13 maja 2022 - Przeczytasz w 5 min

Trądzik pospolity – co go powoduje? Objawy i leczenie trądziku pospolitego

Trądzik pospolity to przypadłość rozpowszechniona w społeczeństwie, zwłaszcza wśród osób młodych. Głównym czynnikiem sprawczym tej choroby jest wzmożona aktywność gruczołów łojowych, ich nadmierne rogowacenie i nadkażenie bakteryjne. Leczenie ma charakter miejscowy i ogólny.

Zmiany hormonalne czy choroba Leczenie trądziku pospolitego

Trądzik pospolity – co to za przypadłość?

Trądzik pospolity to jedna z częstszych dermatoz, czyli schorzeń dermatologicznych. Ma charakter przewlekły i znacząco wpływa na jakość życia osoby chorej. Z podobną częstotliwością występuje u kobiet i mężczyzn, przy czym wśród panów z reguły ma cięższy przebieg. Trądzik pospolity dotyczy najczęściej osób młodych, lecz coraz częściej obserwuje się go u osób dojrzałych. Mówi się wówczas o trądziku późnym.

Trądzik pospolity – przyczyny

Wymienia się trzy główne przyczyny powstawania trądziku pospolitego:

  • wzmożoną aktywność gruczołów łojowych, za co odpowiada podniesiony poziom hormonów androgenowych, które powiększają gruczoły łojowe i nasilają produkcję łoju (zwanego również sebum);
  • nieprawidłowości rogowacenia przewodów, które odpowiadają za wyprowadzanie sebum z gruczołów łojowych, w konsekwencji czego powstają zaskórniki (postać otwarta – wydzielanie sebum na zewnątrz, postać zamknięta – powstanie guzka, krosty lub grudki, w zależności od nasilenia problemu);
  • kolonizacja mieszków włosowych przez bakterie – powierzchniowo obserwuje się tlenowe ziarenkowce, a głębiej Propionibacterium acnes, które są fizjologicznym elementem flory bakteryjnej, lecz w nadmiarze są szkodliwe. Stąd też ważnym badaniem, na jakie kieruje się chorego, jest posiew w kierunku bakterii wywołujących trądzik pospolity. Polega on na wykonaniu wymazu ze skóry zmienionej chorobowo, zanim wprowadzona zostanie antybiotykoterapia.

Nie bez znaczenia dla rozwoju choroby są również: uwarunkowania genetyczne, zaburzenia immunologiczne i czynniki psychologiczne czy fizykalne. Rozpatrywane są korelacje trądziku pospolitego z dietą i suplementacją, mikrobiotą jelitową oraz pielęgnacją skóry.

Gdzie lokalizują się zmiany w trądziku pospolitym?

Z uwagi na to, że trądzik pospolity związany jest przede wszystkim z nadmierną produkcją łoju, to towarzyszące mu zmiany występują głównie w okolicach obfitujących w gruczoły łojowe. Koncentrują się zatem na twarzy – w strefie T (czoło, nos, broda), na plecach i klatce piersiowej, a sporadycznie na innych częściach ciała. Ich dokładne rozmieszczenie zależy od postaci choroby.

Trądzik pospolity – objawy

Objawy trądziku pospolitego zależą od postaci choroby, która może być łagodna lub ciężka.

W przypadku tej pierwszej wymienia się formę:

  • zaskórnikową, niezapalną – zlokalizowana na twarzy; przeważają otwarte i/lub zamknięte zaskórniki – w pierwszym przypadku ujścia mieszków gruczołów łojowych i mieszków włosowych są drożne, a w drugim całkowicie niedrożne;
  • grudkową – zlokalizowana na twarzy; występują grudki, krosty i zaskórniki;
  • grudkowo-krostkową, zapalną – najczęściej spotykana postać, zlokalizowana na twarzy, plecach, ramionach i klatce piersiowej; występują zaskórniki, grudki i krosty, rozwija się stan zapalny.

W postaci ciężkiej wymienia się formę:

  • ropowiczą, guzkową, guzkowo-cystową – występują liczne zaskórniki, guzy, guzki, które mogą przebijać się na zewnątrz, co prowadzi do utworzenia kanałów i przetok, z których wydobywa się wydzielina ropna i/lub krwista; zmiany ustępują, pozostawiając blizny zanikowe i keloIdy;
  • skupioną – występowanie torbieli i głębokich ropni, które ustępują, tworząc blizny przerosłe i zanikowe;
  • bliznowcową – tworzenie przerosłych blizn;
  • piorunującą – najcięższa postać trądziku; typowy jest nagły początek, a zmianom skórnym towarzyszą objawy ogólne (złe samopoczucie, spadek masy ciała, gorączka, bóle stawowo-mięśniowe); zmiany chorobowe przypominają trądzik skupiony, mogą powstać ropnie, martwica i bliznowacenie.

Występuje także trądzik: zawodowy, polekowy, kosmetyczny i niemowlęcy. Rozwija się na skutek działania czynnika prowokującego. Po jego wyeliminowaniu zmiany ustępują.

Trądzik pospolity – leczenie

Leczenie trądziku pospolitego stanowi spory problem z uwagi na nawrotowy charakter tej dermatozy. W przypadku zmian o niewielkim i średnim nasileniu korzysta się ze środków miejscowych o działaniu przeciwłojotokowym, przeciwzapalnym, komedolitycznym i przeciwbakteryjnym. Mają one postać m.in. aerozoli, past, pudrów czy zawiesin.

Przy zmianach grudkowych i zaskórnikowych wykorzystuje się głównie środki z witaminą A, erytromycyną i adapalenem. W zmianach krostkowych, grudkowych i zaskórnikowych stosuje się nadtlenek benzoilu, kwas azelainowy i antybiotyki (neomycynę, erytromycynę, klindamycynę, tetracyklinę). W przypadku torbieli ropnych konieczne jest ich oczyszczanie.

W ciężkich postaciach trądziku pospolitego leczenie ma charakter ogólny. Opiera się na grupach leków, które stosuje się w terapii miejscowej oraz preparatach hormonalnych (cyproteron, drospirenon) i pochodnych witaminy A, takich jak: tretinoina, izotretinoina, adapalen i tazaroten. Najczęściej stosuje się antybiotyki z grupy tetracyklin, które wykazują wielokierunkowe działanie. Dodatkowo wspomagająco wykorzystuje się preparaty witaminowe, w szczególności witaminę PP i witaminy z grupy B (poza witaminą B12, która może nasilać objawy) oraz cynk.

Pielęgnacja skóry trądzikowej

Ważnym elementem leczenia trądziku pospolitego jest pielęgnacja skóry. Wymaga ona odpowiedniego oczyszczenia. W tym celu korzysta się z roztworów i żeli z dodatkiem tymolu, mentolu czy kwasu salicylowego. Najlepiej stosować dermokosmetyki dedykowane do skóry ze zmianami trądzikowymi. Preparaty powinny mieć działanie przeciwzapalne, przeciwłojotokowe i zmniejszające tworzenie zaskórników. Należy unikać kosmetyków zawierających mydło i alkohol etylowy, ponieważ mają one działanie przesuszające i niszczą warstwę okluzyjną, co nasila objawy.

Z uwagi na problem przesuszenia skóry w przebiegu trądziku istotne jest jej nawilżanie. Środki nawilżające nie powinny zawierać elementów zapachowych, drażniących i emulgatorów. Polecane substancje to: mocznik, kwas hialuronowy, kwas mlekowy, kolagen i witamina E. Należy podkreślić, że w procesie pielęgnacji skóry trądzikowej nie wolno samodzielnie opróżniać zmian, ponieważ wiąże się to z ryzykiem powstawania blizn i przebarwień.

Trądzik pospolity – leczenie w gabinecie kosmetycznym

Zabiegi na trądzik pospolity mogą wspomóc leczenie.Wśród najpopularniejszych metod wymienia się:

  • laseroterapię – ukierunkowana na działanie złuszczające zrogowaciały naskórek, antybakteryjne, regeneracyjne na procesy odnowy skóry i ograniczające łojotok;
  • IPL – zintensyfikowane źródło światła: niebieskiego – zwalczanie bakterii Propionibacterium acnes, czerwonego i pomarańczowego – działanie antybakteryjne i usuwanie przebarwień, podczerwonego ze światłem widzialnym – kondycjonowanie stanu skóry;
  • światło LED – niebieskie zwalcza bakterie Propionibacterium acnes, czerwone – wyzwala efekt przeciwzapalny;
  • krioterapię – w leczeniu blizn potrądzikowych;
  • kontrolowane usuwanie naskórka – mikrodermabrazja diamentowa z wykorzystaniem końcówki z mikrokryształkami o właściwościach ścierających i korundowa z użyciem mikrokryształów korundu;
  • peelingi chemiczne – złuszczenie naskórka dzięki aplikacji substancji chemicznej, wyciszenie stanu zapalnego i kontrolowanie produkcji łoju. W leczeniu trądziku pospolitego zalecane są: kwas glikolowy, kwas pirogronowy, kwas salicylowy, kwas azelainowy i kwas migdałowy;
  • peeling kawitacyjny – oczyszczenie skóry z wykorzystaniem fal ultradźwiękowych w połączeniu z wodą.

Trądzik pospolity – leczenie domowe

Leczenie trądziku pospolitego można wspomagać domowymi sposobami, spośród których najważniejszy to odpowiedni sposób odżywiania. Należy:

  • unikać produktów wysoko przetworzonych, bogatych w konserwanty, sztuczne barwniki i węglowodany, a także słonych przekąsek i ostrych przypraw;
  • zrezygnować z wszelkich używek;
  • spożywać produkty bogate w witaminę A (szpinak, pomidory, marchew), witaminy z grupy B (orzechy, wątróbka, rośliny strączkowe) i cynk (owoce morza, wątróbka, kasza gryczana, ryby, pestki dyni);
  • zadbać o obecność błonnika w diecie, który wspomaga pracę układu pokarmowego, a tym samym oczyszczanie organizmu. Bogate w błonnik są m.in. otręby, pełnoziarniste pieczywo i kasza jęczmienna.

A: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia:

  1. M. Biegaj, Trądzik pospolity i jego leczenie, „Kosmetologia Estetyczna” 2017, t. 2, nr 6, s. 155–158.
  2. J. Biegalska, R. Żaba, Trądzik pospolity, „Przewodnik Lekarski” 2004, t. 6, nr 7, s. 34–60.
  3. J. Dawidziak, M. Balcerkiewicz, Dieta jako uzupełnienie leczenia trądziku pospolitego (Acne vulgaris). Cz. I witaminy i minerały, „Farmacja Współczesna” 2016, nr 9, s. 1–5.
  4. E. Szmaj-Kupny, M. Kuś, Trądzik pospolity w ujęciu holistycznym, „Aesthetic Cosmetology and Medicine” 2020, t. 9, nr 4, s. 389–393.

Podobne artykuły

23 grudnia 2021

TSH – funkcja i rola w organizmie hormonu tyreotropowego. Badania i normy

TSH, czyli tyreotropina jest, hormonem wytwarzanym przez przysadkę mózgową. Jej zadaniem jest pobudzenie tarczycy do produkcji hormonów tyroksyny i trijodotryroniny. Odgrywa niezwykle ważną rolę w regulacji procesów metabolicznych, a także układów rozrodczego i nerwowego. Zobacz, jakie badania wykonuje się obok TSH oraz co oznacza zbyt wysoki i zbyt niski poziom hormonu. TSH – co to jest? TSH (tyreotropina) to hormon wytwarzany przez przysadkę mózgową w odpowiedzi na działanie pod­wzgó­rzo­wego hor­monu uwal­nia­ją­cego − tyreoliberyny (TRH). TSH pobudza tarczycę do produkcji ty­rok­sy­ny (T4) i trijodotryroniny (T3). Hormony tarczycy biorą udział w procesach metabolicznych białek, węglowodanów, tłuszczów, a także regulują funkcjonowanie układu rozrodczego, nerwowego i wpływają na termogenezę, czyli ogół procesów zmierzających do utrzymania stałej temperatury ciała. Synteza i wydzielanie hormonów tarczycy (T3, T4) pozostaje w sprzężeniu zwrotnym ujemnym z TSH wydzielanym przez przysadkę w układzie przysadka-tarczyca. W związku z powyższym, wahania poziomu tyreotropiny są istotnym wskaźnikiem zaburzeń wydzielania T3 i T4. Fizjologicznie, niskie stężenie hormonów tarczycy wzmaga wydzielanie TSH przez przysadkę, co prowadzi do wzrostu ich produkcji przez tarczycę w przypadku odpowiedniej dostępności jodu w organizmie. Osiągnięcie prawidłowego stężenia T3 i T4 wpływa na zahamowanie uwalniania TSH. TSH – badanie i normy Badanie stężenie TSH wykonuje się, by ocenić funkcjonowanie tarczycy. Jeśli stężenie tego hormonu odbiega od przyjętych norm, lekarz zleca pogłębienie diagnostyki poprzez oznaczenie stężeń wolnej tyroksyny (FT4) i wolnej trijodotyroniny (FT3). FT3 i FT4 to formy wolne, odpowiednio T3 i T4 czyli niezwiązane z białkami osocza. Frakcje związane nie posiadają aktywności biologicznej, dlatego w celach diagnostycznych oznacza się frakcje wolne. Zakresy referencyjne dla TSH zależą od metody pomiaru i grupy referencyjnej, co powoduje niekiedy dość znaczne różnice. Zakresy[4] dla kobiet w ciąży na terenie Polski, podawane zależnie od trymestru wynoszą: I trymestr 0,009 – 3,18 μIU/ml,II trymestr 0,05 – 3,44 μIU/ml,III trymestr 0,11 – 3,53 μIU/ml. UWAGA! Obowiązujące dla laboratorium i metody zakresy referencyjne TSH są umieszczane na wyniku uzyskanym z laboratorium. Poziom TSH w I trymestrze ciąży ulega obniżeniu w związku z wysokim stężeniem gonadotropiny kosmówkowej (HCG) produkowanej przez łożysko. HCG to hormon wykazujący podobieństwo strukturalne do TSH i posiadający jak TSH działanie tyreotropowe (stymulacja tarczycy do produkcji i wydzielania tyroksyny i trójjodotyroniny). Cena komercyjnego badania TSH to koszt 20-25 zł. Badanie można wykonać bezpłatnie, jeśli pacjent posiada skierowanie od lekarza. Oznaczenie poziomu TSH i hormonów tarczycy wykonasz w DIAGNOSTYCE. Niskie TSH Stężenie TSH poniżej zakresu referencyjnego, któremu towarzyszy wzrost poziomu FT4 i/lub FT3, dowodzi istnienia pierwotnej nadczynności tarczycy. Nadczynność tarczycy określana jest mianem hipertyreozy. Przyczyny pierwotnej nadczynności tarczycy: choroba Gravesa-Basedova,wole guzkowe nadczynne − choroba Plummera,zapalenie tarczycy (poporodowe, wirusowe np. choroba Quervaina),przedawkowanie preparatów jodu,leczenie tyroksyną, nadmierna podaż hormonów tarczycy. Objawy pierwotnej nadczynności tarczycy (niskie TSH) to: tachykardia (przyspieszony rytm serca), arytmia;pobudzenie psychoruchowe, zaburzenia koncentracji i uwagi;redukcja masy ciała przy wzroście łaknienia;wzmożona potliwość, ciepła i wilgotna skóra;nadmierne wypadanie włosów i łamliwość paznokci;zaburzenia miesiączkowania u kobiet, a u mężczyzn problemy ze wzwodem;spadek tolerancji wysiłku fizycznego, męczliwość mięśni. W terapii nadczynności tarczycy wykorzystuje się leki tyreostatyczne, które obniżają syntezę hormonów gruczołu tarczowego, a także wykorzystuje się leczenie jodem promieniotwórczym. Wysokie TSH Wzrost stężenia TSH oraz spadek stężeń FT4 i FT3 wskazuje na pierwotną niedoczynność tarczycy. Niedoczynność tarczycy określana jest jako hipotyreoza. Symptomy pierwotnej niedoczynności tarczycy to: w przypadku układu pokarmowego: spowolnienie perystaltyki − zaparcia, wzrost masy ciała przy obniżonym łaknieniu;w przypadku układu krążenia: bradykardia (spowolnienie rytmu serca), niewydolność serca (spadek rzutu serca i objętości minutowej);w przypadku układu nerwowego i mięśniowego: apatia, znużenie, senność, spowolnienie mowy/ruchów, depresja, osłabienie siły mięśniowej i zmniejszona tolerancja wysiłku;w przypadku układu oddechowego: upośledzenie drożności górnych dróg oddechowych wskutek obecności wola;w przypadku skóry: sucha, chłodna, o odcieniu żółtawym na skutek zaburzeń w przemianach karotenu, wzmożone rogowacenie naskórka, obrzęki podskórne – tzw. obrzęk śluzowaty zwłaszcza w obrębie powiek;w przypadku układu rozrodczego: nieregularne miesiączki, cykle bezowulacyjne, trudności z zajściem w ciążę;obniżona tolerancja zimna, marznięcie. Przyczyny pierwotnej niedoczynności gruczołu tarczowego (wysokie TSH) to: choroba Hashimoto, najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy, może towarzyszyć jej obecność wola lub zanik gruczołu tarczowego. Przyczyn rozwoju choroby upatruje się w predyspozycjach genetycznych oraz sprzyjających czynnikach środowiskowych: przewlekłym stresie, paleniu tytoniu, zanieczyszczeniu powietrza, niedoborze selenu, zapaleniu wątroby typu C. Autoimmunologiczne zapalenie tarczycy może współwystępować z zespołem Turnera, zespołem Downa, zespołem Sjögrena;tyroidektomia (usunięcie tarczycy);stan po leczeniu jodem promieniotwórczym bądź radioterapii;nadmierna podaż jodu lub jego niedobór;przedawkowanie leków tyreostatycznych zażywanych w nadczynności tarczycy;stosowanie jodowych środków kontrastowych wykorzystywanych w radiologicznych badaniach diagnostycznych;defekty enzymatyczne szlaków syntezy hormonów tarczycy;obwodowa oporność na hormony tarczycy. Jeśli odczuwasz niepokojące objawy, zgłoś się do lekarza pierwszego kontaktu i wykonaj badania laboratoryjne. Nieleczone lub późno rozpoznane choroby tarczycy mogą doprowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych. Możesz także skorzystać z konsultacji online oferowanych przez DIAGNOSTYKĘ. Bibliografia: http://www.czytelniamedyczna.pl/2806,postpy-w-laboratoryjnej-diagnostyce-czynnoci-tarczycy.htmlChoroby Serca i Naczyń 2007, tom 4, nr 1; Pierwotne, wtórne i jatrogenne zaburzenia czynności tarczycy; Joanna Karpińska, Bożena Kryszałowicz, Anna Błachowicz, Edward Franekhttps://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/200804_Farmacja_004.pdfhttps://www.woia.pl/dat/attach/930_praca-specjalizacyjna—malwina-liskowska.pdfhttps://podyplomie.pl/medycyna/26198,interpretacja-nietypowych-wynikow-badan-czynnosci-tarczycyhttps://journals.viamedica.pl/endokrynologia_polska/article/view/EP.a2021.0089

06 maja 2020

Hormony u kobiet – kiedy należy je badać?

Zaburzenia hormonalne to problemy związane z równowagą gospodarki hormonalnej w organizmie. Brak tej równowagi u kobiet wiąże się ze złym samopoczuciem, wahaniami nastroju i problemami z cerą. Hormony płciowe żeńskie bada się zwykle, kiedy pojawiają się powyższe problemy, występują zaburzenia miesiączkowania, czy też nadmierna potliwość. Należy pamiętać by badania poszczególnych hormonów wykonywane były w ściśle określonych dniach cyklu, najlepiej po konsultacji z lekarzem. Czym są hormony kobiece, jakie pełnią funkcję i jakie badania należy wykonać? Sprawdźmy. Spis treści Profil hormonalny dla kobiet – co to takiego? Zaburzenia hormonalne u kobiet, a uciążliwe objawy Zaburzenia hormonalne – jakie badania należy wykonać i kiedy? Badanie prolaktyny Badanie FSH Badanie progesteronu Badanie estradiolu Hormony kobiece – wyniki powyżej normy Hormony płciowe żeńskie poniżej normy Profil hormonalny – co to takiego? Zmiany hormonalne zachodzące w cyklu miesiączkowym bez wątpienia wpływają na zdrowie i dobre samopoczucie każdej kobiety. Kiedy dochodzi do zaburzenia funkcjonowania układu endokrynnego, czyli hormonalnego, zakłócona zostaje wspomniana wyżej równowaga, a to wiąże się z pewnymi objawami. Sposobem na stwierdzenie nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu endokrynnego, a tym samym określenie poziomu stężenia poszczególnych hormonów, jest wykonanie profilu hormonalnego. Do badań o profilu hormonalnym zaliczamy przede wszystkim pomiary poziomu TSH, prolaktyny, FSH, progesteronu i estradiolu. Zaburzenia hormonalne u kobiet, a uciążliwe objawy Na zaburzenia w gospodarce hormonalnej mogą wskazywać pewne objawy, które bywają często bagatelizowane przez kobiety. Do najbardziej charakterystycznych zaliczamy zmiany trądzikowe, nieregularne cykle miesiączkowe, przebarwienia, obniżone libido, a także nadmierne owłosienie. To jednak nie koniec. Kiedy równowaga hormonalna zostaje zachwiana, kobieta może odczuwać przewlekłe zmęczenie, gorsze samopoczucie, problemy z zasypianiem lub odwrotnie – zwiększoną senność. Jeżeli dostrzegasz u siebie podobne objawy, powinnaś skonsultować z lekarzem podstawowe badania hormonalne. Zaburzenia hormonalne – jakie badania należy wykonać i kiedy? Badania hormonalne z krwi obejmują zazwyczaj kontrolę pięciu najważniejszych hormonów. Badanie należy wykonywać w godzinach porannych. Optymalnie pomiędzy 8-10, ze względu na wyraźny rytm dobowy niektórych hormonów, zależność od wysiłku oraz stresu. Ponadto, należy zwrócić uwagę, aby dni poprzedzające pobranie krwi nie odbiegały istotnie od codziennej rutyny. Badanie prolaktyny (PRL) Istotnym dla kobiecego zdrowia hormonem jest prolaktyna. W organizmie kobiety odpowiada m.in. za produkcję mleka po porodzie oraz wzrost gruczołów piersiowych w okresie ciąży, produkuje ją przedni płat przysadki mózgowej. Wskazaniem do wykonania badania jej poziomu są zaburzenia miesiączkowania, a także problemy z płodnością. Prolaktynę sprawdza się także w przypadku często występujących bólów głowy, przy zaburzeniach widzenia, które mogą sygnalizować obecność guza przysadki mózgowej. Badanie prolaktyny wykonuje się na czczo, istotne jest pobranie krwi rano. Bezpośrednio przed pobraniem krwi należy unikać wysiłku (np. joggingu), stresu, lecz również stosunków płciowych, które mogą spowodować kilkudziesięcioprocentowy wzrost stężenia PRL. Badanie FSH Hormon folikulotropowy (FSH) wytwarzany jest w przysadce mózgowej, wpływa na przebieg cyklu miesięcznego, a także stymuluje owulację, przez co ma decydujące znaczenie w przypadku starań o potomstwo. Jego wydzielanie regulowane jest za pomocą sprzężenia zwrotnego. FSH odpowiada za rozwój i dojrzewanie pęcherzyków Graffa, wspomaga produkcję estradiolu oraz progesteronu. Najwyższe stężenie FSH odnotowuje się w połowie cyklu miesięcznego, przed owulacją, a także u kobiet po menopauzie. FSH występuje także u mężczyzn i wspomaga produkcję nasienia. Badanie FSH zlecane jest w przypadku podejrzenia problemów z płodnością, przy zaburzeniach miesiączkowania, w diagnostyce chorób przysadki mózgowej, jajników, przy oznakach przedwczesnej menopauzy; u mężczyzn – w przypadku chorób jąder oraz w diagnostyce nieprawidłowego pokwitania u nastolatków. Oprócz badania krwi stężenie FSH można oznaczać w próbce moczu oraz dobowej zbiórce moczu. Progesteron Progesteron, dawniej luteina, jest jednym z najważniejszych hormonów wydzielanych przez jajniki. Umożliwia zagnieżdżenie zarodka w błonie śluzowej macicy i utrzymanie ciąży, jego stężenie intensywnie wzrasta w fazie lutealnej cyklu miesięcznego i we wczesnej ciąży. Obniżenie poziomu stężenia progesteronu wiąże się w końcówce cyklu ze złuszczaniem błony śluzowej podczas menstruacji. Na początku ciąży jest wytwarzany przez ciałko żółte, a potem także przez łożysko. Objawy związane z nadmiarem progesteronu to m.in. obrzęki nóg, rąk czy twarzy, żylaki. Badanie Estradiolu Badania hormonalne uwzględniają także ocenę stężenia estradiolu. Jest on jednym z estrogenów, do których zalicza się 17β-estradiol, estron oraz estriol. Estradiol produkowany jest głównie w jajnikach, w mniejszym stopniu w łożysku i przez tkankę tłuszczową. Estradiol jest odpowiedzialny za rozwój żeńskich cech płciowych, reguluje cykl miesiączkowy, rozwój piersi, przyspiesza metabolizm, wspomaga rozwój mięśni miednicy, zwiększa nawilżenie pochwy, chroni naczynia krwionośnie, zapobiega osteoporozie, gdyż odpowiada za mineralizację kości. Badanie stężenia estradiolu we krwi wykonywane jest, gdy występują zaburzenia miesiączkowania, nieregularne krwawienia, osłabione libido, w przypadku kontroli owulacji indukowanej lekami, podczas stosowania substytucji hormonalnej, w leczeniu niepłodności, w ocenie czynności jajników, a także przy podejrzeniu nowotworu produkującego estrogeny. Więcej na temat estradiolu przeczytasz tutaj: https://diag.pl/pacjent/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ Hormony kobiece – wyniki powyżej normy Podwyższone stężenie hormonów w organizmie kobiety może sygnalizować okresowe lub przewlekłe zaburzenia gospodarki hormonalnej, które mogą wiązać się z koniecznością leczenia pod okiem specjalisty. Zwiększone stężenie TSH występuje w chorobach tarczycy, najczęściej w zapaleniu tarczycy typu Hashimoto, w wyniku którego dochodzi do produkcji przeciwciał przeciwko enzymowi biorącemu udział w syntezie hormonów tarczycy. Choroba Hashimoto to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy, która w 95% dotyka kobiet. Zbyt wysoki poziom TSH może występować także wtedy, gdy u kobiety prowadzi się leczenie zastępcze hormonami tarczycy w niewystarczającej dawce. Podwyższona prolaktyna obserwowana jest głównie w razie wystąpienia guza przysadki mózgowej, w przebiegu niedoczynności tarczycy, przy anoreksji, w zespole policystycznych jajników, a niekiedy w chorobach nerek. Na stężenie prolaktyny wpływa zażywanie określonych leków, np. werapamilu, estrogenów, trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych oraz metoklopramidu i leków przeciwpsychotycznych. Hormony płciowe żeńskie poniżej normy Powodem do niepokoju mogą być zarówno hormony płciowe powyżej, jak i poniżej normy. Niedobór prolaktyny to często efekt nieprawidłowego funkcjonowania przedniego płata przysadki w wyniku poporodowej martwicy przysadki, może występować w następstwie urazu głowy, po chirurgicznym leczeniu guzów przysadki mózgowej, w przebiegu gruźlicy czy sarkoidozy. Niskie FSH może być jednak stanem prawidłowym, tak jest np. po menopauzie oraz u dzieci, które jeszcze nie wkroczyły w okres pokwitania. Progesteron poniżej normy to objaw pierwotnej i wtórnej niedoczynności jajników, podobnie jak estradiol. Nadmiernie niskie stężenie TSH obserwuje się w przebiegu choroby Gravesa i Basedowa, w przebiegu wola guzkowego toksycznego, niekiedy podczas występowania chorób przysadki mózgowej, takich jak guz przysadki mózgowej lub tkanek otaczających przysadkę oraz w zespole Sheehana. Odpowiednio dobrane w konsultacji z lekarzem badania hormonalne u kobiet pozwalają uzyskać głębszy obraz  kondycji organizmu. Badania hormonalne stanowią w pewnym sensie inwestycję w dobre samopoczucie i poprawę wydolności naszego organizmu. Bibliografia: Kornel Gajewski, Estrogeny, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/171848,estrogeny Paweł Herman, Hormon tyreotropowy – TSH, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/98800,hormon-tyreotropowy-tsh Ewelina Malec, Prolaktyna, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/173861,prolaktyna Katarzyna Jamruszkiewicz, Hormon folikulotropowy, Medycyna Praktyczna – Portal dla Pacjentów, https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/172383,hormon-folikulotropowy Progesteron [w:] Interna Szczeklika. Mały podręcznik, pod. red. Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2019.

13 maja 2022

Badania hormonalne kobiet – kiedy należy je wykonać? Na czym polegają? Jak się do nich przygotować?

Badania hormonalne stanowią ważny element profilaktyki oraz diagnostyki wielu przypadłości. Umożliwiają rozpoznanie zaburzeń odpowiedzialnych m.in. za wahania nastroju, spadek libido, problemy dermatologiczne i z płodnością, nadmierne owłosienie czy zaburzenia miesiączkowania. Kontrola gospodarki hormonalnej kobiet może być przeprowadzona poprzez badanie pojedynczych hormonów, ale i w postaci pakietu, na który składa się kilka kluczowych testów. Sprawdź, jakie hormony powinna zbadać kobieta i jaką rolę odgrywają one w organizmie. Badania hormonalne dla kobiet – wskazania Badania hormonalne można wykonywać profilaktycznie, aby ubiec rozwój nieprawidłowości zdrowotnych oraz w przypadku pojawienia się takich dolegliwości, jak m.in.: wzmożone wypadanie włosów, hirsutyzm, czyli nadmierne owłosienie,pogorszenie stanu skóry,nadmierna łamliwość paznokci,wahania nastrojów,męczliwość i osłabienie,ogólny spadek samopoczucia,nagły przyrost lub utrata masy ciała,nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego,obniżenie barwy głosu,spontaniczna laktacja,spadek libido,zaburzenia płodności,nieregularne miesiączki lub ich brak,zaburzenia cyklu miesiączkowego,spadek siły mięśniowej. Wskazaniem do wykonania badań gospodarki hormonalnej jest również kontrola efektów podjętego leczenia oraz stanów fizjologicznych, np. menopauzy, które mogą powodować zaburzenia gospodarki hormonalnej. Jakie badania hormonalne mogą być istotne u  kobiet? Badania hormonalne dla kobiet obejmują przede wszystkim oznaczenie takich hormonów, jak: hormon tyreotropowy (TSH), tzw. tyreotropina,hormon folikulotropowy (FSH),hormon luteinizujący (LH), tzw. lutropina,estradiol (E2),prolaktyna (PRL),dehydroepiandrosteron (DHEA-SO4),testosteron,białko wiążące hormony płciowe (SHBG). Badania można wykonać pojedynczo lub w ramach pakietu badań hormonalnych dla kobiet, który został skonstruowany tak, aby zapewnić szeroką ocenę kobiecego stanu zdrowia i dostarczyć jak najwięcej informacji na jego temat. Badania hormonów u kobiet wykonywane są na podstawie analizy próbki krwi. Ich wyniki muszą być zanalizowane przez lekarza. Dlaczego kobiety powinny wykonywać badania hormonalne? Kontrola hormonów jest bardzo ważna z uwagi na niezwykle złożoną pracę układu hormonalnego i zależności pomiędzy poszczególnymi hormonami. Za gospodarkę hormonalną odpowiadają wielopoziomowe mechanizmy, które sprawiają, że zmiana poziomu jednego z hormonów może powodować wahania stężenia innych. Wydzielanie poszczególnych hormonów jest ze sobą powiązane na zasadzie sprzężeń zwrotnych. Na podstawie wyników badania hormonów specjalista może ocenić równowagę hormonalną, w konsekwencji funkcjonowanie układu rodnego i określić podłoże takich dolegliwości, jak m.in.: nasilony zespół napięcia przedmiesiączkowego, PMS (ang. premenstrual syndrome), obfite czy nieregularne miesiączki. Zaburzenia hormonalne mogą być przyczyną problemów z wyglądem, dolegliwości utrudniających codzienne funkcjonowanie (np. zaburzeń nastroju) czy realizację planów życiowych (np. problemów z zajściem w ciążę). Kontrola poziomu hormonów pomoże w określeniu sposobu leczenia wspomnianych przypadłości. Zobacz również: Hormony u kobiet – kiedy je badać? Badanie hormonów u kobiet – czy wymaga przygotowania? Badanie hormonów wymaga pewnego przygotowania. Nie jest konieczne zgłaszanie się do laboratorium na czczo. Należy  udawać się do niego z rana, z uwagi na dobowe zmiany stężenia TSH, prolaktyny, testosteronu. Z powodu zmiany stężenia części hormonów w zależności od etapu cyklu miesiączkowego badania powinno się przeprowadzić w określonym dniu. Dotyczy to oznaczenia poziomu takich hormonów, jak FSH, LH i E2, które powinno odbyć się w 1–3 dniu cyklu. W przypadku pozostałych hormonów nieistotne jest, w jakim momencie cyklu miesiączkowego badania zostaną wykonane. Na kilka dni przed badaniem kobieta powinna unikać poważnego wysiłku i stresu, zwłaszcza z uwagi na zmiany w stężeniu prolaktyny. Nie należy jednak w okresie przed wykonaniem badania istotnie zmieniać trybu życia czy rytmu dnia.  Na wiarygodność badania hormonów kobiet wpływ mają również niektóre leki, zwłaszcza te zawierające hormony lub wpływające na ich poziom. Dlatego powinno się skonsultować z lekarzem kierującym na badanie ich przyjmowanie przed pobraniem krwi do oznaczenia poziomu hormonów. Na dzień przed badaniem należy unikać aktywności seksualnej, która, podobnie do wysiłku fizycznego (np. intensywny jogging) czy stresu,  wpływa na gwałtowny wzrost poziomu prolaktyny. Jakie badania warto wykonać na żeńskie hormony? Jednym z hormonów, który powinny oznaczać kobiety, jest TSH (tyreotropina), wydzielana przez przedni płat przysadki. Parametr ten analizowany jest w przypadku podejrzenia chorób tarczycy, które prowadzą do zaburzeń układu rozrodczego. Gdy wynik TSH jest nieprawidłowy, ocenie poddaje się kolejne parametry tarczycy – fT4 i fT3. Niedoczynność tarczycy może powodować problemy z zajściem w ciążę, podnosić ryzyko poronienia, zaburzać miesiączkowanie. Z kolei nadczynność objawia się: nadpobudliwością, nadmierną potliwością, spadkiem masy ciała, kołataniem serca. Stężenie TSH poniżej, przykładowo,   0,2–0,4 mj.m./l może oznaczać nadczynność tarczycy, a wyższe niż 4,0–4,5 mj.m./l może wskazywać na niedoczynność tarczycy. Należy pamiętać, że zakresy wartości prawidłowych dla TSH i dla wszystkich hormonów omawianych w tekście nie są uniwersalne i mogą być różne w różnych  laboratoriach. Uzyskany wynik badania należy zawsze odnosić do zakresu podanego na formularzu wyniku. Podawane w opracowaniu zakresy stężeń hormonów pochodzą ze źródeł  wymienionych w Bibliografii. Prolaktyna (PRL) to kolejny hormon, który powinny zbadać kobiety. Produkowany jest przez przysadkę mózgową. Jego zadaniem jest regulowanie funkcji gruczołów rozrodczych i laktacji. Zbyt wysoki poziom prolaktyny przyczynić się może do problemów z zajściem w ciążę, zaburza bowiem jajeczkowanie i sprzyja niewydolności ciałka żółtego. Podnosi również ryzyko poronień. Wysokie jego stężenie sygnalizuje narażenie na stres oraz przeciążenie pracą fizyczną i umysłową. Nieprawidłowy poziom prolaktyny występuje w gruczolaku przysadki czy hipoglikemii (stanie obniżenia stężenia glukozy we krwi). Stężenie prolaktyny jest różne w poszczególnych fazach cyklu miesiączkowego, przykładowo, wg.[2],w fazie folikularnej wynosi < 23 µg/l, a w fazie luteinowej < 40 µg/l. W ciąży poziom prolaktyny rośnie, w trzecim trymestrze może osiągnąć 400 µg/l. Hormon folikulotropowy (FSH) również wytwarzany jest przez przysadkę mózgową. Stymuluje produkcję estrogenów i pobudza dojrzewanie pęcherzyków jajnikowych. Badanie tego hormonu jest wskazane przy podejrzeniu zaburzeń miesiączkowania i funkcji jajników. Wartości FSH > 20 mIU/ml wskazują na znacznie obniżoną zdolność do zapłodnienia [3]. FSH oznacza się również w celu określenia początku menopauzy. Hormon luteinizujący (LH)  to kolejny hormon, który powinien być kontrolowany u kobiet. Stymuluje jajniki do wytwarzania estradiolu. W przypadku kobiet w wieku rozrodczym nieprawidłowe stężenia mogą być związane z zespołem policystycznych jajników, z zaburzeniami płodności, z niewydolnością jajników. Po menopauzie poziom LH wzrasta do 11,3–39,8 mlU/ml. Istnieje związek pomiędzy niskim poziomem LH i niedoczynnością tarczycy. Oznaczanie poziomu LH jest pomocne w określeniu terminu owulacji. Stężenie hormonu luteinizującego w cyklu się zmienia: w fazie folikularnej wynosi 1,1–11,6 mlU/ml, podczas owulacji 17–77 mlU/ml, a po owulacji mieści się w granicach 0–14,7 mlU/ml. Estradiol (E2) to główny estrogen. Determinuje pracę jajników i jajeczkowanie. Wskazaniem do badania tego hormonu są: zaburzenia cyklu miesiączkowego, kontrola indukowanej lekami owulacji, substytucja hormonalna u kobiet w okresie pomenopauzalnym, zaburzenia okresu pokwitania, podejrzenie nowotworów wytwarzających estrogeny. Pomiar stężenia estradiolu pozwala również na określenie wystąpienia jajeczkowania w cyklu (wartości powyżej 82 pg/ml). Stężenie estradiolu w poszczególnych fazach cyklu przedstawia się następująco: w fazie folikularnej 84–970 pg/ml, w fazie owulacji 13–330 pg/ml, w fazie lutealnej 73–200 pg/ml. Estradiol spada po menopauzie do poziomu 20–30 pg/ml, a podczas ciąży znacznie rośnie: I trymestr: 188–2497 pg/ml, II trymestr: 1278–7192 pg/ml, III trymestr: 6137–13460 pg/ml. Testosteron to główny androgen. Jego wytwarzanie jest regulowane przez LH. Zbyt wysoki poziom testosteronu może powodować m.in.: zaburzenia miesiączkowania, trądzik, otyłość, nadmierne owłosienie w nietypowych miejscach. W warunkach prawidłowych dobowe wytwarzanie testosteronu u kobiet wynosi 0,2–0,3 mg. SHBG to białko (glikoproteina) wiążące i transportujące we krwi  testosteron (98% puli w organizmie) i estradiol. Testosteron związany przez SHBG jest fizjologicznie nieczynny. Pomiar stężenia SHBG  służy do określenia poziomu biodostępnego testosteronu. Stężenie SHBG jest obniżane przez androgeny, a podwyższane przez estrogeny. Obniżony poziom SHBG wskazuje na nadmiar androgenów. Podniesiony poziom towarzyszy terapii estrogenami doustnymi i niedoborowi androgenów. Znajomość stężenia SHBG umożliwia lepszą interpretację poziomu testosteronu w przypadku zaburzeń miesiączkowania. DHEA-S produkowany jest z cholesterolu w nadnerczach i jajnikach. Jego stężenie wykorzystywane jest podczas oceny poziomu hormonów FSH, LH, PRL, E2 i testosteronu. Siarczan dehydroepiandrosteronu w nieprawidłowym stężeniu może powodować: zaburzenia miesiączkowania i płodności, nadmierne owłosienie, świąd skóry, przetłuszczanie skóry i włosów, zmniejszenie gruczołów sutkowych. A: dr n. o zdr. Olga Dąbska Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia M. Gietka-Czernel, H. Jastrzębska, Norma TSH – czy należy ją zmienić?, „Endokrynologia Polska” 2007, t. 58, nr 5, s. 454–460.Prolaktyna i jej normy. Jak ją regulować? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/prolaktyna-i-jej-normy-jak-ja-regulowac/ [dostęp: 14.04.2022].Pakiet badań hormonalnych dla kobiet. Online: https://diag.pl/pacjent/wp-content/uploads/sites/5/2016/08/Pakiet_hormonalny_dla_kobiet.pdf [dostęp: 14.04.2022].LH – hormon luteinizujący, lutropina. Rola w organizmie, nadmiar, niedobór i badania. Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/lh-%E2%88%92-hormon-luteinizujacy-lutropina-rola-w-organizmie-nadmiar-niedobor-i-badania/ [dostęp: 14.04.2022].Estradiol – czym jest i za co odpowiada? Online: https://diag.pl/pacjent/artykuly/estradiol-czym-jest-i-za-co-odpowiada/ [dostęp: 14.04.2022].L. Speroff, M. Fritz, Kliniczna endokrynologia ginekologiczna i niepłodność, Medipage, Warszawa 2007.T. Bednarczuk, Podstawy endokrynologii, Item Publishing, Warszawa 2017.
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynności i nadczynności tarczycy. Przy typowym dla nadczynności tarczycy nadmiarze hormonów tarczycowych we krwi stężenie TSH maleje, przy niedoborze hormonów tarczycy w krwi – wzrasta.

FT3
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.  

FT4
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.   Badanie FT4 polega na pomiarze stężeń wolnej frakcji jednego z hormonów tarczycowych (tyroksyny) we krwi. Test ten wykorzystywany jest głównie w diagnozowaniu chorób tarczycy, które przebiegają z nadczynnością lub też niedoczynnością tego narządu. Objawy tych zaburzeń mogą być bardzo zróżnicowane oraz dość znacząco obniżać komfort życia chorego. Jakie są objawy nieprawidłowych poziomów FT4, kiedy należy wykonać badanie oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki?