Pęknięcie macicy – objawy, przyczyny, leczenie

Pęknięcie macicy jest rzadkim, lecz bardzo poważnym powikłaniem położniczym, które stanowi bezpośrednie zagrożenie dla zdrowia i życia zarówno kobiety, jak i dziecka. Najczęściej dochodzi do niego w czasie ciąży lub porodu, szczególnie w sytuacjach obciążonych dodatkowymi czynnikami ryzyka. Ze względu na gwałtowny przebieg i możliwe konsekwencje, pęknięcie macicy wymaga natychmiastowej diagnostyki oraz szybkiego leczenia.

Pęknięcie macicy – co to jest?

Pęknięcie macicy to przerwanie ciągłości jej struktur: błony śluzowej, mięśnia macicy i otrzewnej trzewnej – wówczas mówimy o pęknięciu zupełnym. Do pęknięcia niezupełnego dochodzi w sytuacji, gdy zachowana jest ciągłość otrzewnej.

To bardzo poważna sytuacja, która dotyka kobiety głównie w drugim, trzecim trymestrze ciąży lub w trakcie porodu. Rzadko pojawia się w trymestrze pierwszym. Powikłanie stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia i życia zarówno kobiety jak i dziecka. Na szczęście występuje rzadko: częstość pęknięcia macicy w ciąży to 0,006-0,0125%, w przypadku pęknięcia śródporodowego macicy, odsetek ten wynosi 0,035-0,06%.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/plamienie-przed-porodem-czy-jest-niebezpieczne/

Pęknięcie macicy – przyczyny

Na pęknięcie macicy narażone są głównie ciężarne, które w przeszłości:

• rodziły przez cesarskie cięcie – szansa na pęknięcie macicy wynosi około 1%, jeśli kobieta miała w przeszłości jedno cesarskie cięcie i wzrasta do około 3,9%, jeśli miała ich więcej;
• poddane były chirurgicznym zabiegom na macicy, takim jak np. miomektomia (usunięcie mięśniaków macicy) czy korygowanie zniekształcenia narządu.

Ryzyko pęknięcia macicy, która nie posiada blizny (powstałej w wyniku wcześniejszego cesarskiego cięcia lub zabiegu chirurgicznego) może mieć poważniejsze konsekwencje niż pęknięcie macicy z bliznami.

Czynnikami ryzyka są również:

• przyrośnięte, wrośnięte lub przerośnięte łożysko,
• wady rozwojowe macicy,
• nieprawidłowa budowa miednicy,
• wiek powyżej 35 roku życia,
• ciąża mnoga,
• wielowodzie (nadmierna ilość płynu owodniowego w macicy),
• liczne ciąże,
• urazy macicy (np. po wypadku samochodowym, w wyniku upadku).

Do pęknięcia macicy dochodzi najczęściej przy porodzie i stan taki może między innymi wyniknąć z:

• podania ciężarnej oksytocyny i prostaglandyn – środków pobudzających skurcze macicy,
• makrosomii płodu (sytuacji kiedy dziecko jest zbyt duże w stosunku do miednicy matki),
• konieczności użycia kleszczy porodowych czy próżnociągu położniczego lub w trakcie ręcznego usuwania łożyska.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/niewydolnosc-szyjki-macicy-czy-jest-grozna/

Pęknięcie macicy – objawy

Do pęknięcia macicy najczęściej dochodzi w trakcie porodu, co sprawia, że wczesne rozpoznanie zagrożenia bywa trudne nawet dla doświadczonego personelu medycznego. Często pierwszym zauważalnym symptomem pęknięcia macicy jest nagła zmiana w rytmie serca dziecka, objawiająca się nieprawidłowym zapisem czynności serca płodu w badaniu KTG, co świadczy o pogorszeniu się jego stanu.

Jednym z objawów tego powikłania jest bardzo silny, rozdzierający ból w podbrzuszu, odmienny od typowego bólu porodowego. Należy jednak podkreślić, że rodząca może nie zdawać sobie sprawy, iż doświadczane dolegliwości bólowe są wynikiem pęknięcia macicy, a nie naturalnego przebiegu porodu.

Po pęknięciu macicy dochodzi do zaburzenia czynności skurczowej macicy (którą personel medyczny monitoruje w trakcie akcji porodowej) oraz krwawienia z dróg rodnych. W wyniku krwotoku wewnętrznego mogą pojawić się objawy takie jak: bladość skóry, szybkie tętno, zawroty głowy, spadek ciśnienia krwi, ból w klatce piersiowej, niepokój lub omdlenia.

Należy pamiętać, że kobiety po przebytym wcześniej cięciu cesarskim wymagają szczególnie uważnego i ciągłego monitorowania w trakcie porodu, aby umożliwić jak najszybszą reakcję w razie wystąpienia powikłań.

Pęknięcie macicy – leczenie

Pęknięcie macicy to stan nagły i zagrażający życiu matki oraz dziecka. Gdy do niego dojdzie, potrzebna jest natychmiastowa interwencja medyczna w warunkach szpitalnych.

Leczenie polega przede wszystkim na szybkim wykonaniu cesarskiego cięcia ratunkowego, które umożliwia jak najszybsze wydobycie dziecka i ocenę rozległości uszkodzenia macicy. W zależności od stopnia pęknięcia, chirurg decyduje, czy macicę można zszyć, czy konieczne jest jej całkowite usunięcie – histerektomia jest niezbędna w przypadkach rozległych uszkodzeń lub gdy krwawienia nie daje się opanować.

W trakcie i po operacji istotne jest utrzymanie stabilności krążeniowo-oddechowej pacjentki. Często konieczne jest podanie płynów dożylnych, przetoczenie krwi oraz stałe monitorowanie parametrów życiowych.

Pęknięcie macicy a kolejna ciąża

Pęknięcie macicy nie stanowi bezwzględnego przeciwwskazania do kolejnej ciąży. Jednak u kobiet, które w przeszłości doświadczyły pęknięcia macicy, kolejną ciążę należy prowadzić ze szczególną ostrożnością, a poród zaplanować drogą cięcia cesarskiego. Ponadto po porodzie zakończonym cesarskim cięciem zaleca się odłożenie w czasie decyzji o następnej ciąży, aby umożliwić prawidłowe wygojenie się blizny na macicy.

Pęknięcie macicy – zapobieganie

Aby zapobiec pęknięciu macicy, kluczowe jest podejście oparte na starannym monitorowaniu stanu zdrowia matki i dziecka, a także na odpowiednim zarządzaniu porodem. W pierwszej kolejności istotne jest, by każda kobieta, która ma za sobą cięcie cesarskie, była traktowana indywidualnie i objęta szczególną opieką prenatalną. Planowanie porodu w takich przypadkach powinno odbywać się z uwzględnieniem historii medycznej pacjentki i w ścisłej współpracy z lekarzem. Decyzja o sposobie porodu, czy to naturalnego, czy drogą cesarskiego cięcia, powinna uwzględniać ryzyko związane z bliznami na macicy. W wielu przypadkach, zwłaszcza przy więcej niż jednym przebytym porodzie przez cesarskie cięcie, lekarze odradzają poród siłami natury, aby zminimalizować ryzyko pęknięcia macicy.

Podczas porodu bardzo ważna jest kontrola dawkowania środków indukujących skurcze (jak wspomniano wcześniej, podane w nadmiarze, mogą prowadzić do zbyt silnych skurczów, co zwiększa ryzyko pęknięcia macicy). Dlatego należy stosować je ostrożnie, w odpowiednich dawkach monitorując skurcze macicy oraz stan dziecka.

W przypadku, gdy poród staje się trudny z powodu nieprawidłowego ułożenia dziecka, warto rozważyć możliwość przeprowadzenia cięcia cesarskiego (kiedy płód znajduje się w pozycji miednicowej lub poprzecznej, poród siłami natury wiąże się z dużym ryzykiem i może prowadzić między innymi do uszkodzenia macicy). Lekarze powinni dokładnie ocenić sytuację, aby podjąć decyzję, która zapewni bezpieczeństwo matce i dziecku.

Dodatkowo, w przypadku dużego płodu (szczególnie jeśli jego waga przekracza normy), ważne jest, aby nie tylko monitorować stan zdrowia matki (skurcze i postęp porodu), ale również wybrać optymalną  technikę porodu. W takiej sytuacji zwiększa się bowiem ryzyko rozciągnięcia i uszkodzenia macicy, co może prowadzić do jej pęknięcia. Staranny monitoring , pozwala na szybką reakcję na ewentualne powikłania.

Warto także pamiętać, że odpowiednia opieka prenatalna, regularne wizyty u lekarza oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń dotyczących zdrowia matki w ciąży to fundamenty zapobiegania takim powikłaniom. Regularne badania ultrasonograficzne, kontrolowanie stanu płodu i obserwacja ewentualnych nieprawidłowości w ciąży to elementy, które pomagają wykrywać potencjalne zagrożenia w odpowiednim czasie i umożliwiają odpowiednią interwencję.