Cichy zawał serca – czym jest? Badania, leczenie

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) choroby układu krążenia, w tym zawał mięśnia sercowego, pozostają najczęstszą przyczyną zgonów na świecie. Szacuje się, że odpowiadają za około 18 miliona zgonów rocznie, co stanowi blisko jedną trzecią wszystkich zgonów globalnie. 

Zawał serca jest konsekwencją ostrego niedokrwienia mięśnia sercowego, najczęściej spowodowanego nagłym zamknięciem tętnicy wieńcowej przez skrzeplinę tworzącą się w miejscu pęknięcia blaszki miażdżycowej. Miażdżyca jest chorobą rozwijającą się w wyniku czynników ryzyka takich jak palenie tytoniu, niezdrowa dieta i nieaktywny tryb życia.  

Mikro zawał serca – co to jest?

Zawał serca, czyli ostry zespół wieńcowy o typie martwiczym, to stan, w którym dochodzi do niedokrwienia mięśnia sercowego prowadzącego do martwicy jego części. Najczęstszą przyczyną jest zamknięcie tętnicy wieńcowej przez blaszkę miażdżycową. Pełnościenny zawał serca zwykle objawia się nagłym bólem w klatce piersiowej promieniującym do lewego ramienia i żuchwy oraz innymi objawami jak: zawroty głowy, zimne poty, długotrwały kaszel, drętwienie kończyn, uczucie zmęczenia, zgaga, ból brzucha. 

Mikro zawał serca to proces, w którym drobna gałąź tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do serca zostaje zablokowana przez blaszkę miażdżycową lub skrzep. Zgodnie z ICD-10 jednostka ta klasyfikowana jest jako I25.6 – Nieme (ciche) niedokrwienie mięśnia sercowego. Niemy zawał serca przebiega bez charakterystycznych objawów bólowych i z tego powodu nie jest rozpoznawany od razu. Natomiast pozostawia po sobie bliznę, której włókna tracą właściwości kurczenia się, co osłabia serce, powodując zwiększenie jego niewydolności.

Należy podkreślić, że proces rozwoju zawału jest odwracalny jedynie w ciągu pierwszych 30 minut od zamknięcia tętnicy. Po upływie 3–4 godzin od zamknięcia tętnicy martwica jest dokonana i nieodwracalna, dlatego przy zawałach czas ma ogromne znaczenie.

Czynniki ryzyka niemego zawału serca

Analizując ryzyko wystąpienia niemego zawału serca, w pierwszej kolejności należy uwzględnić obecność miażdżycy, która stanowi dominujący mechanizm prowadzący do zamknięcia tętnic wieńcowych i powstania niedokrwienia mięśnia sercowego.

Miażdżyca jest przewlekłym procesem zapalnym toczącym się w ścianie tętnic, który skutkuje tworzeniem się blaszek lipidowych m.in. z wysokiego stężenia cholesterolu we krwi, zwłaszcza frakcji LDL. Przez wiele lat może przebiegać bezobjawowo, lecz stopniowo zmniejszając światło naczyń, upośledza przepływ krwi, aż do momentu krytycznego zwężenia, nagłego pęknięcia blaszki lub całkowitego zamknięcia naczynia.

Główne czynniki ryzyka niemego zawału serca przedstawiono w tabeli.

Miażdżyca jest chorobą ogólnoustrojową. Ta sama patologia, która niszczy serce, jest odpowiedzialna za udar niedokrwienny, często nazywany zawałem mózgu. Mechanizm jest niemal identyczny, co znaczy, że oderwany fragment blaszki miażdżycowej wędruje z prądem krwi, aż zablokuje mniejsze naczynie wewnątrzmózgowe powodując udar. Udar mózgu zajmuje trzecie miejsce wśród najczęstszych przyczyn zgonów, ustępując jedynie nowotworom i właśnie zawałom serca.

Objawy cichego zawału serca

Największym wyzwaniem w diagnostyce niemego niedokrwienia jest fakt, że może ono przebiegać bezobjawowo lub w sposób tak niecharakterystyczny, że pacjent przypisuje je innym dolegliwościom. Badania Amerykańskiego Towarzystwa Kardiologicznego (American Heart Association) sugerują, że nawet 45% zawałów serca może przebiegać bezobjawowo. 

Cichy zawał serca – diagnostyka i leczenie

Diagnostyka cichego zawału bardzo rzadko wykonywana jest podczas samego incydentu. Zazwyczaj pacjent dowiaduje się o tym podczas badania EKG lub echa serca w innych okolicznościach, co często bywa dla niego zaskoczeniem. 

Cichy zawał serca pozostawia bliznę pozawałową, która osłabia serce. W badaniu EKG, które jest podstawowym narzędziem diagnostycznym, stwierdza się zmiany świadczące o przebyciu zawału, np. obecność patologicznej fali Q. Echokardiografia (echo serca) czyli USG serca, poszukuje obszarów o upośledzonej kurczliwości (martwicy). 

W ostrej fazie zawału standardem postępowania jest szybkie przywrócenie drożności tętnicy wieńcowej poprzez angioplastykę wieńcową z implantacją stentu i leczenie farmakologiczne. W przypadku zawału rozpoznanego po czasie leczenie ukierunkowane jest na ograniczenie progresji miażdżycy oraz prewencję kolejnych incydentów sercowo-naczyniowych. Obejmuje ono farmakoterapię w celu redukcji LDL, kontrolę ciśnienia tętniczego, leczenie cukrzycy oraz modyfikację stylu życia.

Dr n.med. Iwona Chromik