22 czerwca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Homocysteina – co to takiego?

Homocysteina jest aminokwasem, który powstaje w wyniku przemian chemicznych białek zwierzęcych.Wartości podwyższone mogąpojawiać się przy niedoborze witamin z grupy B, w chorobach metabolicznych i w przebiegu zaburzeń funkcji enzymów, które są odpowiedzialne za reakcje dotyczące protein. Wówczas należy oznaczyć stężenie homocysteiny w osoczu, ponieważ obecność tego aminokwasu sprzyja rozwojowi miażdżycy i zakrzepicy w naczyniach krwionośnych. Dowiedz się więcej, co to jest homocysteina i na czym polega badanie jej poziomu.

homocysteina co to jest

Co to jest homocysteina?

Homocysteina jest aminokwasem, należy do produktów pośrednich rozkładu białek. Powstaje w wyniku przemian metioniny, czyli innego aminokwasu, który naturalnie występuje w organizmie człowieka i innych zwierząt. Oba związki mają podobną budowę i zawierają siarkę. Kiedy metabolizm metioniny zostanie zaburzony, na przykład z powodu niedoboru jednego z enzymów niezbędnych w szlaku przemian, w organizmie zaczynają gromadzić się duże ilości homocysteiny.

Jaką funkcję w organizmie pełni homocysteina?

Jeżeli dochodzi do nagromadzenia tego aminokwasu w organizmie, może on zaburzać przebieg reakcji komórkowych. Dochodzić może do patologicznych zmian w obrębie naczyń wieńcowych, czyli zaopatrujących serce oraz obwodowych. Homocysteina może uszkadzać śródbłonek, czyli wewnętrzną warstwę naczyń krwionośnych. W ten sposób homocysteina przyspiesza powstawanie zmian miażdżycowych w tętnicach, czyli ma działanie aterogenne.

Dodatkowo homocysteina pobudza wytwarzanie substancji o aktywności prozakrzepowej, np. tromboksanu. Nagromadzenie homocysteiny może zatem zwiększać ryzyko rozwoju zakrzepicy naczyń.

Jakie są przyczyny nadmiernego stężenia homocysteiny we krwi?

Podwyższone stężenie homocysteiny, czyli hiperhomocysteinemia, może wynikać z wrodzonego niedoboru niektórych enzymów oraz z przyczyn wtórnych, np. z niedoboru witamin grupy B lub w przebiegu chorób przewlekłych.

U osób z pierwotnym nadmiarem homocysteiny występują mutacje w genach, które kodują enzymy kluczowe w łańcuchu przemian metioniny. Zmiany w materiale genetycznym zaburzają przebieg procesów w szlaku metabolicznym tego aminokwasu, co prowadzi do nagromadzenia homocysteiny w organizmie.

Zdecydowanie częściej hiperhomocysteinemia występuje wtórnie do innych zaburzeń. Może pojawić się m.in. w przebiegu:

  • niedoboru witamin z grupy B, a przede wszystkim kwasu foliowego, witamin B6 i B12;
  • terapii lekami, które blokują działanie kwasu foliowego, np. metotreksatem używanym do leczenia chorób autoimmunologicznych i nowotworowych;
  • przewlekłej niewydolności nerek;
  • choroby Addisona-Biermera;
  • chorób nowotworowych, np. białaczki limfoblastycznej i raka jajnika;
  • łuszczycy.

Jak wygląda badanie poziomu homocysteiny we krwi?

Oznaczenie poziomu homocysteiny polega na ocenie stężenia tego aminokwasu w osoczu. Krew do badania powinna zostać pobrana rano, po całonocnym wypoczynku, a pacjent musi wówczas pozostawać na czczo.

  • Prawidłowe stężenie homocysteiny w osoczu wg  wynosi 5–15 mikromoli/l (zwykle jest większe u mężczyzn i osób w podeszłym wieku), ale należy brać pod uwagę, że zakresy podawane przez różne laboratoria mogą się różnić.

Kiedy należy wykonać badanie poziomu homocysteiny we krwi?

Podwyższone stężenie homocysteiny we krwi może sprzyjać występowaniu niektórych chorób metabolicznych i neurologicznych. Z tego powodu osoby, które znajdują się w grupie ryzyka tych zaburzeń lub mają stwierdzony wrodzony niedobór jednego z enzymów uczestniczących w szlaku przemian metioniny, powinny kontrolować stężenie omawianego aminokwasu we krwi. Decyzję o rozpoczęciu diagnostyki i wprowadzeniu odpowiedniego leczenia zawsze powinien podejmować lekarz. Specjalista na podstawie obrazu choroby oraz po zapoznaniu się z historią medyczną pacjenta zleci odpowiednie badania i ustali dalsze postępowanie.

Badanie poziomu homocysteiny we krwi warto wykonać u osób:

  • po incydencie sercowo-naczyniowym, np. zawale serca lub udarze mózgu, które nie zgłaszają czynników ryzyka charakterystycznych dla chorób metabolicznych i kardiologicznych;
  • po incydencie sercowo-naczyniowym, który wystąpił przed 40. rokiem życia, lub gdy taka sytuacja miała miejsce u kogoś z rodziny pacjenta;
  • z niewydolnością nerek.

Podwyższony poziom homocysteiny w osoczu może wiązać się także ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia choroby wieńcowej i udaru mózgu, czyli zaburzeń dopływu krwi do mięśnia sercowego i ośrodkowego układu nerwowego. W tych sytuacjach ostateczną decyzję, czy pacjent odniesie korzyść z badania, podejmuje specjalista po zapoznaniu się z historią choroby i czynnikami ryzyka konkretnej osoby.

Czym są homocystynurie?

Homocystynurie są grupą chorób, które dotyczą wad metabolizmu homocysteiny. Najczęściej są one dziedziczone autosomalnie recesywnie, co oznacza, że objawy mogą wystąpić u dziecka zdrowych rodziców, będących nosicielami zmutowanego genu.

Homocystynurie charakteryzują się:

  • podwyższonym poziomem homocysteiny w moczu;
  • dużym stężeniem homocysteiny i metioniny w surowicy.

Najczęściej za rozwój homocystynurii odpowiada uszkodzenie enzymu, który ma za zadanie przekształcać homocysteinę do cysteiny. Rzadziej nieprawidłowości dotyczą innych reakcji w tym szlaku.

Do najczęstszych objawów omawianej choroby można zaliczyć:

  • zwichnięcie soczewki oka;
  • nieprawidłowości w budowie szkieletu, przede wszystkim charakterystyczne, nieproporcjonalnie długie kończyny i palce;
  • niepełnosprawność umysłową;
  • zwiększone ryzyko powstawania zakrzepów w układzie krążenia.

Leczenie homocystynurii opiera się na stosowaniu diety, która wyklucza produkty zawierające metioninę, np. mięso wieprzowe, ryby, jajka, mleko i rośliny strączkowe. Dodatkowo pacjenci z tym schorzeniem powinni suplementować witaminę B12 i kwas foliowy.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 30–31.
  2. D.R. Ferrier, Biochemia, tłum. D. Chlubek, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018, s. 304–306, 316.
  3. V. Kumar i in., Robbins patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 440.
  4. M. Wichlińska-Lipka, W.M. Nyka, Rola homocysteiny w patogenezie chorób układu nerwowego, „Forum Medycyny Rodzinnej” 2008, t. 2, nr 4, s. 292–297.

Podobne artykuły

03 lipca 2020

Rola witaminy B12 w organizmie. Co warto o niej wiedzieć?

Witamina B12 czyli kobalamina po raz pierwszy została wyizolowana 1948 roku, lecz opisu swojej budowy doczekała się dopiero w roku 1956. Należy do witamin rozpuszczalnych w wodzie i jest niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Bierze udział w tworzeniu czerwonych krwinek, przemianach tłuszczów i węglowodanów oraz odgrywa istotną rolę we właściwym działaniu układu nerwowego. Jedną z częstszych przyczyn poważnego niedoboru witaminy B12 w organizmie jest niedokrwistość Addisona i Biermera, czyli anemia złośliwa. Inne powody niedoboru tej witaminy obejmują m.in. niedostateczne dostarczanie jej w diecie, choroby przewodu pokarmowego czy alkoholizm. Objawy niedoboru witaminy B12 to niedokrwistość megaloblastyczna, zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, uszkodzenia układu nerwowego, problemy natury psychicznej i inne. Spis treści: Właściwości witaminy B12 Jak zbadać poziom witaminy B12? Objawy niedoboru witaminy B12 Przyczyny niedoboru witaminy B12 Nadmiar witaminy B12 – co powoduje? Witamina B12 – w czym jest? Właściwości witaminy B12 Witamina B12 to tak naprawdę grupa związków, które w organizmie człowieka swobodnie przechodzą z jednej formy w drugą. Zapotrzebowanie dzienne na witaminę B12 jest wprawdzie niewielkie (średnio 2 mg), ale dostarczanie jej w odpowiedniej ilości z pożywieniem jest bardzo ważne. Wchłanianie witaminy B12 z przewodu pokarmowego odbywa się w jelicie krętym, a żeby proces mógł zaistnieć, konieczna jest obecność czynnika wewnętrznego, IF (ang. intrinsic factor) inaczej czynnika Castle’a wytwarzanego w żołądku przez komórki okładzinowe. Witamina B12 jest niezbędna w procesach krwiotwórczych –  bierze udział w powstawaniu czerwonych krwinek. Ma też znamienne działanie na funkcjonowanie układu nerwowego –  jest konieczna do budowy otoczek mielinowych w nerwach oraz uczestniczy w tworzeniu przekaźników nerwowych. Witamina B12 wpływa na przemiany metaboliczne tłuszczów i węglowodanów, bierze udział w syntezie białek i przemianach puryn i pirymidyn, zasad budujących DNA oraz jest niezbędna w procesach przemiany kwasu foliowego do biologicznie aktywnych postaci. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę B12 różni się w zależności od etapu życia. Największe jest u kobiet karmiących piersią i kobiet ciężarnych, najmniejsze u niemowląt i waha się od 0,5 ug/dobę do 2,8 ug/dobę[1]. Wytyczne różnią się także w zależności od kraju. Jak zbadać poziom witaminy B12? Badanie witaminy B12 wykonuje się z krwi żylnej. Do pobrania należy się zgłosić na czczo – najlepiej rano, po 12 godzinnej przerwie w posiłku. W ocenie poziomu stężenia witaminy B12, w przypadku dodatkowych wskazań, wykonuje się  dodatkowe badania,  np. pomiar kwasu metylomalonowego, homocysteiny oraz stężenia transkobalaminy białka transportującego witaminę B12. Kiedy warto sprawdzić poziom witaminy B12? Przede wszystkim w przypadku  niepokojących objawów, ale także w przypadku schorzeń utrudniających wchłanianie witaminy B12, ryzyka niedoborów tej witaminy, czy diety ubogiej w witaminę B12 (np. wegańskiej). Podkreślmy, że grupy szczególnie narażone na niedobory witaminy B12 to osoby w podeszłym wieku, weganie i wegetarianie, niemowlęta kobiet karmiących stosujących taką dietę, osoby z chorobami układu pokarmowego oraz ludzie nadużywający alkoholu. Warto wiedzieć, że spora ilość witaminy B12 jest zwykle magazynowana w wątrobie (zapasy sięgają 10 mg), więc w przypadku zaprzestania spożywania produktów bogatych w witaminę B12 lub zaburzeń jej wchłaniania, skutki niedoborowe mogą zaistnieć dopiero po dłuższym czasie –  nawet po kilku latach. U chorych po przebytym zabiegu usunięciu żołądka lub operacji bariatrycznej oraz u osób na diecie wegetariańskiej lub wegańskiej – szczególnie w okresie ciąży lub karmienia piersią – warto monitorować poziom witaminy B12, aby w razie jej niedoborów móc podjąć odpowiednie działania. Objawy niedoboru witaminy B12 Niedobory witaminy B12 będą skutkować zaburzeniami w układzie krwiotwórczym. Zbyt niski poziom witaminy B12 w organizmie upośledza wytwarzanie erytroblastów, prowadzi do przedwczesnego niszczenia ich w szpiku, a nieprawidłowe erytrocyty (krwinki czerwone) we krwi żyją krócej. Efektem jest niedokrwistość z niedoboru witaminy B12,  czyli niedokrwistość megaloblastyczna. Objawy obejmują ogólne symptomy anemii (osłabienie, wzmożona męczliwość, trudności z koncentracją, zawroty głowy, przyspieszona akcja serca, duszność, bladość) oraz objawy ze strony układu pokarmowego,  takie jak spadek masy ciała i utrata apetytu, utrata smaku, nudności, biegunki lub zaparcia. Charakterystyczne jest pieczenie języka, który staje się ciemnoczerwony, gładki, lśniący i powiększony. W anemii z niedoboru witaminy B12 mogą wystąpić także objawy neurologiczne takie jak mrowienia czy kłucie w palcach, drętwienie rąk i nóg, zaburzenia czucia wibracji czy uczucie przechodzenia prądu wzdłuż kręgosłupa podczas pochylania głowy ku przodowi (tzw. objaw Lhermitte’a). Niedostateczna ilość witaminy B12 w organizmie może również prowadzić do zmian w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz uszkodzeń układu nerwowego takich jak: neuropatia obwodowa, zwyrodnienie rdzenia kręgowego czy neuropatia nerwu wzrokowego. Powodem jest m.in. nieprawidłowa synteza zasad purynowych i upośledzony metabolizm kwasów nukleinowych, zaburzenie przemian mieliny i w efekcie zanik włókien nerwowych. Poważne braki witaminy B12 trwające powyżej 3 miesięcy mogą doprowadzić do trwałych i poważnych zmian w układzie nerwowym. Można zaobserwować także zaburzenia pamięci, zaburzenia depresyjne, otępienie, a nawet zaburzenia psychotyczne i inne objawy psychiatryczne. Kolejnym skutkiem niedoboru witaminy B12 jest hiperhomocysteinemia czyli wzrostu stężenie homocysteiny we krwi. Uważa się, że hiperhomocysteinemia prowadzi do narastania zmian miażdżycowych i zwiększa ryzyko chorób układu krążenia, chorób układu nerwowego oraz nowotworów. Przyczyny niedoboru witaminy B12 Jakie są przyczyny niedoboru witaminy B12? W przypadku ciężkich niedoborów, jedną z częstszych przyczyn są zaburzenia wchłaniania spowodowane upośledzoną budową czynnika Castle’a lub zaburzeniami receptorów w jelicie krętym. Ich powody mogą być rozmaite, a należą do nich np. anemia Addisona i Biermera (choroba autoimunologiczna prowadząca do uszkodzenia komórek okładzinowych produkujących czynnik wewnętrzny Castle’a), stany po usunięciu żołądka czy jelita krętego, choroba Leśniowskiego- Crohna (nieswoista choroba zapalna jelit), zespół rozrostu bakteryjnego, wrodzony niedobór czynnika wewnętrznego i inne. Inną przyczyną może być także wrodzony niedobór transkobalaminy, czyli białka odpowiedzialnego za transport witaminy B12 we krwi. Za niewielkie niedobory witaminy B12 w organizmie, odpowiedzialne mogą być: dieta wegańska lub wegetariańska, niedożywienie lub nadużywanie alkoholu. Także stosowanie niektórych leków utrudnia wchłanianie witaminy B12. Leki, które mogą spowodować takie skutki to: antagoniści receptora histaminowego H2, niektóre leki stosowane w nieswoistych zapalnych chorobach jelit, inhibitory pompy protonowej, niektóre antybiotyki czy metformina czyli jeden z najpowszechniej stosowanych leków w cukrzycy. Nadmiar witaminy B12 – czym skutkuje? Nadmiar witaminy B12 usuwany jest wraz z moczem. W związku z tym nie są znane przypadki przedawkowania witaminy B12. Warto jednak wspomnieć, że zaobserwowano powiązania między wysokim poziomem witaminy B12 w organizmie, a występowaniem niektórych nowotworów (np. raka jelita grubego, raka piersi, raka wątrobowokomórkowego, raka żołądka), a także chorób układu krwiotwórczego oraz wątroby. Witamina B12 – gdzie występuje? Witamina B12 znajduje się jedynie w produktach pochodzenia zwierzęcego. Głównym źródłem tej witaminy w codziennej diecie człowieka są: produkty mięsne i podroby, mleko, sery twarogowe, ser żółty, jaja, ryby oraz skorupiaki. Jeśli nie jesteś w stanie dostarczyć swojemu organizmowi odpowiednich ilości witaminy B12 wraz z dietą lub cierpisz na choroby, które to uniemożliwiają – warto, oczywiście po konsultacji z lekarzem, suplementować witaminę B12 w postaci cyjanokobalaminy. Istnieje możliwość spożywania suplementów drogą doustną (np. u osób będących na diecie wegetariańskiej), choć w przypadku zaburzeń wchłaniania nie przynosi to oczekiwanych efektów. W związku z tym witaminę B12 podaje się  domięśniowo lub głęboko podskórnie. Witamina B12 spełnia istotną rolę w organizmie człowieka. Jest potrzebna do procesów wzrostu organizmu, podziałów komórkowych, hematopoezy (proces wytwarzania elementów krwi) i produkcji mieliny w osłonkach nerwowych. Uczestniczy w metabolizmie kwasów nukleinowych, białek, tłuszczów i węglowodanów. Wpływa na prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i tkanki nabłonkowe. Niedobór witaminy B12 może prowadzić do poważnych powikłań: anemii megaloblastycznej, uszkodzeń nerwów obwodowych i degeneracji rdzenia kręgowego. Jeśli jesteś w grupie zwiększonego ryzyka lub w oparciu o objawy kliniczne podejrzewasz u siebie lub swoich bliskich zaburzenia poziomu witaminy B12, skonsultuj się ze swoim lekarzem. Badanie poziomu witaminy B12 oraz związanych z nią parametrów (np. homocysteiny) można zakupić w e-Sklepie, sprawdź katalog badań.   Bibliografia: – Fizjologia człowieka- pod red. S. J. Konturka – „ Witamina B12- skutki niedoboru, zasadność terapii i suplementacji diety u osób w wieku podeszłym”- M. Mziray, P. Domagała, R. Żuralska, M. Siepsiak – „ Witamina B12”- B. Przygoda – „ Witamina B12- budowa, biosynteza, funkcje i metody oznaczania” – A. Kośmider, K. Czaczyk – „ Interakcje z lekami – istotnym wskazaniem suplementacji diety witaminą B12”- J. Biernat, M. Bronkowska – „ Hem i kobalamina w świecie medycyny i farmacji”- J. Mocarska, T. Koczorowski – „The pathophysiology of elevated vitamin B12 in clinical practice”- E. Andres, K. Serraj, J. Zhu, A.J.M. Vermorken [1] Normy żywienia dla populacji Polski”- pod red. M. Jarosz. Instytut Żywności i Żywienia. 

04 listopada 2020

Awitaminoza – objawy, na które warto zwrócić uwagę. Jakie badania wykonać?

Awitaminoza – objawy, na które warto zwrócić uwagę. Jakie badania wykonać? Witaminy to drobnocząsteczkowe związki organiczne, które – by organizm człowieka mógł prawidłowo się rozwijać i funkcjonować – muszą być dostarczane wraz z dietą w odpowiednich ilościach. Sytuacja braku lub znacznego niedoboru danej witaminy lub witamin w organizmie, co negatywnie wpływa na procesy przemiany materii i stan zdrowia, to awitaminoza. Objawy mogą być zróżnicowane, inne dla różnych witamin. Co to jest awitaminoza? Długotrwały i poważny niedobór lub brak określonych witamin to awitaminoza. Objawy chorobowe zależą od tego, jakiego zestawu witamin brakuje. W krajach rozwiniętych, całkowite awitaminozy zdarzają się obecnie bardzo rzadko. Częściej występują hipowitaminozy, w których ilość witamin jest niedostateczna, ale niedobór nie jest aż tak głęboki jak w awitaminozie. Braki witaminowe niewątpliwie prowadzą do zakłóceń w funkcjonowaniu organizmu, ale warto wiedzieć, że ich nadmiar, czyli hiperwitaminoza, również jest szkodliwy i wywołuje niepożądane objawy.  Awitaminoza – jakie badania można wykonać? Jeśli niepokoją Cię jakieś objawy lub jesteś w grupie ryzyka niedoborów witaminowych (np. cierpisz na zaburzenia wchłaniania) warto udać się do lekarza. Przydatne może okazać się wykonanie badań laboratoryjnych np.: morfologii krwi obwodowej, pomiaru stężenia 25-hydroksycholekalcyferolu (marker zawartości w organizmie witaminy D), stężenie witaminy B12, stężenie homocysteiny, stężenie kwasu foliowego, poziom witaminy A, E, C czy innych witamin z grupy B. Jeśli obawiasz się, że dotyczy Cię hipo- lub awitaminoza, badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Awitaminoza – objawy Objawy awitaminozy są różne, w zależności od tego, jakiej witaminy brakuje w organizmie. Poważne niedobory witaminy A skutkują zaburzeniami procesu widzenia, utratą przejrzystości gałki ocznej i tzw. ślepoty zmierzchowej. Braki witaminy D u dzieci prowadzą do krzywicy, u dorosłych natomiast – do rozmiękania kości i osteoporozy. Szkorbut (objawiający się m.in. suchością spojówek, nadmiernym rogowaceniem naskórka, zanikiem i krwawieniem dziąseł, wypadaniem zębów, wybroczynami i zaburzeniami gojenia ran) wywołany jest głębokim niedoborem witaminy C, ale obecnie w krajach rozwiniętych praktycznie nie występuje. Awitaminoza witaminy B1 może objawić się w postaci choroby beri- beri, czyli choroby neurologicznej i sercowo-naczyniowej, powszechnie występującej w Azji pod koniec XIX wieku. Długotrwały niedobór niacyny (witaminy B3) prowadzi do pelagry, która objawia się wymiotami i biegunką, bolesnością języka i ust, zapaleniem skóry związanym z nadwrażliwością na światło oraz zaburzeniami psychicznymi. Występuje głównie na obszarach o dużym spożyciu kukurydzy, która zawiera czynnik uczulający na światło  i nasilający objawy wynikające z niedoboru witaminy. Niedobór witaminy B12 prowadzi do anemii megaloblastycznej, w której, prócz ogólnych objawów niedokrwistości, mogą pojawić się symptomy ze strony przewodu pokarmowego oraz układu nerwowego. Awitaminoza – przyczyny Niedobory i braki witamin mogą być spowodowane nieprawidłowo zbilansowaną, nieróżnorodną i nieprzemyślaną dietą, spożywaniem wysoko przetworzonej żywności, chorobami żołądka, jelit i zaburzeniami wchłaniania czy stosowaniem niektórych leków. Na awitaminozę narażone są osoby nadużywające alkoholu, osoby starsze, zmagające się z chorobami wątroby i przewodu pokarmowego i niedożywione. Warto wiedzieć, że przewlekłe stosowanie niektórych leków może przyczyniać się do powstania objawów niedoboru (np. penicylamina czy izoniazyd unieczynniają witaminę B6, fenytoina czy barbiturany upośledzają wchłanianie kwasu foliowego). Niedobory kwasu foliowego uwidaczniają się także podczas ciąży, kiedy to znacząco rośnie zapotrzebowanie na tę witaminę. Braki witaminy B12 wiążą się z unikaniem produktów pochodzenia zwierzęcego (bowiem tylko one są jej źródłem) u osób stosujących radykalne odmiany diety wegetariańskiej. Jednak główną przyczyną niedoboru kobalaminy (wit. B12) są zaburzenia wchłaniania np. niedokrwistość Addisona i Biermera, czyli niedokrwistość złośliwa spowodowana krążącymi we krwi przeciwciałami przeciwko komórkom okładzinowym żołądka i czynnikowi wewnętrznemu Castle’a. Na niedobory witaminy K narażone są osoby w podeszłym wieku i noworodki, które nie mają jeszcze flory bakteryjnej zdolnej do syntezy tej witaminy. Niedobory witaminy D, powszechne w naszej szerokości geograficznej, są związane z niedostateczną ekspozycją na światło słoneczne. Leczenie awitaminozy Jeśli cierpisz na niedobory witamin, należy zastanowić się nad przyczynami tego stanu. Choroby prowadzące do zaburzeń wchłaniania mogą wymagać odpowiedniego leczenia. Czasem wartościowa i przydatna może okazać się także wizyta u dietetyka, który pomoże w rozpisaniu zdrowego i zrównoważonego jadłospisu. W uzupełnieniu niedoborów, czasami warto zastosować preparaty jedno- lub wielowitaminowe lub suplementy diety. Jednak pamiętaj, że nie powinny one zastępować zbilansowanej diety i nie stosuj ich bez porozumienia z lekarzem. Miej na uwadze, że przedawkowanie niektórych witamin może być groźne dla zdrowia. Braki niedoboru witaminy B12, w niektórych przypadkach, wymagają suplementacji we wstrzyknięciach domięśniowych do końca życia. Bibliografia: Normy żywienia dla populacji Polski – M. JaroszBiochemia – E. BańkowskiFizjologia człowieka – S. J. Konturek
Powiązane badania

Homocysteina
Oznaczenia homocysteiny jako czynnika przyspieszającego miażdżycę oraz żylne i tętnicze powikłania zatorowo-zakrzepowe. Ocena  ryzyka chorób sercowo-naczyniowych, naczyniowo-mózgowych i naczyń obwodowych.