Kadm i ołów w biżuterii. Jak metale ciężkie mogą wpływać na zdrowie?

W ostatnich latach coraz większym zainteresowaniem cieszy się tzw. biżuteria modowa wykonana m. in. ze skóry czy metali nieszlachetnych, takich jak miedź i mosiądz. W skład niektórych stopów wchodzić mogą także metale ciężkie; kadm i ołów. Czy pierwiastki te, obecne w biżuterii mogą przenikać przez skórę i być niebezpieczne dla zdrowia?

Kadm i ołów w biżuterii

Pomimo wprowadzonych przez Komisję Europejską licznych regulacji mających zapewnić bezpieczeństwo oferowanych na wspólnotowym rynku produktów, biżuteria wykonana z metali nieszlachetnych, szczególnie importowana spoza Unii Europejskiej, może zawierać toksyczne pierwiastki, w tym kadm i ołów. Badania wskazują, że metale te mogą występować zarówno w samym stopie, jak i w powłokach pokrywających poszczególne elementy produktów. Niemniej jednak, zdecydowanie większym problemem niż sama obecność w biżuterii ołowiu i kadmu jest możliwość ich uwalniania z produktów. O wadze tego problemu i zagrożeniach związanych z niską jakością taniej, sprowadzanej masowo z rynków azjatyckich biżuterii świadczą wyniki badań przeprowadzonych w Kalifornii. Analizy, którym poddano ponad 1500 produktów wskazały, że:

• blisko 4% wyrobów nie spełniało obowiązujących norm dotyczących zawartości ołowiu, a
• w 57 przypadkach zawartość kadmu wielokrotnie przewyższała dozwolony poziom.

Należy jednak pamiętać, że, obecność w biżuterii metali ciężkich, w tym kadmu i ołowiu nie zawsze pozwala przewidzieć jego biodostępność, a kluczowe znaczenie mają m.in. rodzaj użytej powłoki i potencjalne uszkodzenia powierzchni.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/metale-ciezkie-w-organizmie-zrodla-i-konsekwencje-dla-zdrowia/

Kadm i ołów w biżuterii – czy mogą przenikać przez skórę?

Chociaż mogą występować w stopach wykorzystywanych do produkcji biżuterii, zaliczane są do metali toksycznych. Obecność tych pierwiastków w materiale nie jest jednak równoznaczna z ich wchłanianiem do organizmu, a by doszło do ekspozycji przezskórnej, metal musi najpierw zostać uwolniony z powierzchni wyrobu, a następnie przejść przez naturalną barierę ochronną naszego organizmu, jaką jest skóra.

• Wyniki badań in vitro wykorzystujących hodowle tkankowe ludzkiej skóry dowiodły jednoznacznie, że kadm może przenikać przez skórę. Ponadto, wykazano, że w warunkach symulujących kontakt z potem, kadm może być uwalniany ze stopów wykorzystywanych do produkcji taniej biżuterii metalowej.
• Również w przypadku nieorganicznych związków ołowiu wykazano możliwość ich przenikania przez skórę, chociaż proces ten jest stosunkowo ograniczony i zależy od właściwości chemicznych związku.

Podobnie jak w przypadku kadmu, ołów może być uwalniany z jej biżuterii metalowej w warunkach symulujących kontakt z potem. Należy jednak pamiętać, że uwalnianie kadmu i ołowiu z metalowej biżuterii zależne jest od szeregu czynników takich jak:

• stężenie i forma chemiczna metalu w stopie, a także
• czas i powierzchnia kontaktu oraz
• stan bariery skórnej.

Kadm i ołów w biżuterii – wpływ na zdrowie

Kadmu i ołowiu nie należy traktować jako obojętnych składników biżuterii, gdyż po uwolnieniu i przedostaniu się do organizmu mogą oddziaływać na wiele układów organizmu. Szczególne znaczenie ma kadm, który jest metalem kumulującym się w organizmie, szczególnie w nerkach, prowadząc do uszkodzenia kanalików nerkowych. Badania epidemiologiczne wskazują także na związany z długotrwałą ekspozycją na kadm możliwy:

• rozwój chorób sercowo-naczyniowych,
• zmniejszenie mineralnej gęstości kości czy
• zwiększone ryzyko rozwoju niektórych nowotworów złośliwych, np. raka płuca.

Z kolei ołów jest szczególnie niebezpieczny dla rozwijającego się układu nerwowego, a narażenie we wczesnym okresie życia może wiązać się z:

• zaburzeniami rozwoju neuropsychologicznego,
• uczenia się i
• funkcji poznawczych.

U dorosłych przewlekła ekspozycja na ołów może przyczynić się m.in. do zwiększenia ryzyka rozwoju chorób układu krążenia, w tym nadciśnienia tętniczego i efektu nefrotoksycznego (szkodliwy dla nerek).

Należy jednak zaznaczyć, że potencjalny toksyczny wpływ kadmu i ołowiu obecnych w stopach, z których wykonano biżuterię zależy od długości kontaktu produktu ze skórą i możliwości uwalniania metali. Dlatego też szczególnie niepokojące są wyniki badań wskazujące na możliwość uwalniania kadmu w warunkach kontaktu ze śliną i treścią żołądkową, co imituje przypadkowe połknięcie drobnych elementów biżuterii przez małe dzieci.

O biżuterii historycznie

Początki rozwoju biżuterii sięgają prehistorii. Z czasem osobiste ozdoby zaczęły pełnić funkcje wykraczające poza zwykłe dekorowanie ciała stając się jedną z najstarszych form materialnej ekspresji osobowości. Noszone na ciele przedmioty mogły mieć zarówno znaczenie rytualne jak i wskazywać na status społeczny czy przynależność do określonej grupy. Badania archeologiczne wskazują, że w epoce neolitycznej wraz z rozwojem osiadłego trybu życia i rozwojem coraz bardziej złożonych relacji społecznych rosło znaczenie biżuterii jako nośnika zarówno zbiorowej jak i indywidualnej tożsamości. Zachowane ozdoby stały się świadectwem kontaktów handlowych i kulturowych pomiędzy prehistorycznymi społecznościami czego przykładem są koraliki z agatu i karneolu, które pozwoliły współczesnej archeologii zrekonstruować relacje między Indiami a Azją Południowo-Wschodnią. Na przestrzeni dziejów zmieniały się także materiały wykorzystywane do wytwarzania biżuterii począwszy od kamieni, muszli, kości i zębów, przez bursztyn i minerały, po szkło, srebro, miedź i złoto. Rozwój technik obróbki umożliwiał nie tylko coraz większe zróżnicowanie form, lecz także wykorzystywanie materiałów łatwiejszych w produkcji i dystrybucji. Dobór materiału nigdy nie był zatem wyłącznie kwestią estetyki – mógł odzwierciedlać możliwości technologiczne, wartość i dostępność surowców, a także zmieniające się preferencje.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/palenie-papierosow-gromadzenie-metali-ciezkich-i-inne-konsekwencje/

Pytania i odpowiedzi

• Czy metale ciężkie z biżuterii mogą przenikać przez skórę?

Wyniki badań oceniają najczęściej możliwość indukowanego przez kontakt ze skórą i potem uwalniania kadmu i ołowiu ze stopów metali, z których wytwarza się biżuterię. Chociaż pierwiastki te mogą przenikać przez skórę, uzyskanych wyników nie powinno się jednak utożsamiać z ilością metali przedostających się do organizmu przez skórę.  W przypadku biżuterii przezskórna droga przenikania metali ciężkich jest jednak słabiej udokumentowana niż narażenie związane z kontaktem ze śliną czy przypadkowym połknięciem.

• Czy kadm i ołów w biżuterii są niebezpieczne dla zdrowia?

Kadm i ołów obecne w biżuterii mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, zwłaszcza gdy wyrób jest uszkodzony, a jego zostaną przypadkowo połknięte. Wyniki badań wskazują, że znaczna część taniej biżuterii może zawierać wysokie stężenia kadmu i ołowiu, które mogą uwalniać się w warunkach naśladujących kontakt ze śliną i sokiem żołądkowym. Ołów jest silną neurotoksyną, szczególnie niebezpieczną dla dzieci, natomiast kadm może uszkadzać nerki i układ kostny. Ryzyko to zależy jednak od zawartości metali, ich uwalniania oraz czasu i drogi narażenia.

• Czy metale ciężkie w biżuterii są szczególnie groźne dla dzieci?

Potencjalny toksyczny wpływ kadmu i ołowiu obecnych biżuterii zależy od uszkodzenia powierzchni produktów, co zwiększa możliwość ich uwalniania ze stopu i długości kontaktu wyrobu ze skórą. Niemniej jednak, w przypadku małych dzieci znaczne większe zagrożenie związane z obecnością w biżuterii kadmu i ołowiu wyniki nie z kontaktu biżuterii ze skórą, a z możliwości ich uwalniania na skutek kontaktu ze śliną i treścią żołądkową.