13 maja 2022 - Przeczytasz w 4 min

O czym świadczy niski poziom płytek krwi? Jak się objawia? Jak zwiększyć liczbę trombocytów?

Niski poziom płytek krwi to małopłytkowość. Stan ten uważa się za istotny klinicznie, gdyż wiąże się z ryzykiem zaburzenia hemostazy, czyli stanu równowagi, umożliwiającego utrzymanie krwi w postaci płynnej, jednocześnie nie dopuszczając do nieprawidłowego krwawienia. Małopłytkowść może mieć charakter wrodzony, lecz zdecydowanie częściej stwierdza się nabyty niski poziom płytek krwi.

Małopłytkowość definiuje się jako zmniejszenie liczby płytek krwi poniżej 150 × 109/l. Przyczyną niskiego poziomu płytek krwi może być nadmierne ich zniszczenie lub zmniejszone wytwarzanie. Niekiedy podłoże jest złożone lub nie do końca wyjaśnione. Sprawdź, jakie są rodzaje małopłytkowości, w jaki sposób się ona objawia i jak można podnieść liczbę trombocytów.

niski poziom płytek krwi

Co to są płytki krwi?

Płytki krwi inaczej określane są jako trombocyty lub krwinki płytkowe. To obok białych krwinek (leukocytów) i krwinek czerwonych (erytrocytów) kluczowy element morfotyczny krwi. Płytki pełnią w organizmie szereg funkcji, w tym m.in. stymulują wzrost komórek naczyń krwionośnych i mięśni gładkich, determinują proces krzepnięcia i skurczu naczyń krwionośnych. Powstają z megakariocytów (dużych komórek szpiku kostnego). W organizmie może dojść do zaburzenia funkcji płytek krwi, co określa się jako trombastenię (trombopatię) oraz do zaburzenia ich liczby. W przypadku zwiększonej powyżej normy liczbie płytek mówi się o trombocytozie (trombocytemii). Z kolei stan obniżonej poniżej normy liczby płytek krwi to trombocytopenia (małopłytkowość).

Jakie są rodzaje małopłytkowości?

Biorąc pod uwagę liczbę płytek krwi, wyróżniamy trzy stopnie małopłytkowości:

  • małopłytkowość łagodną – liczba płytek wynosi 50×109/l–150×109/l;
  • małopłytkowość umiarkowaną – liczba płytek wynosi 30×109/l–50×109/l;
  • małopłytkowość ciężką – liczba płytek wynosi mniej niż 30×109/l [1].

Niski poziom płytek we krwi – objawy

Łagodnie obniżony poziom płytek krwi nie daje zazwyczaj objawów klinicznych. W bardziej zaawansowanych przypadkach pojawiać się mogą: skaza małopłytkowa skórno-śluzówkowa, przedłużone krwawienia z ran, pierścieniowate wylewy w miejscach nakłuć, wybroczyny skórne i w błonach śluzowych bez podłoża urazowego, obfite miesiączki, krwawienia z nosa, z dróg moczowych, dróg rodnych, przewodu pokarmowego (m.in. wymioty podbarwione krwią lub wymioty ciemną, fusowatą treścią, obecność krwi utajonej w kale). W ciężkich postaciach małopłytkowości dojść może do krwawień do narządów wewnętrznych i ośrodkowego układu nerwowego, co stanowi zagrożenie dla życia.

Co oznacza niski poziom płytek krwi?

Rzadkie są przypadki wrodzonego niskiego poziomu trombocytów, za który odpowiadać mogą m.in.: wrodzona śródziemnomorska makrotrombocytopenia, wrodzony brak trombopoetyny, zespół Sebastiana, zespół Fechtnera, niedokrwistość Fanconiego, zespół Alporta, anomalia Maya-Hegglina, zespół szarych płytek, wrodzona hipoplazja szpiku, zespół Bernarda-Souliera, wrodzona siatkowica.

W większości niski poziom płytek krwi ma charakter nabyty. Za zmniejszone wytwarzanie płytek odpowiadać mogą m.in.: różyczka noworodków, niedobór witaminy B12 i kwasu foliowego, niedokrwistość aplastyczna, niewydolność nerek, uszkodzenie szpiku przez promieniowanie jonizujące, substancje toksyczne (np. alkohol), leki (np. heparyna, chinina, chinidyna, karbamazepina), rozległe przerzuty nowotworowe do szpiku, białaczki, szpiczak, mielofibroza, zakażenia wirusowe.

Z kolei przyczyną nadmiernego niszczenia trombocytów mogą być m.in.: samoistna plamica płytkowa, wcześniactwo, choroba hemolityczna noworodków, naczyniaki olbrzymie lub jamiste, niedokrwistość hemolityczna, choroby rozrostowe, powiększona śledziona. Nierzadkie są przypadki złożonego podłoża niskiego poziomu płytek krwi. Wymienić tu można takie przyczyny, jak m.in.: rozległe oparzenia, porfiria, zespół rozsianego wykrzepiania wewnątrznaczyniowego, obfite krwotoki, masywne przetoczenia krwi, zespół hemolityczno-mocznicowy. Sporadyczne są przypadki małopłytkowości z rozcieńczenia po masywnych przetoczeniach krwi w celach leczniczych.

Małopłytkowość jest częstą zmianą hematologiczną w ciąży. Może być wywołana przez czynniki niezwiązane z ciążą lub współwystępować z patologicznym przebiegiem ciąży (np. stanem przedrzucawkowym, zespołem HELLP, ostrym ciążowym stłuszczeniem wątroby). W większości przypadków małopłytkowość ciężarnych przebiega łagodnie, bez objawów klinicznych u matki i dziecka.

Jak można zbadać poziom płytek krwi?

Liczbę płytek krwi można określić, wykonując morfologię krwi lub osobne oznaczenie płytek krwi. Do badania wykorzystuje się krew żylną, pobraną najczęściej z żyły łokciowej. Badanie nie wymaga specjalnego przygotowania. Nie trzeba być na czczo. Wskazane jest unikanie dzień wcześniej zbyt intensywnego wysiłku fizycznego i zadbanie o nawodnienie organizmu. W ramach dalszej diagnostyki wykonuje się rozszerzone badania krwi, aby określić przyczynę małopłytkowości.

Niski poziom płytek krwi – jak można go podnieść?

Leczenie małopłytkowości zależy od jej przyczyny. Postępowanie terapeutyczne polegać może m.in. na:

  • odstawieniu  leków, które mogą obniżać poziom płytek krwi;
  • wprowadzeniu odpowiedniej diety i stosowaniu suplementów diety w przypadku niedoborów witamin. Szczególnie należy zadbać o dostarczanie organizmowi witaminy B12, której bogatym źródłem są: podroby, mleko i nabiał, wędliny oraz kwasu foliowego, znajdującego się głównie w zielonolistnych warzywach (kapuście, szpinaku, brokule, kalafiorze);
  • antybiotykoterapii przy infekcjach, które mogą powodować małopłytkowość;
  • podawaniu glikokortykosteroidów (m.in. zmniejszają przepuszczalność włośniczek), a w przypadku  braku rezultatów, wprowadzeniu leków immunosupresyjnych;
  • przetoczeniu koncentratu krwinek płytkowych w przypadku znacznego stopnia małopłytkowości;
  • dożylnym podawaniu  preparatu immunoglobuliny (IVIG);
  • usunięciu śledziony (splenektomii);
  • przeszczepie szpiku kostnego u osób z małopłytkowością wrodzoną.

W przypadku osób, których małopłytkowość przebiega łagodnie, nie jest konieczne leczenie. Małopłytkowość ciążowa, zwykle na poziomie > 70 000/µl (70 x 109l), w późnym okresie ciąży nie wymaga leczenia i ustępuje samoistnie po porodzie.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia:

  1. A. Brzozowski, A. Jaroszyński, Małopłytkowości wrodzone i nabyte, „Family Medicine & Primary Care Review” 2012, t. 14, nr 4, s. 582–585.
  2. Badanie trombocytów. Kiedy należy je wykonać? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/badanie-trombocytow-kiedy-nalezy-je-wykonac/ [dostęp: 19.04.2022].
  3. K. Chojnowski, Postępowanie z małopłytkowością u kobiet w ciąży, „Hematologia” 2013, t. 4, nr 1, s. 15–23.
  4. J. Pluta, J. Trzebicki, Małopłytkowość – najczęstsze zaburzenie hemostazy na OIT, „Anestezjologia Intensywna Terapia” 2019, t. 51, nr 1, s. 57–65.
  5. Płytki krwi. Online: https://diag.pl/sklep/badania/plytki-krwi/ [dostęp: 19.04.2022].

Podobne artykuły

12 kwietnia 2022

Morfologia krwi – co oznaczają wyniki

Morfologia krwi jest jednym z najczęściej zlecanych badań diagnostycznych. Ten prosty test laboratoryjny jest w stanie dostarczyć wielu istotnych informacji na temat ogólnego stanu zdrowia pacjenta, a także wykryć liczne choroby, nawet na najwcześniejszych ich etapach. Kiedy należy rozważyć przeprowadzenie morfologii krwi oraz co oznaczają parametry opisywane w wynikach tego badania? Morfologia krwi – co to jest? Morfologia krwi obwodowej to test laboratoryjny, który przeprowadzany jest z próbki krwi żylnej pacjenta. Badanie to polega na pomiarze liczebności poszczególnych składników morfotycznych obecnych we krwi oraz dodatkowym oznaczeniu specyficznych parametrów dla określonych grup krwinek. Jest to jedno z najbardziej podstawowych badań laboratoryjnych, które w wielu przypadkach zlecane jest jako pierwszy test podczas procesu diagnostycznego. Kiedy należy wykonać badanie morfologii krwi? Morfologia krwi zlecana jest podczas diagnozowania licznych chorób. Dzięki zmianom w składzie elementów morfotycznych krwi możliwe jest wykrycie chorób takich jak m.in. różnego rodzaju anemie (niedokrwistości), infekcje (ze wstępnym ustaleniem etiologii zakażenia) oraz choroby przebiegające z zaburzeniami procesu krwiotworzenia. Ze względu na często bezobjawowy charakter początkowych faz wielu chorób układu krwiotwórczego badanie morfologii krwi obwodowej zalecane jest osobom dorosłym ok. raz w roku, w celach profilaktycznych. Dzięki regularnej kontroli własnego stanu zdrowia możliwe jest wykrycie licznych schorzeń na ich wczesnych etapach, co znacząco zwiększa dostępne dla pacjenta możliwości lecznicze oraz znacząco poprawia jego rokowania. Kto powinien wykonać badanie morfologii krwi? Badanie morfologii krwi należy rozważyć także w przypadku zauważenia u siebie uogólnionych objawów wskazujących na rozwój procesu chorobowego. Do tych dolegliwości zalicza się m.in.: Ogólne osłabienie,Pogorszenie koncentracji,Bladość skóry,Zwiększoną senność,Uczucie duszności podczas wysiłku fizycznego,Podwyższoną temperaturę ciała,Ból głowy,Ból gardła,Katar,Kaszel,Biegunki,Bóle mięśni i stawów. Ze względu na dużą dostępność badania morfologii krwi, jej względnie niskie koszty oraz szerokie zastosowanie test ten może zostać wykonany praktycznie w każdym przypadku podejrzenia choroby u pacjenta. Zazwyczaj badanie to nie jest jednak wykonywane samodzielnie, tylko w połączeniu z innymi, dodatkowymi testami laboratoryjnymi, jak np. oznaczenie stężenia CRP (białka C-reaktywnego), poziomu glikemii lub też poziomów określonych jonów we krwi. Każde z tych badań może wymagać innego przygotowania, z tego powodu warto skonsultować się z lekarzem przed wykonaniem tego typu testów, w celu dobrania właściwego zakresu badań diagnostycznych oraz uzyskania kompleksowych informacji na temat dodatkowych uwarunkowań związanych z tego typu badaniami. Parametry oznaczane podczas badania morfologii krwi Krew złożona jest z dwóch głównych składników – osocza oraz elementów morfotycznych. Osocze składa się w znaczącej większości z wody oraz zwieszonych w niej białek, elektrolitów oraz innych substancji. Osocze stanowi ok. 55% objętości krwi. Drugim element, który podlega badaniu podczas morfologii krwi są składniki komórkowe. Zalicza się do nich krwinki czerwone (erytrocyty), krwinki białe (leukocyty) oraz płytki krwi. Poniżej zostały opisane poszczególne parametry badanie podczas morfologii krwi. Warto pamiętać, że poszczególne laboratoria mogą posługiwać się różnymi normami dla określonych wyników, jednak zawierają się one zazwyczaj w podobnych przedziałach. Do pełnej interpretacji otrzymanych danych niezbędna jest konsultacja lekarska, które będzie uwzględniała ogólny stan zdrowia pacjenta, jego dodatkowe uwarunkowania chorobowe oraz wyniki innych badań. Erytrocyty Erytrocyty, czyli krwinki czerwone to wyspecjalizowane komórki krwi, które odpowiadają za transport tlenu z płuc do pozostałych tkanek organizmu. Tlen jest elementem niezbędnym do zachodzenia praktycznie wszystkich procesów energetycznych w ludzkim organizmie. Transport tlenu przez krwinki czerwone możliwy jest dzięki hemoglobinie. Jest to białko odpowiedzialne za wiązanie tlenu w krwince, które jednocześnie nadaje krwi czerwoną barwę. Dodatkowo krwinki czerwone przeprowadzają także transport dwutlenku węgla z komórek do płuc, skąd wydychany jest do powietrza atmosferycznego. Podczas morfologii do oceny erytrocytów wykorzystuje się tzw. parametry czerwonokrwinkowe. Zalicza się do nich: Liczbę erytrocytów (krwinek czerwonych, RBC – red blood count) Wartość ta wyrażana jest w milionach na mikrolitr (mln/μL). U mężczyzn za wartości prawidłowe uznaje się liczbę krwinek czerwonych na poziomie od 4,2 do 5,4 mln/μL, u kobiet od 3,5 do 5,2 mln/μL. Zbyt wysokie wartości liczby krwinek czerwonych najczęściej świadczą o odwodnieniu pacjenta. Dochodzi wówczas do zmniejszenia ilości wody we krwi, przez co pozornie ilość elementów morfotycznych ulega zwiększeniu. W celu weryfikacji tego zjawiska należy zestawić otrzymane wyniki wskaźnika RBC z hematokrytem oraz liczebnością pozostałych elementów morfotycznych podlegających ocenie podczas morfologii krwi. Do wzrostu liczebności krwinek czerwonych może prowadzić także stan przewlekłego niedotlenienia organizmu, na przykład u osób palących papierosy, przybywających przez dłuższy czas w obszarach położonych na znaczących wysokościach geograficznych, a także wśród osób cierpiących na określone wady serca oraz choroby płuc prowadzące do zaburzeń procesów wymiany gazowej we krwi. Rzadsze przyczyny wysokiej liczby erytrocytów to m.in. nowotwory produkujące związki zwiększające intensywność procesów hematopoezy lub leczenie z wykorzystaniem glikokortykosteroidów. Zmniejszona liczba erytrocytów nazywana jest niedokrwistością (anemią). Wyróżnia się wiele rodzajów niedokrwistości, które charakteryzują się zróżnicowanymi przyczynami. Objawy zazwyczaj są jednak dość podobne, niezależnie od przyczyny rozwoju anemii. Pacjenci ze zbyt niską liczbą erytrocytów będą doświadczać m.in. przewlekłego zmęczenia, znacznego osłabienia oraz bladości powłok skórnych i błon śluzowych. Stopień nasilenie objawów jest zależny od tego, jak duże ubytki w zakresie liczby erytrocytów prezentuje pacjenta w danym momencie. Przyczyny niedokrwistości to m.in.: Niedobory składników niezbędnych do produkcji krwinek czerwonych (jak np. witamina B12, kwas foliowy lub żelazo) – ten typ niedokrwistości występuje najczęściej. Niedobory mogą wynikać zarówno z niewystarczającej podaży danej substancji w diecie pacjenta, jak i z przewlekłych chorób skutkujących zaburzonym wchłanianiem z przewodu pokarmowego lub też nadmierną utratą omawianego związku z organizmu.Niedokrwistość pokrwotoczna – do rozwoju tego typu anemii dochodzi po znaczącej utracie krwi, na przykład w wyniku rozległego urazu. Organizm jest w stanie dość szybko odtworzyć objętość krwi poprzez zwiększenie ilości osocza, jednak produkcja nowych elementów morfotycznych trwa dłużej, przez co dochodzi wówczas do obniżenia się wartości hematokrytu oraz spadku ilości składników komórkowych.Anemia hemolityczna – niedokrwistość hemolityczna wynika ze zbyt szybkiego procesu niszczenia krwinek czerwonych. Do rozwoju tego zjawiska może dochodzić m.in. w określonych chorobach warunkowanych genetycznie oraz w przypadku chorób nowotworowych szpiku. Hematokryt (HCT) Hematokryt to wyrażony w procentach stosunek objętości krwinek czerwonych do objętości całej krwi. U mężczyzn za normę uznaje się wartości pomiędzy 40, a 54%, u kobiet – od 37 do 47%. Jest to wartość pochodna od ilości erytrocytów znajdujących się we krwi pacjenta, z tego powodu przyczyny nieprawidłowych wyników hematokrytu poniekąd pokrywają się z przyczynami zaburzeń liczebności krwinek czerwonych. Hemoglobina (Hb) Ten parametr opisuje stężenie hemoglobiny we krwi pacjenta. Wartość ta wyrażana jest najczęściej w postaci gramów na litr (g/l). U mężczyzn norma wynosi od 14 do 18 g/l, u kobiet od 12 do 16 g/l. W warunkach zdrowia hemoglobina we krwi znajduje się wyłącznie wewnątrz krwinek czerwonych. Z tego powodu zaburzenia ilości hemoglobiny posiadają przyczyny tożsame z nieprawidłowymi wynikami ilości erytrocytów. Funkcją hemoglobiny jest transport tlenu z płuc do tkanek organizmu, gdzie wykorzystywany jest do przeprowadzania licznych procesów umożliwiających prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Podczas tych procesów tlen przekształcany jest do dwutlenku węgla, który następnie krwinki czerwone transportują do płuc, skąd wydychany jest do atmosfery. Oznaczenie stężeń hemoglobiny uznawane jest za najbardziej skuteczne narzędzie podczas diagnozowania niedokrwistości (anemii). To właśnie na podstawie oznaczeń stężenia hemoglobiny we krwi lekarz podejmuje decyzje o konieczności rozpoczęcia u danego pacjenta leczenia. Średnie stężenie hemoglobiny w krwince (MCHC – mean corpuscular hemoglobin concentration) Wskaźnik MCHC dostarcza informacji na temat przeciętnego stężenia hemoglobiny w erytrocycie. Wartości prawidłowe są niezależne od płci i zawierają się w przedziale 32-23 g/dl. Średnia zawartość hemoglobiny w krwince (MCH – mean corpuscular hemoglobin) Średnia zawartość hemoglobiny w krwince związana jest ze wcześniej opisywanym wskaźnikiem, czyli MCHC. Parametr ten opisuje przeciętną ilość hemoglobiny w erytrocycie. Norma mieści się w przedziale od 27 do 31 pg, czyli pikogramów. Ze względu na to samo źródło obydwu parametrów przyczyny nieprawidłowości MCHC oraz MCH są ze sobą tożsame, z tego powodu zostaną opisane razem. Zbyt wysoki wynik, zarówno MCHC jak i MCH jest zjawiskiem dość rzadkim. Jedną z możliwych przyczyn tej nieprawidłowości jest rzadka choroba genetyczna – sferocytoza wrodzona. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do zaburzeń budowy oraz objętości krwinki czerwonej, co prowadzi do zwiększenia zagęszczenia obecnej tam hemoglobiny. Spadek MCH oraz MCHC jest częstszym zjawiskiem, które związane jest z niedokrwistości, na przykład wywołaną niedoborami żelaza w diecie. Do zmniejszenia wartości tych parametrów może także dochodzić w przypadku przewodnienia organizmu oraz zwiększenia stosunku wody we krwi do jej składników morfotycznych. Średnia objętość krwinki (MCV – mean corpuscular volume) W prawidłowych warunkach średnia objętość krwinki czerwonej to od 82 do 93 fl (femtolitrów). Parametr ten jest niezwykle użyteczny w rozróżnianiu przyczyn anemii, co pozwala lekarzowi na wdrożenie właściwego leczenia, indywidualnie dobranego do zaburzeń występujących u danego pacjenta. Spadek wartości MCV świadczy o zmniejszonym rozmiarze krwinek czerwonych. Jedną z częstszych przyczyn tego zjawiska jest niedobór żelaza, który prowadzi do rozwoju anemii mikrocytarnej. W określonych zaburzeniach elektrolitowych, do rozwoju których dochodzi np. w przebiegu niewydolności nerek lub moczówki prostej także może pojawiać się zmniejszona wartość MCV uwidoczniona w wynikach morfologii krwi. Zwiększona średnia objętość krwinki pojawia się w przebiegu anemii z niedoborów witaminy B12 oraz kwasu foliowego. Tego typu niedokrwistość nazywana jest wówczas anemią makrocytarną, inaczej megaloblastyczną. Do rozwoju anemii makrocytarnej może także dojść w przypadku chorób układu pokarmowego, w szczególności dotyczących żołądka oraz jelita cienkiego.  W żołądku produkowany jest czynnik wewnętrzny (IF), bez którego niemożliwe jest właściwe wchłanianie witaminy B12 w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Choroby tych narządów skutkują niewystarczającą ilością przyswajanej witaminy B12, która niezbędna jest do prawidłowego zachodzenia procesów produkcji krwi. Do wzrostu wartości MCV może także dochodzić w przypadku alkoholizmu, chorób tarczycy, określonych zaburzeń elektrolitowych oraz u kobiet w ciąży. Wskaźnik zmienności objętości krwinek czerwonych (RDW – red blood cell distribution width) RDW to wskaźnik wyrażany w procentach, który wynika ze zmienności rozmiarów erytrocytów obecnych we krwi. Wynika on ze średniej objętości krwinek czerwonych oraz ilości różniących się od tej wartości erytrocytów. RDW wyrażany jest w procentach, gdzie norma wynosi od 11,5% do 14,5%. Przekroczenie górnej granicy normy nazywane jest anizocytozą i świadczy o względnie dużej zmienności rozmiarowej krwinek czerwonych danego pacjenta. Podwyższone wartości wskaźnika zmienności objętości krwinek czerwonych obserwuje się w niedokrwistościach przebiegających ze zmianą rozmiarów erytrocytów, czyli m.in. w anemii mikrocytarnej wywołanej przez niedobory żelaza oraz anemii makrocytarnej związanej z niedoborami witaminy B12. Wysokie wartości RDW mogą świadczyć również o poikilocytozie, czyli obecności krwinek o zniekształconych kształtach (erytrocyty sierpowate, tarczowate, sferocyty, akantocyty itp. ) Retikulocyty (RET) Ten wskaźnik opisuje liczebność retikulocytów we krwi obwodowej pacjenta. Są to niedojrzałe, postaci krwinki czerwonej, z których powstają w pełni funkcjonalne erytrocyty. Ilość retikulocytów może być wyrażana w dwojaki sposób – zarówno jako procent całkowitej liczby erytrocytów oraz w wartościach bezwzględnych. Norma ilości retikulocytów to od 0,5% do 1,5% z liczby erytrocytów lub też 20– 100 tys./μl. Ze względu na mechanizm powstawania retikulocytów wskaźnik ten świadczy o zdolności szpiku do odtwarzania zniszczonych krwinek czerwonych oraz o stopniu intensywności zachodzenia tego procesu. Z tego powodu wzrost liczby retikulocytów najczęściej obserwuje się m.in. po znacznej utracie krwi oraz w przypadku intensywnego leczenie niedokrwistości niedoborowych. Spadek liczby retikulocytów wskazuje na osłabione zdolności szpiku do odtwarzania krwinek, co może wynikać z jego uszkodzeń np. poprzez proces nowotworowy lub w wyniku działania określonych grup leków. Zjawisko to obserwuje się także w przypadku niedokrwistości niedoborowych, ze względu na brak substratów do prawidłowej produkcji nowych krwinek czerwonych. Inną przyczyną retikulopenii może być niedobór erytropoetyny (EPO), czyli hormonu odpowiedzialnego za pobudzanie procesu erytropoezy. Krwinki białe (leukocyty) Krwinki białe to drugi, główny rodzaj komórek obecnych we krwi. Są one istotnym elementem układu odpornościowego, który ma za zadanie ochronę organizmu przed różnego typu infekcjami. Z tego powodu zaburzenia w ich ilości najczęściej wynikają z różnego rodzaju zakażeń prowadzących do aktywacji układu immunologicznego. Badanie krwinek białych podczas morfologii krwi obejmuje kilka parametrów, które opisane zostały poniżej. Liczebność krwinek białych (WBC – white blood cells) Ten parametr opisuje ogólną ilość leukocytów znajdujących się we krwi pacjenta, bez rozdzielania ich na poszczególne podtypy. W prawidłowych warunkach wyniki te powinny zawierać się w przedziale od 4 do 10 tysięcy/μl. Wzrost liczby leukocytów (leukocytoza) najczęściej jest bezpośrednią konsekwencją choroby zakaźnej. Do ich rozwoju mogą prowadzić różnego rodzaju patogeny, takie jak m.in. bakterie lub wirusy. W sytuacji wykrycia infekcji układ odpornościowy znacząco zwiększa ilość leukocytów, aby były one w stanie skutecznie zwalczać przyczyny choroby. O wiele rzadszą przyczyną wzrostu leukocytów są choroby układu chłonnego oraz szpiku, takie jak np. białaczki. Dochodzi wówczas do bardzo znaczącego przekroczenia norm leukocytów we krwi, przy jednoczesnym braku bezpośredniej przyczyny w postaci zakażenia. Spadek ogólnej liczby leukocytów (leukopenia) może występować po zakończonej chorobie infekcyjnej oraz na samym jej początku. Do rzadszych przyczyn zalicza się m.in. leczenie z wykorzystaniem glikokortykosteroidów, ciężkie wyniszczenie organizmu w przebiegu chorób przewlekłych, określone choroby autoimmunologiczne oraz choroby onkologiczne szpiku. Poza pomiarem liczebności wszystkich krwinek białych podczas badania morfologii krwi dokonuje się także ich podziału na 5 głównych rodzajów. Ich ilość wyrażana może być zarówno jako procent wszystkich krwinek białych, jak i w wartościach bezwzględnych. Warto pamiętać, że zmiany w obrazie składu leukocytów we krwi najczęściej wynikają ze złożonych mechanizmów oraz należy je interpretować jako całość, z uwzględnieniem wszystkich ich rodzajów, dodatkowych parametrów oraz stanu klinicznego pacjenta. Bazofile (granulocyty zasadochłonne) Norma dla bazofili wynosi od 0% do 3%, lub też poniżej 150/μl. Podwyższone poziomy bazofilii, czyli bazofilia najczęściej występuje w przypadku aktywnej alergii oraz po przebytych infekcjach. Dodatkowo zjawisko to może także pojawić się w przypadku chorób nowotworowych układu chłonnego, czyli różnego rodzaju chłoniaków. Neutrofile (granulocyty obojętnochłonne) Neutrofile to najbardziej liczna grupa krwinek białych – stanowią ok. 70% wszystkich krwinek białych. W warunkach zdrowia normy dla neutrofili wynoszą od 1800 do 8000/μl. Wzrost liczby neutrofilii może świadczyć o zakażeniach (w szczególności bakteryjnych), zaburzeniach gospodarki hormonalnej (np. w przebiegu choroby Cushinga) lub też o rozwoju białaczki. Obniżenie ilości neutrofilii (neutropenia). Obniżenie ilości granulocytów obojętnochłonnych może pojawić się m.in. w przypadku niedoborów żywieniowych, nadczynności tarczycy, przewlekłych chorobach np. wątroby oraz w przebiegu określonych schorzeń o charakterze nowotworowym. Eozynofile (granulocyty kwasochłonne) W prawidłowych warunkach liczba eozynofilii we krwi obwodowej wynosi od 50 do 500/μl, co stanowi ok. 2-4% wszystkich krwinek białych. Podwyższone poziomy eozynofilów we krwi są dość charakterystyczne dla zakażeń pasożytniczych, które wywoływane są np. przez glistę ludzką lub tasiemca. Dodatkowo eozynofilię można zaobserwować także m.in. podczas reakcji alergicznych, przewlekłych chorób zapalnych oraz określonych nowotworów mieloproliferacyjnych. Spadek liczny eozynofilów poniżej normy (eozynopenia) jest dość rzadkim zjawiskiem, które może pojawić się w przebiegu m.in. nadczynności kory nadnerczy lub podczas tocznia trzewnego. Limfocyty Limfocyty to rodzaj krwinek białych, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania komórkowej odpowiedzi immunologicznej. Dzieli się je na dwa główne rodzaje – limfocyty T oraz limfocyty B. Wartości prawidłowe dla limfocytów to od 15% do 40% oraz od 1000 do 5000/μl. Obniżona liczba limfocytów, czyli limfopenia może wskazywać na zaburzenia pracy szpiku, na przykład w przebiegu choroby nowotworowej lub jako powikłanie po jej leczeniu. Dodatkowo do rozwoju limfopenii może także dochodzić w przypadku AIDS oraz u osób ze znacznymi niedoborami żywieniowymi , a także w przebiegu niektórych chorób o charakterze autoimmunologicznym, jak np. RZS (reumatologiczne zapalenie stawów) lub sarkoidoza. Podwyższone wartości limfocytów obserwuje się głównie w przypadku zakażeń wirusowych (np. mononukleoza, świnka, odra) oraz rzadziej, w przebiegu niektórych zakażeń bakteryjnych (krztusiec, gruźlica, kiła). Do wielokrotnego wzrostu limfocytów we krwi dochodzi w przebiegu przewlekłej białaczki limfatycznej, diagnozowanej w populacji osób starszych. Monocyty Norma dla monocytów w morfologii krwi obwodowej u osoby dorosłej to od 30 – 800/μl lub też od 3% do 8% całkowitej ilości krwinek białych. Monocyty odpowiadają przede wszystkim za kontrolowanie przebiegu procesów immunologicznych w organizmie. Stan, w którym dochodzi do obniżenia ilości monocytów nazywany jest monocytopenią. Zjawisko to może wskazywać na rozwój niedoborów odporności u badanego pacjenta. Dodatkowo do rozwoju monocytopenii może także dochodzić w przebiegu długotrwałych chorób przewlekłych, które wyniszczają organizm. Podwyższenie poziomów monocytów nazywane jest monocytozą. Do jej rozwoju dochodzi zazwyczaj w przebiegu chorób zakaźnych. Dodatkowo zjawisko to można zaobserwować także w przypadku zaawansowanej marskości wątroby  lub podczas nieswoistych zapaleń jelit. Płytki krwi – trombocyty Płytki krwi to trzecia grupa (obok erytrocytów i leukocytów) tworząca morfotyczną część krwi. Trombocyty nie są komórkami w klasycznym tego słowa znaczeniu. Zbudowane są one z fragmentów cytoplazmy innych komórek obecnych w szpiku – megakariocytów. Podstawową funkcja płytek krwi jest warunkowanie prawidłowego procesu krzepnięcia krwi. Dodatkowo trombocyty uczestniczą także w licznych procesach układu immunologicznego poprzez uwalniania czynników prozapalnych (cytokin), które regulują intensywność zachodzenia reakcji odpornościowych. W warunkach prawidłowych ilość trombocytów we krwi powinna zawierać się w granicach od 125 tysięcy do 400 tysięcy/μl. Obniżona ilość płytek krwi może prowadzić do zaburzeń krzepnięcia oraz niesie za sobą ryzyko znacznej utraty krwi w przypadku urazów lub zabiegów chirurgicznych. Stan ten nazywany jest małopłytkowością. Do jej rozwoju mogą prowadzić m.in. zakażenia wirusowe, niedobory kwasu foliowego, witaminy B12 lub też zaburzenia pracy szpiku. Często pojawia się także samoistnie podczas okresu ciąży. Nadmiar płytek krwi, czyli nadpłytkowość także jest zjawiskiem niekorzystnym. Krew wówczas ma zwiększoną tendencję do nadkrzepliwości, co może skutkować rozwojem niebezpiecznych powikłań sercowo-naczyniowych. Do pojawienia się nadpłytkowości może dochodzić samoistnie, a także w przebiegu określonych chorób, m.in. chorób nowotworowych, autoimmunologicznych lub w przebiegu intensywnych stanów zapalnych. Interpretacja wyników morfologii krwi Należy pamiętać, że poszczególne parametry morfologii krwi nigdy nie powinny być interpretowane oddzielnie. Każdorazowo należy zestawić je ze sobą w celu uzyskania pełnego obrazu diagnostycznego. Dodatkowo interpretację wyników powinien przeprowadzać lekarz, gdyż tylko w połączeniu z historią choroby pacjenta, jego obecnym stanem klinicznym, zgłaszanymi dolegliwościami oraz badaniami dodatkowymi test ten stanowi użyteczne narzędzie diagnostyczne. Większość zaburzeń wykrytych w morfologii krwi zazwyczaj nie stanowi odzwierciedlenia poważnej choroby, jednak określone zmiany mogą sugerować rozwój skomplikowanego schorzenia. W tych przypadkach należy jak najszybciej wykonać pogłębione badania obejmujące dodatkowe testy z krwi lub/oraz badania obrazowe. O konieczności przeprowadzenia tego typu postępowań decyduje lekarz prowadzący danego pacjenta. Powyżej przedstawione wartości referencyjne są opracowane dla populacji osób dorosłych. Wartości referencyjne mogą się różnić między laboratoriami, ze względu na różnice w zastosowanych do oznaczeń aparatach i odczynnikach. Źródła: https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/99884,morfologia-krwi https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.V.27.1.108. https://hematoonkologia.pl/informacje-dla-chorych/materialy-ogolne/id/3692-morfologia-krwi-obwodowej-interpretacja-wyniku https://www.healthdirect.gov.au/full-blood-count https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/complete-blood-count/about/pac-20384919

03 lutego 2020

Morfologia krwi – wszystko na temat badania

Morfologia krwi to jedno z najbardziej dostępnych, prostych i szybkich badań, które w ciągu krótkiego czasu (rutynowo kilku godzin) daje nam rzetelny obraz kondycji naszego organizmu i pozwala na wykrycie najczęstszych chorób nawet w ich bardzo wczesnej fazie. Morfologia – co to jest i jak należy przygotować się do badania? Sprawdźmy! Rola krwi w organizmie Krew to płyn ustrojowy, który za pośrednictwem układu krążenia zapewnia komunikację pomiędzy poszczególnymi układami organizmu i pełni funkcję transportową. W skład krwi wchodzą wyspecjalizowane komórki zwane elementami morfotycznymi oraz osocze, w którym komórki te są zawieszone. Krew to rodzaj płynnej tkanki łącznej, która krąży w układzie naczyń lub w jamie ciała. Mięsień sercowy pompuje krew przez tętnice do wszystkich części organizmu. Przeciętnie zdrowy człowiek posiada ok. 70–80 ml krwi na 1 kg masy ciała, czyli zazwyczaj jest to 5–6 litrów krwi w przypadku osoby dorosłej. U dzieci krew stanowi ok. 1/9 lub 1/10 masy ciała. Krew jest zawiesiną, a dzięki obecności w niej erytrocytów charakteryzuje się większą lepkością niż osocze. Właściwe pH krwi mieści się w zakresie między 7,35 a 7,45. Czerwony kolor krwi to zasługa hemoglobiny, a dokładnie grupy hemowej zawierającej żelazo, która ma zdolność wiązania tlenu. Składnikami morfotycznymi krwi są erytrocyty (czerwone krwinki, czerwone ciałka krwi), leukocyty (białe krwinki, białe ciałka krwi), a także trombocyty, czyli płytki krwi. Erytrocyty odpowiadają za transport tlenu i dwutlenku węgla. Zawierają hemoglobinę, czyli białko, które przyłącza i transportuje we krwi gazy, głównie tlen, lecz również dwutlenek węgla. Białe krwinki, czyli leukocyty odpowiadają za odpowiedź odpornościową (immunologiczną) organizmu. Należą do nich monocyty, limfocyty i granulocyty, które dzielą się na: neutrofile, bazofile i eozynofile. Ostatnią grupę stanowią trombocyty, które odpowiadają za krzepnięcie krwi. Wszystkie komórki krwi powstają w szpiku kostnym w procesie hemopoezy. Krew pełni bardzo wiele funkcji w organizmie człowieka. Podstawowe to transport tlenu i składników pokarmowych do komórek oraz powrotny transport produktów końcowych przemiany materii, czyli m.in. mocznika i dwutlenku węgla. Ponadto, krew zapewnia utrzymanie równowagi wodnej i elektrolitowej, uczestniczy w regulacji temperatury organizmu,  umożliwia przemieszczanie się w skali organizmu komórek odpornościowych oraz transport hormonów. Ogólne badanie krwi pozwala na  szybkie wykrycie nieprawidłowości i zapobieżenie rozwojowi choroby. Morfologia krwi – elementy badania i zakresy prawidłowe. Jak czytać wyniki morfologii? Morfologia – co to jest? Te podstawowe badania laboratoryjne krwi można zlecić praktycznie w każdym punkcie pobrań. Stanowi pierwszy krok  w kierunku zdiagnozowania większości najczęściej występujących chorób. Ogólne badanie krwi – jak się przygotować? Badanie należy wykonać na czczo, unikając jednak odwodnienia organizmu (dopuszczalne jest picie niewielkiej objętości, szklanki czystej wody). Krew pobierana jest na ogół z żyły łokciowej. Morfologia krwi – zakres prawidłowy jest uzależniony od płci i wieku pacjenta. Jak czytać wyniki morfologii? erytrocyty: niemowlęta – 3,8 M/µl (milionów/ µl), czyli 1012/l), kobiety – 3,5–5,2 M/µl, mężczyźni – 4,2–5,4 M/µl. Zbyt duża liczba erytrocytów zdarza się niezwykle rzadko, zbyt niska może świadczyć o anemii lub przewlekłych krwawieniach, towarzyszyć ciąży lub być skutkiem przewodnienia hemoglobina: kobiety – 12–16 g/dl, mężczyźni – 14–18 g/dl). Zbyt niskie stężenie oznacza anemię, zbyt wysokie – to podejrzenie czerwienicy, hematokryt: mężczyźni 40–54% (0,41–0,54 l/l), kobiety 37–47% (0,37–0,47 l/l). Zbyt wysoki może być wywołany czerwienicą lub poliglobulią, zbyt niski może świadczyć o niedokrwistości, średnia masa Hb w erytrocycie (MCH) – 27–31 pg. Na zbyt niski wynik Hb (hemoglobiny) może wpływać niedokrwistość z niedoboru żelaza, talasemia, niedokrwistość chorób przewlekłych, a na wynik ponad normę – sferocytoza, średnie stężenie Hb w erytrocytach (MCHC) – 32–36 g/dl krwinek (20–22 mmol/l krwinek). Odstępstwa od zakresu prawidłowego to podejrzenie tych samych chorób, co w przypadku anomalii w wynikach MCH, średnia objętość erytrocytów (MCV) – 82–92 fl (femtolitr, µm3). Zbyt duża, to możliwa makrocytoza, zbyt mała – mikrocytoza, współczynnik zmienności rozkładu objętości erytrocytów (RDW-CV) – 11,5–14,5%, retikulocyty – 5–15‰ (0,5–1,5%) liczby erytrocytów, 20 000–100 000/μl.Zbyt wysoki wynik może oznaczać niedokrwistości hemolityczne, pokrwotoczne, przerzuty nowotworowe do kości, zbyt niski – niedokrwistości aplastyczne, a także przełomy aplastyczne w niedokrwistościach hemolitycznych, leukocyty (całkowita liczba leukocytów we krwi [WBC]) – 4000–10 000/μl, neutrofile – 1800–8000/μl, 60–70%. Przekroczenie zakresu prawidłowego to możliwe ostre zakażenia bakteryjne, białaczki szpikowe, zespół Cushinga, reumatoidalne zapalenie stawów, choroba Stilla, dna moczanowa, zatrucia, cukrzycowa kwasica ketonowa, mocznica, śpiączka wątrobowa, zbyt mała ilość – niedokrwistość, białaczki, zakażenie wirusowe, choroby autoimmunologiczne, na wynik mogą wpływać zażywane leki, eozynofile – 50–400/μl, 2–4%. Przekroczenie wskazywać może na choroby alergiczne, pasożytnicze, nowotworowe, tkanki łącznej, skóry, zapalenie jelit, bazofile – 0–300/μl, 0–1%, Niski poziom może świadczyć o przewlekłym stresie, ostrej gorączce reumatoidalnej, ostrej infekcji, nadczynności kory nadnerczy i tarczycy. limfocyty – 1000–5000/μl, 20–45%, zbyt duża liczba to prawdopodobne zakażenie bakteryjne, wirusowe zapalenie wątroby, białaczka, zbyt mała – układowe choroby tkanki łącznej, zakażenia wirusowe, sepsa, niewydolność nerek, wątroby, sarkoidoza, nowotwory limfoproliferacyjne, wrodzone niedobory odporności, monocyty – 30–800/μl, 4–8%, płytki krwi – 150 000–400 000/μl; płytki duże (>12 fl) <30%, średnia objętość płytki (MPV) – 7,5–10,5 fl. W ramach profilaktyki badania laboratoryjne krwi należy wykonywać przynajmniej raz w roku. W przypadku nieprawidłowego wyniku któregokolwiek z parametrów morfologii warto powtórzyć badanie po kilku dniach i skierować się od odpowiedniego specjalisty.
Powiązane badania

Morfologia krwi
Morfologia krwi pełna (tzw. morfologia 5 diff.). Jakościowa i ilościowa ocena składu i morfologii  krwi obwodowej, krwinek: czerwonych (erytrocytów), białych (pięciu frakcji) oraz płytek krwi (trombocytów). Podstawowe przesiewowe badanie krwi o zastosowaniu profilaktycznym i diagnostycznym.

Płytki krwi
Płytki krwi. Ocena liczby płytek przydatna w rozpoznawaniu zaburzeń hemostazy komórkowej. Diagnostyka krwawień lub stanów zakrzepowych.