10 maja 2022 - Przeczytasz w 4 min

Leukocyty w moczu – o czym świadczą?

Leukocyty są komórkami krwi, które biorą udział w stanie zapalnym toczącym się w organizmie i odpowiedzialne są za ochronę organizmu przed infekcjami. U osoby zdrowej, bez choroby toczącej się w obrębie nerek i dróg moczowych, w moczu znajduje się zaledwie kilka leukocytów w obserwowanym pod mikroskopem jednym polu widzenia.  Jakie są przyczyny wzrostu ilości leukocytów w moczu oraz co może oznaczać ich nieprawidłowy poziom?

leukocyty w moczu - leukocyturia

Leukocyturia – zwiększona ilość leukocytów w moczu

Zwiększoną ilość leukocytów w moczu określa się mianem leukocyturii.  Obecność leukocytów w moczu ujawnia badanie ogólne, w którym leukocyty wykrywane są za pomocą specjalnego paska. W przypadku nieprawidłowości wykazanych w badaniu ogólnym moczu, leukocyturię i jej nasilenie potwierdza badanie mikroskopowe odwirowanego osadu moczu. Ilość leukocytów podaje się na oglądane w badaniu mikroskopowym jedno pole widzenia.

Ilość leukocytów może nieznacznie przekraczać granicę wartości referencyjnych, natomiast są przypadki, w których leukocyty pokrywają całe obserwowane pole, uniemożliwiając tym samym dalszą ocenę preparatu pod kątem innych elementów morfotycznych (np. krwinek czerwonych, lub minerałów).

W przypadku, w którym masywna leukocyturia prowadzi do zmiany barwy, zmętnienia moczu oraz nadaje mu charakterystyczny zapach, taki mocz określa się mianem ropomoczu.

Przyczyny zwiększonej ilości leukocytów w moczu

Zwiększona ilość leukocytów w moczu towarzyszy najczęściej stanowi zapalnemu toczącemu się w obrębie dróg moczowych, wywołanemu przez drobnoustroje. Zdrowy i prawidłowo funkcjonujący układ moczowy, fizjologicznie pozbawiony jest obecności flory bakteryjnej, która stanowi prawidłowy element w obrębie innych układów, np. przewodu pokarmowego, czy też dróg rodnych.

Obecność drobnoustrojów w drogach moczowych jest konsekwencją upośledzenia występujących w organizmie mechanizmów przeciwdziałających infekcjom dróg moczowych. Przyczyną ich osłabienia są m.in. zmiany hormonalne (menopauza, ciąża), zaburzenia w opróżnianiu pęcherza (spowodowane przerostem prostaty lub opadaniem miednicy), ale także wady anatomiczne w układzie moczowym, cukrzyca, dieta i farmakoterapia, głównie sterydowa.

Skolonizowaniu dróg moczowych przez drobnoustroje sprzyja także zastój moczu na każdym poziomie układu moczowego, refluks moczowodowo – pęcherzowy, czyli cofanie się moczu z pęcherza w górę układu moczowego, kamica moczowa, instrumentacja dróg moczowych, immunosupresja oraz przewlekłe schorzenia nerek.

Leukocyturia w bakteryjnym zakażeniu układu moczowego

Statystycznie najczęstszą przyczyną leukocyturii jest zakażenie bakteryjne układu moczowego. W ponad 90 % pozaszpitalnych i 50 % szpitalnych przypadków infekcji dróg moczowych, którym towarzyszy leukocyturia, drobnoustrojem izolowanym z moczu i odpowiedzialnym za objawy kliniczne zakażenia układu moczowego, jest pałeczka okrężnicy – Esherichia coli.

W warunkach fizjologicznych bakteria ta stanowi florę przewodu pokarmowego, zakażenie jest natomiast konsekwencją przeniesienia jej w okolice cewki moczowej oraz pasażu drobnoustroju do pęcherza (np. wycieranie okolic krocza w kierunku od odbytu do cewki moczowej).

Inne przyczyny leukocyturii

Zdecydowanie rzadziej przyczyną leukocyturii jest zakażenie układu moczowego przez inne niż bakterie drobnoustroje. Grzybicza infekcja układu moczowego (głównie Candida albicans) występuje bardzo rzadko, prawie wyłącznie u pacjentów hospitalizowanych z cewnikiem, dodatkowo obciążonych cukrzycą i stosujących kortykosteroidoterapię, czyli leki obniżające ich odporność.

Leukocyturia jałowa

W znamiennej większości przypadków leukocyturii w badaniu mikroskopowym towarzyszą drobnoustroje odpowiedzialne za infekcje (bakterie, grzyby), które również wykazują wzrost w badaniu mikrobiologicznym tzw. posiewie moczu.  Leukocyturia jałowa jest zjawiskiem, w którym w badaniu mikroskopowym moczu zwiększonej ilości leukocytów nie towarzyszą bakterie lub inne drobnoustroje. Ich obecność nie potwierdzona jest również w podstawowym badaniu mikrobiologicznym.

W takim przypadku przyczyną leukocyturii mogą być drobnoustroje, których potwierdzenie obecności w drogach moczowych wymaga zastosowania innych metod np. diagnostyki molekularnej. Przykładem drobnoustrojów, które odpowiedzialne są leukocyturię jałową są m.in. chlamydie (bakterie wewnątrzkomórkowe), bakterie gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis) lub wirusy – Herpes simplex, rzadziej HPV.

Za nieinfekcyjne przyczyny jałowej leukocyturii odpowiedzialne są z kolei wady anatomiczne układu moczowego, kamica moczowa, kłębuszkowe zapalenie nerek, nowotwory układu moczowego, zapalenie nerek po spożyciu leków (cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek), ale także choroba Leśniowskiego – Crohna.

Objawy towarzyszące leukocyturii

Ponieważ za leukocyturię odpowiada przede wszystkim zakażenie układu moczowego, wśród objawów jej towarzyszących występować będą te, typowe dla infekcji układu moczowego. Wyróżniamy wśród nich gorączkę, trudność w oddawaniu moczu, uczucie pieczenia w czasie sikania, częstomocz, konieczność oddawania moczu w nocy, ale także mimowolne oddawanie moczu.

Zajęcie przez infekcję górnego odcinka układu moczowego przebiegać może z objawami ze strony układu pokarmowego (nudności, wymioty), dreszczami oraz z bólami głowy. Ból w okolicy nadłonowej wskazuje na zapalenie pęcherza, w przypadku zajęcia nerek lokalizuje się w okolicy lędźwiowej.

Leukocyturii mogą również nie towarzyszyć żadne objawy, dlatego też wyniki badania moczu należy zawsze skonsultować z lekarzem, w celu poszukiwania i ustalenia przyczyny występowania tego niepokojącego objawu.

Czy leukocyturię się leczy?

Leukocyturia jest objawem schorzenia, więc samej leukocyturii się nie leczy. Należy jednak dociekać jej przyczyn i zwalczać chorobę odpowiedzialną za nieprawidłową ilość leukocytów w moczu.

Podobne artykuły

13 kwietnia 2022

Badanie moczu – co oznaczają wyniki?

Badanie moczu jest niezwykle istotnym elementem diagnostyki wielu chorób. Przede wszystkim wykonuje je się w przebiegu rozpoznawania schorzeń układu wydalniczego (nerek) oraz dróg moczowych, jednak nieprawidłowości w wynikach badań moczu mogą także świadczyć o chorobach dotyczących innych narządów i układów. Kiedy należy wykonać badanie moczu, a także co oznaczają poszczególne wskaźniki oraz ich zaburzone wartości? Czym jest badanie moczu? Badanie moczu to test diagnostyczny, który polega na analizie określonych parametrów próbki moczu pacjenta. Podczas tego badania oceniane są m.in. właściwości fizyczne i chemiczne moczu, jego skład oraz mikroskopowy osad. Badanie ogólne moczu jest jednym z najbardziej podstawowych testów laboratoryjnych, które wykorzystywane jest  zarówno w ogólnej ocenie stanu zdrowia pacjenta, jak i podczas diagnozowania konkretnych chorób i zaburzeń. Produkcja moczu odbywa się w nerkach, gdzie powstaje on poprzez filtrację określonych składników krwi. Z tego powodu w moczu można wykryć wiele substancji chemicznych oraz metabolitów, które wydalane są z organizmu właśnie poprzez filtrację nerkową. W prawidłowych warunkach człowiek dziennie oddaje od 600 ml do 2,5 litra moczu – dokładne wartości zależne są od wielu czynników, jak m.in. temperatury, ilości spożywanych płynów, indywidualnych uwarunkowań hormonalnych oraz wielu innych. Główną część moczu tworzy woda – stanowi ona nawet aż 96% całej masy moczu. Pozostałe składniki moczu to m.in. produkty przemiany materii (przede wszystkim mocznik), jony poszczególnych pierwiastków (takich jak sód lub potas), sole mineralne oraz inne związki chemiczne. Badanie moczu obejmuje m.in. analizę składu moczu, dzięki czemu możliwe jest wykrycie zaburzeń w ilości poszczególnych substancji obecnych w moczu oraz wstępne rozpoznanie jednostek chorobowych, które mogą prowadzić do tego typu nieprawidłowości. Kiedy należy wykonać badanie moczu? Badanie ogólne moczu, ze względu na niewielkie koszty oraz szeroką dostępność jest jednym z podstawowych badań profilaktycznych, które należy wykonywać regularnie w celu kontroli stanu zdrowia pacjenta. Osoby dorosłe powinny rozważyć przeprowadzenie tego typu badania ok. raz do roku, w połączeniu z innymi badaniami profilaktycznymi, jak np. morfologia krwi żylnej. Badanie moczu pozwala m.in. na kontrole stanu zdrowia nerek. Jest to szczególnie istotne, jako że wiele schorzeń tych narządów przez długi czas może rozwijać się bezobjawowo. Oznacza to, że pomimo postępu procesu chorobowego pacjent nie odczuwa jakichkolwiek dolegliwości, co w konsekwencji może prowadzić do późnego postawienia diagnozy w momencie, gdy uszkodzenia nerek będą na bardzo zawansowanym poziomie. W przypadku schorzeń nerek często przed pojawieniem się pierwszych objawów możliwe jest wykrycie nieprawidłowości w wynikach badań laboratoryjnych, jak np. w badaniu ogólnym moczu. Dzięki temu choroby te mogą zostać wykryte na wcześniejszych etapach, co zwiększa ilość dostępnych metod leczenia oraz znacząco poprawia rokowania pacjentów. Dodatkowe wskazania do przeprowadzenia badania moczu mogą wynikać z innych chorób – często są to np. zakażenia układu moczowo-płciowego lub inne choroby o charakterze zapalnym w obrębie nerek i pęcherza moczowego. Na przykład, w przypadku podejrzenia bakteryjnego ZUM (zapalenia układu moczowego) lekarz może zlecić przeprowadzenie poszerzonego badania moczu, które będzie także obejmowało posiew materiału biologicznego wraz z wykonaniem antybiogramu. Dzięki temu badaniu lekarz prowadzący otrzyma informacje zwrotną na temat tego, jaki patogen w danym przypadku jest odpowiedzialny za wywołanie choroby u pacjenta oraz na jakie antybiotyki wykazuje on największą wrażliwość. Dzięki temu możliwe będzie wdrożenie indywidualnie dobranego leczenia, które będzie charakteryzowało się zarówno wysoką skutecznością w zwalczaniu bezpośredniej przyczyny schorzenia, jak i będzie bezpieczne dla pacjenta. Badania moczu niezbędne są także do rozpoznania wielu chorób dotykających samych narządów produkujących mocz, czyli nerek. Do potwierdzenia diagnozy np. kłębuszkowego zapalenia nerek (KZN), zespołu nefrytycznego lub też zespołu nerczycowego wymagane jest wykrycie określonych nieprawidłowości w wynikach badania moczu, które obejmują m.in. zwiększoną utratę białka wraz z moczem lub nieprawidłowy wygląd osadu moczu, który może zwierać m.in. krwinki czerwone lub wałeczki białkowe. Ze względu na złożoność mechanizmów chorób nerek do interpretacji otrzymanych wyników badań niezbędna jest konsultacja lekarska oraz zestawienie wyników testów laboratoryjnych z przebiegiem choroby, objawami pacjenta oraz wynikami innych badań, które mogą obejmować m.in. badania diagnostyczne przeprowadzane z krwi lub/oraz badania obrazowe (jak np. USG nerek). Jakie parametry wchodzą w skład badania moczu? Omawiane badania ocenia wiele zróżnicowanych parametrów moczu. Warto wiedzieć co dokładnie podlega ocenie podczas badania ogólnego moczu oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowości w otrzymanych wynikach. Do pełnej, prawidłowej interpretacji rezultatów tego badania wymagana jest jednak konsultacja lekarska, ze względu na wiele dodatkowych uwarunkowań oraz możliwych przyczyn odchyleń od normy. Barwa moczu Jedną z podstawowych cech moczu, które podlegają ocenie podczas tego testu diagnostycznego jest jego barwa. Barwa moczu w prawidłowych warunkach może być dość zróżnicowana, od koloru słomkowego do bursztynowego. W dużej mierze na ten czynnik wpływa stopień nawodnienia pacjenta w momencie pobierania próbki moczu. W przypadku odwodnienia mocz jest bardziej zagęszczony – oznacza to, że jego kolor będzie ciemniejszy. Odwrotna sytuacja występuje w przypadku przewodnienia organizmu. Mocz wówczas składa się w znaczącej większości z wody, przez co jego kolor może być nawet przezroczysty. Zaburzenia ilości wydalanej wody mogą także świadczyć o wielu chorobach, z tego powodu nigdy nie należy ignorować przedłużających się nieprawidłowości w obrębie koloru moczu. Określone leki przyjmowane przez pacjenta oraz pewnego rodzaju pokarmy także mogą wpływać na zmianę zabarwienia moczu. Nigdy nie należy jednak ignorować tej cechy moczu, gdyż często jest ona pierwszym znakiem rozwoju poważnej choroby nerek. Szczególne zaniepokojenie powinna wzbudzić czerwona barwa moczu. Zjawisko to może świadczyć o obecności krwi w moczu, czyli krwiomoczu, co w każdym przypadku wymaga pilnej konsultacji lekarskiej w celu ustalenie przyczyny tego zaburzenia. Przejrzystość moczu Poza barwą moczu ocenie podlega także jego przejrzystość. U zdrowej osoby mocz powinien być przejrzysty, choć możliwe jest okresowe występowanie niewielkiego zmętnienia. Intensywne zmętnienie moczu może sugerować obecność w nim nieprawidłowych komórek (np. leukocytów) oraz innych elementów, jak np. ropy, bakterii lub kryształków związków nieorganicznych. Odczyn moczu (pH moczu) Z parametrów fizykochemicznych oceniany jest także odczyn moczu. Zasadowość oraz kwasowość określana jest za pomocą skali pH. Fizjologicznie mocz charakteryzuje się pH od 4,5 do 8,0. W zakresie tych prawidłowych wartości pH moczu może ulegać wahaniom, zależnym m.in. od zawartości białka w diecie pacjenta. W przypadku diety bogatej w produkty białkowe mocz ulega zakwaszeniu, co oznacza obniżenie jego pH. W określonych chorobach pH moczu może ulegać znaczącym zmianom, np. ze względu na zaburzenia stężeń określonych elektrolitów we krwi oraz obecności w nim metabolitów niektórych leków i toksyn. Ciężar właściwy moczu Ciężar właściwy moczu prawidłowo powinien wynosić od 1,003 do 1,030. Wartość ta jest pochodną gęstości moczu, w związku z czym do zaburzeń w zakresie ciężaru właściwego może dochodzić w przypadku znaczącego odwodnienia lub też przewodnienia organizmu, a także nadmiernego wydalania wraz z moczem związków chemicznych o wysokiej masie cząsteczkowej. Białko Poza opisywanymi powyżej właściwościami fizycznymi oraz chemicznymi moczu podczas badania ogólnego oceniany jest także skład moczu. Jednym z badanych składników jest białko. W warunkach zdrowia nie powinno być ono w ogóle obecne w moczu. Istnieje kilka wyjątków od tej reguły, gdy niewielka ilość białka w moczu nie świadczy o rozwoju choroby. Wyjątkami tymi są: intensywny wysiłek fizyczny, gwałtowne przegrzanie organizmu oraz trzeci trymestr ciąży. W pozostałych sytuacjach białko w moczu jest niepokojącym zjawiskiem, którego przyczyna powinna zostać jak najszybciej wyjaśniona. Do rozwoju białkomoczu patologicznego może dochodzić m.in. w przebiegu nieleczonego lub nieskutecznie kontrolowanego nadciśnienia tętniczego, toksycznego uszkodzenia nerek lub też choroby zapalnej nerek, jak np. KZN. W przypadku obecności białka w moczu pacjent może zauważyć charakterystyczny objaw, który polega na pienieniu się moczu. Glukoza Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla komórek organizmu. W prawidłowych warunkach nie jest ona obecna w moczu (wyjątkiem tutaj są kobiety w ciąży). W sytuacji, gdy stężenie glukozy we krwi przekroczy określony poziom (nazywany progiem nerkowym) zostaje ona wydalana wraz z moczem. Zazwyczaj za tą wartość graniczną przyjmuje się stężenie glukozy we krwi na poziomie 180mg% (10mmol/l), jednak może ono być dość zmienne dla poszczególnych pacjentów. Do pojawienia się glukozy moczu najczęściej dochodzi w przebiegu nieleczonej cukrzycy. Wydalaniu glukozy wraz z moczem często towarzyszy znaczące zwiększenie pragnienia (polidypsja) oraz wzrost objętości wydalanego podczas doby moczu (poliuria). W przypadku zauważenia u siebie lub swoich bliskich tego typu niepokojących objawów należy udać się do lekarza w celu wykonania podstawowych badań w kierunku zaburzeń metabolizmu cukrów w organizmu. Ciała ketonowe Ciała ketonowe to związki chemiczne, które są produktami określonych procesów przemiany materii. Zalicza się do nich aceton, kwas acetylooctowy oraz kwas beta-hydroksymasłowy. W prawidłowych warunkach ciała ketonowe nie powinny być obecne w moczu. Jedną z częstszych przyczyn wykrycia tych związków w moczu jest kwasica cukrzycowa, która jest powikłaniem nieleczonej (lub leczonej nieskutecznie) cukrzycy. Dodatkowo, do rozwoju ketonurii może dojść także w przypadku stosowania diety ketogenicznej (keto) lub Dukana, długotrwałych głodówek, zaburzeń odżywiania lub w przebiegu ciężkich zatruć i długotrwałych biegunek. Urobilinogen w moczu Urobilinogen to związek chemiczny, który powstaje w wyniku przekształceń bilirubiny, jednego z głównych barwników żółciowych. Podwyższone poziomy urobilinogenu w moczu mogą występować w przebiegu licznych chorób wątroby, takich jak m.in. marskość wątroby lub WZW, czyli wirusowe zapalenie wątroby. Schorzeniom tym może towarzyszyć także żółtaczka, czyli zmiana zabarwienia skóry oraz błon śluzowych pacjenta na żółtawy kolor. Azotyny w moczu Azotyny w moczu powstają w wyniku przemian metabolicznych prowadzonych przez określone rodzaje bakterii. Z tego powodu obecność azotynów w moczu może sugerować rozwój zakażenia układu moczowego o charakterze bakteryjnym. Badanie osadu moczu Osad moczu powstaje po odwirowaniu próbki moczu. W jego skład wchodzą elementy, które ze względu na większą masę cząsteczkową opadają na dno próbki. Ocena osadu moczu przeprowadzana jest pod mikroskopem przez wykwalifikowanego pracownika laboratoryjnego. W osadzie moczu nie powinny być widoczne składniki krwi, takie jak erytrocyty (krwinki czerwone) lub leukocyty (krwinki białe). Dopuszczalne jest jedynie wykrycie pojedynczych komórek w polu widzenia (wpw). Erytrocyty w moczu Obecność erytrocytów w moczu nazywana jest krwinkomoczem lub krwiomoczem – w zależności od tego, ile erytrocytów wykrywa się w badanej próbce. Ich wykrycie może świadczyć zarówno o licznych chorobach i uszkodzeniach nerek, jak i o obecności urazu lub procesu chorobowego w niższych partiach układu moczowo-płciowego, np. w pęcherzu moczowym lub cewce moczowej. Obecność erytrocytów w moczu przekłada się na jego czerwone zabarwienie. Stan ten każdorazowo wymaga pilnej konsultacji z lekarzem w celu wyjaśnienia jego przyczyn. Za normę uznaje się obecność do 3 krwinek czerwonych w polu widzenia. Leukocyty w moczu Leukocyty, czyli krwinki białe to komórki, które wchodzą w skład układu odpornościowego. Jego głównym zadaniem jest walka z patogenami odpowiedzialnymi za rozwój chorób infekcyjnych, takimi jak np. bakterie lub wirusy. Dopuszczalna ilość leukocytów w próbce moczu wynosi do 4 w polu widzenia. Wykrycie leukocytów w moczu może wskazywać na zakażenie nerek lub innych części układu moczowego. Leukocyturia, w szczególności z obecnością innych elementów morfotycznych w moczu może także świadczyć o uszkodzeniach nerek, które prowadzą do zaburzonej filtracji krwi oraz patologicznego przenikania określonych składników do moczu. Patogeny w moczu – bakterie, grzyby, pierwotniaki W osadzie moczu możliwe jest także uwidocznienie drobnoustrojów chorobotwórczych. W przypadku układu moczowego najczęściej są to bakterie oraz rzadziej grzyby. Dodatkowo możliwe jest także wykrycie pierwotniaków, które odpowiedzialne są za choroby układu moczowo-płciowego. W przypadku wykrycia bakteriurii oraz towarzyszących jej objawów chorobowych lekarz może dodatkowo zlecić wykonanie posiewu moczu wraz z antybiogramem, co pozwoli na określenie gatunku bakterii chorobotwórczych oraz dobranie odpowiedniej antybiotykoterapii. Wałeczki w moczu Wałeczkami określa się charakterystyczne struktury zbudowane z białek lub elementów komórkowych, które stanowią odlew cewek nerkowych i są obserwowane w przebiegu określonych chorób nerek. Wyróżnia się m.in. wałeczki erytrocytarne, ziarniste, nabłonkowe, woskowe, szkliste oraz tłuszczowe. Wykrycie poszczególnych rodzajów wałeczków w moczu jest użyteczną informacją diagnostyczną, która pozwala na dokładne rozpoznanie rodzaju choroby, np. wałeczki erytrocytarne charakterystyczne są dla kłębuszkowego zapalenia nerek. Pozostałe mogą występować w uszkodzeniach miąższu nerkowego, zapaleniu nerek lub też tworzyć się w wyniku infekcji. W prawidłowych warunkach nie powinny być obecne żadnego rodzaju wałeczki w moczu. Jak pobrać próbkę do badania moczu? W przypadku badania moczu zazwyczaj materiał pobierany jest samodzielnie przez pacjenta. Z tego powodu istotne jest, aby posiadać informacje w jaki sposób zrobić to prawidłowo. Mocz należy pobierać do specjalnego, plastikowego pojemnika, który można nabyć w każdej aptece. Przed pobraniem należy także dokładnie umyć ręce oraz okolice krocza, ze szczególnym uwzględnieniem ujścia cewki moczowej. Badanie moczu powinno być przeprowadzane z materiału uzyskanego podczas pierwszej mikcji danego dnia, czyli podczas pierwszego oddawania moczu po przebudzeniu się. Istotne jest aby próbka do badania została pobrana z tzw. środkowego strumienia moczu. Oznacza to, że w pierwszej kolejności, niewielką ilość moczu należy oddać do toalety, a w następnej kolejności pobrać mocz do badania. W pojemnikach na mocz zazwyczaj znajduje się oznaczenie w jakim stopniu należy go wypełnić – jest to ok. połowa całkowitej objętości. Należy także uważać, aby podczas pobieranie próbki nie dotknąć pojemnika skórą okolic intymnych. Po zakończeniu procesu należy szczelnie zamknąć pojemnik oraz możliwie szybko dostarczyć go do laboratorium. W przypadku dodatkowych, specyficznych zaleceń dotyczących metodologii pobierania próbki moczu pacjent powinien zostać poinformowany o tym przez lekarza zlecającego badanie moczu. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/51970,ogolne-badanie-moczu https://www.mp.pl/interna/table/B16.27.3-1. https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/urinalysis/about/pac-20384907 https://www.webmd.com/a-to-z-guides/what-is-urinalysis https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/17893-urinalysis

28 czerwca 2021

Białko w moczu – o czym świadczy białkomocz?

W odpowiednio pobranym moczu, u całkowicie zdrowej osoby, białko w moczu nie występuje. Ślad białka w moczu nie musi jednak świadczyć o poważnej nieprawidłowości. Jego przyczyną może być np. intensywny wysiłek fizyczny. Niemniej jednak, gdy ilość białka w moczu przekracza fizjologiczne wartości, można podejrzewać chorobę nerek. Sprawdź co oznacza białko w moczu. Białko w moczu – norma i wartości Uważa się, że prawidłowy zakres stężenia białka w moczu, czyli potocznie dopuszczalna norma białka w moczu u zdrowej osoby wynosi <150 mg/ dobę (średnio 50 mg). Niewielka ilość białka w moczu, która jest uznawana za fizjologiczną, często w ogóle nie jest wykrywana w badaniu ogólnym moczu i wyróżniana na wyniku. Jeśli więc Twój wynik badania ogólnego moczu, wskazuje na to, że białko w moczu jest obecne, zawsze należy skonsultować to z lekarzem. W przypadku niewielkich ilości białka, być może wystarczy jedynie powtórzyć badanie wykluczając czynniki, które mogą wpłynąć na wynik. Należą do nich np. intensywny wysiłek fizyczny, stany gorączkowe, nasilony stres (białkomocz czynnościowy), długotrwałe przebywanie w pozycji stojącej (tzw. białkomocz ortostatyczny) lub miesiączka, podczas której mocz może być zanieczyszczony wydzieliną z dróg rodnych. Jeśli białko w moczu występuje w większej ilości, masz jakiekolwiek niepokojące objawy lub wynik badania wykazuje inne nieprawidłowości (np. obecność erytrocytów), lekarz zdecyduje o dalszym postępowaniu. Przydatne może okazać się np. oznaczenie białka w dobowej zbiórce moczu, oznaczenie wskaźnika albumina/ kreatynina w porannej próbce moczu czy  określenie eGFR  (szacunkowego wskaźnika filtracji kłębuszkowej). Wszystkie te badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Białkomocz powyżej 3,5 g/dobę wskazuje na zespół nerczycowy, który bezwzględnie wymaga pilnej diagnostyki. Białko w moczu – co oznacza? Do białek fizjologicznie traconych z moczem, należą białka osocza (albumina [N: <30 mg/dobę], hormony, enzymy i inne) oraz białka dróg moczowych. Do zwiększenia wydzielania białek wraz z moczem może dochodzić wskutek uszkodzenia bariery filtracyjnej kłębuszków nerkowych (białkomocz kłębuszkowy), a także w wyniku zaburzeń zwrotnego wchłaniania przesączanych białek w cewce bliższej (białkomocz cewkowy). Białkomocz sekrecyjny jest natomiast związany z nadmiernym wydzielaniem białek w cewkach, a przesączanie do moczu nadmiernej ilości białek obecnych w osoczu, przekraczających reabsorpcyjne możliwości cewek, nazywamy białkomoczem „z przeładowania”. Jeśli dochodzi do wzmożonej utraty białka z moczem, możemy podejrzewać chorobę nerek, ale pierwotna przyczyna białkomoczu może leżeć także poza układem moczowym. Białko w moczu – przyczyny Potencjalnych przyczyn białkomoczu może być bardzo wiele. Sposób dalszego postępowania ustala się w oparciu o objawy kliniczne, dokładny wywiad i wyniki dodatkowych badań. Aby znaleźć podłoże nieprawidłowości, konieczna jest więc konsultacja lekarska. Do przyczyn białkomoczu należą m.in.: Pierwotne kłębuszkowe zapalenie nerek (w badaniach i obrazie klinicznym można dodatkowo zaobserwować, w zależności od postaci choroby, hiperlipidemię, obrzęki, nadciśnienie tętnicze, krwinkomocz, a nawet objawy szybko postępującej niewydolności nerek),Wtórne kłębuszkowe zapalenie nerek, w przebiegu innych chorób, takich jak: Cukrzyca, Amyloidoza, Choroby autoimmunologiczne (np. toczeń rumieniowaty układowy), Choroby nowotworowe (np. szpiczak plazmocytowy), Reakcje polekowe i związane z substancjami neurotoksycznymi, Zatrucia, Reakcje z nadwrażliwości (np. reakcja na jady owadów), Infekcje bakteryjne, wirusowe i pasożytnicze, Zakrzepica żyły nerkowej, Niewydolność serca, Wiele innych (np. stan przedrzucawkowy lub rzucawka). W wielu przypadkach, białkomocz przebiega bezobjawowo bywa niespodziewanie  wykrywany w badaniach laboratoryjnych. Białko w moczu w ciąży Pojawienie się białkomoczu w ciąży koniecznie wymaga konsultacji z ginekologiem. Białkomocz w ciąży (> 300 mg/ dobę) może być bowiem jednym z objawów stanu przedrzucawkowego i rzucawki. Do pozostałych objawów stanu przedrzucawkowego zalicza się m.in. nadciśnienie tętnicze, uszkodzenie wątroby, uszkodzenie nerek, objawy neurologiczne oraz objawy zagrożenia dobrostanu płodu, takie jak hipotrofia płodu, małowodzie, nieprawidłowy przepływ w tętnicy pępowinowej i inne. Ciężki przebieg grozi ryzykiem rozwoju rzucawki, czyli drgawek lub śpiączki. Białko w moczu u dziecka Białkomocz zaobserwowany u dzieci, jest stosunkowo częstym znaleziskiem. Najczęściej ma charakter łagodny, a w postaci przemijającej (związanej z gorączką, wysiłkiem fizycznym, odwodnieniem) i ortostatycznej nie wskazuje na patologię nerek. Warto jednak pamiętać, że stale utrzymujący się białkomocz może być wskaźnikiem poważnej choroby i koniecznie wymaga diagnostyki. U dzieci, szczególnie przydatne mogą okazać się paskowe testy w kierunku białkomoczu, bowiem badanie zbiórki moczu może być trudne do wykonania u najmłodszych pacjentów. Wiarygodnym badaniem jest także oznaczenie wskaźnika białko/ kreatynina w próbce porannego moczu. Takie badania możesz wykonać np. w DIAGNOSTYCE. Jeśli badanie ogólne moczu, wykonywane z różnych przyczyn, wykaże białkomocz, udaj się do lekarza. Być może przyczyna okaże się błaha, ale warto pamiętać, że białkomocz nie tylko świadczy o występowaniu choroby nerek, ale i przyczynia się do narastania upośledzenia ich funkcji. U osób ze zwiększonym ryzykiem rozwoju przewlekłej choroby nerek, warto co jakiś czas wykonać badania przesiewowe w kierunku białkomoczu. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020„Choroby nerek przebiegające z białkomoczem”- Topham P., Proteinuric Renal Disease Clinical Medicine 2009; 9(3): 284-287, tłum. dr n. med. E. Koźmińska„Białkomocz u dzieci: ocena i diagnostyka różnicowa” – Proteinuria in children: evaluation and differential diagnosis, A.C. Leung, A. H.C. Wong, S. S.N. Barg, American Family Physician, 2017; 95 (4): 248–254, Tłum. lek. M. Pustkowski , Konsultacja i komentarz: prof. dr hab. n. med. D. Zwolińska, Katedra i Klinika Nefrologii Pediatrycznej Uniwersytetu Medycznego im. Piastów Śląskich we Wrocławiu

30 grudnia 2019

Krew w moczu (krwiomocz) – co oznacza krew w moczu?

Czerwony lub różowy mocz, pieczenie, problemy z załatwianiem potrzeb fizjologicznych – to tylko niektóre objawy, których nie należy ignorować. Krwiomocz może być objawem chorób układu moczowego. Aby je zdiagnozować, lekarz może zalecić badanie ogólne moczu, a także, w uzasadnionych wypadkach, USG czy urografię. Zabarwienie moczu na kolor czerwony może mieć także przyczyny niechorobowe. Jednakże za każdym razem powinno być to zweryfikowane laboratoryjnym badaniem moczu. Oto najczęstsze przyczyny pojawienia się krwi w moczu. Krew w moczu –  krwiomocz a krwinkomocz Krew w moczu, czyli krwiomocz, powoduje zmianę jego zabarwienia na kolor różowawo-czerwonawy. Krwiomoczu (krwiomoczu makroskopowego) nie należy mylić z krwinkomoczem (krwiomoczem mikroskopowym), w przypadku którego u chorego pojawia się zwiększona liczba erytrocytów (krwinek czerwonych) w moczu (powyżej 3 w polu widzenia w jednej próbce moczu), ale jego kolor pozostaje bez zmian. Obecność krwi w moczu potwierdzić (jeśli mówimy o krwiomoczu) lub wykryć (jeśli mówimy o krwinkomoczu) można w badaniu ogólnym moczu. Jest ono rozpoczynane z użyciem testu paskowego, którego ewentualny dodatni wynik jest weryfikowany w badaniu mikroskopowym. Krwiomocz − przyczyny Krwiomocz może pojawiać w chorobach górnego odcinka układu moczowego. Krew w moczu może być objawem: kamicy moczowej, torbieli nerek, gruźlicy nerek lub nowotworów. Mocz z krwią może występować także przy zapaleniu cewki moczowej, jej zwężeniu, obecności ciała obcego lub nowotworu. Inne przyczyny krwiomoczu to choroby gruczołu krokowego, a więc rozrost, zapalenie lub rak stercza, a także choroby pęcherza – zapalenie pęcherza, polipy, czy kamienie. Krwiomocz u kobiet może być także związany z  endometriozą. Krwiomocz mikroskopowy, choć niewidoczny gołym okiem, również może sygnalizować poważne choroby. Pojawienie się krwinek czerwonych w moczu nie jest objawem specyficznym. Zwiększona ilość erytrocytów w polu widzenia może oznaczać schorzenia nerek, np. zapalenie kłębuszkowe i cewkowo-śródmiąższowe, wielotorbielowatość nerek, czy rzadki zespół Alporta. Krwiomocz mikroskopowy może być także objawem schorzeń dróg moczowych (swoistych i nieswoistych), kamicy układu moczowego, chorób naczyń krwionośnych, nowotworów czy różnego rodzaju skaz krwotocznych. Krew w moczu a stany zapalne dróg moczowych Mocz z krwią i pieczenie podczas oddawania moczu mogą oznaczać zapalenie dróg moczowych. Dlatego „sikanie krwią” powinno skłaniać do wykonania odpowiednich badań. Typowe objawy zakażenia pęcherza i dróg moczowych to ból i pieczenie przy oddawaniu moczu, częsta potrzeba korzystania z toalety oraz ból lub kłucie w dole brzucha. Choroby układu moczowego i jego stany zapalne mogą prowadzić do zakażenia nerek. W takim wypadku pojawić się może gorączka, ból w okolicach nerek, osłabienie, nudności i wymioty. U dzieci zapalenie dróg moczowych wiąże się z brakiem apetytu, gorączką, wymiotami i ogólnym rozdrażnieniem. W rzadkich przypadkach można zaobserwować skrzepy krwi w moczu dziecka, co powinno być pilnym wskazaniem do wizyty u lekarza. Krwiomocz jest przesłanką do wykonania ogólnego badania moczu. W uzasadnionych przypadkach, konieczne mogą być także badania takie jak: USG nerek i dróg moczowych, urografia oraz tomografia. Leczenie zakażenia nerek, pęcherza moczowego lub cewki moczowej zazwyczaj polega na podaniu odpowiedniego antybiotyku. Krew w moczu a choroby nerek Krwiomocz (makro- czy mikroskopowy) może być związany z chorobami nerek. Jednym z najczęstszych powodów obecności krwi w moczu jest kamica nerkowa, zapalenie nerek z nawracającym krwiomoczem, a w skrajnych przypadkach rak nerki. W celu właściwego zdiagnozowania chorób nerek wykonuje się m.in. badanie ogólne moczu oraz ultrasonografię (USG). Kiedy u chorego pojawia się krew w moczu, wykonuje się też morfologię krwi. W przypadku niejasnego rozpoznania lub podejrzenia np. ostrego śródmiąższowego zapalenia nerek – można zalecić biopsję nerki. Jeśli krew w moczu jest następstwem kłębuszkowego zapalenia nerek, stosuje się leczenie przyczynowe. Może to być terapia immunosupresyjna, leczenie moczopędne lub ograniczenie podaży sodu. Krwiomocz a choroby gruczołu krokowego (prostaty) Krew w moczu u mężczyzn może oznaczać niekiedy choroby gruczołu krokowego. Stąd krwiomocz może wystąpić przy przeroście prostaty. Pierwszym niepokojącym objawem tego stanu są problemy z oddawaniem moczu. Przerost prostaty pojawia się zazwyczaj po 45. − 50. roku życia i dotyczy nawet połowy badanych, a po 60. roku życia – 70% mężczyzn (Kwias Z. Łagodny rozrost stercza – podstawowe wiadomości dla lekarza rodzinnego. Przew. Lek. 2000; 9, 47-57). Problem ten w wielu przypadkach oznacza naturalny proces starzenia się organizmu i nie jest związany z innymi schorzeniami. Przy postępującym przeroście prostaty, mężczyźni mogą mieć kłopoty z kompletnym opróżnieniem pęcherza, czy uczuciem parcia w okolicy pęcherza. W skrajnych sytuacjach może dochodzić do całkowitego zatrzymania moczu. Wystąpienie krwiomoczu i każdej innej nieprawidłowości związanej z oddawaniem moczu należy skonsultować z urologiem. Lekarz przeprowadzi pogłębioną diagnostykę występujących objawów. Ich przyczynami mogą być zarówno infekcje układu moczowego, jak i rak prostaty. Krew w moczu a choroba nowotworowa Krwiomocz może oznaczać chorobę nowotworową pęcherza, prostaty lub nerek. Nowotwory układu moczowego, według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych, obejmują kilka jednostek chorobowych. Są one stosunkowo trudne do rozpoznania i bardzo często dają objawy w późnej fazie choroby, kiedy trudno jest o pełne wyleczenie. Z tego powodu krew w moczu, zaburzenia w oddawaniu moczu, ból pęcherza i nerek powinny być skonsultowane z lekarzem. Krwiomocz a endometrioza Dość rzadko krew w moczu jest kojarzona podczas diagnostyki z endometriozą (gruczolistością wewnątrzmaciczną, endometriosis). Endometrioza to obecność tkanki endometrium poza jamą macicy. Dotyczy od 10% do 20% kobiet na świecie. Endometriozę narządów układu moczowego spotyka się u niewielkiej grupy pacjentek − 1 − 2% i jest ona trudna do wykrycia. Dotyczyć ona może pęcherza moczowego, niekiedy moczowodu lub nerek. Endometrioza jest łagodną chorobą, ale może mieć ostry przebieg kliniczny. W endometriozie układu moczowego pojawia się ból w okolicy spojenia łonowego, krwiomocz podczas menstruacji, częstomocz i dysuria. Leczenie endometriozy zależy od nasilenia objawów, czasu jej trwania i wieku pacjentki. Objaw, jakim jest krwiomocz, wymaga diagnostyki różnicowej z innymi chorobami układu moczowego. Krew w moczu – przyczyny „niechorobowe” Istnieją przypadki, w których czerwony mocz nie oznacza problemów ze zdrowiem. Czerwone zabarwienie moczu może być  następstwem spożycia określonych posiłków, np. buraków, rabarbaru, rydzów lub barwników spożywczych oraz niektórych leków. Te przyczyny pozwala wykluczyć laboratoryjne badanie ogólne moczu. Erytrocyty w moczu mogą pojawić się po intensywnym wysiłku lub po odbyciu stosunku płciowego. Krwiomocz może wystąpić także przy gorączce. Przed oddaniem moczu do analizy należy wyeliminować te czynniki. Moczu nie należy też badać w trakcie menstruacji lub w okresie bezpośrednio przed lub po niej, gdyż domieszka krwi miesiączkowej może spowodować dodatni wynik badania w kierunku zarówno erytrocytów, jak i białka oraz leukocytów, co może prowadzić do błędnej interpretacji wyników badania ogólnego moczu. Prawdopodobne zapalenie pęcherza, krwiomocz i ból w podbrzuszu powinny jednak być ważną przesłanką do wizyty u specjalisty i wykonania podstawowych badań. W związku z tym, że przebieg chorób układu moczowego może (przynajmniej przez pewien czas) być bezobjawowy, analiza ogólna moczu zaliczana jest do badań profilaktycznych, które u dorosłych bez żadnych objawów chorobowych powinny być wykonywane raz do roku. Piśmiennictwo: Kinkaid-Smith P., Fairley K.: The investigation of hematuria (Semin. 2005; 25: 127–135). Kwias Z.: Łagodny rozrost stercza – podstawowe wiadomości dla lekarza rodzinnego (Przew. Lek. 2000; 9, 47-57). https://podyplomie.pl/medycyna/27859,krwiomocz-i-krwinkomocz http://www.czytelniamedyczna.pl/2729,badanie-moczu-z-ocena-wydolnosci-nerek-niedoceniany-element-diagnostyki-w-prakt.html
Powiązane badania

Białko w moczu
Białko w moczu. Oznaczenie przesiewowe w diagnostyce chorób nerek.

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.

Mocz posiew (bad. bakter.)
Mocz posiew (bad. bakter.). Badanie przydatne w diagnostyce zakażeń układu moczowego (ZUM), a profilaktycznie w ciąży i w postępowaniu przedoperacyjnym w urologii.