Niewydolność szyjki macicy – czy jest groźna?

Niewydolność szyjki macicy w ciąży jest poważnym zaburzeniem, mogącym prowadzić do poronienia lub przedwczesnego porodu. Jej zdiagnozowanie wymaga natychmiastowego wdrożenia postępowania terapeutycznego, co poprawia rokowanie związane z ciążą.

Niewydolność szyjki macicy – co to jest?

Szyjka macicy jest ważnym narządem żeńskiego układu rozrodczego. To dolna, wąska część macicy, która łączy jej jamę z pochwą i pełni ważne funkcje w organizmie, zwłaszcza w okresie ciąży. U kobiet oczekujących potomstwa, dzięki obecności tzw. czopa śluzowego, szyjka macicy pozostaje zamknięta, twarda i odpowiednio długa, co pomaga utrzymać rozwijający się płód wewnątrz macicy i chronić go przed drobnoustrojami z pochwy. W miarę zbliżania się porodu, szyjka macicy stopniowo się skraca, mięknie i rozwiera, umożliwiając urodzenie dziecka.

Niewydolność szyjki macicy, w terminologii medycznej zwana niewydolnością cieśniowo-szyjkową (NCS), to niezdolność szyjki macicy do utrzymania ciąży, wywołana zaburzeniami jej funkcji lub budową morfologiczną. NCS zwykle diagnozuje się w drugim trymestrze lub na początku trzeciego trymestru ciąży. Występuje u około 0,5% populacji kobiet (szacuje się, że niewydolność szyjki macicy jest przyczyną około 15% późnych poronień i porodów przedwczesnych między 18. a 28. tygodniem ciąży).

Niewydolność szyjki macicy – czy jest groźna?

Tak, niewydolność cieśniowo-szyjkowa jest stanem groźnym dla życia dziecka. Skracanie i rozwieranie się szyjki macicy prowadzi do wpuklania się błon płodowych: początkowo do kanału szyjki, potem do pochwy. Jeśli nie zostanie wdrożone odpowiednie leczenie, może dojść do poronienia lub porodu przedwczesnego.

Niewydolność szyjki macicy – przyczyny

Przyczyny niewydolności szyjki macicy w ciąży nie są do końca poznane. Zakłada się, że za pojawienie się NCS odpowiadają między innymi:

• urazy mechaniczne szyjki macicy powstałe w trakcie zabiegu chirurgicznego (np. łyżeczkowania po poronieniu, konizacji czy elektrokonizacji), czy na skutek wcześniej przebytego porodu połączonego z urazami szyjki;
• zaburzenia związane z budową morfologiczną żeńskich narządów płciowych, takie jak np. wrodzone wady przewodów Müllera;
• niedobory elastyny i kolagenu;
• ciąża mnoga;
• nieleczone infekcje pochwy.

Jeśli w poprzedniej ciąży wystąpiły takie powikłania jak np. niewydolność szyjki macicy, poród przedwczesny czy poronienie w drugim trymestrze, w kolejnych ciążach istnieje zwiększone ryzyko przedwczesnego skracania się szyjki macicy.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/przodozgiecie-macicy-co-warto-wiedziec/

Niewydolność szyjki macicy – diagnostyka

Starannie przeprowadzony wywiad lekarski pozwala wcześnie zidentyfikować ciężarne z podwyższonym ryzykiem NCS. Dla ginekologa bardzo istotne są informacje na temat nawracających poronień czy szybkich porodów przedwczesnych bez wyraźnej czynności skurczowej. Kobieta spodziewająca się potomstwa powinna poinformować lekarza o przebytych zabiegach chirurgicznych w okolicy szyjki macicy.

Ustalenie rozpoznania niewydolności szyjki macicy opiera się o ginekologiczne badanie przedmiotowe, w trakcie którego lekarz ocenia długość, położenie i twardość szyjki macicy, a także rozwarcie ujścia zewnętrznego i wewnętrznego jej kanału. Bardzo ważną procedurą w diagnostyce NCS jest przezpochwowe badanie ultrasonograficzne (USG), w trakcie którego specjalista mierzy długość kanału szyjki macicy, ocenia jej kształt, a jeśli zachodzi potrzeba – dokonuje pomiaru ewentualnego wpuklenia się pęcherza płodowego (skrócenie długości kanału szyjki do ≤ 25 mm przed 24. tygodniem ciąży może świadczyć o niewydolności szyjki macicy). Najbardziej precyzyjnym badaniem kondycji szyjki macicy jest elastografia ultrasonograficzna, w przebiegu której lekarz bada stopień jej sprężystości (aparat USG mierzy, jak bardzo tkanka odkształca się pod wpływem delikatnego nacisku).

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/plamienie-przed-porodem-czy-jest-niebezpieczne/

Niewydolność szyjki macicy – objawy

Objawy niewydolności szyjki macicy obejmują przedwczesne, niebolesne skracanie i rozwieranie się szyjki macicy bez czynności skurczowej, co może prowadzić do poronienia lub porodu przedwczesnego. Kobieta najczęściej nie jest świadoma zagrożenia, ponieważ nie odczuwa żadnych dolegliwości. NCS bywa rozpoznawane najczęściej dopiero podczas badania ginekologicznego i ultrasonograficznego.

Niewydolność szyjki macicy – leczenie

Jedną z metod terapeutycznych NCS jest postępowanie zabiegowe polegające na czasowym założeniu na szyjkę macicy szwu, co powoduje jej zamknięcie i zapobiega dalszemu rozwieraniu się. Założenie szwu odbywa się przez pochwę lub powłoki brzuszne (w sposób tradycyjny lub laparoskopowo). Niestety zabieg wiąże się z ryzykiem poważnych powikłań, takich jak np. zakażenie wewnątrzmaciczne, przedwczesne odejście wód płodowych czy uraz szyjki.  Kiedyś lekarze częściej podejmowali decyzję o profilaktycznym założeniu szwu szyjkowego u kobiet, u których nie stwierdzono skracania szyjki macicy, jednak na podstawie wywiadu istniało ryzyko jego wystąpienia. Ze względu na dostępne, jednoznaczne dowody naukowe wskazujące na brak skuteczności, a niekiedy nawet na szkodliwość profilaktycznego „zamykania” szyjki macicy w określonych sytuacjach klinicznych, tego typu interwencje są obecnie stosowane zdecydowanie rzadziej.

Znacznie bezpieczniejszą metodą zabezpieczania szyjki macicy przed skracaniem się i rozwieraniem jest założenie ciążowego pessarium (łac. pessarium, ang. pesar). Jest to specjalny, zwykle silikonowy krążek lub dysk (dostępny w różnych rozmiarach), który dzięki podtrzymaniu szyjki macicy i zmniejszeniu nacisku na nią, może pomóc w utrzymaniu ciąży do bezpiecznego terminu porodu.

Leczenie farmakologiczne może stanowić alternatywę dla założenia szwu szyjkowego lub pessarium, często stanowi uzupełnienie leczenia. Stosowanie progesteronu może zmniejszyć częstość i amplitudę skurczów mięśnia macicy, co przeciwdziała skracaniu się i rozwieraniu szyjki macicy. Podanie leków tokolitycznych zmniejsza czynność skurczową macicy.

Kobiety cierpiące na niewydolność szyjki macicy w ciąży powinny zrezygnować z nadmiernej aktywności fizycznej (w skrajnych przypadkach zaleca się leżenie aż do porodu).

Niewydolność szyjki macicy a poród

Niewydolność szyjki macicy nie stanowi przeciwwskazania do porodu drogami natury. W przypadku kobiet, u których zastosowano szew szyjkowy lub pessarium, elementy te są usuwane przed rozwiązaniem ciąży.

Niewydolność szyjki macicy a kolejna ciąża

Występująca w przeszłości niewydolność szyjki macicy ma istotne znaczenie dla przebiegu następnej ciąży, ponieważ wiąże się ze zwiększonym ryzykiem ponownego pojawienia się NCS. Kobieta oczekująca kolejnego potomstwa powinna być objęta specjalistyczną opieką lekarską. Szczególną rolę odgrywają regularne wizyty lekarskie, związane z wczesną i systematyczną kontrolą długości szyjki macicy – odpowiednio poprowadzona ciąża, oparta na indywidualnej ocenie ryzyka i ścisłym nadzorze położniczym, może zakończyć się urodzeniem dziecka w terminie (wczesne rozpoznanie zagrożeń i właściwe postępowanie znacząco poprawiają rokowanie).