Kamica gruczołu krokowego – objawy, przyczyny i leczenie

Kamica gruczołu krokowego to obecność drobnych złogów mineralnych (zwapnień) w przewodach i pęcherzykach gruczołowych prostaty. Gruczoł krokowy (prostata) fizjologicznie wytwarza płyn stanowiący nośnik dla plemników. Jeśli dochodzi do zaburzeń jego odpływu lub przewlekłych procesów zapalnych, substancja ta zagęszcza się, stając się podłożem do krystalizacji soli mineralnych (głównie fosforanu wapnia).

W zależności od badanej populacji, złogi w prostacie wykrywa się od 10 do 70% mężczyzn, najczęściej po 50. roku życia. Ich obecność może także współistnieć z łagodnym rozrostem gruczołu krokowego czy przewlekłym zapaleniem prostaty.

Kamica gruczołu krokowego – przyczyny

Kamienie endogenne powstają bezpośrednio w gruczole krokowym, gdzie zalegający materiał stopniowo ulega zagęszczeniu i mineralizacji. Procesowi temu sprzyjają zmiany zachodzące w prostacie wraz z wiekiem oraz przewlekłe stany zapalne.

Powstawanie kamieni egzogennych natomiast wiąże się przede wszystkim z refluksem moczu do przewodów prostaty. Oznacza to cofanie się niewielkiej ilości moczu z cewki moczowej do przewodów gruczołu, gdzie obecne w nim substancje mogą uczestniczyć w tworzeniu złogów.

Najsilniejszym czynnikiem pozostaje jednak wiek, im starszy mężczyzna, tym większe prawdopodobieństwo znalezienia złogów podczas badania obrazowego.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/czestomocz-u-mezczyzn-przyczyny-i-diagnostyka-jak-go-leczyc/

Do najważniejszych czynników sprzyjających powstawaniu złogów w prostacie należą:

• wiek powyżej 50 lat 
• łagodny rozrost stercza
• przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego
• refluks moczu do przewodów prostaty
• przewlekły zastój wydzieliny gruczołowej

Zwapnienia gruczołu krokowego u części pacjentów sprzyjają utrzymywaniu się przewlekłego stanu zapalnego. Na powierzchni złogów może tworzyć się biofilm bakteryjny, czyli skupisko drobnoustrojów otoczonych warstwą ochronną, która utrudnia ich całkowitą eliminację. W efekcie zakażenie może nawracać po zakończeniu antybiotykoterapii, a odpowiedź na leczenie przewlekłego zapalenia prostaty bywa słabsza. Dlatego nawracające lub utrzymujące się dolegliwości wymagają stałej kontroli urologicznej.

Kamica gruczołu krokowego – objawy

Kamica gruczołu krokowego w zdecydowanej większości przypadków przebiega całkowicie bezobjawowo. Złogi wykrywane są zwykle przypadkowo, podczas USG wykonywanego z powodu podejrzenia przerostu prostaty. Jeśli jednak dojdzie do pojawienia się dolegliwości, najczęściej mają one związek z uciskiem na cewkę moczową lub towarzyszącym stanem zapalnym. Mogą to być:

• częstsze oddawanie moczu (częstomocz)
• nocne oddawanie moczu
• nagłe, trudne do powstrzymania parcie na mocz
• wyciekanie moczu po zakończeniu mikcji
• uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza
• dyskomfort lub ból w okolicy krocza, czasem nasilający się podczas wytrysku (rzadziej)

Większa liczba i rozległość zwapnień, a zwłaszcza ich położenie w okolicy cewki moczowej, mogą wiązać się z bardziej nasilonymi objawami ze strony dolnych dróg moczowych. Częstomocz, słabszy strumień moczu czy ból w obrębie miednicy występują również w wielu innych schorzeniach urologicznych. Dlatego wykrycie zwapnień prostaty nie zawsze kończy diagnostykę.

Kamica gruczołu krokowego – badania

Badania w kierunku kamicy gruczołu krokowego rozpoczyna się zwykle od najprostszych i najmniej inwazyjnych procedur, przechodząc do bardziej szczegółowych tylko w razie potrzeby. Podstawą jest konsultacja urologiczna obejmująca wywiad oraz badanie fizykalne.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/gruczolak-prostaty/

Badania wykonywane w diagnostyce kamicy gruczołu krokowego:

• badanie prostaty przez odbytnicę (per rectum)
• USG przezodbytnicze
• badanie ogólne i posiew moczu
• pakiet badań na prostatę
• RTG miednicy
• tomografia komputerowa (TK)

Warto podkreślić, że sama diagnostyka kamicy prostaty niemal zawsze przebiega przy okazji oceny innych sytuacji dotyczących tego narządu.

Kamica gruczołu krokowego – leczenie

Leczenie kamicy gruczołu krokowego wdraża się wyłącznie wtedy, gdy złogi powodują realne dolegliwości lub mogą stanowić powikłanie. Bezobjawowa obecność zwapnień nie wymaga żadnej interwencji, wystarczy okresowa obserwacja w ramach standardowych wizyt kontrolnych.

W praktyce postępowanie wygląda następująco:

• brak objawów → obserwacja, bez leczenia farmakologicznego czy zabiegowego
• łagodne objawy ze strony układu moczowego → leczenie farmakologiczne ukierunkowane na współistniejące schorzenie np. antybiotykoterapia, leki przeciwzapalne i przeciwobrzękowe, rozkurczowe, które zwykle łagodzą ból i też dolegliwości związane z kamicą
• nasilone objawy lub duże złogi utrudniające odpływ moczu → leczenie zabiegowe

Leczenie zabiegowe jest potrzebne rzadko. Może być rozważane przede wszystkim w przypadku większych złogów, zwłaszcza gdy powodują przeszkodę w odpływie moczu lub są związane z nawracającymi problemami urologicznymi.

Najczęściej stosuje się resekcję gruczołu krokowego, która usuwa jednocześnie przerośniętą tkankę i złogi. Złogi mogą zostać rozdrobnione i usunięte również m.in. z wykorzystaniem lasera holmowego.

Pilnej konsultacji urologicznej wymagają natomiast sytuacje alarmowe, jak nagłe całkowite zatrzymanie moczu, krwiomocz czy bardzo silny ból w okolicy krocza lub podbrzusza. 

Kamica gruczołu krokowego – profilaktyka

Profilaktyka kamicy gruczołu krokowego opiera się w dużej mierze na tych samych zasadach, które chronią prostatę ogólnie:

• regularne wizyty kontrolne u urologa po 50. roku życia (a przy obciążeniach rodzinnych wcześniej)
• okresowe badania profilaktyczne dla mężczyzn
• leczenie przewlekłego zapalenia prostaty i łagodnego przerostu gruczołu krokowego
• odpowiednia higiena okolic intymnych (zapobieganie infekcjom)
• odpowiednie nawodnienie organizmu w ciągu dnia (eliminacja toksyn)
• utrzymywanie prawidłowej masy ciała i regularna aktywność fizyczna
• ograniczenie spożywania alkoholu, unikanie palenia

Te proste, ale skuteczne nawyki nie eliminują ryzyka w zupełności, lecz realnie zmniejszają szansę na rozwinięcie uciążliwych objawów.

Kamienie prostaty – czy jest się czego obawiać?

Wykrycie zwapnień w prostacie może budzić niepokój, ale u wielu mężczyzn są one przypadkowym znaleziskiem, które nie powoduje dolegliwości i nie wymaga leczenia. Większe znaczenie mogą mieć liczne lub większe złogi oraz zwapnienia współistniejące z przewlekłym zapaleniem prostaty, bólem miednicy czy zaburzeniami oddawania moczu. Dlatego wynik badania obrazowego należy zawsze interpretować razem z objawami i pozostałymi wynikami badań.

Pytania i odpowiedzi

Jak powstają złogi w prostacie?

Złogi powstają, gdy wydzielina gruczołowa nie odpływa swobodnie z przewodów prostaty, tylko w nich zalega. Z czasem taka zalegająca wydzielina gęstnieje i mineralizuje się. Dzieje się tak na dwa sposoby albo przewody są uciśnięte od wewnątrz albo dochodzi do cofania się moczu z cewki moczowej do przewodów prostaty. Proces ten trwa zwykle latami, dlatego złogi najczęściej znajduje się u mężczyzn po 50. roku życia.

Czy kamica zawsze powoduje objawy?

Nie, kamica prostaty nie zawsze powoduje objawy. U zdecydowanej większości mężczyzn kamica gruczołu krokowego przebiega całkowicie bezobjawowo i jest wykrywana przypadkowo, przy okazji USG wykonywanego z innego powodu. Dolegliwości pojawiają się głównie wtedy, gdy złogi są większe, jest ich dużo lub towarzyszy im aktywny stan zapalny gruczołu.

Jak wpływa na oddawanie moczu?

Jeśli złogi są zlokalizowane blisko cewki moczowej lub towarzyszy im powiększenie gruczołu, mogą utrudniać swobodny przepływ moczu. W praktyce objawia się to częstszym czy nocnym oddawaniem moczu, czy trudnym do powstrzymania parciem. Te same objawy towarzyszą jednak też łagodnemu przerostowi prostaty i przewlekłemu zapaleniu gruczołu krokowego, dlatego same dolegliwości ze strony układu moczowego nie pozwalają jednoznacznie rozpoznać kamicy.

Dr n.med. Iwona Chromik