Dieta przy raku nerki – poznaj najważniejsze zalecenia

Obecne raporty epidemiologiczne wskazują, że rak nerki jest jednym z najczęściej rozpoznawanych na świecie nowotworów, a obserwowany na przestrzeni minionych dekadach stały wzrost zapadalności sprawia, że choroba ta staje się coraz poważniejszym problemem światowego zdrowia publicznego. Według raportu GLOBOCAN, tylko w 2020 roku na świecie zdiagnozowano około 401 tys. nowych przypadków raka nerki, a 175 tys. pacjentów przegrało walkę z chorobą. Rak nerek jest częściej diagnozowany w krajach wysokorozwiniętych, gdzie liczba rozpoznawanych przypadków jest ponad czterokrotnie, a liczba zgonów z ponad trzykrotnie większa w porównaniu z regionami słabiej rozwiniętymi. Wśród czynników ryzyka zachorowania na raka nerki wymienić można: otyłość, uzależnienie od nikotyny, nadciśnienie tętnicze i cukrzycę, jednak czynniki te nie uwzględniają pełnego w spektrum czynników zwiększających ryzyko zachorowania. Ponadto, coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że czynniki dietetyczne mogą odgrywać rolę zarówno w zakresie ryzyka rozwoju jak i przebiegu choroby. 

Dieta a rak nerki

W literaturze naukowej odnaleźć można wiele dowodów wskazujących, że przewlekły stan zapalny odgrywa istotną rolę w kancerogenezie (procesie nowotworzenia), a podwyższony poziom mediatorów stanu zapalnego sprzyja rozwojowi choroby. Każdego dnia wraz z pożywieniem dostarczamy do organizmu substancje wykazujące zarówno działanie pro– jak i przeciwzapalne. Dieta jest głównym źródłem związków bioaktywnych, a wysoka podaż warzyw i owoców oraz zdrowych tłuszczów może obniżyć poziom substancji przyczyniających się do rozwoju stanu zapalnego, co pozwala wymiernie ograniczyć ryzyko rozwoju raka nerki, jak również wpłynąć na progresję choroby. Z kolei dieta obfitująca w nasycone kwasy tłuszczowe wiąże się z wyższym stężeniem mediatorów stanu zapalnego, co zwiększa ryzyko zachorowania i rozwoju choroby.

Chociaż dotychczas nie opracowano konkretnych zaleceń dietetycznych dedykowanych pacjentom chorującym na raka nerki, dobre nawyki żywieniowe są kluczowe dla właściwego odżywienia organizmu obciążonego chorobą nowotworową jak i wyniszczającym leczeniem onkologicznym. Niestety szacuje się, że nawet od 50% do 80% pacjentów onkologicznych nie dostarcza organizmowi wraz z dietą wystarczającej ilości składników odżywczych, co bezpośrednio związane jest obniżonym łaknieniem i upośledzonym wchłanianiem składników odżywczych. Należy pamiętać, że zapotrzebowanie na poszczególne składniki odżywcze może zależeć od rodzaju wdrożonej terapii, stopnia zaawansowania nowotworu jak i chorób współwystępujących, niemniej jednak można wskazać kilka grup produktów spożywczych, które pacjenci chorujący na raka nerki powinni uwzględnić w codziennej diecie.

Zwiększenie spożycia warzyw i owoców

Owoce i warzywa zawierają wiele niezbędnych witamin i minerałów jak również są niezastąpionym źródłem błonnika. Szczególne cenne dla pacjentów chorujących na raka nerki są owoce jagodowe: aronia, borówki, truskawki i jagody, cytrusy, warzywa liściaste, jak np. szpinak i jarmuż oraz brokuł. Te warzywa i owoce poza witaminami i mikroelementami zawierają przeciwutleniacze, które zwalczając stres oksydacyjny sprzyjający rozwojowi stanu zapalnego mogą pomóc spowolnić progresję choroby. 

Jednym ze standardowych zaleceń dietetycznych kierowanych do pacjentów onkologicznych jest uwzględnienie w codziennej diecie 4 porcji owoców i 5 porcji warzyw. Należy jednak pamiętać, że rak nerki może przyczynić się do upośledzenia wydalania potasu z organizmu. Dlatego też pacjenci chorujący na raka nerki powinni ograniczyć spożycie produktów spożywczych bogatych w potas jak np.: banany, pomidory czy ziemniaki. 

Wybieranie produktów pełnoziarnistych

Produkty pełnoziarniste są dobrą alternatywą dla rafinowanych produktów zbożowych takich jak białe pieczywo i makarony. Produkty pełnoziarniste dostarczają bowiem więcej witamin, minerałów i błonnika niż pozostałe źródła węglowodanów. Błonnik spożywczy wspomaga prawidłowe trawienie i może pomóc w kontrolowaniu poziomu cholesterolu i glukozy we krwi. Ponadto, dieta zawierająca bogate w błonnik spożywczy produkty pełnoziarniste wiąże się z mniejszym ryzykiem rozwoju raka nerkowokomórkowego, podczas gdy spożywanie rafinowanych zbóż, takich jak biały ryż i białe pieczywo zwiększa ryzyko zachorowania i progresji choroby.

Zapewnienie odpowiedniego nawodnienia

Pacjenci zmagający się ze chorobami nerek, w tym osoby, u których zdiagnozowano raka nerki powinny zadbać także o odpowiednie nawodnienie organizmu, co pomaga nerkom wydalać z organizmu produkty przemiany materii. Standardowo zaleca się picie co najmniej 2 litrów wody dziennie, jednak indywidualne zapotrzebowanie na wodę może różnić się, a przyjmowanie zbyt dużej ilości płynów może nadmiernie obciążać objęte chorobą nowotworową nerki. Należy pamiętać, że poza napojami woda dostarczana jest do organizmu także z pożywieniem, a rozwijające się zmiany nowotworowe mogą wpłynąć na funkcje nerek, zaburzając produkcję moczu, a przez to powodując zatrzymywanie zbyt dużej ilości płynów w organizmie. 

Rak nerki – jakie produkty wyłączyć z diety? 

Jednym z głównych zaleceń dietetycznych kierowanych do pacjentów onkologicznych jest zapewnienie wysokiej podaży białka, które dostarcza energii oraz wspiera regenerację tkanek organizmu walczącego z chorobą nowotworową. Jednak spożycie dużych ilości białka stanowi istotne obciążenie dla nerek, dlatego też osoby chorujące na raka nerek powinny starać się ograniczyć spożycie produktów bogatych w białko takich jak: mięso, ryby, jaja, rośliny strączkowe a także mleko i jego. Z tego samego powodu zalecane jest ograniczenie ilości soli w diecie, a pacjenci poza stosowaniem dużych ilości soli podczas przyrządzania potraw powinni unikać słonych przekąsek, potraw typu fast-food oraz produktów wysokoprzetworzonych, konserw mięsnych i niskiej jakości wędlin.

Ponadto, choroba nowotworowa wpływając na pracę nerek może przyczynić się do zwiększenia poziomu fosforu we krwi, co objawia się m. in. bólami kostno-stawowymi, zaburzeniami gastrologicznymi czy skurczami i/lub drętwieniem mięśni. Dlatego też pacjenci chorujący na rak nerek nie powinni spożywać w dużych ilościach produktów bogatych w fosfor, jak np. orzechy, nasiona, masło orzechowe czy soczewica i fasola.

Zaleca się także ograniczenie lub wyeliminowanie konsumpcji alkoholu, który może negatywnie wpływać na nerki i jest wymiernie zwiększa ryzyko zachorowania na raka. 

📌 Sprawdź: Choroby nerek – objawy, przyczyny, leczenie

O raku nerki – historycznie

Choroby nowotworowe zaliczane są do chorób cywilizacyjnych związanych z czynnikami środowiskowymi i stylem życia. I chociaż nowotwory postrzegane są jako swoista „epidemia XXI wieku”, choroby te związane są z historią ludzkości już od czasów pierwszych wielkich starożytnych cywilizacji. Świadczą o tym ślady archeologiczne pochodzące z okresu egipskiego Starego Państwa oraz nowsze dokumenty jak np. papirus medyczny Edwina Smitha, który spisano w XVII wieku p.n.e. Choroby nowotworowe znane były również starożytnym Grekom i Rzymianom, a powszechnie kojarzone z onkologią słowo „rak” po raz pierwszy użyte zostało przez Hipokratesa z Kos, który widoczne zmiany nowotworowe piersi określał terminami carcinos i carcinoma oznaczającymi kraba lub raka.

Pierwszego opisu raka nerki w europejskiej literaturze medycznej dokonał niemiecki lekarz i profesor medycyny na Uniwersytecie w Wittenberdze – Daniel Sennert w powstałym w 1613 roku traktacie Practicae medicinae. Wiek XIX okazał się przełomowy w rozwoju wiedzy dotyczącej raka nerki bowiem w 1826 roku Georg König zaproponował pierwszy system klasyfikacji guzów nerki oparty na makroskopowej ocenie zmian. Z kolei w roku 1883 kierujący Instytutem Patologii Uniwersytetu w Greifswaldzie Paul Grawitz opisał złośliwe guzy nerki jako struma lipomatodes aberrata renia, suponując na podstawie makroskopowych i mikroskopowych podobieństw, że zmiany te pochodzą z kory nadnerczy. Wieloletnie zaangażowanie Grawitza w badania dotyczące etiologii raka nerki sprawiły, że rak nerkowokomórkowy historycznie określany jest jako guz Grawitza.

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza