Wirus Nipah – kolejny przybysz z Uniwersum wirusów zwierzęcych

O wirusie Nipah zrobiło się ostatnio dość głośno. Czym jest i skąd do nas przybył? Nazwa wirus Nipah pochodzi od malezyjskiej wioski Sungai Nipah, w której na przełomie lat 1998/1999 po raz pierwszy wirus został wyizolowany z materiału uzyskanego od hodowców świń zapadających na niezidentyfikowaną chorobę. Wkrótce Nipah znalazł się na 5. miejscu w rankingu wirusów odzwierzęcych o największym ryzyku transmisji na ludzi. U ludzi, tak jak i niektórych gatunków zwierząt infekcja wirusem Nipah może wiązać się z ciężkimi, zagrażającymi życiu objawami i poważnymi następstwami, będąc poważnym problemem zdrowia publicznego. Stanowi również istotny problem ekonomiczny, powodując znaczne straty w hodowli trzody chlewnej. U ludzi choroba może rozpoczynać się jak klasyczne przeziębienie, przechodząc w ciężkie zapalenie płuc lub w zapalenia mózgu (encefalitis), przebiegające z drgawkami, śpiączką, o znacznym odsetku śmiertelności. Odnotowano również zakażenia bezobjawowe i latentne (uśpione). 

Czym jest wirus Nipah i skąd się wziął?

Wirus Nipah (NiV) jest wirusem odzwierzęcym należącym do rodziny Paramyxoviridae, rodzaju Henipavirus, którego materiałem genetycznym jest kwas rybonukleinowy (RNA). Naturalnym rezerwuarem wirus Nipah są duże, owocożerne nietoperze z rodzaju Pteropus z rodziny rudawkowatych. Nietoperze wydalają wirusa w odchodach, skażając wodę i owoce. Wirus może być przenoszony na zwierzęta gospodarskie (świnie i konie) lub bezpośrednio na ludzi.

Analiza „zachowania” Nipah wykazuje, że ten odzwierzęcy wirus nie jest stale „obecny” w populacji ludzkiej jak wirus grypy, lecz ujawnia się okresowo po sporadycznych przeskokach ze zwierzęcych nosicieli. Pomiędzy ludźmi przenosi się w ograniczonym zakresie, w krótkich, łatwych do przerwania (na przykład przez kwarantannę), łańcuchach transmisyjnych. 

W zakażonym organizmie – ludzkim lub zwierzęcym – wirus Nipah jest obecny w płynach ustrojowych i tkankach, w wydzielinach i wydalinach: we krwi, ślinie, wydzielinie z nosa, w moczu i odchodach.

📌 Przeczytaj: Małpia Ospa – co warto o niej wiedzieć?

Jak zakażają się ludzie?

Na ludzi Nipah przenosi się przez:

• kontakt bezpośredni z chorym zwierzęciem lub jego tkankami (głównie w przypadku zwierząt hodowlanych);
• kontakt bezpośredni z osobą zakażoną (bliski kontakt z wydzielinami i wydalinami);
• styczność ze skażonym płynem ustrojowym (personel medyczny, hodowcy);
• spożycie pokarmu, np. skażonych owoców lub produktów owocowych (surowy sok palmowy), skażonych wydzielinami nietoperzy (śliną, moczem).

Epidemiologia zakażeń Nipah

Począwszy od epidemii wśród hodowców świń w Malezji oraz w Singapurze w 1998/1999, ogniska zachorowań odnotowane były w Bangladeszu (od 2001 r. epidemie następują corocznie) i w Indiach. Do krajów szczególnie zagrożonych chorobą, ze względu na występowanie naturalnego rezerwuaru wirusa, należą również Kambodża, Indonezja, Tajlandia, Filipiny oraz Ghana i Madagaskar. W Polsce ryzyko choroby związane jest przede wszystkim z możliwością jej przywleczenia z terenów endemicznego występowania.

Zachorowalność na Nipah – Raport z ostatniej chwili (koniec stycznia 2026)

W ostatnich dniach potwierdzono pojedyncze przypadki Nipah w Indiach (stan Bengal Zachodni, region Kalkuty). Przedsięwzięto intensywne dochodzenie epidemiologiczne i objęto setki osób kwarantanną. W innych krajach Azji Wschodniej badaniami przesiewowymi w kierunku wirusa obejmowano podróżnych. Sytuacja wydaje się być opanowana, gdyż nie uzyskano dowodów wskazujących na rozszerzanie się ogniska zachorowań. Dane z Wielkiej Brytanii sygnalizują dwa przypadki choroby wśród pracowników ochrony zdrowia, co świadczy o możliwości przeniesienia wirusa na drodze zarażenia (człowiek-człowiek) i szczególnym narażeniu personelu medycznego. 

📌 Sprawdź: Tropikalne wakacje – jakie badania po podróży warto wykonać?

Obraz kliniczny choroby – rokowania i zagrożenia

Wirus Nipah zaliczany jest do patogenów wysokiego ryzyka i jest uwzględniony na liście zagrożeń epidemicznych WHO R&D Blueprint, co oznacza, że Światowa Organizacja Zdrowia uznała go za zagrożenie publiczne i wskazała na konieczność intensywnych działań badawczo-rozwojowych w celu: opracowania i udostępnienia szczepionki, testów oraz wskazania optymalnych metod leczenia. Pierwsze przypadki choroby wiązały się z wysoką śmiertelnością. Obecnie współczynnik śmiertelności szacowany jest na 40% do 75%, a jego wielkość zależy od organizacji i możliwości nadzoru epidemiologicznego i dostępności leczenia klinicznego. Okres wylęgania choroby na ogół wynosi 4-14 dni, lecz może się znacznie wydłużać, przekraczając 45 dni. Zakażenie może przebiegać:

• bezobjawowo;
• przybierać różne formy zakażenia dróg oddechowych (łącznie z nietypowym zapaleniem płuc i ostrą niewydolnością oddechową) lub dawać objawy grypowe (gorączka, ból gardła, bóle głowy, bóle mięśni; 
• w przypadkach krańcowych wywoływać śmiertelne zapalenie mózgu.

W poszczególnych przypadkach istotna jest ewolucja symptomów towarzyszących infekcji. Po objawach przeziębienia wystąpić mogą objawy neurologiczne, wskazujące na zajęcie przez wirusa mózgu i rdzenia kręgowego (zawroty głowy, senność oraz ogniskowe objawy ostrego zapalenia mózgu: drgawki, niedowłady, zaburzenia mowy, zaburzenia świadomości, zmiany zachowania, śpiączka po 24-48 godzinach od manifestacji pierwszych objawów neurologicznych).

Objawy neurologiczne ustępują na ogół bez śladu, choć u niektórych osób, które przebyły zapalenie mózgu może dojść do długotrwałych schorzeń neurologicznych: zaburzeń padaczkowych czy zmian osobowości.

Niekiedy zakażenie Nipah ma postać utajoną, a jego reaktywacja po latach może prowadzić do zgonu.

Diagnostyka zakażeń wirusem Nipah

Ze względu na niecharakterystyczne objawy, rozpoznanie zakażenia wirusem Nipah jako przyczyny choroby musi być potwierdzone przez badania laboratoryjne. Diagnostyką należy objąć osoby z objawami zapalenia mózgu, przybywające z obszaru endemicznego występowania wirusa. Diagnostyka laboratoryjna obejmuje metody molekularne i serologiczne.

Badanie molekularne polega na identyfikacji materiału genetycznego Nipah. Ze względu na to, że Nipah należy do wirusów RNA, stosowana jest metoda RT-PCR (ang. reverse-transcriptionpolymerase chain reaction), czyli reakcja łańcuchowa polimerazy z odwrotną transkrypcją. Materiału genetycznego wirusa poszukuje się w wymazie z nosogardzieli, we krwi, w płynie mózgowo-rdzeniowym (PMR) lub moczu.

Badania serologiczne polegają na wykrywaniu w surowicy krwi przeciwciał swoistych dla antygenów wirusa. Przeciwciała pojawiają się po około dwóch tygodniach od wystąpienia objawów choroby i pozostają po wyzdrowieniu.

Leczenie i profilatyka zakażenia wirusem Nipah

Do chwili obecnej nie została opracowana szczepionka przeciwko wirusowi Nipah. Leczenie choroby Nipah jest objawowe i prowadzone w warunkach szpitalnych. Ze względu na możliwość powikłań i przypadki utajonego przebiegu zakażenia, chorzy powinni być poddani wieloletniej obserwacji. Nieswoista profilaktyka zakażeń jest identyczna jak w przypadku innych chorób wirusowych. Opiera się na podstawowych zasadach zachowania higieny i przestrzeganiu zaleceń służb medycznych w regionach endemicznego występowania wirusa.