L-glutamina – właściwości, działanie i wpływ na organizm

L-glutamina to jeden z najważniejszych aminokwasów, który uczestniczy w licznych procesach związanych m.in. z regeneracją tkanek, funkcjonowaniem odporności i pracą przewodu pokarmowego. Choć organizm zazwyczaj samodzielnie wytwarza jej odpowiednią ilość, w niektórych sytuacjach zapotrzebowanie na ten związek może wzrosnąć. Czy suplementacja L-glutaminy rzeczywiście przynosi korzyści i kiedy warto ją rozważyć?

L-glutamina – co to jest?

L-glutamina to jeden z 20 aminokwasów, które stanowią podstawowe elementy budulcowe białek w naszym organizmie. Jest zaliczana do aminokwasów endogennych – oznacza to, że jesteśmy w stanie samodzielnie ją wytwarzać. Ponadto naturalną L-glutaminę znajdziemy w produktach bogatych w białko, zarówno zwierzęcych (mięso, ryby, jaja, nabiał), jak i roślinnych, takich jak rośliny strączkowe czy orzechy.

U osób zdrowych, które stosują urozmaiconą i zbilansowaną dietę, organizm zazwyczaj otrzymuje wystarczającą ilość tego aminokwasu – z pożywienia oraz z własnej syntezy. Z tego względu dodatkowa suplementacja nie jest rutynowo potrzebna. Sytuacja zmienia się jednak podczas silnego stresu fizjologicznego, np. w przebiegu ciężkich chorób, rozległych urazów, oparzeń czy bardzo intensywnego wysiłku fizycznego. Wówczas zapotrzebowanie na glutaminę może przewyższać możliwości jej produkcji, dlatego określa się ją mianem aminokwasu warunkowo niezbędnego.

W przyrodzie występują dwie formy tego związku – L-glutamina i D-glutamina, jednak tylko ta pierwsza pełni istotne funkcje biologiczne u człowieka. Głównym miejscem jej produkcji i magazynowania są mięśnie szkieletowe. Szacuje się, że znajduje się w nich ok. 80% całkowitej puli glutaminy, a jej stężenie jest nawet 30 razy wyższe niż w osoczu krwi. Organizm syntetyzuje ją z kwasu glutaminowego (glutaminianu) i amoniaku z udziałem enzymu nazywanego syntetazą glutaminową.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/lizyna-jaka-role-pelni-w-organizmie/

Najważniejsze właściwości L-glutaminy

L-glutamina uczestniczy w wielu procesach zachodzących w organizmie. Jest nie tylko składnikiem budulcowym białek, ale także źródłem energii dla szybko dzielących się komórek oraz substancją niezbędną do prawidłowego przebiegu wielu reakcji metabolicznych. Do jej najważniejszych funkcji należą:

• wsparcie funkcjonowania układu immunologicznego – L-glutamina to podstawowe źródło energii dla komórek odpornościowych (np. limfocytów, makrofagów, neutrofili). Jest niezbędna do ich namnażania, produkcji przeciwciał oraz skutecznego zwalczania drobnoustrojów. Dlatego w czasie infekcji, urazów czy innych stanów zwiększonego obciążenia organizmu zapotrzebowanie na glutaminę wyraźnie wzrasta,
• ochrona i regeneracja jelit – również enterocyty (komórki wyściełające jelita) wykorzystują L-glutaminę jako źródło energii. Aminokwas ten wspiera ich regenerację oraz pomaga utrzymać szczelność bariery jelitowej, co ogranicza przenikanie niepożądanych substancji do krwiobiegu. Oprócz tego pomaga utrzymać równowagę flory bakteryjnej przewodu pokarmowego, może też może wspierać prawidłową odpowiedź zapalną wyściełającej go błony śluzowej,
• budowa i regeneracja tkanek – L-glutamina buduje białka niezbędne w procesach naprawy i odbudowy tkanek. Jest też ważnym elementem przemian energetycznych zachodzących w komórkach, które umożliwiają ich wzrost i regenerację,
• ochrona komórek przed stresem oksydacyjnym – L-glutamina jest niezbędna do syntezy glutationu – jednego z najważniejszych przeciwutleniaczy wytwarzanych w organizmie. Dzięki temu pomaga chronić komórki przed uszkodzeniami wywoływanymi przez wolne rodniki. Ponadto wspiera produkcję tzw. białek szoku cieplnego (HSP), które stabilizują strukturę innych białek i chronią komórki przed działaniem różnych czynników stresowych, np. wysokiej temperatury, niedotlenienia czy toksyn,
• udział w syntezie neuroprzekaźników – z L-glutaminy powstaje glutaminian, czyli główny neuroprzekaźnik pobudzający, oraz GABA (kwas gamma-aminomasłowy), który działa hamująco na układ nerwowy.

Suplementacja L-glutaminy – działanie na organizm

Ponieważ L-glutamina bierze udział w procesach związanych z regeneracją i odbudową tkanek, bywa stosowana przez osoby aktywne fizycznie w celu zwiększenia przyrostu masy mięśniowej. Obecnie nie ma jednak wystarczających dowodów na to, że jej suplementacja przynosi w takiej sytuacji korzyści. W budowaniu mięśni kluczowe znaczenie nadal mają odpowiednia podaż białka, trening oporowy i właściwa regeneracja, a właściwości L-glutaminy są korzystne przede wszystkim w stanach jej zwiększonego zapotrzebowania. Główne kierunki, w jakich stosowanie tego aminokwasu może być pomocne, to:

• wsparcie funkcjonowania jelit – L-glutamina wspiera regenerację komórek nabłonka jelit oraz pomaga w utrzymaniu prawidłowej bariery jelitowej. Bada się jej zastosowanie u osób z chorobami przewodu pokarmowego, jednak skuteczność zależy od konkretnego schorzenia i nie została potwierdzona we wszystkich grupach pacjentów,
• regeneracja po intensywnym wysiłku – suplementacja przyczynia się do zmniejszenia uszkodzenia mięśni, redukcji bolesności oraz regeneracji czerwonych krwinek po długotrwałym, wyczerpującym wysiłku. Efekty te obserwowano przede wszystkim u sportowców wykonujących treningi o bardzo dużej intensywności. Co ciekawe, suplementacja L-glutaminą po wyczerpującym wysiłku (jako forma regeneracji) jest bardziej skuteczna niż jej przyjmowanie profilaktycznie przed treningiem,
• wzmocnienie odporności – w okresach zwiększonego obciążenia organizmu glutamina może wspierać prawidłowe funkcjonowanie komórek odpornościowych,
• wsparcie regeneracji po operacjach, rozległych oparzeniach, ciężkich urazach – w takich sytuacjach zapotrzebowanie na L-glutaminę gwałtownie wzrasta, ponieważ organizm wykorzystuje ją do podczas gojenia i odpowiedzi immunologicznej. Dlatego jej suplementacja może wspomóc te procesy, zmniejszać ryzyko infekcji i skracać czas pobytu w szpitalu.

Ponadto L-glutamina jest wykorzystywana jako element leczenia niektórych chorób i stanów klinicznych, np. anemii sierpowatej. Pomaga także łagodzić niektóre działania niepożądane chemioterapii i radioterapii, takie jak zapalenie błony śluzowej jamy ustnej.

L-glutamina dla dzieci

U zdrowych dzieci, które stosują zróżnicowaną dietę zawierającą odpowiednią ilość białka, dodatkowa suplementacja L-glutaminą zazwyczaj nie jest potrzebna. Może jednak pomóc we wspomnianych wyżej sytuacjach, tzn. stanach silnego obciążenia organizmu w wyniku poważnych chorób czy urazów.

Choć aminokwas ten odgrywa ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu i rozwoju układu odpornościowego, nie oznacza to, że każde dziecko odniesie korzyści z jej suplementacji. Z tego względu podawanie preparatów zawierających L-glutaminę powinno być każdorazowo konsultowane z pediatrą.

Skutki uboczne L-glutaminy. Czy suplementacja jest bezpieczna?

Suplementacja L-glutaminą jest dobrze tolerowana przez organizm, a jej stosowanie w typowych dawkach zwykle nie wiąże się z występowaniem poważnych działań niepożądanych. Jeśli już się pojawią, to zwykle są łagodne, jak np.:

• bóle brzucha,
• nudności,
• zaparcia,
• bóle głowy i pleców,
• wysypka alergiczna.

Co istotne, brakuje obecnie danych dotyczących długotrwałego stosowania wysokich dawek L-glutaminy. Dlatego podczas suplementacji zawsze warto stosować się do zaleceń producenta. Przekroczenie dopuszczalnego dawkowania nie zwiększy jej skuteczności, a może potencjalnie stanowić dodatkowe obciążenie dla organizmu.

Kto nie powinien stosować L-glutaminy? Przeciwwskazania i środki ostrożności

Chociaż L-glutamina charakteryzuje się dobrym profilem bezpieczeństwa, w niektórych sytuacjach jej stosowanie najlepiej skonsultować z lekarzem. Szczególną ostrożność powinny zachować pacjenci:

• z niewydolnością wątroby – narząd ten odgrywa ważną rolę w przemianach L-glutaminy i gospodarce azotowej organizmu. U osób z ciężkimi zaburzeniami jego funkcji może dochodzić do zwiększenia stężenia tego aminokwasu we krwi, co ma znaczenie m.in. w rozwoju encefalopatii wątrobowej,
• z chorobami nerek – odpowiadają one za usuwanie produktów przemiany aminokwasów oraz regulację gospodarki kwasowo-zasadowej organizmu. Przy ich nieprawidłowym działaniu metabolizm L-glutaminy może być zaburzony,
• onkologiczni – w czasie leczenia nowotworów wprowadzenie każdego nowego preparatu zawsze musi być omówione z lekarzem prowadzącym. Komórki rakowe mogą wykorzystywać L-glutaminę do wzrostu i namnażania się, a z drugiej strony jej suplementacja przyczynia się do łagodzenia skutków ubocznych chemioterapii. Dlatego decyzja o jej rozpoczęciu jest dla każdego pacjenta indywidualna.

Pamiętajmy też, że u osób zdrowych, które stosują prawidłowo zbilansowaną dietę, dodatkowa suplementacja zazwyczaj nie jest potrzebna. Organizm sam dla o odpowiedni poziom tego aminokwasu, a jeżeli nie występują czynniki zwiększające zapotrzebowanie, to nie występuje ryzyko jego niedoboru. Nie ma obecnie wystarczających dowodów, że przyjmowanie glutaminy w takiej sytuacji poprawia odporność, zwiększa wydolność czy zapobiega infekcjom.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/adaptogeny-czym-sa-i-jak-wplywaja-na-organizm/

Pytania i odpowiedzi

Czy L-glutamina naprawdę wspiera regenerację jelit?

L-glutamina jest ważnym źródłem energii dla enterocytów, wzmacnia też barierę ochronną jelit. Dzięki temu może zapobiegać przenikaniu patogenów do krwiobiegu, wspierać równowagę flory bakteryjnej i odpowiedź zapalną.

Jak L-glutamina wpływa na odporność organizmu?

Glutamina stanowi źródło energii dla komórek odpornościowych, m.in. limfocytów i makrofagów. Jest potrzebna do ich prawidłowego funkcjonowania, szczególnie w okresach zwiększonego zapotrzebowania organizmu.

Czy sportowcy odnoszą największe korzyści z suplementacji L-glutaminy?

Choć sportowcy stosują L-glutaminę w celu przyspieszenia regeneracji czy wsparcia odporności, badania wskazują, że największe korzyści z suplementacji odnoszą osoby w stanach silnego stresu fizjologicznego, takich jak ciężkie urazy, oparzenia czy choroby.

Czy L-glutamina pomaga po intensywnym treningu?

U sportowców wykonujących bardzo intensywny wysiłek glutamina może wspierać regenerację i łagodzić bolesność mięśniową. Efekty u osób trenujących rekreacyjnie są mniej wyraźne.

Czy L-glutamina może wspierać rekonwalescencję po operacjach?

Badania sugerują, że suplementacja L-glutaminy po operacjach może zmniejszać ryzyko infekcji, przyspieszać regenerację i skracać czas pobytu w szpitalu. Pomaga ona wyrównać niedobory aminokwasu wywołane przez silny stres fizjologiczny i zwiększone zapotrzebowanie związane z naprawą uszkodzonych tkanek. Mgr Aleksandra Drążkiewicz