Krwawienie z przewodu pokarmowego - jak się objawia?

Krwawienie z przewodu pokarmowego może mieć różne nasilenie – od niezauważalnej, przewlekłej utraty krwi po masywny krwotok stanowiący zagrożenie życia. Może być objawem wielu chorób przewodu pokarmowego, dlatego zawsze wymaga ustalenia przyczyny. Jak rozpoznać krwawienie z przewodu pokarmowego i kiedy konieczna jest pilna pomoc medyczna?

Co to jest krwawienie z przewodu pokarmowego?

Krwawienie z przewodu pokarmowego oznacza przedostawanie się krwi z naczyń krwionośnych do światła przewodu pokarmowego. Nie zawsze jest widoczne jako wypływ świeżej krwi na zewnątrz ciała. W zależności od miejsca krwawienia i czasu, przez jaki krew pozostaje w przewodzie pokarmowym, może ona ulec częściowemu strawieniu lub występować w tak niewielkiej ilości, że jedynym sygnałem będzie dodatni wynik badania kału na krew utajoną.

Krwawienie w przewodzie pokarmowym może mieć charakter ostry, gdy dochodzi do szybkiej utraty znacznej ilości krwi lub przewlekły, kiedy utrata krwi jest niewielka, ale utrzymuje się przez dłuższy czas.

Ze względu na lokalizację źródła krwawienia wyróżnia się:

• krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego, obejmującego przełyk, żołądek i dwunastnicę; krwawienia z górnego odcinka stanowią około 80% wszystkich krwawień z przewodu pokarmowego;
• krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, którego źródło znajduje się w jelicie cienkim, jelicie grubym lub odbytnicy.

Lokalizacja źródła krwawienia ma znaczenie nie tylko dla diagnostyki i leczenia, ale także dla oceny objawów, ponieważ wpływa na wygląd krwi oraz rodzaj dolegliwości.

Krwawienie z przewodu pokarmowego może objawiać się m.in. krwistymi lub fusowatymi wymiotami, smolistym stolcem albo obecnością w stolcu świeżej krwi. U części chorych, zwłaszcza przy przewlekłym niewielkim krwawieniu, jedynymi objawami mogą być osłabienie, bladość skóry czy niedokrwistość wynikająca z długotrwałej utraty krwi. Rodzaj i nasilenie objawów zależą przede wszystkim od miejsca krwawienia oraz ilości utraconej krwi.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/polipy-przewodu-pokarmowego-zmiany-ktore-moga-byc-bezobjawowe/

Poniżej wyjaśniamy, które objawy są charakterystyczne dla krwawienia z górnego, a które z dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Krwawienie z przewodu pokarmowego – objawy

Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego zależą przede wszystkim od miejsca krwawienia, jego nasilenia oraz szybkości utraty krwi. Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego najczęściej ujawnia się w wymiotach, natomiast krwawienie z dolnego odcinka – obecnością krwi w stolcu. Niezależnie od lokalizacji, utrata krwi może prowadzić do objawów niedokrwistości, takich jak osłabienie i bladość, a w przypadku masywnego krwawienia również do objawów wstrząsu.

Tabela zestawia najbardziej charakterystyczne objawy krwawienia z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego:

Objawy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego

Charakterystyczne objawy krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego zależą od czasu, przez jaki krew pozostaje w przewodzie pokarmowym.

• Krwiste wymioty – oznaczają obecność świeżej, czerwonej krwi w treści wymiotnej i mogą świadczyć o aktywnym krwawieniu z górnego odcinka przewodu pokarmowego.
• Fusowate wymioty – mają ciemnobrązową lub brunatnoczarną barwę i wyglądem przypominają fusy po kawie. Powstają, gdy krew przez pewien czas pozostaje w żołądku i ulega częściowemu strawieniu.
• Smolisty stolec – jest czarny, błyszczący i lepki, a jego charakterystyczne zabarwienie wynika z trawienia krwi podczas jej przechodzenia przez przewód pokarmowy.

Warto wiedzieć: Nie każdy czarny stolec oznacza krwawienie z przewodu pokarmowego. Czarne zabarwienie kału może być również skutkiem przyjmowania preparatów żelaza lub leków zawierających bizmut. W takiej sytuacji stolec zwykle nie ma typowej dla smolistego stolca lepkiej konsystencji.

• Świeża krew w stolcu – choć najczęściej jest objawem krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego, może pojawić się również w przypadku bardzo obfitego krwawienia z górnego odcinka. Dzieje się tak, ponieważ szybki pasaż krwi przez przewód pokarmowy uniemożliwia jej całkowite strawienie.

Objawy krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Najczęstszym objawem krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego jest obecność świeżej krwi w stolcu.

• Świeża krew w stolcu – jest najczęstszym objawem krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Może być widoczna na powierzchni stolca lub zmieszana z masą kałową, a niekiedy jedynie na papierze toaletowym;
• Krwista biegunka – może występować w przebiegu niektórych chorób powodujących krwawienie z dolnego odcinka przewodu pokarmowego.

Objawy wspólne

Niezależnie od miejsca krwawienia, utrata krwi może prowadzić do objawów ogólnych, takich jak:

• Niedokrwistość (anemia) – w przypadku przewlekłego lub utajonego krwawienia może być jedynym objawem choroby. Krew nie zawsze jest widoczna gołym okiem – jej obecność można wykryć w badaniu kału na krew utajoną.
• Osłabienie i bladość skóry – mogą być pierwszymi objawami rozwijającej się niedokrwistości spowodowanej długotrwałą utratą krwi.
• Objawy wstrząsu – masywne krwawienie może prowadzić do gwałtownej utraty krwi i zaburzeń hemodynamicznych. Do objawów alarmowych należą m.in. spadek ciśnienia tętniczego, przyspieszenie czynności serca oraz zaburzenia świadomości. Jest to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej pomocy medycznej.

Każde podejrzenie krwawienia z przewodu pokarmowego wymaga konsultacji lekarskiej. Nie należy bagatelizować nawet niewielkiej lub nawracającej domieszki krwi w stolcu, ponieważ może być ona objawem choroby wymagającej diagnostyki i leczenia. W przypadku obfitego krwawienia, krwistych lub fusowatych wymiotów, smolistego stolca albo objawów wstrząsu należy niezwłocznie wezwać pomoc medyczną.

Krwawienie z przewodu pokarmowego – przyczyny

Przyczyną krwawienia z przewodu pokarmowego mogą być zarówno łagodne schorzenia, jak i poważne choroby wymagające pilnego leczenia.

Przyczyny krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego

Krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego najczęściej wynika z chorób przełyku, żołądka lub dwunastnicy, które uszkadzają błonę śluzową albo naczynia krwionośne:

• Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy – najczęstsza przyczyna krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego (stanowi nawet połowę przypadków). Krwawienie występuje, gdy wrzód uszkadza naczynie krwionośne.
• Nadżerki błony śluzowej żołądka lub dwunastnicy – powierzchowne uszkodzenia błony śluzowej mogą prowadzić do krwawienia.
• Żylaki przełyku i żołądka – ich pęknięcie może spowodować masywne krwawienie.
• Zespół Mallory’ego-Weissa – pęknięcie błony śluzowej przełyku po nasilonych wymiotach może być przyczyną krwawienia.
• Nowotwory przełyku, żołądka i dwunastnicy – mogą powodować przewlekłe lub ostre krwawienie.

Przyczyny krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego

Źródłem krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego są zwykle choroby jelita cienkiego, jelita grubego lub odbytnicy:

• Choroba uchyłkowa jelita grubego – jedna z najczęstszych przyczyn ostrego krwawienia z dolnego odcinka przewodu pokarmowego.
• Angiodysplazje – nieprawidłowo poszerzone naczynia krwionośne w ścianie jelita, które mogą być źródłem nawracających krwawień.
• Hemoroidy i szczelina odbytu – mogą powodować krwawienie, zwykle widoczne podczas wypróżnienia.
• Nieswoiste choroby zapalne jelit – wrzodziejące zapalenie jelita grubego i choroba Leśniowskiego-Crohna mogą prowadzić do krwawienia w wyniku przewlekłego stanu zapalnego błony śluzowej.
• Polipy i nowotwory jelita grubego – mogą powodować zarówno przewlekłe, utajone krwawienie, jak i obecność krwi w stolcu.

Warto wiedzieć: Niewielka domieszka krwi w stolcu może wystąpić po usunięciu polipa podczas kolonoskopii (polipektomii). Krwawienie po zabiegu może pojawić się zarówno bezpośrednio po jego wykonaniu, jak i do 17 dni później.

Krwawienie z przewodu pokarmowego – leczenie

Leczenie rozpoczyna się od oceny stanu pacjenta, wyrównania utraty krwi i ustalenia źródła krwawienia.

Kluczową rolę w diagnostyce i leczeniu odgrywa endoskopia. Gastroskopia lub kolonoskopia pozwalają nie tylko zlokalizować miejsce krwawienia, ale często również je zatamować podczas tego samego badania.

W zależności od przyczyny krwawienia lekarz może zastosować leczenie farmakologiczne, a jeśli leczenie endoskopowe okaże się nieskuteczne, konieczne może być wykonanie zabiegu z zakresu radiologii interwencyjnej lub leczenia operacyjnego.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/krwawienie-z-odbytu-co-moze-oznaczac-przyczyny-i-leczenie/

Pytania i odpowiedzi

Czym spowodowane są krwawienia z przewodu pokarmowego u dzieci?

Przyczyny krwawienia z przewodu pokarmowego u dzieci zależą przede wszystkim od wieku. Mogą obejmować m.in. zaburzenia krzepnięcia, alergię na białka mleka krowiego, szczelinę odbytu, zakażenia przewodu pokarmowego, chorobę wrzodową, połknięcie ciała obcego lub substancji żrących, polipy jelita grubego oraz nieswoiste choroby zapalne jelit. Każde krwawienie z przewodu pokarmowego u dziecka wymaga konsultacji lekarskiej.

Jak objawiają się krwawienia z przewodu pokarmowego u osób starszych?

Objawy krwawienia z przewodu pokarmowego u osób starszych są takie same jak u młodszych dorosłych i mogą obejmować krwiste lub fusowate wymioty, smolisty stolec albo obecność świeżej krwi w stolcu. Ryzyko krwawienia jest jednak większe ze względu na częstsze występowanie chorób przewodu pokarmowego oraz stosowanie leków zmniejszających krzepliwość krwi. Dlatego nawet niewielkich objawów nie należy bagatelizować – warto skonsultować je z lekarzem. 

Jaka dieta przy krwawieniu z przewodu pokarmowego będzie odpowiednia?

W ostrej fazie krwawienia sposób żywienia zależy od stanu pacjenta i etapu leczenia. Przed wykonaniem endoskopii zwykle obowiązuje czasowe powstrzymanie się od jedzenia i picia, a po opanowaniu krwawienia lekarz stopniowo rozszerza dietę. Po wypisie nie ma jednej diety zalecanej wszystkim pacjentom – sposób żywienia zależy od przyczyny krwawienia. W okresie rekonwalescencji często zaleca się dietę lekkostrawną, jednak szczegółowe zalecenia powinny być dostosowane do rozpoznania i stanu pacjenta. 

Mgr Marta Filipowska