Dieta przy raku wątroby – jakie produkty warto jeść?

Wątroba odpowiada za trawienie, magazynowanie energii i przemiany składników odżywczych, dlatego jej choroby, w tym nowotwory, zaburzają te procesy niemal na każdym etapie. To sprawia, że organizm staje się bardziej podatny na wyniszczenie i wymaga szczególnej troski o sposób żywienia. Odpowiednio dobrana dieta pomaga utrzymać siły, zmniejszyć utraty masy i poprawić tolerancję leczenia. Jak komponować posiłki, aby wspierały organizm przy raku wątroby?

Podstawowe zasady diety przy raku wątroby

Celem żywienia w trakcie nowotworu jest wspieranie organizmu w walce z chorobą. Dieta musi zapewnić wystarczające ilości energii i białka, by nie dopuścić do sarkopenii, czyli utraty masy mięśniowej. Wiąże się ona ze słabszą odpowiedzią na leczenie onkologiczne, większym ryzykiem powikłań pooperacyjnych i toksyczności chemioterapii, a także gorszym rokowaniem dla pacjenta.

Wątroba pełni centralną funkcję w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów i białek. Nowotwory (którym często towarzyszy również marskość) powodują upośledzenie jej pracy, co drastycznie zwiększa zapotrzebowanie energetyczne organizmu. Dlatego w chorobie rośnie rekomendowana podaż kalorii, która wynosi wtedy ok. 30-45 kcal na kilogram masy ciała na dobę.

Ponadto ważna jest wielkość i częstotliwość posiłków. Zaleca się przyjmowanie 5-7 małych porcji dziennie – w ten sposób zmniejszamy obciążenie układu pokarmowego i unikamy objawów, które mogłyby ograniczyć spożycie posiłków, np. wczesnego uczucia sytości, nudności czy jadłowstrętu.

Choroby wątroby powodują zaburzenia magazynowania energii, co skutkuje szybszym nocnym katabolizmem, czyli rozpadem białek mięśniowych w celu pozyskania glukozy. Dlatego pacjentom zaleca się spożycie przekąski, najlepiej bogatej w białko i węglowodany złożone, tuż przed snem. W ten sposób możemy skrócić okres nocnego postu, a tym samym chronić masę mięśniową przed zanikiem.

Produkty zalecane w diecie pacjentów z rakiem wątroby

Wybór odpowiednich produktów ma na celu nie tylko dostarczenie energii, ale także działanie przeciwzapalne i ochronne dla wątroby.

Białko – podstawowy budulec mięśni

Zapotrzebowanie na białko u pacjentów onkologicznych jest wyższe niż u osób zdrowych i wynosi ok. 1,2–1,5 g na kg masy ciała na dobę. Dostarczanie go w zalecanych ilościach pomaga utrzymać prawidłową masę mięśniową, a tym samym poprawić rokowania.

A czy nadmiar białka może prowadzić do encefalopatii wątrobowej? Niektórzy pacjenci błędnie ograniczają ten makroskładnik w obawie przed uszkodzeniem wątroby, jednak niesłusznie. Konieczność diety niskobiałkowej dotyczy tylko wybranych przypadków, głównie ciężkiej encefalopatii, natomiast większość chorych może bez obaw spożywać białko w zalecanych ilościach. Jego niedobór znacznie bardziej obciąża organizm niż standardowa podaż, ponieważ prowadzi do utraty masy mięśniowej.

Ponadto warto zwrócić uwagę na obecność w diecie produktów bogatych w aminokwasy rozgałęzione (tzw. BCAA), czyli leucynę, izoleucynę i walinę. Badania wykazały, że nie tylko chronią one przed katabolizmem (rozpadem mięśni), ale mogą też hamować namnażanie się komórek raka wątroby. Są one obecne w większości białek zwierzęcych oraz niektórych roślinnych. Zalecane źródła białka w diecie osób chorych na raka wątroby to:

• chude mięso, np. kurczak, indyk,
• ryby,
• rośliny strączkowe,
• nabiał.

Inne ważne składniki żywieniowe

Organizm powinien czerpać energię przede wszystkim z węglowodanów złożonych – ich spożycie w odpowiednich ilościach zapobiega wykorzystywaniu białek mięśniowych jako paliwa dla procesów toczących się w komórkach. Najlepszym źródłem węglowodanów są pełnoziarniste produkty zbożowe (makarony, kasze, pieczywo, płatki owsiane), ponieważ dostarczają przy tym duże ilości błonnika pokarmowego. To kolejny ważny składnik, który może zmniejszać ryzyko rozwoju raka wątroby.

Ponadto w diecie osób chorych na raka wątroby nie może zabraknąć zdrowych tłuszczów, ponieważ ich wysoka kaloryczność pomaga pokryć zwiększone zapotrzebowanie na energię. Warto wybierać przede wszystkim tłuszcze nienasycone, obecne w produktach roślinnych, np. oliwie z oliwek, orzechach, awokado.

Bardzo ważne są również tłuszcze pochodzące z ryb, ponieważ to bogate źródło kwasów omega-3, które mają udokumentowane działanie przeciwzapalne i przeciwnowotworowe. Związki te hamują produkcję substancji prozapalnych, mogą też ograniczać namnażanie oraz inicjować śmierć komórek rakowych.

Kolejnym ważnym elementem jadłospisu są warzywa i owoce. Dostarczają one wiele substancji o korzystnym wpływie na zdrowie, w tym flawonoidy o właściwościach przeciwutleniających. Aby zwiększyć tolerancję pokarmową i umożliwić spożycie odpowiedniej ilości kalorii, zaleca się ich podawanie w formie gotowanej, pieczonej lub jako przeciery.

Interesujące dane wskazują na potencjalny ochronny wpływ spożycia kawy na wątrobę. Jej spożycie (zarówno kofeinowej, jak i bezkofeinowej), może zmniejszać ryzyko rozwoju nowotworów. Jednak te właściwości wymagają dalszych badań i są istotne raczej z punktu profilaktyki niż leczenia raka wątroby.

Jakich produktów unikać przy nowotworze wątroby?

W diecie pacjenta z rakiem wątroby bezwzględnie należy unikać produktów, które nasilają stany zapalne lub dodatkowo obciążają wątrobę:

• czerwone i przetworzone mięso – zawierają żelazo hemowe, które przyczynia się do powstawania wolnych rodników tlenowych, a także potencjalne czynniki rakotwórcze powstające w wyniku obróbki cieplnej (np. aminy heterocykliczne),
• alkohol – działa toksycznie na komórki wątrobowe, jego nadmiar prowadzi do ich uszkodzenia. Jest też silnym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworu,
• sól kuchenna – jej ograniczenie jest kluczowe w przypadku towarzyszącej marskości wątroby i wodobrzusza (gromadzenia się płynu w jamie brzusznej), ponieważ nadmierna podaż sodu zatrzymuje wodę w organizmie,
• produkty wysokoprzetworzone – zawierają tłuszcze nasycone i cukier. Ich wysokie spożycie prowadzi do marskości i włóknienia wątroby oraz rozwoju insulinooporności i otyłości, które zwiększają ryzyko rozwoju nowotworu.

Suplementacja wspomagająca leczenie nowotworów wątroby

Odpowiednio dobrane składniki mogą przeciwdziałać wyniszczeniu organizmu i poprawiać stan odżywienia. Jakich substancji warto szukać w suplementach diety?

• Aminokwasy rozgałęzione (BCAA) – uważa się je za „złoty standard” we wsparciu dietetycznym pacjentów z chorobami wątroby. Badania wskazują, że suplementacja BCAA może chronić masę mięśniową, zwiększać poziom albumin, a nawet potencjalnie zmniejszać ryzyko nawrotów po leczeniu chirurgicznym. 
• Kwasy Omega-3 – suplementacja może być zalecana zwłaszcza w przypadku niewystarczającego spożycia tłustych ryb morskich. Kwasy te są pomocne w walce ze stanem zapalnym i procesem utraty wagi.
• Witamina D – jej niedobory są częste zarówno u osób zdrowych, jak i onkologicznych. W badaniach zaobserwowano lepsze rokowania dla pacjentów z wyższym poziomem 25(OH)D (metabolitu witaminy D) we krwi.

Nie zaleca się natomiast samodzielnego stosowania dużych dawek witamin, np. A, E czy B3, a także preparatów ziołowych. Wątroba uczestniczy w ich metabolizmie, więc w nadmiarze mogą działać na nią toksycznie, zwłaszcza w przypadku osłabienia chorobą. Co więcej, wysokie dawki przeciwutleniaczy mogą zmniejszać skuteczność niektórych leków wykorzystywanych w chemioterapii. Wdrożenie jakichkolwiek preparatów powinno być zawsze skonsultowane z lekarzem prowadzącym – to podstawowa zasada suplementacji u pacjentów onkologicznych.

Mgr Aleksandra Drążkieiwcz