Dieta przy raku płuc – co jeść, a czego unikać?

Rak płuc jest jednym z najczęściej diagnozowanych chorób nowotworowych. Dane epidemiologiczne wskazują, że globalne obciążenie nowotworami płuc i oskrzeli stale zwiększa się. Tylko w 2020 roku raka płuc rozpoznano u ponad 2,2 miliona osób na świecie, a około 1,8 miliona pacjentów przegrało walkę z chorobą. Jednym z podstawowych zaleceń w leczeniu raka płuc jest porzucenie nałogu nikotynowego, które jest równie istotne jak wdrożenie odpowiedniej dla stanu klinicznego pacjenta terapii. Jednak obecnie coraz większą uwagę poświęca się badaniu możliwego oddziaływania diety na rozwój raka płuc. Właściwa dieta jest równie istotna w przypadku pacjentów zmagających się z tą chorobą, gdyż niewystarczająca podaż niektórych składników odżywczych i białka przyczynia się do dodatkowego osłabienia organizmu. Jaką dietę powinny stosować osoby chorujące na raka płuc? Które produkty spożywcze są szczególnie wartościowe dla pacjentów onkologicznych, których zaś należy unikać?

Dieta a rak płuc – nieco biochemii 

Właściwe odżywianie odgrywa fundamentalną rolę na wszystkich etapach terapii raka płuc, począwszy od leczenia chirurgicznego, chemio- i radioterapii po rekonwalescencję czy opiekę paliatywną, gdyż zarówno sama choroba, jak i podjęte leczenie w istotny sposób wpływają na jakość życia pacjentów i ich codzienne funkcjonowanie. Podejmowane działania terapeutyczne stanowią znaczne obciążenie dla organizmu i stymulują katabolizm, czyli metaboliczne reakcje rozkładu związków złożonych do prostych, przez co zwiększają zapotrzebowanie pacjentów na białko i energię. 

Omawiając znaczenie diety dla pacjentów onkologicznych nie sposób pominąć istotnych aspektów biochemicznych, molekularnych i metabolicznych odróżniających komórki nowotworowe od tych prawidłowych. W większości przypadków komórki nowotworowe nie wytwarzają energii w drodze oddychania tlenowego, co wynika wprost z nieprawidłowości mitochondrialnych, które rozwinęły się podczas transformacji nowotworowej. Komórki te, nawet w warunkach wystarczającej dostępności tlenu preferują metabolizm beztlenowy, co opisywane jest jako efekt Warburga. Podwyższone stężenie glukozy w surowicy krwi promujące wzrost komórek nowotworowych jest nie tylko czynnikiem sprzyjającym rozwojowi raka płuc, ale także przyczynia się do progresji choroby i występowania przerzutów. Ponadto cytokiny prozapalne takie jak: czynnik martwicy nowotworów alfa (TNF-α), interleukiny 1 i 6 (IL-1 i IL-6) oraz interferony alfa i gamma (IFN-α i IFN-α) wytwarzane ramach odpowiedzi przeciwnowotworowej przez monocyty, makrofagi i limfocyty oraz wytwarzane przez komórki nowotworowe białka: LMF (czynnik mobilizujący lipidy) i PMF (czynnik mobilizujący białka) przyczyniają się do wyniszczenia organizmu i rozwoju kacheksji nowotworowej. 

Kacheksja u pacjentów chorujących na raka płuc

Rak płuc i podejmowane leczenie mogą negatywnie wpływać na wiele aspektów życia pacjentów, w tym na zmniejszenie łaknienia, co w ciężkich przypadkach może prowadzić do wyniszczenia organizmu, czyli kacheksji. Stan ten związany ze znaczną utratą masy ciała i zanikiem mięśni może utrudnić leczenie i pogorszyć rokowania. Dlatego też osoby chorujące na raka płuc powinny starać się utrzymać prawidłową masę ciała, stosując odpowiednio zbilansowaną dietę, unikając jednocześnie produktów, które mogą nasilać skutki uboczne leczenia onkologicznego.

Rak płuc – jaką dietę stosować?

Niestety nawet najlepiej skomponowana dieta nie jest w stanie wyleczyć raka płuc. Niemniej jednak stosowanie zdrowej i odpowiednio zbilansowanej diety może zwiększyć poziom energii i zapewnić siłę i wzmocnienie organizmu niezbędne w trakcie leczenia. W celu utrzymania prawidłowej masy mięśniowej zaleca się:

• zwiększenie spożycia białka nawet do około 1,5 grama na kilogram masy ciała dziennie;
• dieta osób zmagających się z rakiem płuc powinna obejmować owoce morza, w tym tłuste ryby morskie, chude białe mięso, jaja i rośliny strączkowe oraz w umiarkowanych ilościach nabiał;
• wybieranie wysokiej jakości, niskoprzetworzonych produktów spożywczych.

Dowody naukowe sugerują, że dieta oparta na produktach roślinach może pomóc w zmniejszeniu negatywnych skutków raka, a jedną z najczęściej polecanych osobom chorującym na raka płuc jest dieta śródziemnomorska. Opublikowane ostatnimi laty wyniki badań powiązały spożywanie produktów typowych dla kuchni śródziemnomorskiej ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju wielu chorób, w tym chorób nowotworowych, a także niższym współczynnikiem śmiertelności. Efekt ten wynika z obecności w produktach, na których oparta jest dieta śródziemnomorska przeciwutleniaczy, które wspomagają redukcję stresu oksydacyjnego. Dlatego też w diecie pacjentów chorujących na raka płuc nie może zabraknąć:

• produktów pochodzenia roślinnego; warzyw, owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, które są niezastąpionym źródłem witamin i antyoksydantów.
• Jednocześnie należy unikać spożycia czerwonego mięsa, 
• produktów wysokoprzetworzonych, potraw smażonych i grillowanych, 
• alkoholu i słodyczy.

Rak płuc w ujęciu historycznym

Pomimo notowanych w pierwszych dekadach XXI wieku wysokich wartości współczynników zapadalności i umieralności, jeszcze sto lat temu rak płuc postrzegany był jako choroba występująca relatywnie rzadko. Alton Ochsner – jeden z pionierów torakochirurgii – niejednokrotnie wspominał przypadek sekcji zwłok przeprowadzonej w 1910 roku u pacjenta zmarłego z powodu raka płuc, w której uczestniczył podczas studiów medycznych na Uniwersytecie Waszyngtońskim. Wykonujący sekcję patomorfolog podkreślał, że choroba ta występuje niemiernie rzadko przez co większość z młodych studentów może nigdy w swej karierze medycznej nie spotkać kolejnego przypadku. Niestety jednak uwaga skierowana do młodych adeptów medycyny okazała się błędna bowiem już po upływie 17 lat doktor Ochsner rozpoznał raka płuc u pacjenta leczonego w Charity Hospital w Nowym Orleanie, a w kolejnym półroczu w szpitalu tym odnotowano osiem kolejnych przypadków.

Kluczem od zrozumienia, dlaczego rzadko występująca choroba w ciągu dwóch dekad zaczęła zbierać śmiertelne żniwo jest analiza zmian społecznych zachodzących w pierwszych dekadach XX wieku, w tym spopularyzowanie szczególnie podczas I wojny światowej palenia tytoniu, który uważano za skuteczny środek uspokajający i dodający otuchy żołnierzom. Alton Ochsner szybko zauważył zależność pomiędzy nałogiem nikotynowym, który rozwinął się u badanych podczas wojny a rozwojem raka płuc stając się jednym z pierwszych propagatorów „wojny z paleniem”. Przyprowadzone w The Ochsner Clinic badania niezbicie udokumentowały związek między rakiem płuc a paleniem papierosów. 

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza