Berberyna – właściwości, działanie i przeciwwskazania

Przez całe wieki berberyna była wykorzystywana przede wszystkim do leczenia infekcji układu pokarmowego. Dziś wiemy, że działanie tej substancji jest znacznie szersze – wpływa na wiele procesów metabolicznych zachodzących w organizmie, a obiecujące wyniki prowadzonych nad nią badań otwierają wiele możliwości jej wykorzystania. Czy berberyna rzeczywiście może wspierać kontrolę poziomu cukru, odchudzanie i zdrowie serca?

Berberyna – co to jest?

Berberyna to naturalny związek roślinny należący do grupy alkaloidów izochinolinowych. Występuje w korzeniach, korze, łodygach, a także kwiatach i owocach wielu roślin wykorzystywanych od wieków w medycynie tradycyjnej Chin, Indii oraz krajów Bliskiego Wschodu. Do najważniejszych źródeł berberyny należą:

• berberys zwyczajny (łac. Berberis vulgaris),
• cynowód chiński (łac. Coptis chinensis),
• gorzknik kanadyjski (łac. Hydrastis canadensis),
• mahonia pospolita (łac. Mahonia aquifolium).

Fizycznie substancja ta ma postać intensywnie żółtego proszku o charakterystycznym, bardzo gorzkim smaku. Ponieważ słabo wchłania się z przewodu pokarmowego, w suplementach najczęściej stosowane są jej sole, np. chlorowodorek lub siarczan, które poprawiają biodostępność preparatu.

Działanie berberyny. Jak wpływa na organizm?

Mechanizm działania berberyny jest niezwykle złożony – wpływa ona na poziomie komórkowym na wiele procesów zachodzących w organizmie. Najważniejsze poznane dotychczas efekty obejmują:

• aktywację kinazy białkowej aktywowanej przez AMP (AMPK) – to enzym nazywany często „metabolicznym przełącznikiem”, ponieważ pobudza w organizmie procesy kataboliczne (np. spalanie kwasów tłuszczowych czy wychwyt glukozy) oraz hamuje anaboliczne (np. syntezę cholesterolu i kwasów tłuszczowych),
• zmniejszenie produkcji glukozy w wątrobie,
• poprawę kontroli poziomu cukru we krwi poprzez wpływ na jego transport do komórek oraz zwiększenie ich wrażliwości na insulinę,
• regulację funkcjonowania tkanki tłuszczowej,
• korzystny wpływ na mikrobiotę jelitową, w tym wspieranie wzrostu pożytecznych bakterii (np. Bifidobacterium) przy jednoczesnym ograniczaniu drobnoustrojów chorobotwórczych,
• działanie przeciwutleniające, czyli zmniejszanie stresu oksydacyjnego poprzez neutralizację wolnych rodników,
• hamowanie produkcji związków prozapalnych (np. TNF-α, IL-6).

Berberyna – właściwości i możliwe zastosowania

Berberyna jest jedną z najbardziej obiecujących substancji pochodzenia naturalnego stosowanych we wspomaganiu leczenia zaburzeń metabolicznych. Najważniejszy wydaje się jej wpływ na gospodarkę węglowodanową, który może pomóc w kontroli cukrzycy typu 2. Berberyna obniża we krwi stężenie glukozy oraz hemoglobiny glikowanej (HbA1c), która odzwierciedla średnie wartości glikemii z ostatnich 3 miesięcy. Dodatkowo zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę, dlatego może wspierać kontrolę insulinooporności.

Berberyna korzystnie wpływa również na profil lipidowy. Przyczynia się do obniżenia stężenia cholesterolu całkowitego, frakcji LDL oraz triglicerydów, a jednocześnie może zwiększać poziom „dobrego” cholesterolu HDL. Naukowcy badają także jej potencjalne działanie przeciwnowotworowe. Wykazano, że berberyna może hamować namnażanie komórek nowotworowych, m.in. raka piersi, wątroby czy jelita grubego oraz pobudzać ich programowaną śmierć. Wyniki te są jednak wstępne i wymagają potwierdzenia w kolejnych badaniach klinicznych.

Inne potencjalne kierunki działania berberyny obejmują:

• profilaktykę miażdżycy poprzez ochronę śródbłonka naczyń krwionośnych oraz działanie przeciwzapalne,
• poprawę parametrów czynności wątroby i zmniejszenie stopnia jej stłuszczenia,
• regulację hormonalną u kobiet z zespołem policystycznych jajników (PCOS), w tym poprawę owulacji i obniżenie stężenia androgenów,
• wspomaganie redukcji masy ciała poprzez wpływ na termogenezę oraz gospodarkę lipidową i węglowodanową.

Czy warto stosować berberynę na odchudzanie?

Berberyna może wspierać proces redukcji masy ciała, zwłaszcza u osób z zaburzeniami metabolicznymi. Jej stosowanie przyczynia się nie tylko do obniżenia wskaźnika BMI, ale również zmniejszenia obwodu pasa i ilości tkanki tłuszczowej. Efekt ten wynika z kilku mechanizmów działania:

• aktywacji brązowej tkanki tłuszczowej (BAT), która zwiększa wydatkowanie energii poprzez nasilenie spalania kwasów tłuszczowych i produkcji ciepła,
• hamowania adipogenezy, czyli procesu powstawania i dojrzewania komórek tłuszczowych,
• wpływu na hormony regulujące uczucie głodu i sytości – berberyna może nasilać wydzielanie hormonu GLP-1, który zwiększa uczucie sytości po posiłku, oraz zmniejszać aktywność związków odpowiedzialnych za odczuwanie głodu.

Metformina a berberyna

Metformina jest lekiem pierwszego wyboru w leczeniu cukrzycy typu 2. Chociaż jej budowa chemiczna różni się od berberyny, obie substancje wykazują podobny kierunek działania – poprawiają wrażliwość tkanek na insulinę i pomagają obniżyć poziom glukozy we krwi. W niektórych badaniach ich skuteczność była na porównywalnym poziomie.

Nie oznacza to jednak, że berberyna może zastąpić leczenie farmakologiczne. Nadal brakuje wystarczających dowodów, by uwzględnić ją w oficjalnych wytycznych leczenia cukrzycy typu 2. Jednak stanowi ona wartościowe uzupełnienie leczenia zaburzeń metabolicznych.

Warto wspomnieć, że berberyna może poprawiać tolerancję jelitową na metforminę (której częstym działaniem niepożądanym są dolegliwości trawienne) oraz potencjalnie zmniejszać ryzyko kwasicy mleczanowej – rzadkiego, ale poważnego powikłania związanego z jej stosowaniem.

Jak długo stosować berberynę? Zalecane dawkowanie

Czas suplementacji berberyny zależy przede wszystkim od celu jej stosowania. W większości badań klinicznych związek ten podawano przez co najmniej 3 miesiące, ponieważ dopiero po takim czasie można ocenić pełny efekt jego działania na gospodarkę węglowodanową i lipidową. Najczęściej zalecane dawkowanie berberyny wynosi 250-500 mg dwa lub trzy razy dziennie. Preparat najlepiej przyjmować w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim, co może zmniejszyć ryzyko wystąpienia dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Potencjalne skutki uboczne berberyny

Berberyna jest uznawana za bezpieczną i dobrze tolerowaną przez organizm. Rzadko wywołuje działania niepożądane, a jeśli już wystąpią, mają zwykle łagodny charakter. Często ustępują po zmniejszeniu dawki lub przyjmowaniu preparatu razem z posiłkiem. Do najczęstszych skutków ubocznych berberyny należą:

• biegunki lub zaparcia,
• wzdęcia i dyskomfort w jamie brzusznej,
• nudności,
• bóle głowy.

Kto nie powinien stosować berberyny? Przeciwwskazania

Mimo korzystnego profilu bezpieczeństwa berberyna nie jest odpowiednia dla każdego. Jej stosowanie jest przeciwwskazane przede wszystkim w ciąży, a także wymaga szczególnej ostrożności u osób przyjmujących niektóre leki. Berberyna może znacząco wpływać na metabolizm wielu substancji, zmieniając ich skuteczność lub podnosząc ryzyko działań niepożądanych. Wchodzi ona w interakcje z:

• lekami przeciwkrzepliwymi (np. warfaryną) – może nasilać ich działanie i zwiększać ryzyko krwawień,
• cyklosporyną A – to lek immunosupresyjny stosowany np. po przeszczepach narządów. Berberyna może podnosić jego poziom we krwi, przez co rośnie ryzyko działań niepożądanych.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/inflammaging-jak-przewlekly-stan-zapalny-wplywa-na-starzenie-sie-organizmu/

Ponadto u pacjentów stosujących jednocześnie berberynę i metforminę lub inne leki na cukrzycę istnieje ryzyko nadmiernego obniżenia poziomu glukozy we krwi (hipoglikemii). Jej objawami mogą być m.in. drżenie rąk, silny głód, potliwość, zawroty głowy, kołatanie serca czy problemy z koncentracją. Dlatego osoby chorujące przewlekle nie powinny wprowadzać żadnych zmian w terapii na własną rękę. Wszystkie nowe preparaty (w tym suplementy diety) najlepiej skonsultować najpierw z lekarzem prowadzącym, ponieważ ich przyjmowanie może wpłynąć na działanie przyjmowanych stale leków.

Pytania i odpowiedzi

Berberyna – przed czy po posiłku?

Berberynę najlepiej przyjmować w trakcie lub tuż po posiłku. Może to zmniejszyć ryzyko działań niepożądanych (biegunek, wzdęć, nudności), a jednocześnie wspiera jej korzystny wpływ na poziom glukozy po jedzeniu.

Czy można łączyć berberynę z metforminą?

Tak, ale wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Połączenie berberyny z metforminą może przynosić lepsze efekty w leczeniu insulinooporności i kontroli glukozy we krwi niż sama metformina. Berberyna może również łagodzić niektóre dolegliwości jelitowe związane ze stosowaniem tego leku.

Z czym nie łączyć berberyny?

Berberyna może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, m.in. przeciwkrzepliwymi czy immunosupresyjnymi. Należy też zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu terapii przeciwcukrzycowej, by nie doprowadzić do hipoglikemii.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz