29 lipca 2022 - Przeczytasz w 3 min

Zespół Conna – co warto wiedzieć?

Zespół Conna, inaczej hiperaldosteronizm pierwotny, jest jedną z przyczyn nadciśnienia tętniczego diagnozowanego wśród osób dorosłych. Szacuje się, że jest przypadłością od 5 do 10% z nadciśnieniem tętniczym, natomiast diagnozowany jest zaledwie u 1% z nich. Czym charakteryzuje się zespół Conna, z jakiego powodu się rozwija?

zespół conna

Zespół Conna – przyczyny

Nadciśnienie tętnicze jest schorzeniem bardzo rozpowszechnionym w populacji osób dorosłych, dotyczy średnio co trzeciego Polaka. Nieznacznie częściej diagnozowane jest u mężczyzn. Najczęstszym objawem jest ból głowy, problemy ze snem lub/i nasilona męczliwość. W większości przypadków rozpoznanego nadciśnienia tętniczego (90%) nie da się ustalić z jakiego powodu się rozwinęło (nadciśnienie idiopatyczne). W niewielkiej ilości przypadków (10%) nadciśnienie tętnicze rozwija się wskutek innych toczących się w organizmie chorób, m.in. zespołu Conna.

Zespół Conna spowodowany jest nadprodukcją aldosteronu w nadnerczach, czyli hormonu który oddziałując na kanaliki dystalne nerek nasila zwrotne wchłanianie i zatrzymywanie w organizmie sodu i wody, zwiększa z kolei usuwanie z niego potasu i jonów wodoru. Przyczyną nasilonej produkcji aldosteronu w zespole Conna są gruczolaki, najczęściej łagodne, zlokalizowane w obrębie nadnerczy; przerost nadnerczy lub mutacje w obrębie genów (uwarunkowanie genetyczne).

Skutkiem nasilonej produkcji aldosteronu jest nagromadzenie w organizmie nadmiernej ilości sodu i wody, wywołujące przepełnienie łożyska naczyniowego. Najbardziej charakterystyczną konsekwencją tego stanu jest nadciśnienie tętnicze o różnym stopniu nasilenia.

Jakie są objawy?

Nadciśnienie tętnicze w zespole Conna ma charakter wtórny do rozwijającego się schorzenia. Oznacza to, że wyeliminowanie przyczyny nadciśnienia pozwala na jego całkowite wyleczenie. Nadciśnienie w zespole Conna może mieć różne nasilenie, od łagodnego do bardzo wysokiego, również takiego które nie poddaje się leczeniu farmakologicznemu.

Osoby z nadciśnieniem tętniczym powinny być kierowane na badania w kierunku zespołu Conna, jeśli zaobserwowana została u nich hipokaliemia, czyli obniżone stężenie potasu we krwi. Pacjent hipokaliemię może odczuwać jako nużliwość i osłabienie mięśni, ich skurcze oraz zaburzenia w pracy serca (kołatania, spowolnienie rytmy). Wśród innych objawów zespołu Conna wymienia się wielomocz i nadmierne pragnienie. Długotrwałe nadciśnienie tętnicze prowadzi do szeregu powikłań, w tym: upośledzenia funkcji nerek, wzroku, zmian strukturalnych w sercu i naczyniach krwionośnych.

Lekarz powinien uwzględnić także diagnostykę w kierunku zespołu Conna, gdy na kolejnych wizytach pacjent ma wysokie ciśnienie tętnicze mimo poprawnie stosowanych leków hipotensyjnych, kiedy nadciśnieniu tętniczemu towarzyszy bezdech senny, ale także w przypadkach rodzinnego występowania zespołu Conna.

Zespół Conna – diagnostyka

W diagnostyce zespołu Conna kluczowe są wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych. W diagnostyce laboratoryjnej uwzględnia się pomiar stężenia aldosteronu, sodu i potasu (także w moczu), aktywność reninową osocza (ARO) lub stężenie reniny. Po potwierdzeniu zespołu Conna w badaniach laboratoryjnych wykonywane są badania obrazowe m.in. tomografia komputerowa, mające na celu poszukiwanie struktur (gruczolaki, przerost nadnerczy) odpowiadających za nadprodukcję aldosteronu.

Jak wygląda leczenie?

Leczenia laparoskopowe, które umożliwia wycięcie gruczolaka odpowiedzialnego za nadprodukcję hormonu, jest bardzo skutecznym i definitywnym sposobem leczenia zespołu Conna. W przypadkach niepodlegających leczeniu chirurgicznemu zalecana jest farmakoterapia dostosowana do stanu klinicznego i indywidualnych potrzeb pacjenta. Pozwala na normalizację ciśnienia tętniczego, wyrównanie gospodarki elektrolitowej i ustabilizowanie diurezy. Zmniejsza znacząco ryzyko powikłań związanych z przewlekłym nadciśnieniem tętniczym. Pacjentom z farmakologicznie leczonym zespołem Conna zaleca się także właściwe postępowanie dietetyczne, eliminujące spożycie soli.

Podobne artykuły

10 września 2021

Nadciśnienie tętnicze – objawy, przyczyny, leczenie i badanie

Nadciśnienie tętnicze to jedna z chorób cywilizacyjnych. Ze względu na brak charakterystycznych objawów, wiele osób nie jest świadomych, że cierpi na to schorzenie. Konsekwencją braku odpowiedniego leczenia jest rozwój powikłań sercowo-naczyniowych, które przyczyniają się do skrócenia życia. Jeśli chcesz wiedzieć, jakie są objawy oraz przyczyny tego schorzenia, a także jakie badania należy wykonać, czytaj dalej! Czym jest nadciśnienie tętnicze? Nadciśnienie tętnicze jest definiowane jako przewlekle utrzymujące się podwyższenie ciśnienia skurczowego powyżej 140 mmHg i/lub ciśnienia rozkurczowego powyżej 90 mmHg. Częstość występowania tego schorzenia rośnie wraz z wiekiem. Według danych NFZ w 2018 r. na nadciśnienie tętnicze cierpiało niemal 10 mln Polaków. Należy wiedzieć, że ta choroba bardzo często nie daje objawów i jest wykrywana późno, kiedy doszło już do rozwoju powikłań. Z tego powodu rzeczywista liczba osób chorujących na nadciśnienie tętnicze jest z pewnością większa. Długie utrzymywanie się nierozpoznanego nadciśnienia zwiększa ryzyko rozwoju groźnych zaburzeń, np. zawału serca lub udaru mózgu, które są jedną z głównych przyczyn śmierci w Polsce. Diagnostyka nadciśnienia tętniczego Lekarz rozpoznaje nadciśnienie tętnicze, gdy podczas 2 osobnych wizyt stwierdzi u pacjenta podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi równe lub przekraczające 140/90 mmHg. Podobną diagnozę może postawić, po jednokrotnym  pomiarze wykonanym za pomocą ciśnieniomierza w którym stwierdzi wysokie ciśnienie tętnicze przekraczające 160/110 mmHg. U wszystkich osób cierpiących na nadciśnienie tętnicze zaleca się wykonanie następujących badań laboratoryjnych krwi: morfologii,poziomu glukozy na czczo,profilu lipidowego (lipidogramu),parametrów funkcji nerek – kreatyniny wraz z wyliczeniem GFR ,TSH,kwasu moczowego,prób wątrobowych,elektrolitów oraz badania ogólnego moczu. Wyniki umożliwiają wykrycie przyczyn nadciśnienia tętniczego, obecności powikłań, a także dopasowanie odpowiedniego leczenia obniżającego ciśnienie do stopnia wydolności narządów. Wszystkie wymienione badania wykonywane są na czczo, po uprzedniej 14 h przerwie od jedzenia. Krew należy pobrać między godziną 7:00 a 10:00 rano. Dzięki skierowaniu od lekarza możesz je wykonać nieodpłatnie. Nadciśnienie tętnicze: przyczyny W zależności od przyczyn wywołujących przewlekle utrzymujące się podwyższone ciśnienie krwi, nadciśnienie tętnicze można podzielić na pierwotne oraz wtórne. Ten pierwszy wariant stanowi niemal 90% wszystkich przypadków. Wówczas przyczyny nadciśnienia tętniczego nie da się określić, a pod uwagę brane są takie czynniki jak nadmierne spożycie sodu, czynniki genetyczne, aktywność wyższych ośrodków nerwowych w korze  mózgowej i podwzgórzu, przewlekle utrzymujący się stres, starszy wiek czy też otyłość. Nadciśnienie tętnicze wtórne jest wywołane przez konkretne schorzenia, np. zwężenie tętnicy nerkowej, nadczynność tarczycy, nowotwory wydzielające substancje o działaniu naczynioskurczowym, cukrzycę czy też przewlekłą chorobę nerek. Ta postać najczęściej występuje u dzieci.  Objawy nadciśnienia tętniczego Do objawów nadciśnienia tętniczego należą: bóle głowy,zwiększona męczliwość,uczucie kołatania serca,zaburzenia snu. Symptomy są dość niecharakterystyczne, a u wielu osób wcale się nie pojawiają. Wówczas nadciśnienie tętnicze jest najczęściej rozpoznawane podczas przesiewowych badań w gabinecie lekarza rodzinnego. Długo utrzymujące się podwyższenie ciśnienia tętniczego krwi odpowiada za rozwój wielu groźnych powikłań. Należy do nich: przerost lewej komory serca,miażdżyca – wysokie ciśnienie tętnicze uszkadza naczynia krwionośne,uszkodzenie nerek,retinopatia nadciśnieniowa – uszkodzenie siatkówki oka,udar mózgu,zawał serca,przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych,rozwarstwienie aorty. Leczenie nadciśnienia tętniczego Leczenie nadciśnienia tętniczego polega na prowadzeniu zdrowego trybu życia i farmakoterapii za pomocą leków o działaniu hipotensyjnym (obniżającym ciśnienie tętnicze). Każda osoba, która właśnie dowiedziała się, że cierpi na to schorzenie, powinna wprowadzić do swojego życia kilka zmian: zrezygnować z alkoholu i papierosów,zredukować ilość spożywanej soli poniżej 5 g/dobę,wprowadzić do codziennej rutyny aktywność fizyczną,w razie konieczności zwalczać nadwagę lub otyłość,ograniczyć spożywanie czerwonego mięsa,włączyć do diety więcej warzyw i owoców, a także produktów bogatych w nienasycone kwasy tłuszczowe (siemię lniane, orzechy, ryby). Jak prawidłowo wykonać pomiar ciśnienia tętniczego? Aby pomiar ciśnienia tętniczego był jak najbardziej wiarygodny, należy go wykonać po co najmniej 5-minutowym odpoczynku. Przed badaniem nie wolno również palić papierosów, spożywać alkoholu, ani posiłku. Instrukcje załączone do ciśnieniomierzy zawierają szczegółowe wskazówki pomiaru. Częstość pomiarów w regularnej kontroli ciśnienia określana jest przez lekarza. Na ogół pomiary wykonuje się raz dziennie, o określonej porze. Wszystkie niezbędne badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. W naszej ofercie znajdziesz również możliwość konsultacji online z lekarzem. Zapraszamy! Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020

27 kwietnia 2021

Hiperaldosteronizm – co to jest? Poznaj rodzaje, objawy i przyczyny tej choroby

Hiperaldosteronizm to zaburzenie, którego istotą jest zbyt wysoki poziom aldosteronu w organizmie. Aldosteron to hormon steroidowy wydzielany przez korę nadnerczy. Zwiększa zwrotne wchłanianie sodu i wody w nerkach, a nasila wydalanie jonów potasowych i wodorowych. Nadmiar aldosteronu prowadzi do rozwoju nadciśnienia tętniczego. Czym jest hiperaldosteronizm? Hiperaldosteronizm pierwotny polega na nadmiernym wydzielaniu aldosteronu, które nie podlega mechanizmom regulującym jego wydzielanie w fizjologicznych warunkach (nie zależy od działania układu renina-angiotensyna-aldosteron, nie reaguje na objętość wewnątrznaczyniową, poziom potasu we krwi czy obciążenie sodem). Hiperaldosteronizm wtórny jest natomiast efektem przewlekłego nadmiernego pobudzenia układu renina-angiotensyna-aldosteron, co stymuluje nadnercza do wzmożonego wydzielania aldosteronu. Hiperaldosteronizm jest w tym przypadku konsekwencją innych stanów patologicznych np. marskości wątroby z wodobrzuszem czy niewydolności serca. Diagnostyka hiperaldosteronizmu Podejrzenie hiperaldosteronizmu bezwzględnie wymaga przeprowadzenia odpowiedniej diagnostyki przez lekarza. Badania w tym kierunku wykonuje się np. u pacjentów z ciężkim lub opornym na leczenie nadciśnieniem tętniczym. Podstawowe badania laboratoryjne obejmują pomiar stężenia potasu i sodu w surowicy krwi oraz poziom wydalania potasu wraz z moczem. W bardziej zaawansowanych badaniach hormonalnych, ocenia się aktywność reninową osocza lub bezpośrednie stężenie reniny i stężenie aldosteronu w osoczu oraz wskaźnik aldosteronowo-reninowy. Do innych badań specjalistycznej diagnostyki, należą pomiary aktywności reninowej osocza i stężenia aldosteronu we krwi w warunkach dynamicznych – po zastosowaniu diety bogatosodowej oraz ubogosodowej, w teście z kaptoprylem, w teście hamowania z 0,9% NaCl, po pionizacji poprzedzonej podaniem furosemidu i innych testach czynnościowych, mających za zadanie zahamować lub pobudzić wydzielanie reniny i aldosteronu. Wszystkie powyższe badania wymagają stosownego przygotowania (np. odpowiedniej pory pobrania krwi, odstawienia niektórych leków, zastosowania się do konkretnych zaleceń) i muszą zostać zanalizowane przez lekarza. W dalszej diagnostyce konieczne może okazać się przeprowadzenie kolejnych badań (np. badań obrazowych, cewnikowania żył nadnerczowych i innych). Hiperaldosteronizm – przyczyny Do najczęstszych przyczyn hiperaldosteronizmu pierwotnego należy obustronny rozrost nadnerczy oraz gruczolaki wydzielające aldosteron, czyli tzw. zespół Conna. Znacznie rzadziej przyczyną hiperaldosteronizmu pierwotnego są: jednostronny rozrost nadnerczy, hiperaldosteronizm rodzinny, rak kory nadnerczy czy pozanadnerczowe guzy produkujące aldosteron (np. nowotwór jajnika). Najczęstsze przyczyny wtórnego hiperaldosteronizmu obejmują: utratę sodu, hipowolemię, zażywanie leków przeczyszczających lub moczopędnych w dużych dawkach, marskość wątroby czy niewydolność serca. Zespół Conna – objawy Warto wiedzieć, że w wielu źródłach nazwa „zespół Conna” traktowana jest jako synonim hiperaldosteronimu pierwotnego. Część autorów podkreśla jednak, że zespół Conna obejmuje tylko jedną z najczęstszych przyczyn hiperaldosteronizmu pierwotnego – wspomniane wyżej gruczolaki nadnerczy wydzielające aldosteron. Pierwotny hiperaldosteronizm objawia się przede wszystkim opornym na leczenie nadciśnieniem tętniczym. Ciśnienie tętnicze u takich pacjentów często przyjmuje wartości >160/100 mm Hg lub nawet >180/110 mm Hg i mimo zastosowania kilku odpowiednio dobranych leków hipotensyjnych w prawidłowych dawkach, ciężko uzyskać optymalne wartości. Nadciśnienie często nie daje żadnych uchwytnych objawów, ale mogą wystąpić bóle głowy, zaburzeniu snu czy łatwe męczenie się. Nadciśnieniu tętniczemu towarzyszą też czasem dodatkowe symptomy, np. osłabienie mięśni, wielomocz i nadmierne pragnienie, mrowienia i kurcze mięśniowe czy inne objawy niedoboru potasu (hipokaliemii) i zasadowicy. Nadmierne ilości aldosteronu nie tylko prowadzą do rozwoju nadciśnienia tętniczego (które samo w sobie jest niebezpieczne i może skutkować rozwojem licznych powikłań narządowych) i hipokaliemii, ale wywierają również bezpośrednio negatywny wpływ na mięsień sercowy, naczynia krwionośne i nerki. Jak odróżnić od siebie różne postaci hiperaldosteronizmu? Same objawy nie pozwalają na rozpoznanie konkretnej przyczyny. Niepokojące symptomy zawsze wymagają przeprowadzenia odpowiednich badań, dzięki którym lekarz będzie w stanie określić podłoże hiperaldosteronizmu i zalecić odpowiednie leczenie. Leczenie hiperaldosteronizmu pierwotnego Głównymi celami postępowania terapeutycznego są: optymalizacja ciśnienia tętniczego, wyrównanie poziomu potasu i wydzielania aldosteronu. W przypadku guza nadnerczy, leczenie polega na chirurgicznym usunięciu jednego nadnercza. W leczeniu farmakologicznym stosuje się blokery receptora mineralokortykosteroidowego (np. spironolakton, eplerenon), inne diuretyki oszczędzające potas, inhibitory konwertazy angiotensyny, a w rodzinnym hiperaldosteronizmie typu I, także glikokortykosteroidy. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020

07 lipca 2021

Nadczynność kory nadnerczy – objawy, przyczyny. Jakie badania warto wykonać?

Nadnercza to gruczoły umiejscowione nad górnymi biegunami nerek. Składają się z dwóch części – rdzenia nadnerczy oraz kory nadnerczy. Kora nadnerczy odpowiedzialna jest za produkcję trzech grup hormonów: glikokortykosteroidów, mineralokortykosteroidów oraz androgenów. Nadczynność kory nadnerczy wiąże się z nadmiernym wydzielaniem poszczególnych grup hormonów. Kora nadnerczy – hormony. Czym jest nadczynność kory nadnerczy? Glikokortykosteroidy produkowane są głównie w pasmowatej warstwie kory nadnerczy. Zespół objawów związanych z nadmiarem wydzielania glikokortykosteroidów, zwany jest zespołem Cushinga. W zespole Cushinga można zaobserwować także nadmierne wydzielanie androgenów. Mineralokortykosteroidy wytwarzane są przez kłębkowatą warstwę kory nadnerczy. Nieodpowiednio duże wydzielanie głównego przedstawiciela mineralokortykosteroidów, czyli aldosteronu (względnie niezależne od czynników, które powinny regulować to wydzielanie), nazywane jest hiperaldosteronizmem pierwotnym. W warstwie siatkowatej i pasmowatej kory nadnerczy produkowane są androgeny, czyli hormony płciowe (choć za ich główną produkcję odpowiadają gonady – jądra oraz jajniki). Androgeny przeważają wprawdzie u mężczyzn, ale w niewielkich ilościach występują także u kobiet. Nadmierna produkcja androgenów (np. przez guzy nadnerczy produkujące androgeny) prowadzi do androgenizacji (np. pojawia się typowo męskie owłosienie.) Kora nadnerczy – badania przydatne w diagnostyce nadczynności Diagnostyka wszelkich chorób nadnerczy i związanych z nimi zaburzeń bez wątpienia powinna zostać poprowadzona przez lekarza. Interpretacja badań hormonalnych jest trudna, zawsze wymaga uwzględnienia obrazu klinicznego  i nie warto próbować takiej analizy „na własną rękę”. Jeśli lekarz, z jakiegoś powodu, podejrzewa u Ciebie nadczynność kory nadnerczy, prócz przeprowadzenia dokładnego wywiadu i badania fizykalnego oraz zlecenia podstawowych i ogólnych badań (takich jak morfologia krwi, badania biochemiczne krwi: jonogram, glikemia, panel lipidowy itp.) może zaproponować także badania hormonalne (różne w zależności od podejrzewanej formy nadczynności kory nadnerczy oraz przypuszczalnej przyczyny). Do takich badań należą m.in.: Dobowe wydalanie wolnego kortyzolu w moczu,Stężenie kortyzolu w surowicy albo w ślinie późnym wieczorem,Test hamowania 1 mg deksametazonu,Test z 2 mg deksametazonu,Stężenie ACTH w surowicy,Test stymulacyjny z CRH (hormon uwalniający kortykotropinę (ang. corticotropin-releasing hormone),Ocena reaktywności nadnerczy na nietypowe bodźce,Aktywność reninowa osocza (ARO), stężenie reniny i aldosteronu w osoczu,ARO i aktywność aldosteronu w warunkach dynamicznych ( hamowanie wydzielania reniny i aldosteronu, pobudzanie wydzielania reniny i aldosteronu),Poziom testosteronu, DHEA-S, prolaktyny, 17-OHP. Prócz badań hormonalnych, w większości przypadków, konieczne może być przeprowadzenie diagnostyki obrazowej. Wśród potrzebnych badań obrazowych, wyróżnia się przede wszystkim MR (rezonans magnetyczny) przysadki mózgowej, MR lub TK (tomografia komputerowa) nadnerczy czy scyntygrafię nadnerczy. Nadnercza – nadczynność kory nadnerczy Przyczyny nadczynności kory nadnerczy zależą od konkretnej formy zaburzenia. W przypadku zespołu Cushinga, przyczyną mogą być autonomiczne guzy nadnerczy (gruczolak, rak nadnercza), rozrost makroguzkowy nadnerczy, rozrost mikroguzkowy nadnerczy, guzy przysadki wydzielające ACTH, rzadziej inne guzy wydzielające ACTH czy zespół ektopowego wydzielania CRH. Nie można zapominać, że objawy zespoły Cushinga mogą być także efektem stosowanych leków glikokortykosteroidowych. Do najczęstszych postaci hiperaldosteronizmu, zalicza się obustronny rozrost nadnerczy oraz gruczolaki wydzielające aldosteron. Rzadziej obserwuje się jednostronny rozrost nadnerczy, hiperaldosteronizm rodzinny, raka kory nadnerczy czy guzy ektopowe wydzielające aldosteron. Wśród chorób nadnerczy odpowiedzialnych za nadmierną produkcję androgenów, wyróżniamy guzy nadnerczy produkujące androgeny, zespół Cushinga czy wrodzony przerost nadnerczy wywołany niedoborem 21- hydroksylazy lub 11β- hydroksylazy. Nadczynność kory nadnerczy – objawy Choroby nadnerczy mogą dawać szereg rozmaitych objawów. Nadmiar glikokortykosteroidów wiąże się np. ze zmianą sylwetki, osłabieniem mięśni, łatwym siniaczeniem się, nadmiernym apetytem, otyłością, „księżycowatą” zaczerwienioną twarzą, szerokimi rozstępami, nadciśnieniem tętniczym i wieloma innymi objawami. Więcej o zespole Cushinga przeczytasz tutaj . Dla nadmiaru aldosteronu, charakterystyczne są natomiast: nadciśnienie tętnicze oporne na leczenie, osłabienie mięśni, wielomocz czy wzmożone pragnienie. Jeśli chcesz poznać inne objawy, zajrzyj tutaj. Objawy nadmiaru androgenów obejmują nadmierne owłosienie męskiego typu, powiększenie łechtaczki u kobiet, trądzik, łysienie typu męskiego i inne. Tutaj przeczytasz o nadmiarze androgenów w organizmie. Warto wiedzieć, że rak nadnercza może wydzielać także estrogeny, które u mężczyzn powodują objawy feminizacji, a u kobiet bardzo obfite miesiączki. Leczenie nadczynności kory nadnerczy Leczenie chorób nadnerczy zależy od konkretnej przyczyny i formy zaburzenia. Pamiętaj, że wszystkie badania laboratoryjne (także te hormonalne) możesz wykonać np. w DIAGNOSTYCE. Bibliografia: Interna Szczeklika, pod red. P. Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
Powiązane badania

Aldosteron
Aldosteron. Oznaczenie w surowicy, przydatne w diagnostyce różnicowej nadciśnienia tętniczego, hiperaldosteronizmu i  zaburzeń elektrolitowych. 

Renina
Renina. Ilościowe oznaczanie reniny w krwi, badanie przydatne w diagnostyce i leczeniu nadciśnienia tętniczego.