Czyrak ucha – jak go rozpoznać?

Czyraki należą do najczęściej występujących zmian zapalnych przydatków skóry, rozwijają się w wyniku ostrego, bakteryjnego zapalenia mieszków włosowych i otaczających tkanek wywołanego najczęściej przez kolonizujące jamę nosowo-gardłową i skórę bakterie z gatunku Staphylococcus aureus. Proces chorobowy rozpoczyna się zwykle od niewielkiego nacieku zapalnego, który z czasem ulega martwicy i przekształca się w bolesny guzek z martwiczym czopem. Objawami najczęściej towarzyszącymi rozwojowi czyraków w uchu zewnętrznym są silny ból ucha, który nasila podczas nacisku, obrzęk i zaczerwienienie przewodu słuchowego i uczucie zatkanego ucha, któremu towarzyszyć może pogorszenie słuchu. W tym artykule dowiesz się czym jakie są przyczyny rozwoju czyraków w uchu oraz jakie objawy towarzyszą rozwojowi tych zmian. 

Czyrak w uchu 

Czyraki mogą rozwijać się na owłosionej powierzchni skóry, na której występują mieszki włosowe i gruczoły łojowe. Chociaż zmiany te najczęściej powstają w miejscach narażonych na tarcie, pot i wilgoć, czyraki mogą rozwijać się także w obrębie mieszków włosowych oraz towarzyszących im gruczołów łojowych i woskowinowych w części chrzęstnej przewodu słuchowego zewnętrznego. Ze względu na specyficzną budowę anatomiczną przewodu słuchowego zewnętrznego i obecność licznych gruczołów potowych, łojowych i mieszków włosowych, rozwój czyraka poza silnymi dolegliwościami bólowymi, może wiązać się z rozszerzeniem procesu zapalnego na sąsiednie tkanki. Główną przyczyną rozwoju czyraków w przewodzie słuchowym zewnętrznym są infekcje bakteryjne gronkowcem złocistym, a wśród czynników predysponujących do zakażenia wymienić można:

• mikrourazy skóry, 
• nadmierną wilgotność przewodu słuchowego, 
• choroby ogólnoustrojowe, takie jak cukrzyca czy zaburzenia odporności.

Czyraki w uchu – przyczyny

Czyraki w uchu rozwijają się najczęściej w wyniku bakteryjnego zakażenia mieszków włosowych w obrębie części chrzęstnej przewodu słuchowego zewnętrznego. Mikroorganizmem, który odpowiada za rozwój czyraków jest gronkowiec złocisty (Staphylococcus aureus), który to kolonizuje skórę. Do zakażenia dochodzi w wyniku uszkodzenia naskórka, a do mikrourazów dochodzi najczęściej podczas mechanicznego oczyszczania uszu patyczkami kosmetycznymi, drapania przewodu słuchowego lub używania słuchawek dousznych i aparatów słuchowych. Istotnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi czyraków jest również nadmierna wilgotność przewodu słuchowego, prowadząca do maceracji naskórka, a co z tym związane osłabienia naturalnej bariery ochronnej. 

Zarówno czynniki związane z mikrośrodowiskiem przewodu słuchowego, jak np. zaburzenia składu wydzielony gruczołów woskowinowych i zmiana pH skóry, jak i niektóre choroby przewlekłe takie jak: cukrzyca, atopowe zapalenie skóry oraz zaburzenia odporności zwiększają podatność na infekcje i bezpośrednio z tym związane ryzyko rozwoju czyraków w obrębie przewodu słuchowego zewnętrznego.

Czyrak ucha – objawy

Najczęściej występującym objawem towarzyszącym rozwojowi czyraków w przewodzie słuchowym są:

• silne, miejscowe dolegliwości bólowe, 
• które nasilają się podczas żucia, poruszania małżowiną uszną i mają zazwyczaj pulsujący charakter. 
• W wielu przypadkach nasilenie dolegliwości bólowych jest nieproporcjonalnie duże w stosunku do wielkości zmiany zapalnej. 
• Rozwijająca się zmiana widoczna jest jako bolesny guzek lub zaczerwienienie i obrzęk ściany przewodu słuchowego. 
• Wraz z progresją stanu zapalnego i zwiększeniem rozmiarów zmiany, wystąpić może pogorszenie słuchu oraz uczucie zatkania ucha. 
• W przypadku samoistnego pęknięcia czyraka dochodzi do wycieku ropnej wydzieliny. 

Objawy ogólne, takie jak gorączka czy złe samopoczucie, pojawiają się rzadziej i mogą wskazywać rozwój zakażenia poza przewód słuchowy zewnętrzny. Szczególnie narażeni na ciężki przebieg infekcji i wystąpienie powikłań są pacjenci chorujący na cukrzycę i zaburzenia odporności.

Czyrak ucha – leczenie

Metoda leczenia czyraków w uchu zewnętrznym zależy od stopnia nasilenia stanu zapalnego oraz ewentualnej obecności objawów ogólnych. W większości przypadków postępowanie terapeutyczne obejmuje leczenie zachowawcze polegające na utrzymaniu suchości przewodu słuchowego, bezwzględnym unikaniu manipulacji i samodzielnego nakłuwania zmian oraz stosowaniu miejscowych preparatów przeciwbakteryjnych i przeciwzapalnych. 

W leczeniu najczęściej wykorzystuje się aplikowane miejscowo antybiotyki aktywne wobec Staphylococcus aureus, niekiedy w połączeniu z glikokortykosteroidami, które pozwalają zmniejszyć obrzęk i dolegliwości bólowe. Jednocześnie, istotne znacznie ma zachowanie odpowiedniej higieny przewodu słuchowego, gdyż obrzęk i zalegająca wydzielina mogą ograniczać skuteczność leków stosowanych miejscowego.

W przypadku dużych, bolesnych zmian ropnych konieczne może okazać się chirurgiczne nacięcie i drenaż czyraka wykonywane przez lekarza otorynolaryngologa; należy bezwzględnie powstrzymać się od samodzielnego nakłuwania guzków. W przypadku pacjentów, u których rozwinął się masywny stan zapalny połączony z gorączką lekarz może zdecydować o zastosowaniu antybiotykoterapii ogólnej i leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych.

Równie istotne jak zastosowanie odpowiedniego leczenia jest wyeliminowanie czynników sprzyjających nawrotom, w szczególności nadmiernej wilgotności i występowaniu mechanicznych mikrourazów przewodu słuchowego. 

Czyrak w historii medycyny

Opisy czyraków można odnaleźć już w medycynie starożytnej, a zgodnie z opracowaną przez Hipokratesa teorią humoralną, uważano, że powstają one w wyniku próby wydalenia przez organizm nadmiaru „zepsutej” żółtej żółci lub krwi, która ulegała procesom rozkładu i gnicia w tkankach podskórnych. Postulaty hipokratejskiej teorii rozwoju chorób upadły dzięki rozwojowi nauki i medycyny; dzięki badaniom Ludwika Pasteura i Roberta Kocha wskazano, że rozwój czyraków jest wynikiem infekcji, a nie „zepsucia płynów ustrojowych”.

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza