Wirus RSV - objawy, badania, leczenie

Wirus RSV (ang. Respiratory Syncytial Virus) to powszechnie występujący patogen, który stanowi jedną z częstszych przyczyn zakażeń układu oddechowego w ogóle. Wśród dzieci poniżej 5 roku życia zakażenia RSV są powszechne, o czym świadczy obecność przeciwciał swoistych dla wirusa u 95% dwuletnich dzieci. W większości przypadków infekcje te przebiegają łagodnie, jednak określone grupy populacji, w tym niemowlęta w wieku 2-6 miesięcy mogą być narażone na rozwój ciężkiej postaci choroby, pojawienie się poważnych powikłań zdrowotnych i konieczność hospitalizacji. Czym dokładnie jest wirus RSV, jak wygląda zakażenie wirusem RSV u dzieci, jakie są przyczyny infekcji oraz na czym polega diagnostyka i leczenie?

Wirus RSV – co to jest?

Wirus RSV, czyli syncytialny wirus oddechowy (ang. Respiratory Syncytial Virus) to patogen z rodzaju pneumowirusów, infekujący drogi oddechowe człowieka. Wirus ten posiada materiał genetyczny w postaci RNA, a jego nazwa wynika ze specyficznego mechanizmu namnażania się. Namnażający się w komórkach dróg oddechowych wirus powoduje zlewanie się sąsiadujących ze sobą, zakażonych, komórek nabłonkowych w duże struktury – syncytia.

• Infekcje wywoływane przez wirusa RSV wykazują charakter sezonowy.
• Najczęściej do zakażenia dochodzi w okresie od jesieni do wczesnej wiosny, przy czym najwięcej nowych infekcji zazwyczaj odnotowuje się w okolicy stycznia i lutego.
• W większości przypadków zakażenia wirusem RSV przebiegają dość łagodnie, a objawy przypominają typowe przeziębienie.
• Patogen ten jest szczególnie niebezpieczny dla noworodków, niemowląt oraz dzieci poniżej 5 roku życia – infekcje wywoływane przez wirusa RSV stanowią w tej grupie najczęstszą przyczynę hospitalizacji z powodu chorób dróg oddechowych.
• Zakażenie wirusem RSV stanowi także znaczące niebezpieczeństwo dla osób w podeszłym wieku oraz osób ze współwystępującymi zaburzeniami odporności.

Przyczyny zakażenia wirusem RSV

Transmisja wirusa RSV odbywa się drogą kropelkową. Do zakażenia dochodzi w przypadku, gdy osoba będąca nosicielem tego wirusa kaszle lub kicha, co prowadzi do uwolnienia kropelek śliny zawierających patogen do otoczenia, w konsekwencji do ich kontaktu z błoną śluzową innej osoby w nosie lub w spojówce. Warto wiedzieć, że wirus RSV może przeżyć kilka godzin na zanieczyszczonej skórze (np. dłoni) oraz na innych powierzchniach kontaktowych, takich jak klamki lub poręcze, a w przypadku dzieci zabawki, poręcze łóżka. Pośrednie przenoszenie przez powierzchnie jest bardziej powszechne dla RSV niż dla SARS-CoV-2 wywołującego covid. W tym przypadku dotknięcie oczu lub nosa także może prowadzić do wniknięcia patogenu do organizmu. Niezwykle efektywnie wirus przenoszony jest droga pocałunków. Z tego powodu istotne jest właściwe dbanie o higienę oraz częste mycie rąk, szczególnie w sezonie ze zwiększoną liczbą zakażeń.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/krztusiec-objawy-badania-leczenie/

• Wirus RSV jest wysoce zakaźny – oznacza to, że nawet krótki kontakt z osobą zakażoną może prowadzić do przeniesienia się wirusa oraz rozwoju zakażenia u kolejnej osoby.
• Zakaźne są osoby, które przechodzą infekcję bezobjawowo lub lekko.  Mechanizm ten skutkuje dość łatwym rozwojem lokalnych ognisk epidemii, na przykład w żłobkach, przedszkolach lub oddziałach szpitalnych.
• Największa zakaźność występuje na przestrzeni pierwszego tygodnia od momentu wniknięcia wirusa do organizmu.
• Niektóre osoby, szczególnie z osłabioną odpornością mogą jednak pozostawać zakaźne dla innych przez okres nawet do 4 tygodni, już po ustąpieniu objawów chorobowych.
• Współczynnik reprodukcji R0, ilustrujący zdolności wirusa do rozprzestrzeniania się wśród ludzi, dla RSV wynosi ok. 3, co oznacza, że pojedynczy chory zakazi wirusem RSV trzy kolejne osoby. Dla wirusa grypy R0 nieznacznie przekracza 1 (przykładowo 1,3); dla SARS-CoV-2 zależał od wariantu wirusa, ale można powiedzieć, że był podobny.  

Zakażenie wirusem RSV – objawy u dorosłych

U zdrowych osób dorosłych objawy zakażenia wirusem RSV zazwyczaj są dość ograniczone, a choroba posiada łagodny przebieg. Najczęściej infekcja wywoływana przez wirus RSV ogranicza się do górnych dróg oddechowych. Objawy przypominają typowe przeziębienie i mogą obejmować dolegliwości takie jak m.in.:

• Katar,
• Obrzęk śluzówek nosa,
• Ból gardła,
• Kaszel,
• Gorączka,
• Uogólnione pogorszenie samopoczucia,
• Ból głowy,
• Nasilone zmęczenie.

W niektórych przypadkach zakażenie wirusem RSV może pozostawać bezobjawowe. Infekcja wywoływana tym wirusem jest jednak niebezpieczna dla osób w podeszłym wieku, osób z współwystępującymi chorobami układu krążenia i układu oddechowego oraz pacjentów cierpiących na niedobory odporności, wywołane np. zakażeniem wirusem HIV lub leczeniem immunosupresyjnym.

W przypadku osób dodatkowo obciążonych chorobami współwystępującymi, wirus RSV może wywoływać zakażenia dolnych dróg oddechowych, czyli oskrzeli oraz płuc. W tym przypadku dolegliwości są bardziej nasilone, dodatkowo mogą pojawić się m.in.:

• Wysoka gorączka,
• Dreszcze,
• Ból w klatce piersiowej,
• Uczucie duszności,
• Świsty oddechowe,
• Tachypnoe (zwiększona częstość oddechów),
• Sinica – zmiana zabarwienia błon śluzowych i skóry na niebieskawy kolor,
• Uogólnione zmęczenie,
• Odkrztuszanie wydzieliny (kaszel produktywny).

W skrajnych przypadkach ciężkie zapalenie płuc może prowadzić do rozwoju niewydolności oddechowej. Stan ten stanowi bezpośrednie zagrożenie zdrowia i wymaga pilnego leczenia wewnątrzszpitalnego. Z tego powodu nigdy nie należy ignorować występowania nasilonych objawów z dróg oddechowych – każdorazowo należy skonsultować się z lekarzem w celu oceny stanu zdrowia oraz zaplanowania dalszego postępowania diagnostyczno-leczniczego.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/grypa-typu-b-objawy-przyczyny-leczenie/

Wirus RSV – objawy u niemowląt i dzieci

Szacuje się, że RSV u niemowląt i dzieci do 2 roku życia występuje co najmniej raz. Zazwyczaj infekcja posiada charakter samoograniczający się, z objawami przypominającymi przeziębienie. Dolegliwości te zazwyczaj obejmują:

• Katar,
• Obrzęk śluzówek nosa,
• Zapalenie gardła,
• Zapalenie spojówek – przekrwienie oczu, zwiększone łzawienie,
• Gorączkę o niewielkim nasileniu.

W przeciwieństwie do dorosłych, dzieci są o wiele bardziej narażone na poszerzenie się zakresu infekcji, rozwój zapalenia oskrzeli oraz zapalenia płuc. W przypadku niemowląt oraz małych dzieci, które nie są w stanie samodzielnie opisać swoich dolegliwości najczęściej można zauważyć następujące symptomy, wskazujące na rozwój zapalenia płuc:

• Ciężki, produktywny kaszel,
• Wysoka gorączka,
• Rozwój świstów oddechowych,
• Zaciąganie przestrzeni międzyżebrowych podczas oddechu,
• Zwiększona częstotliwość oddechów (tachypnoe),
• Brak apetytu,
• Objawy odwodnienia – mniejsza ilość oddawanego moczu,
• Apatia – zmniejszona aktywność dziecka.

Występowanie tego typu objawów wymaga uzyskania pilnej pomocy medycznej.

Wirus RSV a zapalenie oskrzeli

Wirus RSV może prowadzić do zapalenia oskrzeli, zwłaszcza u małych dzieci, osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi. Zakażenie początkowo może przypominać zwykłe przeziębienie, ale z czasem pojawia się nasilony kaszel, świszczący oddech, duszność, uczucie zalegania wydzieliny i pogorszenie samopoczucia.

U niemowląt i małych dzieci RSV częściej zajmuje drobne oskrzela i oskrzeliki, dlatego może prowadzić do zapalenia oskrzelików, które bywa bardziej niebezpieczne niż typowe zapalenie oskrzeli. Objawami alarmowymi są przyspieszony oddech, wciąganie przestrzeni między żebrami, sinienie ust, trudności z karmieniem, bezdechy lub znaczna senność.

U dorosłych RSV może wywołać ostre zapalenie oskrzeli lub zaostrzyć istniejące choroby układu oddechowego, takie jak astma czy POChP (przewlekła obturacyjna choroba płuc). Leczenie najczęściej ma charakter objawowy, ale w przypadku duszności, wysokiej gorączki, bólu w klatce piersiowej, pogorszenia stanu ogólnego lub objawów niewydolności oddechowej konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Wirus RSV – powikłania 

Nieleczone zakażenie wirusem RSV u niemowląt oraz małych dzieci może prowadzić do pojawienia się wielu, poważnych powikłań zdrowotnych, które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia oraz życia dziecka. Na ciężki przebieg infekcji RSV narażone są:

• noworodki z małą masą urodzeniową i sztucznie karmione niemowlęta
• oraz obarczone wadami wrodzonymi krążenia, wadami układu oddechowego i deficytami odporności

W niektórych przypadkach może dojść m.in. do rozwoju wtórnego, bakteryjnego zakażenia płuc, rozwoju niewydolności oddechowej lub też wtórnych zakażeń innych struktur anatomicznych, np. ucha środkowego.

Powikłania RSV mogą występować również u dorosłych, szczególnie u osób starszych, pacjentów z przewlekłymi chorobami serca lub płuc, cukrzycą, chorobami nerek, chorobami neurologicznymi oraz u osób z obniżoną odpornością. U dorosłych zakażenie RSV może prowadzić do zapalenia oskrzeli, zapalenia płuc, zaostrzenia astmy lub przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, nasilenia niewydolności serca, a także do niewydolności oddechowej. Ryzyko ciężkiego przebiegu jest większe u seniorów i osób przewlekle chorych, dlatego w przypadku duszności, bólu w klatce piersiowej, sinienia ust, wysokiej gorączki, znacznego osłabienia lub pogorszenia stanu ogólnego konieczna jest pilna konsultacja lekarska.

Wirus RSV – jakie badania wykonać?

Podstawą do rozpoznania infekcji wywoływanej przez wirusa RSV jest badanie przedmiotowe wykonywane przez lekarza, w połączeniu z historią choroby oraz typowym zestawem objawów związanych z zakażeniem tym patogenem. Możliwe jest przeprowadzenie dodatkowych badań laboratoryjnych, które pozwolą na potwierdzenie zakażenia wirusem RSV. Jednym z najczęściej wykonywanych badań jest test antygenowy, który polega na wykrywaniu antygenów wirusa w materiale uzyskanym na drodze wymazu z nosa lub nosogardła. Test ten pozwala na szybkie rozpoznanie zakażenia, znajdującego się w ostrej fazie.

Wirus RSV – test PCR (reakcja łańcuchowa polimerazy)

W przypadku zakażenia układu oddechowego wirusem RSV, ale także innymi patogenami odpowiedzialnymi za objawy infekcji dróg oddechowych możliwe jest pewne zidentyfikowanie drobnoustroju, a co za tym idzie dobranie skutecznego leczenia, przez zastosowanie badania w wykorzystaniem techniki PCR (takiego jak w okresie pandemii Covid-19). Badanie to jest szczególnie istotne wówczas, gdy objawy infekcji się przewlekają, choroba się wikła oraz nie działa zastosowane wstępnie leczenie. Badanie – Panel Respiratory met. PCR, infekcje górnych dróg oddechowych – 23 patogeny (bakterie, wirusy) pozwala na identyfikację aż 23 drobnoustrojów odpowiedzialnych za zakażenie układu oddechowego!

Test pozwala na identyfikację:

• Wirusów

adenowirusa; koronawirusa 229E; koronawirusa HKU1; koronawirusa NL63; koronawirusa OC43; koronawirusa bliskowschodniego zespołu niewydolności oddechowej (MERS-CoV); koronawirusa zespołu ostrej niewydolności oddechowej 2 (SARS-CoV-2); ludzkiego metapneumowirus; ludzkiego rinowirusa/enterowirusa; wirusa grypy typu A; wirusa grypy typu A/H1; wirus grypy typu A/H3; wirus grypy typu A/H1-2009; wirusa grypy typu B; wirusa paragrypy 1; wirus paragrypy 2; wirusa paragrypy 3; wirusa paragrypy 4; syncytialnego wirusa oddechowego oraz

• Bakterii

Bordetella pertussis; Bordetella parapertussis; Chlamydia pneumoniae; Mycoplasma pneumoniae.

Na wynik badania oczekuje się dłużej (1-3 dni) niż na wynik testu antygenowego, natomiast jest on nieocenionym narzędziem w rękach lekarza, w przypadku trudno leczącej się i przewlekającej infekcji.

Wirus RSV – metoda immunofluorescencji przeciwciał

Metoda immunofluorescencji przeciwciał, może być wykorzystywana w diagnostyce zakażeń RSV do oznaczania przeciwciał przeciwko wirusowi RSV w klasie IgM i IgG. Badanie wykonuje się z próbki krwi pacjenta.

Przeciwciała IgM mogą świadczyć o świeżym lub niedawnym kontakcie z wirusem, natomiast przeciwciała IgG zwykle wskazują na przebyty kontakt z RSV albo utrzymywanie się odporności po wcześniejszym zakażeniu. Interpretacja wyniku zależy jednak od czasu, jaki minął od początku objawów, wieku pacjenta, stanu odporności oraz obrazu klinicznego.

Warto pamiętać, że oznaczanie przeciwciał nie zawsze pozwala jednoznacznie potwierdzić aktualne zakażenie RSV, szczególnie we wczesnej fazie choroby. W diagnostyce ostrej infekcji częściej wykorzystuje się badania wykrywające materiał genetyczny wirusa lub jego antygen w materiale pobranym z dróg oddechowych. Wynik testu powinien być zawsze oceniany przez lekarza w połączeniu z objawami pacjenta i ewentualnymi innymi badaniami.

Wirus RSV – szybkie testy antygenowe

Szybkie testy antygenowe w kierunku RSV (dostępne np. w aptekach, gabinetach lekarskich, punktach pobrań laboratoriów) służą do wykrywania antygenów wirusa w materiale pobranym z dróg oddechowych, najczęściej z wymazu z nosa, nosogardzieli lub aspiratu nosowo-gardłowego. Wynik można uzyskać zwykle w krótkim czasie, dlatego badanie bywa pomocne w szybkiej ocenie przyczyny objawów infekcji, zwłaszcza u dzieci z kaszlem, katarem, gorączką, świszczącym oddechem lub dusznością.

Testy antygenowe są proste i szybkie, ale mają ograniczoną czułość w porównaniu z metodami molekularnymi, takimi jak RT-PCR. Oznacza to, że ujemny wynik nie zawsze wyklucza zakażenie RSV, szczególnie jeśli objawy są typowe lub badanie wykonano w nieoptymalnym momencie. Wynik dodatni, przy zgodnym obrazie klinicznym, może natomiast wspierać rozpoznanie zakażenia RSV.

Interpretacja wyniku powinna uwzględniać wiek pacjenta, czas trwania objawów, sezon infekcyjny oraz stan kliniczny. W razie ciężkiego przebiegu choroby, duszności, bezdechów, sinicy, odwodnienia lub pogorszenia stanu ogólnego nie należy opierać decyzji wyłącznie na szybkim teście – konieczna jest konsultacja lekarska i ewentualne pogłębienie diagnostyki.

Profilaktyka RSV – szczepienie oraz metody unikania zakażenia

Profilaktyka zakażeń RSV zależy od wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz ryzyka ciężkiego przebiegu infekcji. Szczególne znaczenie ma ochrona niemowląt, osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz kobiet w ciąży, ponieważ w tych grupach zakażenie RSV może wiązać się z większym ryzykiem powikłań.

• Szczepionka RSV w ciąży

Kobiety w ciąży stanowią odrębną grupę, w której szczepienie przeciw RSV ma szczególny cel. Podanie szczepionki ciężarnej służy przede wszystkim ochronie dziecka po urodzeniu. Po szczepieniu organizm matki wytwarza przeciwciała, które są przekazywane przez łożysko do płodu. Dzięki temu noworodek może uzyskać ochronę przed ciężkim przebiegiem zakażenia RSV w pierwszych miesiącach życia, czyli w okresie największej podatności na powikłania oddechowe.

Szczepienie przeciw RSV w ciąży wykonuje się w określonym czasie ciąży, zgodnie z aktualnymi zaleceniami i charakterystyką danego preparatu. Decyzję o szczepieniu należy omówić z lekarzem prowadzącym ciążę, zwłaszcza w przypadku ciąży wysokiego ryzyka, chorób przewlekłych, wcześniejszych powikłań po szczepieniach lub wątpliwości dotyczących terminu podania szczepionki.

• Szczepienia i profilaktyka RSV w pozostałych grupach pacjentów

Poza kobietami w ciąży profilaktyka RSV może dotyczyć również innych grup, szczególnie osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi, u których zakażenie może prowadzić do cięższego przebiegu. Dobór odpowiedniej metody profilaktyki zależy od wieku, stanu zdrowia pacjenta, aktualnych zaleceń oraz dostępności preparatów.

W populacji ogólnej bardzo ważne pozostają także podstawowe metody ograniczania szerzenia się wirusa:

• częste mycie rąk,
• unikanie bliskiego kontaktu z osobami z objawami infekcji,
• regularne czyszczenie powierzchni i zabawek
• oraz niewysyłanie chorych dzieci do żłobka, przedszkola lub szkoły.

Leczenie zakażenia RSV

W przypadku wykrytego zakażenia RSV leczenie zazwyczaj ma charakter objawowy i wspomagający. Większość infekcji ustępuje samoistnie po około 7–14 dniach. Postępowanie może obejmować:

• odpoczynek,
• odpowiednie nawodnienie,
• kontrolę gorączki
• oraz obserwację oddechu.
• u dzieci szczególne znaczenie ma monitorowanie karmienia, liczby mokrych pieluch, aktywności oraz ewentualnych objawów duszności.

Pilnej konsultacji lekarskiej wymagają objawy takie jak:

• trudności w oddychaniu,
• przyspieszony oddech,
• sinienie ust lub skóry,
• bezdechy,
• znaczne osłabienie,
• problemy z przyjmowaniem płynów,
• objawy odwodnienia
• albo pogorszenie stanu po wcześniejszej poprawie.

W ciężkich przypadkach, zwłaszcza u niemowląt, osób starszych lub pacjentów z chorobami przewlekłymi, konieczne może być leczenie szpitalne. Może ono obejmować:

• tlenoterapię,
• nawadnianie dożylne,
• monitorowanie parametrów życiowych,
• a w skrajnych sytuacjach intubację i mechaniczne wspomaganie oddychania.

Leczenie powikłań zakażenia RSV każdorazowo planowane jest indywidualnie, zgodnie ze stanem zdrowia pacjenta.

Wirus RSV – ile trwa leczenie?

Leczenie zakażenia RSV trwa zwykle tyle, ile utrzymują się objawy infekcji. U większości pacjentów choroba ma łagodny przebieg i ustępuje samoistnie w ciągu 7–14 dni. W tym czasie stosuje się głównie leczenie objawowe, takie jak odpoczynek, odpowiednie nawodnienie, kontrola gorączki i obserwacja oddechu. Kaszel, osłabienie lub gorsza tolerancja wysiłku mogą utrzymywać się dłużej, nawet przez kilka tygodni po ustąpieniu ostrej fazy zakażenia. Nie zawsze oznacza to, że infekcja nadal wymaga intensywnego leczenia, ale przedłużające się lub nasilające objawy warto skonsultować z lekarzem.

U niemowląt, osób starszych, pacjentów z chorobami przewlekłymi oraz osób z obniżoną odpornością leczenie może trwać dłużej i czasem wymaga hospitalizacji. Pilnej konsultacji wymagają duszność, sinienie ust lub skóry, bezdechy, trudności z karmieniem, objawy odwodnienia, wysoka gorączka albo pogorszenie stanu po wcześniejszej poprawie.