedokrwiennych serca i nadciśnienia. Pomiar peptydu C: stężenie peptydu C odzwierciedla ilość wytwarzanej w organizmie insuliny, jest przydatny w diagnozowaniu i leczeniu chorych z nieprawidłowym poziomem insuliny i cukrzycą typu LADA. Jest zmniejszone lub nieoznaczane w cukrzycy typu 1, a zwiększone w początkowej fazie cukrzycy typu 2. Stężenie ciał ketonowych w moczu: przydatne w wykrywaniu cukrzycy i monitorowaniu leczenia (zwłaszcza cukrzycy typu 1). Mikroalbuminuria: pomiar w moczu śladowych ilości albuminy, stanowiących pierwszy sygnał uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy. Profil lipidowy (lipidogram): u chorych na cukrzycę służy do monitorowania leczenia; jest pomocny w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań w postaci zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy. Nieprawidłowy lipidogram należy do czynników ryzyka cukrzycy. Test z glukagonem służący do oceny rezerwy wydzielniczej komórek β trzustki, rzadko stosowany w praktyce.

07 listopada 2022

Cukrzyca ciążowa – objawy. Jak ją rozpoznać?

Wytyczne Polskich Towarzystw: Ginekologicznego i Diabetologicznego jasno mówią, że pomiar stężenia glukozy na czczo powinien być zlecony każdej ciężarnej już na pierwszej wizycie u ginekologa. Badanie przeprowadza się razem z szeregiem innych, więc łatwo umyka uwadze. Jeśli jego wyniki są w normie i nie występują czynniki ryzyka hiperglikemii w ciąży (takie jak nadciśnienie tętnicze, otyłość, urodzenie dziecka o wadze powyżej 4kg czy zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie), to kolejny krok diagnostyki zaburzeń metabolizmu węglowodanów przypada dopiero na 24-28 tydzień ciąży. I budzi wiele emocji. Mowa o teście OGTT (z ang. Oral Glucose Tolerance Test), znanym również jako test obciążenia glukozą lub krzywa glukozowa. Krążą legendy o obrzydliwie słodkiej mazi do wypicia, nieuchronnych wymiotach i konieczności powtarzania badania. W rzeczywistości wypicie roztworu glukozy, zawierającego wystandaryzowaną ilość tego cukru (75g) w wystandaryzowanej ilości wody (250-300ml) może nie jest doznaniem smakowym, ale większości Pań nie przysparza większych kłopotów. Prawdą jest natomiast, że na badanie należy przyjść na czczo (po minimum 8 godzinach od spożycia ostatniego posiłku i wypicia płynu innego niż woda) i zarezerwować około dwóch godzin na błogie nic-nie-robienie. Trzeba mieć świadomość, że takie postępowanie pozwala na uzyskanie maksymalnie wiarygodnego wyniku badania! Wracając do samego testu OGTT – w skrócie polega on na sprawdzeniu, czy organizm przyszłej matki dobrze radzi sobie z metabolizmem węglowodanów. Krew na pomiar stężenia glukozy pobierana jest z żyły trzykrotnie – przed podaniem roztworu glukozy, a następnie godzinę oraz dwie godziny później. Poziom glukozy w „punkcie zero” powinien być niski, po 60 minutach wzrosnąć, by znów spaść po 120 minutach. O zaburzeniach metabolizmu węglowodanów świadczą podniesione poziomy glukozy w podanych punktach czasowych. W zależności od wielkości odstępstw od przyjętych norm, WHO we wciąż aktualnych zaleceniach z 2013r. wyróżnia cukrzycę w ciąży oraz cukrzycę ciężarnych. Cukrzyca w ciąży Cukrzycę w ciąży rozpoznaje się, gdy kobieta ciężarna spełnia ogólne kryteria rozpoznania cukrzycy. Kryteria rozpoznania cukrzycy w ciąży to: Poziom glukozy na czczo > 7,0 mmol/l (126 mg/dl) stwierdzony dwukrotnie LUB Poziom glukozy 2 godziny po podaniu 75 g glukozy (test OGTT) ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) LUB Przygodny poziom glukozy ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) i towarzyszące objawy hiperglikemii. Cukrzyca ciążowa Kryteria rozpoznania cukrzycy ciążowej są ostrzejsze, do jej rozpoznania wystarcza (na podstawie OGTT z użyciem 75 g glukozy): Poziom glukozy na czczo 5,1-6,9 mmol/l (92-125 mg/dl) LUB Poziom glukozy 1 godzinę po podaniu 75 g glukozy  ≥ 10 mmol/l (180 mg/dl) LUB Poziom glukozy 2 godziny po podaniu 75 g glukozy 8,5-11 mmol/l (153-199 mg/dl). Cukrzyca ciążowa – objawy Objawy cukrzycy ciążowej najczęściej są nieobecne, a zaburzenia gospodarki węglowodanowej zostają rozpoznane dzięki przesiewowym badaniom diagnostycznym. Dlatego tak ważne jest oznaczenie poziomu glikemii na czczo zaraz na początku ciąży, a w razie prawidłowego wyniku, wykonanie testu OGTT w 24.- 28. tyg. ciąży. Cukrzyca ciążowa – postępowanie Właściwe rozpoznanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów w ciąży pozwala na rozpoczęcie leczenia i uniknięcie powikłań u matki i dziecka. Leczenie rozpoczyna się zwykle od diety cukrzycowej i samodzielnego monitorowania glikemii przez pacjentki. Jeśli leczenie dietetyczne nie przyniesie oczekiwanych skutków lub wraz z rozwojem  ciąży, stanie się niewystarczające, wówczas wprowadza się insulinoterapię.  Cukrzyca ciążowa zwykle ustępuje po porodzie, ale jej przebycie jest czynnikiem ryzyka rozwoju jawnej cukrzycy w przyszłości. Cukrzyca a ciąża Należy podkreślić, że cukrzyca u kobiet w ciąży może wiązać się z licznymi powikłaniami, zarówno u matki jak i u płodu. Należą do nich m.in. wielowodzie, nadciśnienie tętnicze, porody przedwczesne, makrosomia płodu, obumarcia wewnątrzmaciczne, urazy okołoporodowe i liczne powikłania okresu noworodkowego. Dlatego rozpoznanie cukrzycy i prawidłowe leczenie jest tak istotną kwestią. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym.

17 maja 2022

Cukrzyca u dzieci – objawy, przyczyny i leczenie

Niezależnie od wieku osoby chorej, dorosłego czy też dziecka, cukrzyca definiowana jest zawsze w ten sam sposób. Jest to choroba metaboliczna charakteryzująca się hiperglikemią, czyli podwyższonym nieprawidłowym stężeniem glukozy we krwi, wynikającym z defektu wydzielania lub działania insuliny. Dlaczego rozwija się cukrzyca u dzieci, co powinno niepokoić i jak reagować? Regulowanie poziomu glukozy we krwi Insulina jest hormonem wydzielanym przez komórki β wysp trzustki, której zadaniem jest obniżanie poziomu glukozy we krwi w okresie poposiłkowym, tak aby poziom glukozy utrzymywany był na prawidłowym, nieszkodliwym dla organizmu poziomie. W przypadku nieprawidłowego wydzielania insuliny (np. zniszczenia komórek produkujących insulinę), lub nieprawidłowego działania (np. zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę) dochodzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi, czyli hiperglikemii, dającej objawy kliniczne nasilone w zależności od stopnia i szybkości narastania. Cukrzyca u dzieci – przyczyny W 80% przypadków u dzieci diagnozowana jest cukrzyca typu 1, która jest konsekwencją niszczenia komórek produkujących insulinę. Proces niszczenia komórek produkujących insulinę jest procesem autoimmunologicznym, czyli takim w którym przeciwciała produkowane przez organizm dziecka kierują działanie przeciwko własnym tkankom prowadząc do ich nieodwracalnego zniszczenia. Podejrzewa się, że powstające przeciwciała niszczące komórki trzustki, mają związek z przebytą wirusową lub bakteryjną infekcją poprzedzającą wystąpienie objawów cukrzycy u dzieci. Zdecydowanie rzadziej u dzieci diagnozowana jest cukrzyca typu 2. Jest ona konsekwencją nieprawidłowej, zmniejszonej wrażliwości tkanek na insulinę, czyli tak zwanej insulinooporności. Jest to stan wynikający bezpośrednio z nadwagi lub też otyłości dziecka i permanentnego dostarczania do organizmu zbyt dużych, przekraczających zapotrzebowanie dawek kalorii. Ten typ cukrzycy diagnozowany jest najczęściej u osób dorosłych. Cukrzyca o znanej etiologii (przyczynie) jest najrzadziej diagnozowaną u dzieci cukrzycą. Stanowi konsekwencje innych chorób, wynikających np. z nieprawidłowej pracy układu hormonalnego lub mutacji genetycznych. Cukrzyca u dzieci – objawy Objawy cukrzycy u dzieci wynikają z nieprawidłowo wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli stanu określanego mianem hiperglikemii. W przypadku cukrzycy typu 1, objawy nasilają się z dnia na dzień, mają intensywniejszy charakter niż w innych typach cukrzycy i dostrzegane są przez rodziców na przełomie krótkiego okresu. Najczęściej obserwowane są w przeciągu kilku tygodni od rozpoczęcia procesu chorobowego, który z kolei prawdopodobnie stanowi konsekwencję przebytej sezonowej infekcji. Wśród niepokojących objawów cukrzycy u dzieci wymienia się nadmierne oddawanie moczu (organizm próbuje pozbyć się nadmiaru glukozy), bardzo nasilone pragnienie (próba rozcieńczenia glukozy), wzmożony apetyt nie powodujący przybierania na wadze, a wręcz obserwowana jest utrata masy ciała, senność, osłabienie, zmiany w zachowaniu dziecka. U nastolatków trudnym do skojarzenia z cukrzycą objawem są możliwe napady agresji. Charakterystycznym objawem cukrzycy u niemowlaka jest permanentnie przepełniona, wręcz przesikana pieluszka oraz podejrzanie duże ilości spożywanych płynów. Podwyższony poziom glukozy we krwi utrudnia również gojenie ran i zwiększa predyspozycję do zakażeń np. układu moczowego.  Objawy skórne mogące sugerować cukrzycę u dzieci to grzybicze choroby skóry, u dziewczynek często przebiegające jako zakażenia grzybicze sromu. Dzieci mogą skarżyć się również na uporczywy świąd skóry. W cukrzycy typu 2 objawy są zdecydowanie mniej nasilone, a czas od momentu wystąpienia objawów do diagnozy może wynosić nawet kilka lat. Żaden z wymienionych powyżej objawów nie powinien być bagatelizowany przez rodzica. Odwlekanie wizyty u lekarza i przesuwanie w czasie zdiagnozowania choroby może prowadzić do zaostrzenia przebiegu cukrzycy, szczególnie typu 1 i wystąpienia u dziecka ostrych powikłań. Szczególnie niebezpiecznym stanem jest cukrzycowa kwasica ketonowa, która nieleczona prowadzi do śpiączki będącej stanem bezpośredniego zagrożenia życia. Cukrzyca u dzieci – diagnostyka Podstawą do rozpoznania cukrzycy typu 1 jest stwierdzenie u dziecka obecności objawów klinicznych, towarzyszących im nieprawidłowych wartości glukozy we krwi na czczo lub w przygodnej próbce krwi pobranej w ciągu dnia oraz potwierdzenie obecności przeciwciał, odpowiedzialnych za proces niszczenia komórek produkujących insulinę (przeciwciała przeciwwyspowe – ICA, przeciwciała przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego – anty-GAD). W podejrzeniu cukrzycy typu 2 w diagnozie bierze się pod uwagę objawy kliniczne, wartości glukozy we krwi na czczo lub w przygodnej próbce krwi pobranej w ciągu dnia, w razie potrzeby wykonuje się również doustny test obciążenia glukozą (OGTT, 75g), a wyniki ocenia zgodnie z obecnie aktualnymi wytycznymi Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego. W niektórych przypadkach cukrzycy zdiagnozowanej u dzieci wykonuje się także badania genetyczne w kierunku mutacji odpowiedzialnych za defekt w wydzielaniu insuliny. Jak leczy się cukrzycę u dzieci? Zastosowanie prawidłowego i skutecznego leczenia cukrzycy u dzieci wymaga dokładnego zdiagnozowania dziecka wraz z ustaleniem przyczyny wystąpienia choroby. Cukrzyca typa 1 wymaga zastosowania innego protokołu leczenia niż cukrzyca typu 2, czy też cukrzyca o znanej etiologii.  W cukrzycy typu 1 w terapii najważniejsze jest podawanie egzogennej insuliny wg schematu umożliwiającego utrzymanie prawidłowego poziomu glukozy we krwi. W cukrzycy typu 2, na pewnym etapie choroby istnieje możliwość leczenia z zastosowaniem leczenia doustnego lekami np. zmniejszającymi wchłanianie glukozy z przewodu pokarmowego. W tym typie cukrzycy zwraca się szczególną uwagę na dietę, utrzymanie prawidłowej masy ciała oraz dawkę ruchu, która znacznie poprawia insulinowrażliwość tkanek. W cukrzycy o znanej etiologii, spowodowanej np. współistniejącym zaburzeniem endokrynologicznym najważniejsze jest leczenie choroby podstawowej. W procesie leczenia cukrzycy bardzo istotne jest monitorowanie glikemii kilkukrotnie w przeciągu całej doby. Kontrolowana jest także praca innych narządów, których upośledzone funkcjonowanie może być konsekwencją długotrwale podniesionego poziomu glukozy we krwi. Najbardziej podatne na uszkodzenia narządy w przebiegu cukrzycy każdego typu to nerki (cukrzycowa choroba nerek) oraz oczy (retinopatia cukrzycowa). Patologicznym zmianom w przebiegu źle kontrolowanej choroby ulegają także naczynia krwionośne.  
Powiązane badania

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów oraz metabolizmu węglowodanów  w chorobach wątroby, trzustki, w akromegalii, w nadczynności kory nadnerczy i w trakcie leczenia steroidami.

Glukoza w moczu
Glukoza w moczu. Oznaczenie cukru w moczu wykonywane jest  zazwyczaj w ramach ogólnego badania moczu. Wskazaniami do badania jest diagnostyka cukrzycy i nieprawidłowości funkcjonowania nerek.

OGTT w ciąży (75g, 3 pkt: 0, 1, 2h)
OGTT w ciąży (75 g, 3 pkt: 0, 1, 2 h). Doustny test obciążenia glukozą, OGTT,  wykonywany w ramach modelu opieki nad ciężarną zgodnie z zaleceniami PTG i PTD.