23 czerwca 2022 - Przeczytasz w 6 min

Wskaźnik HOMA_IR, krzywa insulinowa, czyli jakie badania wykonać przy insulinooporności

W insulinooporności komórki organizmu są mniej wrażliwe na działanie insuliny mimo prawidłowego lub zwiększonego stężenia hormonu we krwi. Taki stan może zakłócać równowagę przemian węglowodanów. Insulinooporności często towarzyszą inne zaburzenia, takie jak: otyłość, nadciśnienie tętnicze czy dyslipidemia, które są składowymi zespołu metabolicznego. Choć insulinooporność nie jest definiowana jako choroba, może prowadzić do groźnych dla zdrowia powikłań. Dowiedz się, jakie badania należy wykonać, gdy podejrzewasz insulinooporność.

insulinooporność badania

Jak wygląda metabolizm cukrów w organizmie?

Glukoza jest cukrem prostym i należy do najważniejszych składników odżywczych. Przede wszystkim stanowi główne źródło energii dla komórek.Dodatkowoprodukty przemian glukozy biorą udział w tworzeniu złożonych związków, np. białek, tłuszczów i węglowodanów. Pełnią zatem funkcję budulcową i regulacyjną.

Cukry są dostarczane do organizmu wraz z posiłkami. Część z nich powstaje także w komórkach wątroby na drodze glukoneogenezy. Indywidualne zapotrzebowanie na węglowodany może się znacznie różnić w zależności od osoby, ponieważ wpływają na nie m.in.: wiek, aktywność fizyczna i stan zdrowia. Glukoza jest gromadzona w wątrobie i w mięśniach w postaci glikogenu, skąd jest uwalniana, kiedy zachodzi taka potrzeba.

Jak działa insulina?

Prawidłowe stężenie glukozy we krwi jest wynikiem właściwego działania wielu hormonów. W języku potocznym często termin glukoza we krwi zastępowany jest przez wyrażenie „cukier we krwi” .Kluczową rolę w metabolizmie cukru odgrywa jednak insulina. Wytwarzanie hormonu zachodzi w komórkach beta trzustki, gdy zwiększa się stężenie glukozy we krwi. Aktywność insuliny zależy m.in. od stanu wysp trzustkowych oraz wrażliwości komórek, na które insulina działa.

Cukry przyjęte wraz z posiłkiem są rozkładane głównie w jelicie cienkim przez enzymy trawienne. W ten sposób powstają cukry proste, które wchłaniają się z przewodu pokarmowego do krwi. Wówczas dochodzi do przejściowego podwyższenia glikemii, czyli poziomu glukozy w surowicy. W warunkach prawidłowych komórki beta trzustki zaczynają wytwarzać insulinę. Pobudza ona wchłanianie glukozy do komórek i jej dalsze przemiany we właściwych narządach, przede wszystkim w wątrobie, mięśniach i tkance tłuszczowej. Insulina zwiększa syntezę glikogenu i hamuje jego rozkład. Ogranicza także tworzenie nowych cząsteczek glukozy w procesie glukoneogenezy. W ten sposób insulina kontroluje, a dokładniej – obniża, poziom cukru we krwi.

Inne funkcje insuliny

Insulina odgrywa wiele istotnych ról w metabolizmie węglowodanów, białek i tłuszczów, czyli lipidów, w organizmie. Zwiększa gromadzenie substancji odżywczych i hamuje ich wykorzystywanie. Poza metabolizmem węglowodanów insulina reguluje także:

  • gospodarkę lipidową, ponieważ nasila wchłanianie glukozy do komórek tłuszczowych, pobudza syntezę tłuszczów i ogranicza ich rozkład;
  • przemiany białek, a dokładniej pobudza wychwyt aminokwasów i proces tworzenia białka.

Czym jest insulinooporność?

W warunkach fizjologicznych stężenie insuliny, przy którym osiąga ona połowę swojej siły działania, może być uważane za miarę wrażliwości komórek na hormon. Wiąże się ona ze specjalnymi receptorami na błonie komórkowej i uruchamia ciąg reakcji, które prowadzą do ostatecznego efektu metabolicznego.

Insulinooporność jest stanem zmniejszonego działania insuliny na tkanki docelowe, przede wszystkim na komórki tłuszczowe, mięśnie i wątrobę. Stężenie hormonu w surowicy krwi może wówczas utrzymywać się na prawidłowym poziomie lub wzrastać, co prowadzi do hiperinsulinizmu.

Jakie mogą być przyczyny insulinooporności?

Insulinooporność jest formą przystosowania się komórek organizmu do nieprawidłowej przemiany materii. Częściowo zależy ona od czynników genetycznych, ale duży wpływ mają także warunki środowiska i styl życia. Do chorób, które zwiększają ryzyko rozwoju oporności na insulinę, należą m.in.:

  • nadwaga i otyłość – prowadzą one do przewlekłego obciążenia tkanek przez zbyt dużą ilość zapasów energetycznych, a przede wszystkim tłuszczu. Przeładowanie komórek uruchamia mechanizmy, które ograniczają dalszy napływ glukozy i kwasów tłuszczowych. W ten sposób rozwija się „oporność”;
  • nadciśnienie tętnicze;
  • zaburzenia endokrynologiczne – podwyższone stężenie we krwi hormonów, które mają przeciwstawne działanie wobec insuliny, może nasilać insulinooporność. Do takich związków należą m.in.: kortyzol, glukagon, hormon wzrostu i hormony tarczycy. Podwyższony poziom hormonów powinien zawsze budzić czujność, ponieważ może świadczyć o poważnych zaburzeniach endokrynologicznych, w tym o nadczynności i niedoczynności tarczycy lub przytarczyc, zespole Cushinga, niedoczynności lub guzie przysadki mózgowej.

Jak powstaje insulinooporność?

Insulina reguluje działanie komórek efektorowych za pomocą receptorów, które znajdują się na ich błonie komórkowej. Zaburzenie czynności tego hormonu może dotyczyć zarówno samej jego cząsteczki, jak i procesu przekazania informacji. Z tego powodu oporność na insulinę rozwija się na drodze jednego z trzech mechanizmów:

  • mechanizm przedreceptorowy zwykle wiąże się z nieprawidłową budową hormonu lub obecnością przeciwciał, które blokują jego działanie;
  • mechanizm receptorowy wynika z uszkodzenia lub zakłócenia czynności receptora insulinowego;
  • mechanizm poreceptorowy dotyczy transportu glukozy z krwi do wnętrza komórki, który zachodzi niewłaściwie, mimo że hormon i receptor działają prawidłowo.

Jakie badania warto wykonać przy podejrzeniu insulinooporności?

Insulinooporność można potwierdzić za pomocą metod bezpośrednich i pośrednich.

Najlepszym sposobem, czyli tzw. złotym standardem, w diagnostyce zaburzeń wrażliwości komórek na insulinę jest hiperinsulinemiczna euglikemiczna klamra metaboliczna. Należy ona do metod bezpośrednich, jednak pozostaje badaniem kosztownym, pracochłonnym i wymaga pobytu pacjenta w szpitalu.

W codziennej praktyce, aby potwierdzić insulinooporność, stosuje się zwykle metody pośrednie. W tym celu można wykorzystać m.in.:

  • badanie poziomu insuliny na czczo w surowicy krwi – wynik powinien mieścić się w przedziale 18–102 pmol/l (3–17 mIU/l) [1] – należy brać pod uwagę, że dane podawane przez różne laboratoria mogą się różnić
  • iloraz stężenia insuliny do glukozy we krwi na czczo – wynik powyżej 0,3 sugeruje zmniejszoną wrażliwość na insulinę [2];
  • badanie wskaźnika insulinooporności HOMA-IR (homeostatic model assessment), który uwzględnia stosunek poziomu insuliny do stężenia glukozy we krwi na czczo [1];
  • wskaźnik QUICKI.

W diagnostyce insulinooporności specjaliści zlecają również próby czynnościowe, np. pomiar średniego stężenia glukozy i insuliny w doustnym teście tolerancji glukozy (OGTT).

Jakie mogą być powikłania insulinooporności?

Insulinooporność może prowadzić do zaburzeń metabolizmu składników odżywczych. Z tego powodu staje się czynnikiem ryzyka rozwoju np.:

  • cukrzycy typu II;
  • niektórych nowotworów, m.in. raka piersi, endometrium i trzustki;
  • nadciśnienia tętniczego i choroby niedokrwiennej serca;
  • zespołu policystycznych jajników.

Jak wygląda postępowanie w insulinooporności?

Leczenie insulinooporności opiera się na postępowaniu niefarmakologicznym, czyli edukacji chorego i modyfikacji jego stylu życia. Taka terapia pozwala ograniczyć czynniki ryzyka rozwoju zaburzenia oraz łagodzi przebieg współistniejących chorób. Postępowanie lecznicze ma na celu m.in.:

  • redukcję masy ciała u osób z nadwagą lub otyłością;
  • poprawę parametrów lipidowych,
  • obniżenie nadciśnienia tętniczego,
  • w efekcie polepszenie wrażliwości na insulinę.

Dieta stanowi istotną część terapii zaburzeń metabolicznych. Jeżeli istnieje taka możliwość, warto skorzystać z konsultacji u dietetyka. Badania wykazały, że duże korzyści zdrowotne u osób z insulinoopornością przynoszą dieta śródziemnomorska i dieta pomocna w leczeniu i zapobieganiu nadciśnieniu tętniczemu, DASH (ang. Dietary Approaches to Stop Hypertension).

Warto wprowadzić do życia codziennego nawyki żywieniowe, które nie tylko usprawnią gospodarkę węglowodanową, ale także poprawią ogólny stan organizmu i jego wydolność, np.:

  • wybieranie produktów o niskim indeksie glikemicznym oraz odpowiednie komponowanie posiłków;
  • wprowadzenie do diety pokarmów, które zawierają kwasy tłuszczowe omega-3 i błonnik poprawiając wrażliwość na insulinę i usprawniając obniżanie poziomu glukozy we krwi;
  • unikanie, a najlepiej wyeliminowanie, z diety fruktozy pochodzącej z soków i napojów;
  • włączenie do jadłospisu oleju rzepakowego i oliwy z oliwek, ponieważ zawierają one duże ilości jednonienasyconych kwasów tłuszczowych i pomagają zwiększać stężenie we krwi „dobrego” cholesterolu HDL;
  • spożywanie małych posiłków, ale często (nawet co 3 godziny);
  • ograniczenie soli.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela

Bibliografia

  1. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s. 1449–1454.
  2. M. Szulińska i in., Wskaźnik insulinowrażliwości M i wskaźnik IRI/G w ocenie insulinooporności u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i otyłością, „Nadciśnienie Tętnicze” 2010, t. 14, nr 2, s. 142–150.
  3. L. Czupryniak i in., Insulinooporność w pytaniach i odpowiedziach. Insulinooporność jako pseudochoroba – powszechny problem w gabinecie diabetologa i endokrynologa, „Medycyna Praktyczna” 2022, nr 1, s. 88–100.
  4. D.R. Ferrier, Biochemia, tłum. D. Chlubek, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018, s. 353–359.
  5. E. Sutkowska, Jak prawidłowo rozpoznać insulinooporność – czy i jak leczyć?, „Medycyna po Dyplomie” 2017, nr 5.

Podobne artykuły

19 czerwca 2016

Cukrzyca – objawy i przyczyny. Jak rozpoznać cukrzycę

W ostatnich dekadach na świecie i w Polsce obserwuje się stały wzrost przypadków cukrzycy, choroby niezakaźnej, którą jednakże ONZ określa mianem epidemii XXI wieku i ze względu na zachorowalność stawia w jednym rzędzie z chorobami układu krążenia i chorobami nowotworowymi. Sprawdź jakie są pierwsze objawy cukrzycy i jak rozpoznać cukrzycę. Należy podkreślić, że cukrzyca i choroby krążenia o podłożu miażdżycowym pozostają w ścisłym związku, mając szereg wspólnych tzw. czynników ryzyka. W 2010 roku, według szacunków Międzynarodowej Federacji ds. Cukrzycy – IDF (ang. International Diabetes Federation) liczba chorych na cukrzycę na świcie wynosiła ok. 300 milionów, w roku 2013 blisko 382 miliony, w 2019 roku, aż 463 miliony i szacuje się, że w 2045 roku ilość dorosłych osób chorujących na cukrzycę wzrośnie do 700 milionów. Dane z Niebieskiej Księgi Cukrzycy Koalicji na Rzecz Walki z Cukrzycą, oparte na obliczeniach NFZ i badaniu NATPOL (Nadciśnienie Tętnicze w Polsce), wskazują, że w 2013 roku w Polsce z powodu rozpoznanej cukrzycy leczonych było ponad 2,3 miliona ludzi. W 2018 roku liczba zdiagnozowanych dorosłych chorych szacowana była na około 3 miliony. Według IDF, liczba zgonów z powodu cukrzycy i jej powikłań w Polsce w 2010 roku zbliżała się do 30 tysięcy, a liczba osób w stanie przedcukrzycowym dwukrotnie przekraczała liczę osób z cukrzycą rozpoznaną. Wg GUS liczba zgonów w wyniku cukrzycy, w przeliczeniu na 100 tys. ludności, wynosząca w 2010 roku 16,9 wzrosła w 2018 do 23,5, czyli o 39%. Zgodnie z raportem WHO (Światowej Organizacji Zdrowia) cukrzyca stanowi główną przyczynę ślepoty, niewydolności nerek, zawałów serca, udarów mózgu oraz amputacji kończyn dolnych. W 2016 roku cukrzyca była siódmą najczęściej występującą przyczyną zgonów na świecie (1,6 mln). W 2019 roku, według IDF, cukrzyca stanowiła przyczynę śmierci 4,2 miliona osób. Termin cukrzyca dotyczy chorób związanych z przemianą materii, charakteryzujących się przewlekłą hiperglikemią, czyli utrzymującym się nadmiernym stężeniem glukozy we krwi. Cukrzyca spowodowana jest brakiem lub nieprawidłowym działaniem insuliny, hormonu wydzielanego przez trzustkę, oddziałującego na większość komórek organizmu. Komórki wrażliwe na insulinę posiadają na powierzchni receptor dla insuliny. Receptor insulinowy jest z zasady obecny na komórkach mięśniowych, tkankach tłuszczowych i komórkach wątroby – hepatocytach. Związanie insuliny przez receptor uruchamia w komórce szereg reakcji pozwalających na wychwyt glukozy z krwi (tzw. insulinozależny), transport do wnętrza komórki i uruchomienie szeregu reakcji wpływających m.in. na syntezę białek, glikogenu, różnicowanie i podziały komórki itd. Tak więc insulina powoduje obniżenie stężenia glukozy w krwi, zwiększenie zapasu glikogenu w wątrobie i mięśniach oraz wzmożenie spalania glukozy. Tym samym insulina odpowiada w organizmie za procesy wzrostu i prawidłową dystrybucję związków przenoszących energię. Cukrzyca – przyczyny i podział Wyróżnia się kilka postaci cukrzycy (diabetes mellitus) różniących się przyczynami, tzw. etiopatogenezą. Cukrzyca typu 1 (cukrzyca młodocianych, IDDM (ang. insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest brakiem insuliny przy zachowanej wrażliwości tkanek na insulinę. Wynika ze zniszczenia przez procesy autoimmunizacyjne komórek wyspowych trzustki wytwarzających insulinę (autoimmunologiczna). Kliniczne objawy występują po zniszczeniu ok. 80% komórek. U ponad 90 % chorych stwierdza się autoprzeciwciała swoiste dla insuliny i/lub komórek wyspowych trzustki. Przeżycie chorego zależne jest od podawanej obcej insuliny. Do typu 1, poza cukrzycą autoimmunologiczną, zaliczana jest również cukrzyca idiopatyczna. Cukrzyca typu 1 ujawnia się u dzieci, młodzieży i osób poniżej 30 roku życia. Cukrzyca typu 2 (cukrzyca dorosłych, cukrzyca niezależna od insuliny, NIDDM (ang. non-insulin dependent diabetes mellitus) – spowodowana jest równoczesnym upośledzeniem wydzielania i funkcji insuliny. Dotyka na ogół dorosłych i poprzedzona jest utajonym stanem przedcukrzycowym, polegającym na insulinooporności, czyli obniżonej wrażliwości na insulinę komórek tłuszczowych i mięśniowych. Stan taki prowadzi do coraz dłuższej hiperglikemii i utrzymującego się podniesionego poziomu insuliny, mającego przywrócić prawidłowy poziom glukozy. Nadmierne zapotrzebowanie na insulinę w kolejnych fazach choroby przekracza zdolności wydzielnicze trzustki. Cukrzyca typu 2 to najczęstsza postać cukrzycy, stanowi około 80% przypadków. Uwarunkowania genetyczne mogą mieć wpływ na jej rozwój, ale główną rolę odgrywają czynniki środowiskowe. Hybrydywe postaci cukrzycy: wolno rozwijająca się cukrzyca autoimmunologiczna u dorosłych (poprzednio LADA (akronim od ang. latent autoimmune diabetes of adults), którą uznawano za cukrzycę typu 1 cukrzyca typu 2 z tendencją do występowania ketozy Cukrzyca o znanej etiologii: defekty genetyczne komórek β trzustki (np. cukrzyca MODY (akronim od ang. maturity onset diabetes of the young) , utrwalona cukrzyca noworodkowa, cukrzyca mitochondrialna), defekty genetyczne działania insuliny, choroby zewnątrzwydzielniczej części trzustki, endokrynopatie, cukrzyca wywołana przez leki lub inne substancje, zakażenia i inne. Cukrzyca niesklasyfikowana (czasowe określenie w przypadku braku jednoznacznego rozpoznania) Cukrzyca ciążowa lub cukrzyca w ciąży, czyli hiperglikemia po raz pierwszy zauważona podczas ciąży – wynika ze zmian hormonalnych związanych z okresem ciąży, lecz następnie może przekształcić się w pełną cukrzycę. Zdradliwość cukrzycy i stanu przedcukrzycowego polega na braku charakterystycznych objawów (przede wszystkim w cukrzycy typu 2). Choroba może zostać rozpoznana przypadkowo (np. w badaniach przesiewowych) już po kilku latach trwania, w momencie, gdy już poczynione przez hiperglikemię uszkodzenia oczu, serca, naczyń krwionośnych, nerwów i mózgu czy nerek są nieodwracalne. Cukrzyca sprzyja rozwojowi miażdżycy, będącej przyczyną choroby niedokrwiennej serca, ostrego zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu i choroby naczyń kończyn dolnych. Wspólnym czynnikiem ryzyka cukrzycy i miażdżycy jest otyłość, a zwłaszcza otyłość brzuszna. Przewlekłe powikłania sercowo – naczyniowe są główną przyczyną zgonów. Czynniki ryzyka cukrzycy Wiek powyżej 45 lat Predyspozycje genetyczne (przypadki cukrzycy w rodzinie) Mała aktywność fizyczna Zbyt obfite odżywianie i dieta bogata w tłuszcze nasycone Alkohol, palenie tytoniu, stres Otyłość, zwłaszcza brzuszna (wisceralna) Nadciśnienie tętnicze (≥130/80 mmHg) Wysokie stężenia cholesterolu (LDL, VLDL) i trójglicerydów Nieprawidłowa glikemia na czczo lub nieprawidłowa tolerancja glukozy Zaburzenia hormonalne (testosteronu, kortyzolu) W przypadku cukrzycy ciężarnych masa urodzeniowa dziecka >4 kg. Cukrzyca – objawy stałe uczucie pragnienia częste oddawanie moczu (wielomocz) utrata masy ciała ogólne osłabienie zwiększony apetyt, napady „wilczego” głodu senność stany zapalne genitaliów (pęknięcia, nadżerki w częściach zewnętrznych), swędzenie zmiany skórne (zakażenia skóry, owrzodzenia – stopa cukrzycowa, tzw. gruba skóra, rogowacenie, rumieniec cukrzycowy) skłonność do zakażeń układu moczowego cechy odwodnienia. Cukrzyca typu 1 – objawy często pojawiają się gwałtownie. Cukrzyca typu 2 – objawy pojawiają się znacznie rzadziej niż  w przypadku cukrzycy typu 1, a ponad 50% przypadków przebiega bezobjawowo. Diagnostyka laboratoryjna zaburzeń gospodarki węglowodanowej: cukrzycy, stanu przedcukrzycowego oraz czynników ryzyka cukrzycy osoby powyżej 45 lat powinny wykonywać badania podstawowe w kierunku cukrzycy co 3 lata, osoby z grupy ryzyka bez względu na wiek – co roku. Testy przesiewowe w krwi (nazewnictwo zgodne z ofertą Diagnostyki) Glukoza na czczo (oznaczenie w próbce pobranej 8-14 godzin po ostatnim posiłku), najpowszechniej stosowany test, który pozwala na rozróżnienie stężenia prawidłowego, nieprawidłowego lub cukrzycy. Test obciążenia glukozą, OGTT (ang. oral glucose tolerance test, doustny test tolerancji glukozy) wykazuje tolerancję glukozy prawidłową, nieprawidłową lub cukrzycę. OGTT  wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, u pacjenta wypoczętego, po 3 dniach przestrzegania zwykłej diety o normalnej zawartości węglowodanów. Cukrzyca – badania i testy stosowane w szczegółowej diagnostyce i monitorowaniu leczenia: Pomiar HbA1c – hemoglobiny glikowanej: HbA1c stanowi retrospektywny wskaźnik glikemii – stężenie HbA1c odzwierciedla stężenie glukozy w okresie poprzedzających 3 miesięcy; stężenie HbA1c określa również ryzyko rozwoju przewlekłych powikłań cukrzycy. Pomiar fruktozaminy: rzadko oznaczane, ma zastosowanie podobne do oznaczenia HbA1c, wykonywany w przypadku problemów z oznaczeniem HbA1c u ciężarnych chorych na cukrzycę, u chorych z niestabilnym przebiegiem cukrzycy, Oznaczanie autoprzeciwciał przeciwwyspowych, które służy do potwierdzenia autoimmunologicznej etiologii cukrzycy: Oznaczanie przeciwciał anty-GAD: autoprzeciwciał przeciw dekarboksylazie kwasu glutaminowego. Oznaczanie przeciwciał anty-IA2: autoprzeciwciał swoistych w stosunku do fosfatazy tyrozynowej, wykrywanych w późnej fazie okresu przedklinicznego cukrzycy typu 1 i LADA. Oznaczanie przeciwciał przeciwko różnym antygenom cytoplazmatycznym komórek β- coraz rzadziej oznaczane. Oznaczanie przeciwciał przeciwko insulinie endogennej (IAA) Oznaczanie przeciwciał przeciwcynkowych Pomiar insuliny: ocena wytwarzania insuliny. Musi być interpretowany łącznie z poziomem glukozy we krwi. Zlecany dla oceny ryzyka miażdżycy, chorób niedokrwiennych serca i nadciśnienia. Pomiar peptydu C: stężenie peptydu C odzwierciedla ilość wytwarzanej w organizmie insuliny, jest przydatny w diagnozowaniu i leczeniu chorych z nieprawidłowym poziomem insuliny i cukrzycą typu LADA. Jest zmniejszone lub nieoznaczane w cukrzycy typu 1, a zwiększone w początkowej fazie cukrzycy typu 2. Stężenie ciał ketonowych w moczu: przydatne w wykrywaniu cukrzycy i monitorowaniu leczenia (zwłaszcza cukrzycy typu 1). Mikroalbuminuria: pomiar w moczu śladowych ilości albuminy, stanowiących pierwszy sygnał uszkodzenia nerek w przebiegu cukrzycy. Profil lipidowy (lipidogram): u chorych na cukrzycę służy do monitorowania leczenia; jest pomocny w ocenie ryzyka wystąpienia powikłań w postaci zawału serca, udaru mózgu i miażdżycy. Nieprawidłowy lipidogram należy do czynników ryzyka cukrzycy. Test z glukagonem służący do oceny rezerwy wydzielniczej komórek β trzustki, rzadko stosowany w praktyce.

07 listopada 2022

Cukrzyca ciążowa – objawy. Jak ją rozpoznać?

Wytyczne Polskich Towarzystw: Ginekologicznego i Diabetologicznego jasno mówią, że pomiar stężenia glukozy na czczo powinien być zlecony każdej ciężarnej już na pierwszej wizycie u ginekologa. Badanie przeprowadza się razem z szeregiem innych, więc łatwo umyka uwadze. Jeśli jego wyniki są w normie i nie występują czynniki ryzyka hiperglikemii w ciąży (takie jak nadciśnienie tętnicze, otyłość, urodzenie dziecka o wadze powyżej 4kg czy zgony wewnątrzmaciczne w wywiadzie), to kolejny krok diagnostyki zaburzeń metabolizmu węglowodanów przypada dopiero na 24-28 tydzień ciąży. I budzi wiele emocji. Mowa o teście OGTT (z ang. Oral Glucose Tolerance Test), znanym również jako test obciążenia glukozą lub krzywa glukozowa. Krążą legendy o obrzydliwie słodkiej mazi do wypicia, nieuchronnych wymiotach i konieczności powtarzania badania. W rzeczywistości wypicie roztworu glukozy, zawierającego wystandaryzowaną ilość tego cukru (75g) w wystandaryzowanej ilości wody (250-300ml) może nie jest doznaniem smakowym, ale większości Pań nie przysparza większych kłopotów. Prawdą jest natomiast, że na badanie należy przyjść na czczo (po minimum 8 godzinach od spożycia ostatniego posiłku i wypicia płynu innego niż woda) i zarezerwować około dwóch godzin na błogie nic-nie-robienie. Trzeba mieć świadomość, że takie postępowanie pozwala na uzyskanie maksymalnie wiarygodnego wyniku badania! Wracając do samego testu OGTT – w skrócie polega on na sprawdzeniu, czy organizm przyszłej matki dobrze radzi sobie z metabolizmem węglowodanów. Krew na pomiar stężenia glukozy pobierana jest z żyły trzykrotnie – przed podaniem roztworu glukozy, a następnie godzinę oraz dwie godziny później. Poziom glukozy w „punkcie zero” powinien być niski, po 60 minutach wzrosnąć, by znów spaść po 120 minutach. O zaburzeniach metabolizmu węglowodanów świadczą podniesione poziomy glukozy w podanych punktach czasowych. W zależności od wielkości odstępstw od przyjętych norm, WHO we wciąż aktualnych zaleceniach z 2013r. wyróżnia cukrzycę w ciąży oraz cukrzycę ciężarnych. Cukrzyca w ciąży Cukrzycę w ciąży rozpoznaje się, gdy kobieta ciężarna spełnia ogólne kryteria rozpoznania cukrzycy. Kryteria rozpoznania cukrzycy w ciąży to: Poziom glukozy na czczo > 7,0 mmol/l (126 mg/dl) stwierdzony dwukrotnie LUB Poziom glukozy 2 godziny po podaniu 75 g glukozy (test OGTT) ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) LUB Przygodny poziom glukozy ≥ 11,1 mmol/l (200 mg/dl) i towarzyszące objawy hiperglikemii. Cukrzyca ciążowa Kryteria rozpoznania cukrzycy ciążowej są ostrzejsze, do jej rozpoznania wystarcza (na podstawie OGTT z użyciem 75 g glukozy): Poziom glukozy na czczo 5,1-6,9 mmol/l (92-125 mg/dl) LUB Poziom glukozy 1 godzinę po podaniu 75 g glukozy  ≥ 10 mmol/l (180 mg/dl) LUB Poziom glukozy 2 godziny po podaniu 75 g glukozy 8,5-11 mmol/l (153-199 mg/dl). Cukrzyca ciążowa – objawy Objawy cukrzycy ciążowej najczęściej są nieobecne, a zaburzenia gospodarki węglowodanowej zostają rozpoznane dzięki przesiewowym badaniom diagnostycznym. Dlatego tak ważne jest oznaczenie poziomu glikemii na czczo zaraz na początku ciąży, a w razie prawidłowego wyniku, wykonanie testu OGTT w 24.- 28. tyg. ciąży. Cukrzyca ciążowa – postępowanie Właściwe rozpoznanie zaburzeń metabolizmu węglowodanów w ciąży pozwala na rozpoczęcie leczenia i uniknięcie powikłań u matki i dziecka. Leczenie rozpoczyna się zwykle od diety cukrzycowej i samodzielnego monitorowania glikemii przez pacjentki. Jeśli leczenie dietetyczne nie przyniesie oczekiwanych skutków lub wraz z rozwojem  ciąży, stanie się niewystarczające, wówczas wprowadza się insulinoterapię.  Cukrzyca ciążowa zwykle ustępuje po porodzie, ale jej przebycie jest czynnikiem ryzyka rozwoju jawnej cukrzycy w przyszłości. Cukrzyca a ciąża Należy podkreślić, że cukrzyca u kobiet w ciąży może wiązać się z licznymi powikłaniami, zarówno u matki jak i u płodu. Należą do nich m.in. wielowodzie, nadciśnienie tętnicze, porody przedwczesne, makrosomia płodu, obumarcia wewnątrzmaciczne, urazy okołoporodowe i liczne powikłania okresu noworodkowego. Dlatego rozpoznanie cukrzycy i prawidłowe leczenie jest tak istotną kwestią. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym.

07 listopada 2022

Badania na cukrzycę – jak rozpoznać chorobę?

Cukrzyca jest chorobą cywilizacyjną. Zapada na nią coraz więcej osób, przy czym stale obniża się wiek zachorowania. Nieleczona prowadzi do ciężkich powikłań i znacznie skraca czas życia. Warunkiem skutecznego leczenia jest wczesne rozpoznanie, najlepiej jeszcze zanim wystąpią pierwsze objawy. Jakie badania na cukrzycę pozwalają szybko wychwycić nieprawidłowości? Co należy wiedzieć o cukrzycy? Objawy cukrzycy są zróżnicowane, a zależą od jej typu i dynamiki rozwoju choroby. W cukrzycy typu 2 często pozostają niezauważone. Zaniepokojenie powinny wzbudzić m.in.: wielomocz, wzmożone pragnienie i cechy odwodnienia;utrata masy ciała (czasami mimo wzrostu apetytu);osłabienie, senność;skłonności do infekcji układu moczowego lub ropnych zakażeń skóry. W uproszczeniu wyróżnia się dwa typy cukrzycy (choć naprawdę istnieje ich więcej): typu 1, występująca w 10% przypadków i dotycząca głównie dzieci i młodzieży, spowodowana uszkodzeniem komórek β trzustki odpowiedzialnych za wytwarzanie insuliny, prowadzącym do bezwzględnego braku insulinytypu 2, ujawniająca się w wieku dorosłym, towarzysząca otyłości, wynikająca z predyspozycji genetycznych. Spowodowana jest insulinoopornością tkanek i względnym niedoborem insuliny. Te dwa typy cukrzycy mają różny przebieg i leczy się je w inny sposób, ale wspólnym mianownikiem są zaburzenia poziomu glukozy (glikemii) oraz insuliny we krwi. Dzięki temu możliwe jest wczesne rozpoznanie problemu przy pomocy bardzo prostych badań wykonywanych przez każdą pracownię analityczną. Badania na cukrzycę Diagnostyka cukrzycy powinna zostać przeprowadzona w każdym przypadku pojawienia się wskazujących na nią objawów. Niemniej jednak warto pamiętać, że badania przesiewowe zaleca się wykonywać co rok w grupach zwiększonego ryzyka wystąpienia cukrzycy typu 2 (czyli, np. u osób z nadwagą lub otyłością, nadciśnieniem tętniczym czy po przebytej cukrzycy ciążowej) oraz co 3 lata u wszystkich osób w wieku ≥ 45 lat. Poziom glukozy – najprostsze badanie, zwykle rutynowo wykonywane przy okazji badań wstępnych i okresowych, a także badań kierowców. Polega na oznaczeniu poziomu glukozy we krwi żylnej pobranej na czczo, tzn. 8-14 godzin po ostatnim posiłku. Wynik pomiaru powinien zmieścić się w przedziale 70- 99 mg/dl (3,9 – 5,5 mmol/l). Doustny test tolerancji glukozy, czyli Test obciążenia glukozą (OGTT) – Więcej informacji o stanie zdrowia można uzyskać, łącząc oznaczenie poziomu glukozy z doustnym testem tolerancji glukozy. Badanie to wykonywane jest w przypadku przekroczonego stężenia glukozy we krwi na czczo. Czasem spotyka się określenia: „test obciążenia glukozą” albo „krzywa cukrowa”. To badanie jest również proste i można wykonać je w każdym laboratorium. Badanie wykonuje się 8-14 godzin po ostatnim posiłku, po 3 dniach spożywania swojej przeciętnej diety. Zaczyna się od pobrania krwi w celu oznaczenia poziomu glukozy na czczo, a zaraz potem badany przyjmuje 75 g glukozy rozpuszczonej w około 300 ml wody. Po upływie dwóch godzin po raz drugi pobiera się krew na oznaczenie glikemii. Prawidłowy poziom glukozy po upływie 120 minut wynosi < 140 mg/dl (<7,8 mmol/l). Żeby badanie miało wartość diagnostyczną, badany musi zastosować się do kilku zasad: w okresie kilku dni przed badaniem należy odżywiać się normalnie; znaczne ograniczenie spożycia węglowodanów może fałszować wynik;nie należy przeprowadzać badania w czasie choroby: infekcji, gorączki, stanów zapalnych;roztwór glukozy trzeba wypić w czasie nie dłuższym niż 5 minut;w okresie pomiędzy kolejnymi pobraniami krwi, nie wolno opuszczać poczekalni, niczego jeść, pić ani palić papierosów. Należy do minimum ograniczyć aktywność fizyczną, spędzając ten czas w pozycji siedzącej. Hemoglobina glikowana (HbA1c) – do postawienia diagnozy cukrzycy można wykorzystać również wynik pomiaru hemoglobiny glikowanej – HbA1c. Cukrzycę rozpoznaje się wówczas, gdy wartość jest równa lub przekracza 6,5% (48mmol/mol). Parametr ten nadaje się również do monitorowania przebiegu choroby, ponieważ stężenie HbA1c odzwierciedla średnią glikemię w ciągu ostatnich 3 miesięcy.  Cukrzyca − badania dodatkowe Do podstawowych badań należą przede wszystkim: poziom glikemii na czczo oraz doustny test tolerancji glukozy. W niektórych przypadkach lekarz może zlecić dodatkowe, nieco bardziej zaawansowane badania na cukrzycę, do których przykładowo należą także: Stężenie peptydu C we krwi – to badanie jest wykonywane po rozpoznaniu cukrzycy, jeśli pojawiają się wątpliwości co do jej typu. Polega na ocenie rezerw wydzielniczych trzustki, czyli zdolności komórek ß trzustki do produkcji insuliny. Zlecane jest już po zdiagnozowaniu cukrzycy. Oznaczenie stężenia autoprzeciwciał – Badanie zlecane po rozpoznaniu cukrzycy typu I. Ma ono na celu potwierdzenie procesu autoimmunizacyjnego. Polega na oznaczeniu poziomu pięciu znanych autoprzeciwciał: przeciwko dekarboksylazie kwasu glutaminowego, przeciwko fosfatazom tyrozyny, przeciwko antygenom cytoplazmatycznym komórek β, przeciwko insulinie endogennej oraz przeciwciała przeciwcynkowe, Poziom insuliny we krwi i ocena wrażliwości na insulinę metodą HOMA-IR – badanie poziomu insuliny można wykonać na tej samej próbce krwi, w której oznaczano poziom glukozy. Wskaźnik insulinooporności wylicza się na podstawie odpowiedniego wzoru.  Badania na cukrzycę − cena Podstawowe badanie w kierunku cukrzycy, czyli oznaczenie poziomu glukozy we krwi, można wykonać także z własnej inicjatywy przy okazji innych badań zleconych przez lekarza. Wynik pojedynczego oznaczenia nie przesądza o diagnozie, ale może być sygnałem, że potrzebna jest wizyta u lekarza specjalisty i dalsze badania, a zapewne również zmiana diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Koszt oznaczenia poziomu glukozy w surowicy krwi oscyluje zazwyczaj w granicach 10-15 zł.
Powiązane badania

Glukoza
Glukoza. Oznaczenie stężenia glukozy we krwi służy do oceny metabolizmu węglowodanów. Jest podstawowym badaniem w rozpoznawaniu i monitorowaniu  leczenia cukrzycy. Wykorzystywane w identyfikacji zaburzeń tolerancji węglowodanów oraz metabolizmu węglowodanów  w chorobach wątroby, trzustki, w akromegalii, w nadczynności kory nadnerczy i w trakcie leczenia steroidami.

Insulina po obciązeniu (50 g glukozy 0,1,2)
Insulina po obciążeniu (50 g glukozy 0,1,2).  Wyznaczenie krzywej insulinowej po obciążeniu 50 g glukozy, w oparciu o pomiary stężenia insuliny w czasach 0, 1 i 2 godz. po podaniu glukozy, przydatne w oznaczeniu insulinooporności.

Glukagon
Glukagon. Oznaczenie glukagonu w osoczu. Badanie przydatne w zaburzeniach gospodarki glukozą, diagnostyce cukrzycy typu 2, diagnostyce nowotworów przewodu pokarmowego i nadnerczy.