15 lutego 2023 - Przeczytasz w 6 min

Biegunki u dzieci

Biegunka u dzieci i dorosłych definiowana jest dokładnie tak samo. Z definicji Światowej Organizacji Zdrowia biegunka to oddawanie co najmniej 3 luźnych lub wodnistych stolców na dobę. Niestety u dzieci biegunka, zdecydowanie częściej niż u dorosłych, prowadzi do niebezpiecznego dla zdrowia, a nawet życia powikłania jakim jest odwodnienie oraz z tego powodu stanowi częstą przyczynę hospitalizacji wśród najmłodszych. Z jakiego powodu rozwija się biegunka i jak postępować, aby zapobiec jej powikłaniom?

biegunka u dziecka - wsparcie rodzica

Biegunka u dzieci – przyczyny

Oszacowano, że w grupie europejskich dzieci do 3 roku życia, zapadalność na ostrą biegunkę wynosi od 0,5 do 2 epizodów na każdy rok życia. Oznacza to, że trzylatek w trakcie swojego życia zmierzył się z biegunką nawet 6 razy!

Do przyczyn biegunek zalicza się:

  1. zwiększone wydzielanie wody i elektrolitów do światła jelita, spowodowane zakażeniem wirusowym lub bakteryjnym przewodu pokarmowego;
  2. uszkodzenie błony śluzowej jelita przez stan zapalny (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego);
  3. obecność w jelicie zwiększonej ilości substancji niewchłanialnych i osmotycznie czynnych, czyli ściągających wodę do jelita oraz przyspieszających dodatkowo ruch perystaltyczny jelit (ksylitol – zamiennik cukru, sorbitol – obecny w gumach do żucia i żelkach, mannitol – dodatek do produktów spożywczych jako E421);
  4. przerost flory bakteryjnej przewodu pokarmowego;
  5. pasożyty jelitowe;
  6. alergie pokarmowe;
  7. nadczynność tarczycy;
  8. stosowanie niektórych leków (np. antybiotyków).

U dzieci do najczęściej diagnozowanych biegunek ostrych należą te, wywołane przez wirusowe lub bakteryjne zakażenie przewodu pokarmowego. Rotawirus stwierdzany jest u niemalże ~80% pacjentów hospitalizowanych z powodu biegunki. Do ustalenia przyczyny biegunki w wywiadzie niezbędna jest informacja o wyglądzie wydalanego stolca oraz oszacowanie jego objętości. Lekarzowi należy przekazać informację o zawartości krwi i śluzu w stolcu, także jego zabarwieniu i zapachu. Bardzo istotny jest fakt, czy biegunce towarzyszą wymioty, gorączka, ogólne osłabienie oraz czy nasilenie objawów ustępuje po głodówce (widoczna poprawa po głodówce wskazuje na duże spożycie substancji typu sorbitol, mannitol, ksylitol zawartych np. w słodyczach).

Wirusowa biegunka u dzieci

Wirusowa biegunka u dzieci wywołana jest zwykle zakażeniem rotawirusem, który „atakuje” najczęściej dzieci między 4 a 36 miesiącem życia. Za zakażenie odpowiada spożycie pokarmu, wody zanieczyszczonej wirusem lub bezpośredni kontakt z osobą chorą. Wirus atakuje komórki śluzówki jelita cienkiego, co prowadzi do zmniejszenia wchłaniania pokarmu z przewodu pokarmowego, nadprodukcji śluzu i „przesuwania” płynów do światła przewodu pokarmowego, w celu wypłukania z organizmu wirusa. Skutkiem zachodzących procesów jest biegunka, której towarzyszą zazwyczaj gorączka, nudności i wymioty.

Bakteryjna biegunka u dzieci

Za biegunkę bakteryjną u dzieci odpowiada zazwyczaj brak higieny, czyli unikanie mycia rąk, ale także spożycie nieświeżego lub nieumytego jedzenia. Najczęściej za rozwój ostrej biegunki odpowiedzialne są pałeczki z rodzaju Salmonella i Campylobacter. W przewlekłych, zapalnych chorobach jelit rozwijają się biegunki spowodowane przez bakterię – Clostridium difficilae. Biegunce bakteryjnej zwykle towarzyszą ból brzucha, wymioty i gorączka. Stolec ma charakterystyczny przykry zapach, można dostrzec w nim krew lub ropę.

Ostra i przewlekła biegunka u dzieci

Ile może trwać biegunka u dzieci? Podział na ostrą i przewlekłą biegunkę u dzieci jest niezależny od czynnika wywołującego biegunkę, tylko zależy od czasu jej trwania. Ostra biegunka u dzieci trwa najczęściej krócej niż siedem dni, jednak nie dłużej niż dwa tygodnie. Kiedy biegunka trwa dłużej niż cztery tygodnie, określa się ją mianem przewlekłej. Najczęściej jest ona konsekwencją choroby jelit.

Biegunka u dzieci – badania

W większości przypadków nie ma potrzeby ustalenia gatunku czynnika infekcyjnego odpowiedzialnego za rozwój biegunki. Badania stolca wykonuje się wówczas, gdy czas trwania biegunki znacząco się przewleka; biegunka ma ciężki przebieg a objawy nie ustępują mimo wprowadzonego leczenia; chory poddany jest hospitalizacji lub zachorowanie dotyczy pewnej grupy osób, np. zbiorowego zatrucia w przedszkolu.

Biegunka u dzieci – kiedy do lekarza?

Konsultacja lekarska w przypadku wystąpienia biegunki wskazana jest u dzieci, szczególnie poniżej trzeciego roku życia. Nie może być odwlekana w przypadku niemowląt; w sytuacji w której dziecko ma zdiagnozowaną chorobę przewlekłą; kiedy przedłużają się wymioty; ilość stolców przekracza 8 na dobę oraz występują objawy odwodnienia. Ze względu na zagrażające życiu dziecka powikłania biegunki, w żadnym wypadku nie należy jej lekceważyć, a każdy niepokojący objaw powinien zostać skonsultowany z lekarzem.

Biegunka u dzieci – powikłania

Najbardziej niebezpiecznym dla dziecka powikłaniem biegunki jest odwodnienie. Odwodnienie może mieć charakter:

  • łagodny – towarzyszy mu wzmożone pragnienie, wysychające błony śluzowe, a utrata płynów wynosi <5%;
  • umiarkowany – do objawów dołączają podkrążone oczy i skąpomocz (zmniejszona objętość wydalanego moczu), a utrata płynów wynosi 6 – 10%;
  • ciężki – pojawiają się objawy wstrząsu hipowolemicznego, czyli spadek ciśnienia, przyspieszone tętno i szybki oddech, bladość powłok skórnych, niepokój, utrata świadomości. W tym przypadku utrata płynów przekracza 10%.

Dzieci, które w szczególności narażone są na odwodnienie to niemowlęta poniżej szóstego miesiąca życia; noworodki z niską masą urodzeniową; dzieci, które w przeciągu doby wymiotowały ≥3 razy lub oddały ≥6 stolców; wykazują objawy niedożywienia; nie przyjmują płynów i odmawiają w trakcie biegunki karmienia piersią.

Podejrzenie odwodnienia u dziecka powinno być natychmiast zgłoszone lekarzowi. W przypadku dzieci z biegunką częstym zaleceniem jest leczenie szpitalne, które zapewnia właściwą podaż płynów i minimalizuje ryzyko wystąpienia wstrząsu hipowolemicznego, który w przypadku braku właściwej reakcji, może stać się przyczyną śmierci dziecka.

Bardzo prostym sposobem na ocenę stopnia nawodnienia dziecka jest uniesienie na chwilę fałdu skórnego na przedramieniu lub brzuchu. Kiedy fałd skórny po uwolnieniu nie powraca na swoje miejsce, objaw ten świadczy o odwodnieniu małego pacjenta.

Biegunka u dzieci – leczenie

Biegunka u dzieci leczona jest zwykle w sposób objawowy, co oznacza, że łagodzi się doskwierające objawy biegunki, nie usuwając jej przyczyny. Leczenie głównie ma na celu poprawę stopnia nawodnienia dziecka. Nawodnienie może odbywać się zarówno w warunkach domowych jak i szpitalnych. W szpitalu płyny podawane są dożylnie, w domu doustnie w ilości ustalonej przez lekarza. Leki hamujące perystaltykę jelit podaje się jedynie pacjentom, u których biegunka ma łagodny przebieg, co oznacza, że nie towarzyszy jej gorączka, silne bóle brzuch i w stolcu nie występuje domieszka krwi. Antybiotyki (leki przeciwbakteryjne) wskazane są jedynie w nielicznych przypadkach biegunek bakteryjnych. O domowym lub szpitalnym sposobie leczenia, wdrożeniu antybiotyków i innych leków, powinien decydować wyłącznie lekarz na podstawie występujących objawów i stanu klinicznego dziecka.

W przypadku leczenia biegunek innych niż infekcyjne (bakteryjne, wirusowe), to znaczy spowodowanych chorobami jelit, nadczynnością tarczycy, czy też parazytozą (pasożyty w przewodzie pokarmowym) najważniejsze jest skuteczne leczenie choroby podstawowej.

Biegunka u dzieci – profilaktyka

Sposobem na zmniejszenie ciężkości przebiegu biegunki u dzieci, spowodowanej przez rotawirusy, jest szczepienie. Szczepionka nie zabezpiecza przed zachorowaniem, natomiast biegunka rotawirusowa po jej zastosowaniu w przypadku ewentualnego zakażenia ma łagodną, nie wymagającą hospitalizacji postać. Dane statystyczne pokazują, że nawet 98% dzieci zaszczepionych nie wymaga leczenia biegunki na oddziale szpitalnym. Szczepionka składa się z 2 lub 3 dawek oraz ma postać szczepionki doustnej. Cykl szczepień przeprowadza się między 6 a 24 tygodniem życia. Od 2021 roku szczepionka przeciw rotawirusom jest świadczeniem bezpłatnym.

Dieta przy biegunce u dzieci

Jeśli dziecko ma apetyt, jak najbardziej może spożywać posiłki. Powinny być one jednak przygotowywane w sposób, niepowodujący zaostrzenia objawów. Najważniejsze są płyny! Podawać można herbatę – bez cytryny i cukru, kakao (tylko naturalne) przygotowane na wodzie, kleik z mielonego siemienia lnianego odtłuszczonego, czy też kompot z jabłek czy suszonych jagód. Nie należy podawać dziecku dań zimnych oraz smażonych, tłustych i ciężkostrawnych. Dieta powinna ograniczać spożywanie surowych warzyw i owoców (również soków owocowych), produktów wzdymających oraz przetworów mlecznych. Pieczywo (nie pełnoziarniste!) powinno być podawane w formie sucharków lub tostowanych kromek; można zstąpić je waflami ryżowymi. Działaniem sprzyjającym regeneracji są potrawy z białego ryżu, mąki ziemniaczanej (np. kisiel) i gotowanych warzyw – marchewki, ziemniaków, dyni, cukinii i kabaczka, kleik ryżowy, pieczone/ gotowane jabłka, kaszki bezmleczne, jajka na miękko, gotowane i chude mięsa.

Autor: Dr n. med. Beata Skowron

Bibliografia:

  1. Diarrhea. Nemeth V, Pfleghaar N. Diarrhea. [Updated 2022 Nov 21]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2022 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK448082/
  2. Ostra biegunka. Wasielica-Berger J. Gastroenterologia Kliniczna. 2018, tom 10, nr 1: 14–22.
  3. Postępowanie w ostrej biegunce u dzieci. Aktualne (2014) wytyczne European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition oraz European Society for Paediatric Infectious Diseases. Medycyna Praktyczna – Pediatria 4/2014.
  4. https://diag.pl/pacjent/artykuly/rotawirus-czym-sie-charakteryzuje-i-jak-wyglada-leczenie/
  5. https://szczepienia.pzh.gov.pl/szczepionki/rotawirusy/

Podobne artykuły

Powiązane pakiety

e-PAKIET DLA DZIECI
Dedykowany dla: Dzieci w wieku przedszkolnym, wczesnoszkolnym Wskazany: → W przypadku objawów wskazujących na zakażenie pasożytnicze (m.in. zgrzytanie zębami, niespokojny sen, nerwowość, bóle brzucha o niejasnej przyczynie) → W celu ustalenia bakteryjnej lub wirusowej przyczyny stanu zapalnego → Profilaktycznie, do oceny ogólnego stanu zdrowia dziecka   Pamiętaj przed pobraniem: *Na badania krwi dla dzieci należy zgłosić się w godzinach porannych *Dziecko powinno być na czczo *Nie zapomnij o przyniesieniu porannej próbki moczu dziecka i próbki kału.   Badania krwi dla dzieci – znaczenie dla zdrowia Rozpoczęcie przez dziecko przygody z przedszkolem lub szkołą wiąże się z nieuniknioną, dużą ilością infekcji określanych mianem chorób wieku dziecięcego, ale również możliwością zakażeń pasożytniczych, których w warunkach wieloosobowych grup, czy też zabaw w piaskownicy trudno uniknąć.  Badania dla dzieci uwzględnione w pakiecie pozwalają m.in. na określenie przyczyny często występujących u dzieci infekcji (np. dróg oddechowych, układu moczowego) co z kolei ułatwia lekarzowi dobranie właściwej farmakoterapii.   Jaki wykonać pakiet badań krwi dla dzieci? e-PAKIET DLA DZIECI uwzględnia badania wykonywane nie tylko we krwi, ale również badanie moczu i kału. Badania dla dzieci z pakietu umożliwiają ocenę stanu zdrowia dziecka: mocz – badanie ogólne, morfologia krwi, kał – pasożyty (1 ozn.), CRP ilościowo, TSH, witamina D metabolit 25(OH). Dzieci chorują często, co zwykle wynika z narażenia ich na dużą ilość drobnoustrojów występujących w skupiskach innych dzieci. Niekiedy częstotliwość infekcji może się potęgować wskutek dodatkowych zaburzeń, m.in. niedoborów witamin, czy też zaburzonej pracy tarczycy.   Poznaj znaczenie zawartych w pakiecie badań dla dzieci: Morfologia krwi jest badaniem, które pozwala ocenić ogólną kondycję organizmu dziecka oraz wnosi wiele istotnych informacji na temat niedoborów pierwiastków lub witamin będących przyczyną anemii oraz etiologii toczących się infekcji. Na podstawie wyników badania można wstępnie wnioskować o alergii, zakażeniach pasożytniczych, a także wykluczyć choroby hematologiczne lub zaburzenia odporności. Kał - pasożyty (1 ozn.) – jest badaniem zasadnym w przypadku zgłaszanych przez dziecko dolegliwości, w postaci bólów brzucha. Ból brzucha jest częstym objawem zakażenia pasożytniczego przewodu pokarmowego. U dzieci zwykle wykrywanymi pasożytami są owsiki, glista ludzka oraz lamblie. CRP ilościowo to badanie umożliwiające różnicowanie przyczyn stanu zapalnego w organizmie. CRP znacząco wzrasta w przebiegu zakażenia bakteryjnego, którego leczenie zwykle wiąże się z koniecznością zastosowania antybiotyku. W większości zakażeń wirusowych nie obserwuje się wzrostu stężenia CRP lub jest on na niewielkim poziomie. CRP wzrasta także po doznanych urazach, w przebiegu przewlekłych chorób zapalnych jak nieswoiste zapalne choroby jelit oraz w chorobach nowotworowych. TSH jest hormonem nadzorującym pracę tarczycy, czyli gruczołu niezwykle ważnego dla rozwoju dziecka. Na podstawie jego stężenia we krwi wstępnie wnioskuje się o nadczynności lub niedoczynności tarczycy. Choroba tarczycy u dziecka może odpowiadać za stany depresyjne, pogorszenie koncentracji, pamięci i wyników w nauce. Ponieważ u dzieci hormony tarczycowe odpowiadają także za rozwój fizyczny i umysłowy, ich niedobór może być odpowiedzialny za późne ząbkowanie, zahamowanie lub opóźnienie procesu dojrzewania oraz powolny wzrost. Niedoczynność tarczycy, występująca przed 3 rokiem życia może być przyczyną trwałego upośledzenia rozwoju umysłowego. Witamina D metabolit 25(OH) to parametr coraz częściej oznaczany w diagnostyce zaburzeń odporności i schorzeń o podłożu zapalnym lub autoimmunizacyjnym. To również uznany wskaźnik gospodarki wapniowo – fosforanowej i obrotu kostnego, utrzymujący równowagę między procesami przebudowy kości (tzw. „kościogubienia” i „kościotworzenia”); stymulujący wytwarzanie kolagenu, wspomagający proces podziału i wzrostu komórek mięśniowych. Jej prawidłowe stężenie we krwi jest kluczowe u dzieci ze względu na ich intensywny okres rozwoju oraz oddziaływanie witaminy D na funkcje innych niż szkieletowy układów i narządów dziecięcego organizmu. Przed sięgnięciem po kapsułkę warto ocenić poziom tej witaminy w organizmie. Pomoże to lekarzowi ustalić optymalne dla danego dziecka dawkowanie suplementu.   Poznaj znaczenie ogólnego badania moczu u dzieci: Mocz – badanie ogólne - ze względu na diagnostyczną wartość wyników jest jednym z najczęściej zlecanych i wykonywanych badań laboratoryjnych, także u dzieci. Służy określeniu fizyko – chemicznych właściwości moczu (badanie metodą paskową) i identyfikacji znajdujących się w nim elementów morfotycznych (badanie mikroskopowe). Jest również badaniem przesiewowym, czyli takim, które pozwala na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym. Wyniki badania ogólnego moczu dają podstawę do postawienia wstępnej diagnozy chorób nerek, zakażenia układu moczowego, które częściej dotyczy dziewczynek, chorób uwarunkowanych genetycznie (specyficzny zapach), chorób metabolicznych w tym także cukrzycy. Badanie, umożliwia również wskazanie zaburzeń przemiany materii związanych m.in. z dysfunkcją wątroby.   Co może mieć wpływ na wynik: * W okresie 24 godzin przed badaniem krwi i oddaniem moczu, należy powstrzymać dziecko od intensywnej aktywności fizycznej. * Od osób suplementujących biotynę w dawce >5mg/dobę, krew do badania należy pobierać najwcześniej po 8 godz. od ostatniego zażycia biotyny.   Jak się pobiera materiał do badania? Do wykonania pakietu badań dla dzieci niezbędna jest: próbka krwi; próbka moczu; próbka kału. Badanie ogólne moczu wykonuje się z porannej próbki moczu, z tzw. środkowego strumienia, co oznacza, że pierwsze krople moczu powinny trafić do toalety, kolejna - właściwa porcja do pojemnika, a ostatnia - do toalety.  Pojemnik na mocz do badania można kupić w aptece, niekiedy udostępniany jest bezpłatnie w punktach pobrań podległych laboratoriom. Do badania parazytologicznego kału, należy w specjalnym pojemniku zakupionym w aptece umieścić kał w ilości około 1/3 pojemnika. O dokładnym postępowaniu i przygotowaniu do badania przeczytasz tutaj: https://diag.pl/pacjent/poradnik-pacjenta/przygotowanie-do-badan-kalu/   Ile czeka się na wyniki? Od 1 do 4 dni. *Czas prezentowany jest w dniach roboczych i może ulec zmianie ze względu na uwarunkowania laboratoryjne i nie stanowi zobowiązania do realizacji usługi w tym czasie. Informację o przewidywanym czasie wykonania wszystkich badań objętych pakietem, zależnie od wybranego punktu pobrań, można sprawdzić na podstronach poszczególnych badań, wybierając placówkę realizacji lub kontaktując się z infolinią.   Uwaga! Badanie dla dziecka zrealizuj w punkcie przyjaznym dzieciom - sprawdź PUNKTY PRZYJAZNE DZIECIOM.
Tagi

Podobne artykuły