Przerośnięte migdałki u dzieci – czym mogą być spowodowane? Objawy, diagnostyka i leczenie 

Przerost migdałków u dzieci to częsty problem laryngologiczny, który może wpływać na oddychanie, sen oraz ogólny rozwój dziecka. Choć w wielu przypadkach jest fizjologiczną reakcją układu odpornościowego, przewlekłe powiększenie migdałków może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych. Kluczowe znaczenie ma rozpoznanie objawów, właściwa diagnostyka oraz dobranie odpowiedniego leczenia. 

Czym są migdałki i jaka jest ich rola?

Migdałki stanowią część układu chłonnego i odpornościowego, zlokalizowaną w obrębie gardła. U dzieci pełnią szczególnie ważną funkcję ochronną, ponieważ uczestniczą w pierwszej linii obrony przed drobnoustrojami wnikającymi drogą oddechową i pokarmową. Najważniejsze z nich to migdałki podniebienne oraz migdałek gardłowy, potocznie nazywany trzecim migdałkiem. W okresie dzieciństwa tkanka chłonna naturalnie jest bardziej aktywna, co sprzyja jej fizjologicznemu powiększeniu.

Przerost migdałków – kiedy mówimy o problemie?

O przeroście migdałków mówimy wtedy, gdy ich wielkość zaczyna utrudniać prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Nie jest to jedynie kwestia anatomiczna, ale przede wszystkim funkcjonalna. Migdałki zamiast pełnić rolę ochronną, mogą same stawać się źródłem problemów zdrowotnych, szczególnie jeśli ich powiększenie utrzymuje się przewlekle i nawracają stany zapalne.

Jakie mogą być przyczyny przerostu migdałków u dzieci?

Najczęstszą przyczyną przerostu migdałków są nawracające infekcje górnych dróg oddechowych. Układ odpornościowy dziecka jest intensywnie stymulowany przez kontakt z wirusami i bakteriami, co prowadzi do rozrostu tkanki limfatycznej.

Do głównych czynników sprzyjających należą:

• częste infekcje wirusowe i bakteryjne gardła,
• przewlekłe zapalenie migdałków,
• alergie wziewne, które powodują długotrwały stan zapalny błon śluzowych,
• ekspozycja na dym tytoniowy,
• predyspozycje genetyczne i indywidualna reaktywność układu odpornościowego.

W niektórych przypadkach przerost ma charakter fizjologiczny i jest związany z intensywnym rozwojem układu immunologicznego w wieku dziecięcym, jednak może on przejść w stan patologiczny, jeśli dochodzi do przewlekłej stymulacji zapalnej.

Jakie są objawy przerośniętych migdałków u dzieci?

Objawy przerostu migdałków mogą być różnorodne i zależą od stopnia ich powiększenia. Często narastają stopniowo, przez co bywają długo niezauważone przez opiekunów.

Do najczęstszych objawów należą:

• chrapanie podczas snu,
• oddychanie przez usta,
• zaburzenia snu, w tym bezdechy nocne,
• częste infekcje gardła i nosa,
• nosowanie zamknięte i zmiana barwy głosu,
• trudności w połykaniu przy znacznie powiększonych migdałkach,
• przewlekły katar lub uczucie zatkanego nosa.

Szczególnie niepokojące są zaburzenia snu, ponieważ mogą prowadzić do niedotlenienia organizmu dziecka, co wpływa na jego rozwój fizyczny i psychiczny.

W jaki sposób diagnozuje się przerost migdałków u dzieci?

Kluczowe znaczenie ma dokładny wywiad, obejmujący informacje dotyczące:

• częstości infekcji górnych dróg oddechowych,
• ich przebiegu,
• oraz reakcji na leczenie.

Istotna jest również ocena jakości snu dziecka, w tym występowania:

• chrapania,
• bezdechów nocnych,
• niespokojnego snu,
• czy częstego wybudzania się.

Lekarz zwraca uwagę także na objawy związane z oddychaniem, takie jak:

• przewlekłe oddychanie przez usta,
• nosowanie zamknięte,
• czy uczucie niedrożności nosa.

Badanie fizykalne

Badanie fizykalne obejmuje dokładną ocenę jamy ustnej i gardła.

W trakcie oglądania lekarz ocenia:

• wielkość migdałków podniebiennych,
• ich symetrię,
• stopień zajęcia światła gardła,
• oraz ewentualne cechy przewlekłego stanu zapalnego, takie jak:
  • zaczerwienienie,
  • czy obecność czopów ropnych.

Ocena migdałka gardłowego, który znajduje się w nosogardle i nie jest bezpośrednio widoczny w klasycznym badaniu, odbywa się pośrednio na podstawie objawów klinicznych lub z wykorzystaniem specjalistycznych metod diagnostycznych.

Badania dodatkowe

W przypadku podejrzenia znacznego przerostu migdałka gardłowego stosuje się badania dodatkowe, które pozwalają na dokładną ocenę jego wielkości oraz wpływu na drożność dróg oddechowych.

Najczęściej wykonywana jest endoskopia nosogardła, czyli badanie z użyciem cienkiego fiberoskopu wprowadzanego przez nos, które umożliwia bezpośrednie zobrazowanie migdałka gardłowego i ocenę stopnia zwężenia przestrzeni oddechowej.

Alternatywnie lub uzupełniająco można wykonać badanie radiologiczne boczne czaszki, które pozwala ocenić relację migdałka do struktur anatomicznych nosogardła.

Diagnostyka rozszerzona

W sytuacjach bardziej złożonych, gdy objawy są nasilone lub niejednoznaczne, diagnostyka jest rozszerzana o ocenę słuchu, ponieważ przerost migdałka gardłowego może wpływać na wentylację ucha środkowego i prowadzić do nawracających wysiękowych zapaleń ucha.

Jak przebiega leczenie przerostu migdałków u dzieci?

Leczenie zależy od stopnia przerostu oraz nasilenia objawów. 

Leczenie zachowawcze 

Stosuje się je w łagodnych przypadkach. W zależności od podłoża problemu do metod zachowawczych należą:

• farmakoterapia przeciwzapalna i przeciwalergiczna,
• płukanie nosa i higiena górnych dróg oddechowych,
• leczenie antybiotykami w przypadku zakażeń bakteryjnych,
• ograniczenie ekspozycji na czynniki drażniące.

Jeżeli leczenie zachowawcze nie przynosi efektów, a przerost migdałków powoduje istotne zaburzenia oddychania, snu lub nawracające infekcje, rozważa się leczenie chirurgiczne.

Leczenie chirurgiczne

W przypadku znacznego przerostu migdałka gardłowego lub migdałków podniebiennych, który powoduje istotne zaburzenia oddychania, nawracające infekcje lub problemy ze snem, stosuje się leczenie chirurgiczne.

Do najczęściej wykonywanych procedur należą:

• adenotomia, czyli usunięcie przerośniętego migdałka gardłowego (tzw. trzeciego migdałka),
• oraz tonsillektomia, polegająca na całkowitym lub częściowym usunięciu migdałków podniebiennych.

Wybór metody zależy od:

• nasilenia objawów,
• wieku dziecka,
• oraz oceny klinicznej specjalisty laryngologa.

Cel zabiegów

Zabiegi te mają na celu przede wszystkim przywrócenie prawidłowej drożności dróg oddechowych, co pozwala na swobodny przepływ powietrza przez nos i gardło.

Dzięki temu zmniejsza się lub całkowicie ustępuje problem:

• oddychania przez usta,
• chrapania,
• oraz epizodów bezdechów nocnych.

Dodatkowo ograniczenie przewlekłego ogniska zapalnego w obrębie migdałków przyczynia się do zmniejszenia częstości infekcji górnych dróg oddechowych.

Efekty po zabiegu

Po przeprowadzonym zabiegu większość dzieci stopniowo odzyskuje prawidłowy komfort oddychania, a poprawa jakości snu jest często zauważalna już w pierwszych tygodniach po operacji.

Lepsza wentylacja organizmu przekłada się również na:

• ogólne samopoczucie,
• większą koncentrację w ciągu dnia,
• oraz poprawę apetytu i aktywności dziecka.

W dłuższej perspektywie leczenie operacyjne może także wspierać prawidłowy rozwój twarzoczaszki i zapobiegać powikłaniom wynikającym z przewlekłej niedrożności nosa.

Jakie mogą być powikłania nieleczonego przerostu migdałków?

Nieleczony przerost migdałków może prowadzić do szeregu powikłań. Długotrwałe oddychanie przez usta może powodować wady zgryzu, zaburzenia rozwoju twarzoczaszki oraz problemy z koncentracją wynikające z niedotlenienia. Częste infekcje mogą z kolei prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych i obniżenia jakości życia dziecka.

dr Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela