Nabłoniak łojowy – objawy, przyczyny, leczenie

Nabłoniak łojowy (łac. sebaceoma) to łagodny nowotwór skóry wywodzący się z gruczołów łojowych, a przez to zaliczany jest do grupy nowotworów przydatków skóry. Obecnie nabłoniak łojowy uznawany jest za odrębną, niezłośliwą zmianę w grupie nowotworów łojowych. W tym artykule dowiesz się jakie są przyczyny i objawy nabłoniaka łojowego oraz jakie są metody leczenia tych zmian.

Czym jest i jak objawia się nabłoniak łojowy?

Nabłoniak łojowy (łac. sebaceoma) jest rzadko występującym nowotworem skóry zaliczanym nowotworów o różnicowaniu łojowym. Pod względem histologicznym i klinicznym nabłoniak łojowy jest często postrzegany jako zmiana pośrednia pomiędzy łagodnym gruczolakiem łojowym, a agresywnym rakiem łojowym, jednak w odróżnieniu od raka łojowego, w przypadku nabłoniaka łojowego w obrazie mikroskopowym brak jest wyraźnych cech inwazyjności i znacznej atypii.

W obrazie klinicznym nabłoniak łojowy objawia się jako:

• wolno rosnący 
• i dobrze odgraniczony guzek lub grudka 
• o barwie żółtawej lub cielistej. 

Guzki rozwijają są w lokalizacjach, w których obecna jest duża liczba gruczołów łojowych:

• głównie na twarzy 
• i owłosionej skórze głowy. 

Zmiany te występują głównie u osób dorosłych i starszych, a ze względu na niespecyficzny obraz kliniczny, podstawą rozpoznania nabłoniaka łojowego jest badanie histopatologiczne.

Nabłoniak łojowy – przyczyny

Nabłoniak łojowy jest rzadko występującym nowotworem skóry, a jego etiologia nie została w pełni poznana. Obraz wyłaniający się z wyników dotychczasowych badań wskazuje, że podłoże rozwoju nabłoniaka łojowego jest najpewniej wieloczynnikowe i obejmuje zarówno:

• uwarunkowania genetyczne, 
• jak i czynniki środowiskowe wpływające na zaburzenia różnicowania komórek gruczołów łojowych 
• oraz nieprawidłowe mechanizmy naprawy DNA odpowiadające za stabilność genomu.

Najlepiej potwierdzonym w literaturze naukowej czynnikiem ryzyka rozwoju nabłoniaka łojowego jest zespół Muira–Torre’a, który jest wariantem zespołu Lyncha, czyli zespołu dziedzicznej predyspozycji do nowotworów. Na twarzy pacjentów, u których rozpoznano zespół Muira–Torre’a rozwija się wiele zmian skórnych takich jak cysty łojowe czy rogowiak kolczystokomórkowy. W patogenezie zespołu Muira–Torre’a istotną rolę odgrywają mutacje genów:

• MSH2, 
• MLH1 
• czy MSH6 kodujących białka odpowiedzialne za naprawę błędnie sparowanych zasad DNA. 

Mutacje w obrębie tych genów prowadzą do zaburzenia syntezy białek naprawczych, a co z tym związane do niestabilności mikrosatelitarnej, co bezpośrednio sprzyja dalszej akumulacji mutacji i rozwojowi nowotworów, w tym zmian łojowych skóry. Dlatego też występowanie nabłoniaka łojowego postrzegane bywa jako swoisty czynnik zwiększający ryzyko rozwoju zmian nowotworowych narządów wewnętrznych.

Wśród czynników związanych ze podwyższonym ryzykiem rozwoju nabłoniaka łojowego wymienia się także:

• wiek 
• oraz przewlekłą ekspozycję na promieniowanie ultrafioletowe, sprzyjającą uszkodzeniom materiału genetycznego, a przez to potencjalnie indukującą proces nowotworzenia. 
• W rozwoju nabłoniaka łojowego zaangażowane mogą być także czynniki immunologiczne.

📌 Sprawdź: Chłoniak skóry – objawy, rokowania, leczenie

Nabłoniak łojowy – leczenie 

Nabłoniak łojowy jest łagodnym nowotworem skóry, który najczęściej rozwija się w obrębie twarzy i owłosionej skóry głowy, a w kontekście klinicznym istotne jest jego różnicowanie od złośliwych zmian nowotworowych. W przypadku nabłoniaka łojowego, leczenie opiera się przede wszystkim na metodach chirurgicznych, choć dobór postępowania zależy od wielkości guza, jego lokalizacji oraz obrazu histopatologicznego.

Podstawową metodą terapii jest całkowite chirurgiczne usunięcie zmiany wraz z marginesem niezmienionej chorobowo tkanki. Analiza histopatologiczna zmiany poza aspektem terapeutycznym pozwala na potwierdzenie pierwotnego rozpoznania. Rokowania w większości przypadków są korzystne, a powtórny rozwój zmiany w miejscu pierwotnie usuniętego guzka występują sporadycznie. Niemniej jednak, w przypadkach zmian niejednoznacznych diagnostycznie lub podejrzanych o transformację w kierunku zmiany złośliwej niezbędne jest pogłębienie diagnostyki, w tym zastosowanie badań immunohistochemicznych. Dodatkowo, u pacjentów, u których rozwinęły się mnogie zmiany lub dane zebrane w wywiadzie wskazują na obciążenie rodzinne, wskazane jest przeprowadzenie pogłębionej diagnostyki genetycznej w kierunku mutacji w genach MSH2, MLH1 czy MSH6, co ma istotne znaczenie w rozpoznaniu zespołu Muira-Torre’a. 

Rzadziej wykorzystywanymi i wybieranymi zazwyczaj w przypadku relatywnie małych zmian metodami terapii nabłoniaka łojowego są laseroterapia i elektrokoagulacja, jednak największe znaczenie w doborze odpowiedniej dla pacjenta metod leczenia ma właściwa ocena histopatologiczna zmian.

Nabłoniak łojowy w historii medycyny

Jeszcze w połowie XX wieku nabłoniaka łojowego określano jako sebaceous epithelioma, traktując go jako odmianę raka podstawnokomórkowego skóry ze różnicowaniem łojowym. Wyniki badań przeprowadzonych w połowie lat 60-tych XX wieku przez amerykańskiego dermatologa – prof. Eugene’a A. Zackheim’a wskazywały na związek nabłoniaka łojowego z komórkami germinatywnymi (macierzystymi) gruczołów łojowych oraz możliwość transformacji w inne nowotwory złośliwe skóry. Przełomem w badaniach nad patogenezą nabłoniaka łojowego był rok 1984, kiedy to dwaj dermatolodzy związani New York University; A. Bernard Ackerman i J. L. Troy posłużyli się terminem sebaceoma dla opisu łagodnych nowotworów przydatków skóry z wyraźnie odrębnym od raka różnicowaniem łojowym. Jednocześnie podkreślono charakterystyczną budowę histologiczną tych zmian.

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza