23 czerwca 2022 - Przeczytasz w 6 min

Jakie są podobieństwa i różnice między cukrzycą typu 1 i 2?

Cukrzyca należy do grupy chorób cywilizacyjnych. Rozwija się, gdy komórki beta trzustki produkują zbyt mało insuliny lub kiedy tkanki tracą wrażliwość na działanie tego hormonu. Cukrzyca stanowi grupę zaburzeń, które dotyczą przemian cukrów, tłuszczów oraz białek i prowadzą do podwyższenia poziomu glukozy we krwi. Choroby metaboliczne są poważnym problemem zdrowotnym w krajach wysokorozwiniętych. Nieleczone, mogą prowadzić do trwałych powikłań, np. uszkodzenia wzroku, nerek, serca i naczyń krwionośnych. Sprawdź, czym różni się cukrzyca typu 1 od cukrzycy typu 2.

cukrzyca typu 1 a 2

Czym jest glukoza?

Glukoza należy do grupy cukrów prostych i spełnia wiele funkcji w metabolizmie. Przede wszystkim jest jednym z podstawowych składników odżywczych i  podstawowym substratem energetycznym dla komórek, czyli związkiem, który dostarcza do komórek energii. W wyniku przemian cukrów powstają pośrednie produkty, które następnie uczestniczą w metabolizmie innych węglowodanów, białek, tłuszczów i materiału genetycznego. W ten sposób glukoza może pełnić funkcję strukturalną i regulować procesy zachodzące w całym organizmie.

Jak organizm kontroluje poziom glukozy we krwi?

Stężenie glukozy we krwi, czyli glikemia, zależy od przyjmowanych posiłków i działania wielu hormonów. Największe znaczenie w przemianach węglowodanów ma insulina. Hormon reguluje glikemię, a dokładniej aktywuje mechanizmy, które obniżają poziom glukozy we krwi. Insulina jest produkowana przez komórki beta trzustki. Jej działanie zależy od stanu tego narządu i wrażliwości komórek organizmu, na które insulina oddziałuje, czyli tzw. komórek docelowych.

Insulina pobudza gromadzenie zapasów substancji odżywczych i spowalnia ich wykorzystywanie, np.:

  • umożliwia wchłanianie i pobudza przemiany cukrów. Hormon mobilizuje komórki do produkcji glikogenu (wielocukru zbudowanego z ok. 100 000 cząsteczek glukozy) i ogranicza jego rozkład. Hamuje też powstawanie nowych cząsteczek glukozy na drodze glukoneogenezy;
  • kontroluje przemiany lipidów, dzięki temu, że zwiększa wchłanianie glukozy do tkanki tłuszczowej, aktywuje wytwarzanie tłuszczów i spowalnia ich rozkład;
  • reguluje gospodarkę białek, ponieważ nasila wychwyt aminokwasów do komórek i syntezę białek.

Jak wygląda metabolizm węglowodanów w organizmie?

Najważniejszym źródłem cukrów w organizmie są posiłki. W mniejszym stopniu glukoza może powstawać w komórkach wątroby w procesie glukoneogenezy. Zapotrzebowanie na węglowodany zależy np. od budowy ciała, wieku, rodzaju aktywności i stanu zdrowia danej osoby, dlatego jest ustalane indywidualnie. Nadmiar glukozy może być magazynowany w postaci glikogenu w wątrobie i w mięśniach lub przekształcać się w tkankę tłuszczową.

Po posiłku węglowodany dostają się do jelita cienkiego, gdzie są rozkładane przez specjalne enzymy trawienne. Część z nich znajduje się w soku trzustkowym, inne natomiast mogą być wbudowane w ścianę przewodu pokarmowego. Powstające z rozkładu węglowodanów cukry proste, wchłaniają się do krwi i przejściowo podnoszą poziom glukozy w osoczu. Wzrost glikemii z kolei mobilizuje komórki beta trzustki do produkcji insuliny.

Czym jest cukrzyca?

Termin „cukrzyca” obejmuje całą grupę zaburzeń, które dotyczą przemian metabolicznych. W ich efekcie dochodzi do podwyższenia poziomu glukozy we krwi, które utrzymuje się przez dłuższy czas. Cukrzyca może się rozwinąć, kiedy komórki trzustki wydzielają insulinę w zbyt małej ilości lub tkanki organizmu wykazują oporność na działanie hormonu.

Wyróżnia się kilka typów cukrzycy, które znacznie różnią się między sobą:

  • cukrzycę typu 1, w której niedobór insuliny wynika ze zniszczenia komórek trzustki, np. przez proces autoimmunizacyjny;
  • cukrzycę typu 2, w której komórki trzustki tracą zdolność do prawidłowego wydzielania insuliny, a tkanki przestają właściwie reagować na hormon;
  • cukrzycę ciążową –charakteryzującą się podwyższonym stężeniem glukozy we krwi, które zostało stwierdzone w ciąży;
  • inne typy cukrzycy, np. występujące w przebiegu zaburzeń endokrynologicznych, chorób zakaźnych oraz na skutek wrodzonych wad trzustki czy wprowadzonego leczenia.

Jak przebiega cukrzyca typu 1?

Cukrzyca typu 1 należy do chorób o podłożu autoimmunologicznym. Występuje u osób, które mają silną predyspozycję genetyczną. Choroba rozwija się po zadziałaniu czynnika wyzwalającego, np. infekcji, czy narażenia na białko, które wywołuje alergię. Wówczas uruchamia się reakcja autoimmunizacyjna i dochodzi do uszkodzenia wysp trzustkowych. Wśród najczęstszych czynników, które wyzwalają reakcję autoimmunologiczną, można wymienić:

  • wirusy, np. Coxsackie B, cytomegalowirus, retrowirusy;
  • białka mleka krowiego;
  • białka zbóż – z tego powodu często cukrzycy typu 1 towarzyszy celiakia.

Podczas procesu autoimmunologicznego we krwi osoby chorej pojawiają się przeciwciała charakterystyczne dla cukrzycy typu 1. Niektóre z nich utrzymują się nawet wiele lat przed wystąpieniem objawów.

Cukrzyca typu 1 rozwija się stopniowo. Objawy pojawiają się zwykle między 10. a 14. rokiem życia. Proces autoimmunologiczny rozpoczyna się jednak o wiele wcześniej. Długotrwałe zapalenie prowadzi do uszkodzenia komórek beta trzustki i zaburzeń wydzielania insuliny. Cukrzyca typu 1 przebiega w kilku etapach:

  1. zanik wczesnej fazy wytwarzania insuliny;
  2. stan przedcukrzycowy, podczas którego występują przejściowe zaburzenia tolerancji glukozy;
  3. cukrzyca, gdy dochodzi do trwałego upośledzenia wydzielania insuliny.

Jak przebiega cukrzyca typu 2?

Rozwój cukrzycy typu 2 również zależy od czynników genetycznych i środowiskowych. Występowanie zaburzeń metabolizmu cukrów w rodzinie może zwiększać ryzyko pojawienia się objawów. Największą rolę odgrywają jednak warunki środowiskowe i styl życia. Najlepiej poznane czynniki ryzyka występowania cukrzycy typu 2 to m.in.:

  • nadwaga i otyłość, w których przebiegu dochodzi do przejściowego lub trwałego zaburzenia metabolizmu;
  • mała aktywność fizyczna;
  • przebyta cukrzyca ciążowa;
  • nadciśnienie tętnicze (powyżej 140/90 mm Hg);
  • dyslipidemia;
  • zespół policystycznych jajników;
  • choroby układu sercowo-naczyniowego.

Cukrzyca typu 2 rozwija się stopniowo. W początkowych etapach komórki organizmu tracą wrażliwość na insulinę, dlatego trzustka zaczyna produkować większe ilości hormonu, aby zachować równowagę metaboliczną. Z czasem jednak dochodzi do wyczerpania rezerw, uszkodzenia komórek beta i wystąpienia objawów choroby.

Jakie są objawy cukrzycy typu 1 i 2?

Objawy, które pojawiają się w przebiegu cukrzycy typu 1 i 2, są zwykle mało charakterystyczne i bardzo zróżnicowane. Z tego powodu dolegliwości sugerują chorobę, ale rozpoznanie wymaga potwierdzenia jej za pomocą badań. Cukrzyca typu 2 zwykle przez wiele lat przebiega bezobjawowo.

Zaburzeniom gospodarki węglowodanów towarzyszą najczęściej:

  • zwiększone oddawanie moczu i stan zapalny narządów moczowo-płciowych;
  • wzmożone pragnienie;
  • utrata masy ciała;
  • osłabienie i senność;
  • cechy odwodnienia;
  • zmiany ropne na skórze.

Jak można rozpoznać zaburzenia w zakresie tolerancji glukozy?

Cukrzyca należy do „chorób cywilizacyjnych”, które stanowią poważny problem zdrowotny w krajach wysokorozwiniętych. Nieleczona, prowadzi do poważnych powikłań, np. do uszkodzenia wzroku, nerek, serca, naczyń krwionośnych, a nawet do śpiączki. Dlatego wszystkie niepokojące objawy, zwłaszcza jeżeli występują u osoby należącej do grupy ryzyka zachorowania na cukrzycę, powinny zostać omówione z lekarzem.

Badanie poziomu glukozy we krwi

Prawidłowe stężenie glukozy w osoczu krwi żylnej na czczo wynosi 70–99 mg/dl (3,9–5,5 mmol/l). Lekarz zleca ocenę glikemii, gdy podejrzewa zaburzenia metabolizmu cukrów w organizmie. Jej podwyższona wartość sugeruje:

  • cukrzycę, jeżeli w dwóch badaniach glikemia na czczo wynosi ≥ 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l);
  • nieprawidłowy poziom glukozy na czczo, kiedy znajduje się w przedziale 100–125 mg/dl (5,6–6,9 mmol/l) [1].

Za pomocą oznaczenia stężenia glukozy we krwi można:

  • diagnozować zaburzenia gospodarki cukrowej u osób z grup ryzyka;
  • wykryć hipoglikemię, czyli stan, gdy poziom glukozy we krwi jest zbyt niski;
  • kontrolować postępy leczenia cukrzycy;
  • sprawdzać metabolizm węglowodanów w przebiegu wielu chorób, np. wątroby i trzustki.

Doustny test tolerancji glukozy

Doustny test tolerancji glukozy, czyli OGTT, jest badaniem czynnościowym. Wyniki po 120 minutach od obciążenia cukrem umożliwiają rozpoznanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów w organizmie:

  • < 140 mg/dl (7,8 mmol/l) – prawidłowa tolerancja glukozy;
  • 140–199 mg/dl (7,8–11 mmol/l) – nieprawidłowa tolerancja glukozy;
  • ≥ 200 mg/dl (11,1 mmol/l) – cukrzyca [1].

Badanie poziomu przeciwciał przeciwwyspowych

Cukrzyca typu 1 rozwija się w wyniku procesu autoimmunologicznego. Wówczas we krwi pojawiają się charakterystyczne przeciwciała, m.in.:

  • przeciwwyspowe (ICA);
  • przeciwinsulinowe (IAA);
  • przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego (GAD);
  • przeciwko białkowej fosfatazie tyrozynowej (IA-2).

Obecność specyficznych immunoglobulin pozwala różnicować cukrzycę typu 1 od typu 2.

Jakie są kryteria rozpoznania cukrzycy?

Jeżeli występują objawy, które sugerują cukrzycę, należy wykonać oznaczenie glikemii przygodnej. Do badania można podejść bez wcześniejszego przygotowania. Wówczas wynik ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l) pozwala na rozpoznanie cukrzycy.

Jeśli nie występują objawy lub przygodny pomiar wskazuje na prawidłowy poziom glukozy we krwi, cukrzycę można zdiagnozować, gdy:

  • w dwóch oznaczeniach glikemii na czczo wyniki przekraczają 126 mg/dl (≥ 7,0 mmol/l);
  • poziom hemoglobiny glikowanej wynosi ≥ 6,5%;
  • w doustnym teście tolerancji glukozy glikemia w 120 minucie wynosi ≥ 200 mg/dl (≥ 11,1 mmol/l).

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. A. Araszkiewicz i in. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych z cukrzycą 2021. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, „Diabetologia Praktyczna” 2021, t. 7, nr 1.
  2. E. Bańkowski, Biochemia, Edra Urban & Partner, Wrocław 2016, s. 97.
  3. D.R. Ferrier, Biochemia, tłum. D. Chlubek, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018, s. 353–359.
  4. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1449–1462.

Podobne artykuły

19 czerwca 2016

Cukrzyca – objawy i przyczyny. Jak rozpoznać cukrzycę

W ostatnich dekadach na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost przypadków cukrzycy, choroby niezakaźnej, którą jednakże ONZ określa mianem epidemii XXI wieku i ze względu na zachorowalność stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i chorobami nowotworowymi. Sprawdź jakie są pierwsze objawy cukrzycy i jak rozpoznać cukrzycę. Należy podkreślić, że cukrzyca i choroby krążenia o podłożu miażdżycowym pozostają w ścisłym związku, mając szereg wspólnych tzw. czynników ryzyka. W 2010 roku, według szacunków Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy – IDF (ang. International Diabetes Federation) liczba chorych na cukrzycę na świcie wynosiła ok. 300 milionów, w roku 2013 blisko 382 miliony, w 2019 roku, aż 463 miliony i szacuje się, że w 2045 roku ilość dorosłych osób chorujących na cukrzycę wzrośnie do 700 milionów. Dane z Niebieskiej Księgi Cukrzycy Koalicji na Rzecz Walki z Cukrzycą, oparte na obliczeniach NFZ i badaniu NATPOL (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce), wskazują, że w 2013 roku w Polsce z powodu rozpoznanej cukrzycy leczonych było ponad 2,3 miliona ludzi. W 2018 roku liczba zdiagnozowanych dorosłych chorych szacowana była na około 3 miliony. Według IDF, liczba zgonów z powodu cukrzycy i jej powikłań w Polsce w 2010 roku zbliżała się do 30 tysięcy, a liczba osób w stanie przedcukrzycowym dwukrotnie przekraczała liczę osób z cukrzycą rozpoznaną. Wg GUS liczba zgonów w wyniku cukrzycy, w przeliczeniu na 100 tys. ludności, wynosząca w 2010 roku 16,9 wzrosła w 2018 do 23,5, czyli o 39%. Zgodnie z raportem WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) cukrzyca stanowi główną przyczynę ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu oraz amputacji kończyn dolnych. W 2016 roku cukrzyca była siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie (1,6 mln). W 2019 roku, według IDF, cukrzyca stanowiła przyczynę śmierci 4,2 miliona osób. Termin cukrzyca dotyczy chorób związanych z przemianą materii, charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, czyli utrzymującym się nadmiernym stężeniem glukozy we krwi. Cukrzyca spowodowana jest brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, oddziałującego na większość komórek organizmu. Komórki wrażliwe na insulinę posiadają na powierzchni receptor dla insuliny. Receptor insulinowy jest z zasady obecny na komórkach mięśniowych, tkankach tłuszczowych i komórkach wątroby – hepatocytach. Związanie insuliny przez receptor uruchamia w komórce szereg reakcji pozwalających na wychwyt glukozy z krwi (tzw. insulinozależny), transport do wnętrza komórki i uruchomienie szeregu reakcji wpływających m.in. na syntezę białek, glikogenu, różnicowanie i podziały komórki itd. Tak więc insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy w krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie spalania glukozy. Tym samym insulina odpowiada w organizmie za procesy wzrostu i prawidłową dystrybucję związków przenoszących energię. Cukrzyca – przyczyny i podział Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy (diabetes mellitus) różniących się przyczynami, tzw. etiopatogenezą. Cukrzyca typu 1 (cukrzyca młodocianych, IDDM (ang. insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest brakiem insuliny przy zachowanej wrażliwości tkanek na insulinę. Wynika ze zniszczenia przez procesy autoimmunizacyjne komórek wyspowych trzustki wytwarzających insulinę (autoimmunologiczna). Kliniczne objawy występują po zniszczeniu ok. 80% komórek. U ponad 90 % chorych stwierdza się autoprzeciwciała swoiste dla insuliny i/lub komórek wyspowych trzustki. Przeżycie chorego zależne jest od podawanej obcej insuliny. Do typu 1, poza cukrzycą autoimmunologiczną, zaliczana jest również cukrzyca idiopatyczna. Cukrzyca typu 1 ujawnia się u dzieci, młodzieży i osób poniżej 30 roku życia. Cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych, cukrzyca niezależna od insuliny, NIDDM (ang. non-insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest równoczesnym upośledzeniem wydzielania i funkcji insuliny. Dotyka na ogół dorosłych i poprzedzona jest utajonym stanem przedcukrzycowym, polegającym na insulinooporności, czyli obniżonej wrażliwości na insulinę komórek tłuszczowych i mięśniowych. Stan taki prowadzi do coraz dłuższej hiperglikemii i utrzymującego się podniesionego poziomu insuliny, mającego przywrócić prawidłowy poziom glukozy. Nadmierne zapotrzebowanie na insulinę w kolejnych fazach choroby przekracza zdolności wydzielnicze trzustki. Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, stanowi około 80% przypadków. Uwarunkowania genetyczne mogą mieć wpływ na jej rozwój, ale główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Hybrydywe postaci cukrzycy: wolno rozwijająca się cukrzyca autoimmunologiczna u dorosłych (poprzednio LADA (akronim od ang. latent autoimmune diabetes of adults), którą uznawano za cukrzycę typu 1 cukrzyca typu 2 z tendencją do występowania ketozy Cukrzyca o znanej etiologii: defekty genetyczne komórek β trzustki (np. cukrzyca MODY (akronim od ang. maturity onset diabetes of the young) , utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna), defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje, zakażenia i inne. Cukrzyca niesklasyfikowana (czasowe określenie w przypadku braku jednoznacznego rozpoznania) Cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży, czyli hiperglikemia po raz pierwszy zauważona podczas ciąży – wynika ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży, lecz następnie może przekształcić się w pełną cukrzycę. Zdradliwość cukrzycy i stanu przedcukrzycowego polega na braku charakterystycznych objawów (przede wszystkim w cukrzycy typu 2). Choroba może zostać rozpoznana przypadkowo (np. w badaniach przesiewowych) już po kilku latach trwania, w momencie, gdy już poczynione przez hiperglikemię uszkodzenia oczu, serca, naczyń krwionośnych, nerwów i mózgu czy nerek są nieodwracalne. Cukrzyca sprzyja rozwojowi miażdżycy, będącej przyczyną choroby niedokrwiennej serca, ostrego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i choroby naczyń kończyn dolnych. Wspólnym czynnikiem ryzyka cukrzycy i miażdżycy jest otyłość, a zwłaszcza otyłość brzuszna. Przewlekłe powikłania sercowo – naczyniowe są główną przyczyną zgonów. Czynniki ryzyka cukrzycy Wiek powyżej 45 lat Predyspozycje genetyczne (przypadki cukrzycy w rodzinie) Mała aktywność fizyczna Zbyt obfite odżywianie i dieta bogata w tłuszcze nasycone Alkohol, palenie tytoniu, stres Otyłość, zwłaszcza brzuszna (wisceralna) Nadciśnienie tętnicze (≥130/80 mmHg) Wysokie stężenia cholesterolu (LDL, VLDL) i trójglicerydów Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy Zaburzenia hormonalne (testosteronu, kortyzolu) W przypadku cukrzycy ciężarnych masa urodzeniowa dziecka >4 kg. Cukrzyca – objawy stałe uczucie pragnienia częste oddawanie moczu (wielomocz) utrata masy ciała ogólne osłabienie zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu senność stany zapalne genitaliów (pęknięcia, nadżerki w częściach zewnętrznych), swędzenie zmiany skórne (zakażenia skóry, owrzodzenia – stopa cukrzycowa, tzw. gruba skóra, rogowacenie, rumieniec cukrzycowy) skłonność do zakażeń układu moczowego cechy odwodnienia. Cukrzyca typu 1 – objawy często pojawiają się gwałtownie. Cukrzyca typu 2 – objawy pojawiają się znacznie rzadziej niż  w przypadku cukrzycy typu 1, a ponad 50% przypadków przebiega bezobjawowo. Diagnostyka laboratoryjna zaburzeń gospodarki węglowodanowej: cukrzycy, stanu przedcukrzycowego oraz czynników ryzyka cukrzycy osoby powyżej 45 lat powinny wykonywać badania podstawowe w kierunku cukrzycy co 3 lata, osoby z grupy ryzyka bez względu na wiek – co roku. Testy przesiewowe w krwi (nazewnictwo zgodne z ofertą Diagnostyki) Glukoza na czczo (oznaczenie w próbce pobranej 8-14 godzin po ostatnim posiłku), najpowszechniej stosowany test, który pozwala na rozróżnienie stężenia prawidłowego, nieprawidłowego lub cukrzycy. Test obciążenia glukozą, OGTT (ang. oral glucose tolerance test, doustny test tolerancji glukozy) wykazuje tolerancję glukozy prawidłową, nieprawidłową lub cukrzycę. OGTT  wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, u pacjenta wypoczętego, po 3 dniach przestrzegania zwykłej diety o normalnej zawartości węglowodanów. Cukrzyca – badania i testy stosowane w szczegółowej diagnostyce i monitorowaniu leczenia: Pomiar HbA1c – hemoglobiny glikowanej: HbA1c stanowi retrospektywny wskaźnik glikemii – stężenie HbA1c odzwierciedla stężenie glukozy w okresie poprzedzających 3 miesięcy; stężenie HbA1c określa również ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Pomiar fruktozaminy: rzadko oznaczane, ma zastosowanie podobne do oznaczenia HbA1c, wykonywany w przypadku problemów z oznaczeniem HbA1c u ciężarnych chorych na cukrzycę, u chorych z niestabilnym przebiegiem cukrzycy, Oznaczanie autoprzeciwciał przeciwwyspowych, które służy do potwierdzenia autoimmunologicznej etiologii cukrzycy: Oznaczanie przeciwciał anty-GAD: autoprzeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego. Oznaczanie przeciwciał anty-IA2: autoprzeciwciał swoistych w stosunku do fosfatazy tyrozynowej, wykrywanych w późnej fazie okresu przedklinicznego cukrzycy typu 1 i LADA. Oznaczanie przeciwciał przeciwko różnym antygenom cytoplazmatycznym komórek β- coraz rzadziej oznaczane. Oznaczanie przeciwciał przeciwko insulinie endogennej (IAA) Oznaczanie przeciwciał przeciwcynkowych Pomiar insuliny: ocena wytwarzania insuliny. Musi być interpretowany łącznie z poziomem glukozy we krwi. Zlecany dla oceny ryzyka miażdżycy, chorób niedokrwiennych serca i nadciśnienia. Pomiar peptydu C: stężenie peptydu C odzwierciedla ilość wytwarzanej w organizmie insuliny, jest przydatny w diagnozowaniu i leczeniu chorych z nieprawidłowym poziomem insuliny i cukrzycą typu LADA. Jest zmniejszone lub nieoznaczane w cukrzycy typu 1, a zwiększone w początkowej fazie cukrzycy typu 2. Stężenie ciał ketonowych w moczu: przydatne w wykrywaniu cukrzycy i monitorowaniu leczenia (zwłaszcza cukrzycy typu 1). Mikroalbuminuria: pomiar w moczu śladowych ilości albuminy, stanowiących pierwszy sygnał uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy. Profil lipidowy (lipidogram): u chorych na cukrzycę służy do monitorowania leczenia; jest pomocny w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań w postaci zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy. Nieprawidłowy lipidogram należy do czynników ryzyka cukrzycy. Test z glukagonem służący do oceny rezerwy wydzielniczej komórek β trzustki, rzadko stosowany w praktyce.

07 listopada 2022

Badania na cukrzycę – jak rozpoznać chorobę?

Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Zapada na nią coraz więcej osób, przy czym stale obniża się wiek zachorowania. Nieleczona prowadzi do ciężkich powikłań i znacznie skraca czas życia. Warunkiem skutecznego leczenia jest wczesne rozpoznanie, najlepiej jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy. Jakie badania na cukrzycę pozwalają szybko wychwycić nieprawidłowości? Co należy wiedzieć o cukrzycy? Objawy cukrzycy są zróżnicowane, a zależą od jej typu i dynamiki rozwoju choroby. W cukrzycy typu 2 często pozostają niezauważone. Zaniepokojenie powinny wzbudzić m.in.: wielomocz, wzmożone pragnienie i cechy odwodnienia;utrata masy ciała (czasami mimo wzrostu apetytu);osłabienie, senność;skłonności do infekcji układu moczowego lub ropnych zakażeń skóry. W uproszczeniu wyróżnia się dwa typy cukrzycy (choć naprawdę istnieje ich więcej): typu 1, występująca w 10% przypadków i dotycząca głównie dzieci i młodzieży, spowodowana uszkodzeniem komórek β trzustki odpowiedzialnych za wytwarzanie insuliny, prowadzącym do bezwzględnego braku insulinytypu 2, ujawniająca się w wieku dorosłym, towarzysząca otyłości, wynikająca z predyspozycji genetycznych. Spowodowana jest insulinoopornością tkanek i względnym niedoborem insuliny. Te dwa typy cukrzycy mają różny przebieg i leczy się je w inny sposób, ale wspólnym mianownikiem są zaburzenia poziomu glukozy (glikemii) oraz insuliny we krwi. Dzięki temu możliwe jest wczesne rozpoznanie problemu przy pomocy bardzo prostych badań wykonywanych przez każdą pracownię analityczną. Badania na cukrzycę Diagnostyka cukrzycy powinna zostać przeprowadzona w każdym przypadku pojawienia się wskazujących na nią objawów. Niemniej jednak warto pamiętać, że badania przesiewowe zaleca się wykonywać co rok w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 (czyli, np. u osób z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym czy po przebytej cukrzycy ciążowej) oraz co 3 lata u wszystkich osób w wieku ≥ 45 lat. Poziom glukozy – najprostsze badanie, zwykle rutynowo wykonywane przy okazji badań wstępnych i okresowych, a także badań kierowców. Polega na oznaczeniu poziomu glukozy we krwi żylnej pobranej na czczo, tzn. 8-14 godzin po ostatnim posiłku. Wynik pomiaru powinien zmieścić się w przedziale 70- 99 mg/dl (3,9 – 5,5 mmol/l). Doustny test tolerancji glukozy, czyli Test obciążenia glukozą (OGTT) – Więcej informacji o stanie zdrowia można uzyskać, łącząc oznaczenie poziomu glukozy z doustnym testem tolerancji glukozy. Badanie to wykonywane jest w przypadku przekroczonego stężenia glukozy we krwi na czczo. Czasem spotyka się określenia: „test obciążenia glukozą” albo „krzywa cukrowa”. To badanie jest również proste i można wykonać je w każdym laboratorium. Badanie wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, po 3 dniach spożywania swojej przeciętnej diety. Zaczyna się od pobrania krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy na czczo, a zaraz potem badany przyjmuje 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody. Po upływie dwóch godzin po raz drugi pobiera się krew na oznaczenie glikemii. Prawidłowy poziom glukozy po upływie 120 minut wynosi < 140 mg/dl (<7,8 mmol/l). Żeby badanie miało wartość diagnostyczną, badany musi zastosować się do kilku zasad: w okresie kilku dni przed badaniem należy odżywiać się normalnie; znaczne ograniczenie spożycia węglowodanów może fałszować wynik;nie należy przeprowadzać badania w czasie choroby: infekcji, gorączki, stanów zapalnych;roztwór glukozy trzeba wypić w czasie nie dłuższym niż 5 minut;w okresie pomiędzy kolejnymi pobraniami krwi, nie wolno opuszczać poczekalni, niczego jeść, pić ani palić papierosów. Należy do minimum ograniczyć aktywność fizyczną, spędzając ten czas w pozycji siedzącej. Hemoglobina glikowana (HbA1c) – do postawienia diagnozy cukrzycy można wykorzystać również wynik pomiaru hemoglobiny glikowanej – HbA1c. Cukrzycę rozpoznaje się wówczas, gdy wartość jest równa lub przekracza 6,5% (48mmol/mol). Parametr ten nadaje się również do monitorowania przebiegu choroby, ponieważ stężenie HbA1c odzwierciedla średnią glikemię w ciągu ostatnich 3 miesięcy.  Cukrzyca − badania dodatkowe Do podstawowych badań należą przede wszystkim: poziom glikemii na czczo oraz doustny test tolerancji glukozy. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe, nieco bardziej zaawansowane badania na cukrzycę, do których przykładowo należą także: Stężenie peptydu C we krwi – to badanie jest wykonywane po rozpoznaniu cukrzycy, jeśli pojawiają się wątpliwości co do jej typu. Polega na ocenie rezerw wydzielniczych trzustki, czyli zdolności komórek ß trzustki do produkcji insuliny. Zlecane jest już po zdiagnozowaniu cukrzycy. Oznaczenie stężenia autoprzeciwciał – Badanie zlecane po rozpoznaniu cukrzycy typu I. Ma ono na celu potwierdzenie procesu autoimmunizacyjnego. Polega na oznaczeniu poziomu pięciu znanych autoprzeciwciał: przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego, przeciwko fosfatazom tyrozyny, przeciwko antygenom cytoplazmatycznym komórek β, przeciwko insulinie endogennej oraz przeciwciała przeciwcynkowe, Poziom insuliny we krwi i ocena wrażliwości na insulinę metodą HOMA-IR – badanie poziomu insuliny można wykonać na tej samej próbce krwi, w której oznaczano poziom glukozy. Wskaźnik insulinooporności wylicza się na podstawie odpowiedniego wzoru.  Badania na cukrzycę − cena Podstawowe badanie w kierunku cukrzycy, czyli oznaczenie poziomu glukozy we krwi, można wykonać także z własnej inicjatywy przy okazji innych badań zleconych przez lekarza. Wynik pojedynczego oznaczenia nie przesądza o diagnozie, ale może być sygnałem, że potrzebna jest wizyta u lekarza specjalisty i dalsze badania, a zapewne również zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Koszt oznaczenia poziomu glukozy w surowicy krwi oscyluje zazwyczaj w granicach 10-15 zł.

30 maja 2022

Dieta na cukrzycę typu 2 – jakie ma znaczenie?

Cukrzyca typu drugiego zaliczana jest do chorób cywilizacyjnych. Jej rozwój ściśle związany jest ze złymi nawykami żywieniowymi oraz szeroko pojętym, niezdrowym stylem życia. Nieleczona, cukrzyca typu 2 może prowadzić do wystąpienia licznych, niebezpiecznych powikłań. Istotnym elementem postępowania medycznego w przypadku wykrycia cukrzycy typu 2 jest wdrożenie właściwej diety. Dlaczego dieta w cukrzycy jest taka ważna oraz z czego składa się dobrze dobrana dieta cukrzycowa? Czym jest cukrzyca typu 2? Cukrzyca to choroba metaboliczna, w przebiegu której dochodzi do rozwoju zaburzeń w przetwarzaniu węglowodanów przez organizm. Komórki nie są w stanie skutecznie wykorzystywać glukozy, co prowadzi do wzrostu stężeń tego cukru we krwi oraz związanych z tym objawów i zwiększonego ryzyka rozwoju powikłań chorobowych. Podstawowy podział cukrzycy wyróżnia 2 typy tego schorzenia: cukrzycę typu 1 oraz cukrzycę typu 2. Różnią się one od siebie mechanizmem rozwoju oraz przyczynami, jednak przebieg kliniczny pełnoobrazowej choroby jest dość podobny. Pierwsze objawy cukrzycy obejmują: Wzmożone pragnienie (polidypsja),Zwiększone oddawanie moczu (poliuria),Wzrost apetytu,Utratę masy ciała,Nudności. W przypadku wystąpienia tego typu objawów należy jak najszybciej zgłosić się do lekarza w celu pomiaru stężenia glukozy we krwi oraz wykonania dodatkowych testów diagnostycznych w kierunku cukrzycy. Rozwój cukrzycy typu 1 warunkowany jest przez czynniki genetyczne, czyli wrodzone. Do pojawienia się pierwszych objawów chorobowych zazwyczaj dochodzi już w wieku dziecięcym. W przebiegu cukrzycy typu 1 uszkadzane są komórki trzustki odpowiedzialne za produkcję insuliny. Hormon ten warunkuje prawidłowe wykorzystywanie glukozy przez tkanki organizmu. Ze względu na uszkodzenia trzustki poziomy insuliny znacząco spadają, co prowadzi do rozwoju typowych objawów cukrzycy. Cukrzyca typu 2 nazywana jest także cukrzycą wieku dorosłego i stanowi ona ok. 90% wszystkich przypadków cukrzycy. Jej rozwój poprzedza pojawienie się insulinooporności, czyli uodpornienie się komórek organizmu na działanie insuliny, co także prowadzi do wzrostu stężeń glukozy we krwi. Za przyczyny rozwoju cukrzycy typu 2 w głównej mierze uznaje się obecnie czynniki środowiskowe, choć czynniki genetyczne mogą odgrywać rolę w jej patogenezie. Szczególnie narażone na rozwój cukrzycy typu 2 są osoby wykazujące czynniki ryzyka takie jak: Otyłość,Nadwaga,Siedzący tryb życia,Brak lub też niewielka ilość aktywności fizycznej,Nieodpowiednia dieta,Narażenie na przewlekły stres. W celu rozpoznania cukrzycy typu 2 przeprowadza się badania z krwi, które mają na celu uwidocznienie zaburzeń w obrębie metabolizmu węglowodanowego. Podstawowym testem diagnostycznym, nakierunkowanym na wykrycie insulinooporności lub cukrzycy jest pomiar stężeń glukozy we krwi żylnej na czczo. W przypadku uzyskania nieprawidłowych , zbyt wysokich wyników lekarz może skierować osobę badaną na OGTT, czyli doustny test obciążenia glukozą, nazywany także „krzywą cukrową”. Badanie to pozwala uwidocznić zmiany stężenia glukozy w czasie, dzięki czemu jest niezwykle przydatnym narzędziem wykorzystywanym do rozpoznawania zaburzeń metabolicznych związanych z cukrzycą. Znaczenie diety w cukrzycy typu 2 Leczenie cukrzycy typu 2 zależne jest od stopnia zaawansowania choroby oraz dodatkowych uwarunkowań zdrowotnych pacjenta. W wielu przypadkach może być konieczne przyjmowanie leków w formie tabletek lub zastrzyków podskórnych. Niezależnie od dobranej przez lekarza metody cel tego leczenia jest taki sam – utrzymywanie prawidłowych stężeń cukru (glukozy) we krwi pacjenta. Dieta w przebiegu leczenia cukrzycy typu 2 odgrywa niezwykle istotną rolę. Wdrożenie właściwych nawyków żywieniowych oraz korekta popełnianych dotychczas błędów może znacząco poprawić stan zdrowia pacjenta oraz bezpośrednio wpływać na lepsze kontrolowanie glikemii. Dzięki temu znacząco zmniejsza się ryzyko rozwoju powikłań cukrzycy, które mogą stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia, a nawet życia. Poza stosowaniem właściwej diety w przebiegu cukrzycy należy także zwiększyć stopień aktywności fizycznej oraz unikać spożywania alkoholu. Co jeść przy cukrzycy typu 2? Optymalnie, dieta w przebiegu cukrzycy typu 2 powinna zostać ułożona z pomocą lekarza diabetologa lub też wyspecjalizowanego dietetyka. Najważniejszym elementem jadłospisu cukrzycowego jest dbanie o właściwą kaloryczność spożywanych posiłków, szczególnie jeśli u danej osoby współwystępuje otyłość lub nadwaga. Warto pamiętać o zasadzie jedzenia mniejszych porcji, częściej w ciągu dnia. Dzięki temu można uniknąć napadowego głodu oraz spożywania nadmiernych ilości kalorii. Należy pamiętać, aby w diecie cukrzycowej zawierać jak najwięcej produktów nieprzetworzonych, takich jak np. makaron z mąki razowej, gruboziarniste kasze lub ryż niełuskany. Warto unikać spożywania cukrów prostych na rzecz węglowodanów złożonych. Oznacza to, że należy unikać spożywania czekolady, cukierków, wyrobów cukierniczych, soków owocowych oraz innego rodzaju słodkich przekąsek. Osobom z cukrzycą typu 2 zaleca się spożywanie pokarmów bogatych w błonnik, takich jak m.in. warzywa, rośliny strączkowe (soczewica, fasola) oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Dieta cukrzycowa powinna ograniczać także ilość spożywanych tłuszczów, które mogą przyczyniać się do wzrostu stężeń tzw. „złego cholesterolu”. Z tego powodu należy unikać spożywania tłuszczów nasyconych (obecnych np. w maśle, smalcu oleju palmowym), na rzecz tłuszczów nienasyconych. Jako źródło białka powinno wybierać się ryby oraz drób zamiast tłustych gatunków mięs, takich jak np. karkówka lub boczek. W celu uzyskania precyzyjnych zaleceń diagnostycznych najlepiej konsultować się z lekarzem prowadzącym danego pacjenta. Dobra dieta cukrzycowa powinna zostać dobrana indywidualnie, aby jak najlepiej spełniać potrzeby danej osoby oraz w sposób właściwy uzupełniać dobrane leczenie farmakologiczne. Źródła: https://www.su.krakow.pl/repozytorium-plikow/strefa-pacjenta/zalecenia-po-hospitalizacji/80-dp-05b-dieta-w-cukrzycy-typu-2-z-przykladowym-jadlospisem-dla-diety-1600-kcal/file https://www.nhs.uk/conditions/type-2-diabetes/food-and-keeping-active/ https://www.diabetes.org.uk/guide-to-diabetes/enjoy-food/eating-with-diabetes/i-have-type-2-diabetes
Powiązane badania

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów oraz metabolizmu węglowodanów  w chorobach wątroby, trzustki, w akromegalii, w nadczynności kory nadnerczy i w trakcie leczenia steroidami.

Glukoza w moczu
Glukoza w moczu. Oznaczenie cukru w moczu wykonywane jest  zazwyczaj w ramach ogólnego badania moczu. Wskazaniami do badania jest diagnostyka cukrzycy i nieprawidłowości funkcjonowania nerek.

OGTT w ciąży (75g, 3 pkt: 0, 1, 2h)
OGTT w ciąży (75 g, 3 pkt: 0, 1, 2 h). Doustny test obciążenia glukozą, OGTT,  wykonywany w ramach modelu opieki nad ciężarną zgodnie z zaleceniami PTG i PTD.