Rezonans magnetyczny kręgosłupa - co wykrywa? Jak przygotować się do badania?

Ból pleców potrafi mieć wiele twarzy: raz jest tępym napięciem po długim siedzeniu, innym razem promieniuje do nogi albo ręki. Gdy objawy utrzymują się, nawracają mimo leczenia lub pojawia się drętwienie, osłabienie kończyny lub podejrzenie ucisku na nerwy, lekarz może zlecić rezonans magnetyczny kręgosłupa (MRI). Sprawdź, co wykrywa to badanie i jak się do niego przygotować.

Czym jest rezonans magnetyczny kręgosłupa?

Rezonans magnetyczny kręgosłupa (MRI) to nowoczesne badanie obrazowe, które pozwala bardzo dokładnie ocenić kręgosłup i otaczające go struktury. Wykorzystuje silne pole magnetyczne oraz fale radiowe, ale – w przeciwieństwie do RTG i tomografii komputerowej – nie używa promieniowania rentgenowskiego.

Największą zaletą tego badania obrazowego jest możliwość dokładnej oceny tkanek miękkich. Dzięki temu lekarz może zobaczyć m.in. krążki międzykręgowe (dyski), rdzeń kręgowy, korzenie nerwowe, więzadła, kanał kręgowy czy zmiany w szpiku kostnym.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-kreatyniny-przed-rezonansem/

Badanie wykonuje się zwykle dla konkretnego odcinka:

• odcinka szyjnego – gdy objawy dotyczą karku, barku, ręki, dłoni lub rdzenia kręgowego w odcinku szyjnym;
• odcinka piersiowego – gdy ból dotyczy okolicy między łopatkami, klatki piersiowej albo pojawiają się objawy neurologiczne w tułowiu lub kończynach;
• odcinka lędźwiowo-krzyżowego – gdy ból znajduje się w dole pleców, promieniuje do pośladka, uda, łydki lub stopy.

Pacjenci często mówią potocznie „rezonans pleców” albo „rezonans magnetyczny pleców”, ale w praktyce bardzo ważne jest doprecyzowanie, który odcinek ma zostać oceniony. Aparat nie bada automatycznie całych pleców w jednym standardowym protokole – zakres badania powinien odpowiadać objawom i pytaniu, na które lekarz chce uzyskać odpowiedź.

Jakie są wskazania do rezonansu magnetycznego kręgosłupa?

Rezonans magnetyczny kręgosłupa nie jest badaniem, które trzeba wykonywać przy każdym bólu pleców. U wielu pacjentów krótkotrwały ból lędźwi, karku czy pleców wynika z przeciążenia i ustępuje po leczeniu zachowawczym.

MRI staje się szczególnie ważne wtedy, gdy objawy są nietypowe, utrzymują się mimo leczenia, nasilają się albo sugerują problem neurologiczny. Lekarz może zlecić rezonans kręgosłupa m.in. przy podejrzeniu ucisku na nerw, przepukliny krążka międzykręgowego, zwężenia kanału kręgowego, stanu zapalnego, infekcji, zmian nowotworowych, chorób rdzenia lub powikłań po operacji.

Do częstych wskazań należą:

• ból kręgosłupa promieniujący do ręki lub nogi,
• drętwienie, mrowienie albo zaburzenia czucia,
• osłabienie kończyny,
• podejrzenie rwy kulszowej, rwy udowej lub ucisku korzeni nerwowych,
• przewlekły ból pleców, który nie ustępuje mimo leczenia,
• podejrzenie przepukliny dysku,
• podejrzenie zwężenia kanału kręgowego,
• ból po urazie, jeśli potrzebna jest ocena tkanek miękkich, więzadeł, rdzenia lub szpiku,
• podejrzenie zmian zapalnych, infekcyjnych lub nowotworowych,
• kontrola po operacji kręgosłupa,
• objawy sugerujące chorobę rdzenia kręgowego, np. zaburzenia chodu, równowagi lub koordynacji.

Przeciwwskazania do wykonania rezonansu magnetycznego kręgosłupa

Przeciwwskazania do MRI wynikają głównie z działania silnego pola magnetycznego. Niektóre sytuacje całkowicie wykluczają badanie, a inne wymagają dodatkowej oceny lub specjalnych środków ostrożności.

Do przeciwwskazań bezwzględnych lub potencjalnie bardzo poważnych należą m.in.:

• niektóre starsze rozruszniki serca i kardiowertery-defibrylatory niezgodne z MRI,
• niektóre implanty ślimakowe,
• wybrane neurostymulatory,
• ferromagnetyczne klipsy naczyniowe w mózgu,
• metaliczne ciało obce w oku lub w pobliżu ważnych struktur,
• całkowity brak możliwości bezpiecznego pozostania nieruchomo podczas badania.

Przeciwwskazania względne oznaczają, że badanie czasem można wykonać, ale wymaga to indywidualnej oceny:

• klaustrofobia,
• ciąża, szczególnie w I trymestrze,
• choroby nerek przy planowanym podaniu kontrastu,
• świeżo wszczepione implanty lub brak dokumentacji implantu,
• pompa insulinowa lub lekowa,
• protezy, śruby, płytki ortopedyczne i inne elementy metalowe,
• tatuaże zawierające metaliczne barwniki,
• znaczna otyłość utrudniająca wykonanie badania.

Nie każdy metal w ciele oznacza, że rezonans będzie niemożliwy. Wiele nowoczesnych implantów ortopedycznych czy stomatologicznych jest zgodnych z MRI, ale zawsze trzeba zgłosić je personelowi przed badaniem.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-rtg-co-wykrywa/

Jak przygotować się do rezonansu magnetycznego kręgosłupa?

Przygotowanie do rezonansu kręgosłupa zwykle nie jest skomplikowane. W większości przypadków nie trzeba być na czczo, chyba że badanie ma być wykonane z kontrastem lub placówka zaleci inaczej. Przed wejściem do pracowni trzeba zdjąć metalowe przedmioty, m.in. biżuterię, zegarek, pasek czy telefon, ponieważ rezonans wykorzystuje silne pole magnetyczne.

Przed badaniem każdy pacjent wypełnia ankietę dotyczącą stanu zdrowia i ewentualnych przeciwwskazań. Ważne jest poinformowanie personelu o rozruszniku serca, implantach, klipsach naczyniowych, pompach insulinowych, aparatach słuchowych, ciąży lub klaustrofobii.

Jeśli rezonans ma być wykonany z kontrastem, pacjent może otrzymać dodatkowe zalecenia. Część pracowni prosi wtedy o pozostanie na czczo przez kilka godzin przed badaniem. Przed podaniem kontrastu często potrzebny jest również aktualny wynik kreatyniny lub eGFR, ponieważ środek kontrastowy jest wydalany przez nerki. Wenflon zakładany jest zazwyczaj przed badaniem, a kontrast podaje się dożylnie, już podczas badania.

Zobacz także: Czym się różni tomografia od rezonansu?

Rezonans magnetyczny kręgosłupa – przebieg badania

Wiele osób zastanawia się, jak wygląda badanie rezonansem. Pacjent kładzie się na ruchomym stole, który wsuwa się do aparatu rezonansu. W zależności od wskazań badanie może obejmować odcinek szyjny, piersiowy, lędźwiowy albo kilka odcinków kręgosłupa jednocześnie.

Podczas badania aparat wydaje charakterystyczne głośne dźwięki (stukanie, buczenie), dlatego pacjent zwykle może skorzystać ze słuchawek lub stoperów do uszu. Przy rezonansie odcinka lędźwiowego pacjent najczęściej leży na plecach, natomiast przy badaniu odcinka szyjnego głowa i szyja są dodatkowo stabilizowane. To ważne, aby pozostać w bezruchu, ponieważ nawet najmniejszy ruch może mieć wpływ na wynik.

Czas badania zależy od zakresu diagnostyki. MRI jednego odcinka kręgosłupa trwa zwykle około 20–30 minut, ale badanie kilku odcinków albo rezonans z kontrastem może potrwać dłużej. Środek kontrastowy podaje się dożylnie tylko w wybranych sytuacjach, np. przy podejrzeniu guza, stanu zapalnego, zmian pooperacyjnych albo chorób rdzenia kręgowego.

U części pacjentów stres budzi sam aparat, ponieważ ma formę tunelu. Jeśli ktoś ma klaustrofobię, warto powiedzieć o tym wcześniej personelowi – czasem możliwe jest zastosowanie łagodnych leków uspokajających lub wykonanie badania w aparacie o bardziej otwartej konstrukcji.

Rezonans magnetyczny kręgosłupa – jakie choroby może wykryć?

Rezonans magnetyczny kręgosłupa pozwala wykryć wiele zmian, ale jego największą wartością jest możliwość połączenia obrazu kręgosłupa z objawami pacjenta. Sam opis MRI nie jest jednoznaczny z diagnozą.

MRI może pomóc wykryć m.in.:

• dyskopatię – czyli zmiany dotyczące krążków międzykręgowych, takie jak odwodnienie, obniżenie wysokości lub przepuklina;
• ucisk na korzeń nerwowy – częstą przyczynę bólu promieniującego do ręki lub nogi;
• rwę kulszową lub rwę udową – MRI nie pokazuje „rwy” jako objawu, ale może pokazać jej przyczynę, np. przepuklinę dysku;
• stenozę kanału kręgowego – zwężenie przestrzeni, w której przebiegają struktury nerwowe;
• ucisk na rdzeń kręgowy – szczególnie istotny w odcinku szyjnym i piersiowym;
• zmiany zwyrodnieniowe – dotyczące dysków, stawów międzykręgowych, więzadeł i struktur kostnych;
• kręgozmyk – przesunięcie jednego kręgu względem drugiego, oceniane razem z innymi badaniami;
• złamania i obrzęk szpiku – zwłaszcza gdy trzeba ocenić świeżość urazu lub złamanie osteoporotyczne;
• zmiany zapalne – np. w przebiegu chorób reumatologicznych albo zapalenia krążka i trzonów kręgów;
• infekcje – w tym ropnie i zakażenia tkanek okołokręgosłupowych;
• zmiany nowotworowe i przerzutowe – w obrębie kręgów, kanału kręgowego, rdzenia lub tkanek otaczających;
• choroby rdzenia kręgowego – np. zmiany demielinizacyjne, jamistość rdzenia lub inne nieprawidłowości;
• powikłania pooperacyjne – blizny, nawroty przepukliny, zmiany zapalne lub inne przyczyny dolegliwości po zabiegu.

Po otrzymaniu wyniku najlepiej wrócić do lekarza kierującego. Radiolog opisuje to, co widać na obrazach, ale dalsze decyzje – fizjoterapia, leczenie farmakologiczne, konsultacja neurologiczna, ortopedyczna, neurochirurgiczna albo obserwacja – zależą od pełnego obrazu klinicznego.

Jak przygotować się do rezonansu kręgosłupa?

Skomplikowane przygotowania nie są konieczne. Trzeba zabrać dokumentację medyczną, usunąć metalowe przedmioty i poinformować personel o implantach, metalowych odłamkach, chorobach nerek, ciąży oraz wcześniejszych reakcjach na kontrast.

Czy rezonans kręgosłupa pokaże rwę kulszową?

MRI może pokazać możliwą przyczynę rwy kulszowej, np. przepuklinę dysku lub zwężenie kanału kręgowego powodujące ucisk na korzeń nerwowy. Wynik trzeba porównać z objawami i badaniem neurologicznym.

Czy rezonans pleców to to samo co rezonans kręgosłupa?

Najczęściej tak pacjenci potocznie nazywają rezonans wybranego odcinka kręgosłupa. W praktyce trzeba określić, czy chodzi o odcinek szyjny, piersiowy, lędźwiowo-krzyżowy czy też kilka odcinków.

Pytania i odpowiedzi

1. Co wykrywa rezonans magnetyczny kręgosłupa?

MRI kręgosłupa może wykryć m.in. przepuklinę dysku, ucisk na korzenie nerwowe, zwężenie kanału kręgowego, zmiany zwyrodnieniowe, zapalne, pourazowe, nowotworowe, pooperacyjne oraz niektóre choroby rdzenia kręgowego i szpiku kostnego.

2. Ile trwa rezonans kręgosłupa?

Badanie jednego odcinka zwykle trwa zazwyczaj około 20-30 minut. Czas może się wydłużyć, jeśli ocenianych jest kilka odcinków albo potrzebne jest podanie kontrastu. Do czasu samego skanowania trzeba doliczyć przygotowanie, ankietę bezpieczeństwa i przebranie.

3. Czy rezonans kręgosłupa boli?

Nie. Badanie nie jest bolesne, ale może być niekomfortowe, ponieważ trzeba leżeć nieruchomo, a aparat jest głośny. U osób z silnym bólem pleców problemem bywa sama pozycja leżąca, dlatego warto zgłosić to personelowi przed rozpoczęciem.

4. Czy rezonans kręgosłupa wymaga kontrastu?

Nie zawsze. Przy typowej diagnostyce dyskopatii i rwy kulszowej często wystarcza MRI bez kontrastu. Kontrast może być potrzebny przy podejrzeniu infekcji, guza, zapalenia, powikłań pooperacyjnych lub wybranych chorób rdzenia.

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela