22 czerwca 2022 - Przeczytasz w 5 min

Jakie są przyczyny, objawy i sposoby leczenia nadczynności tarczycy u mężczyzn?

Nadczynność tarczycy jest stanem, gdy gruczoł wydziela większą ilość hormonów niż wynosi zapotrzebowanie organizmu. Takie zaburzenie przeważnie dotyczy kobiet, ale może występować także u mężczyzn. Objawy nadczynności tarczycy często wiążą się z obecnością wola i wynikają z nadmiaru hormonów i ich działania. Nieleczone zaburzenia pracy tego gruczołu mogą prowadzić do groźnego dla życia przełomu tarczycowego, dlatego wszystkie niepokojące dolegliwości powinny zostać skonsultowane z lekarzem endokrynologiem. Dowiedz się, jakie są objawy i sposoby leczenia nadczynności tarczycy u mężczyzn.

nadczynność tarczycy u mężczyzn

Jakie są funkcje tarczycy?

Tarczyca jest niedużym gruczołem położonym u podstawy szyi. Składa się z dwóch płatów, które łączy cieśń, czyli węzina. Miąższ narządu budują otoczone błoną podstawną pęcherzyki. Na błonie podstawanej leżą komórki nabłonkowe zwane komórkami pęchrzykowymi.  Pecherzyki   wypełnione są koloidem.

Tarczyca jest gruczołem. Do jej zadań należą produkcja, gromadzenie i uwalnianie hormonów. Trijodotyronina (T3) i tyroksyna (T4) regulują procesy metaboliczne, które zachodzą w różnych narządach. Decydują przede wszystkim o przemianach cukrów, tłuszczów i białek. Dodatkowo pobudzają wytwarzanie ciepła, dzięki czemu uczestniczą  w zachowaniu homeostazy, czyli równowagi organizmu.

Pomiędzy pęcherzykami znajdują się komórki C, które produkują kalcytoninę. Hormon ten ma za zadanie kontrolować gospodarkę wapnia w organizmie.

Jak wygląda regulacja hormonów tarczycy?

Trijodotyronina i tyroksyna kontrolują kluczowe procesy metaboliczne, dlatego ich poziom musi odpowiadać potrzebom organizmu. Komórki pęcherzykowe tarczycy wytwarzają hormony T3 i T4, które następnie przechodzą do koloidu w pęcherzyku i tam są magazynowane. Proces ten może zachodzić prawidłowo tylko, jeśli w organizmie znajduje się odpowiednia ilość jodu. Hormony tarczycy powstają bowiem w wyniku przyłączania tego pierwiastka do cząsteczki białka. Z tego powodu niedobór lub nadmiar jodu może poważnie zaburzać wytwarzanie trijodotyroniny i tyroksyny.

Produkcja hormonów tarczycowych przebiega pod kontrolą hormonu tyreotropowego, czyli TSH, który powstaje w przysadce mózgowej. Podwzgórze uwalnia z kolei tyreoliberynę (TRH), która pobudza wytwarzanie tyreotropiny. W ten sposób pośrednio wpływa na komórki tarczycy i wydzielane przez nie hormony. Narządy w tej osi pozostają w równowadze, ponieważ nawzajem kontrolują swoją pracę.

Jak działają hormony tarczycy?

Kiedy zwiększa się zapotrzebowanie na hormony tarczycowe w komórkach organizmu, gruczoł uwalnia do krwi przede wszystkim tyroksynę. Ma ona od 3 do 8 razy słabsze działanie niż T3, ale jej cząsteczka cechuje się większą stabilnością. Tyroksyna to postać przejściowa hormonu, która wiąże się z białkami transportowymi. Dzięki temu może dłużej krążyć we krwi i stanowi jego niezbędny zapas w organizmie.

Trijodotyronina (T3) jest natomiast aktywną formą hormonu. Wykazuje silne działanie i pobudza procesy metaboliczne w komórkach. Trijodotyronina powstaje po odłączeniu jodu od cząsteczki tyroksyny. Przekształcenie T4 do T3 zachodzi bezpośrednio w sąsiedztwie narządów, na które działa hormon.

Czym jest nadczynność tarczycy?

Nadczynność tarczycy, czyli hipertyreoza, to stan, gdy poziom wydzielanych hormonów tarczycowych przewyższa aktualne zapotrzebowanie organizmu. Zdecydowanie częściej pojawia się u kobiet, jednak może dotyczyć także mężczyzn.

Tyreotoksykoza oznacza natomiast stan, w którym  w organizmie znajduje się nadmiar hormonów tarczycy, produkowanych przez tarczycę (endogennych) lub dostarczonych z zewnątrz (egzogennych).  Obejmuje zatem przypadki jawnej nadczynności tarczycy – sytuacje, gdy T3 i T4 są wytwarzane poza gruczołem, np. przy wolu jajnikowym, i po przedawkowaniu leków na niedoczynność tarczycy. Nie każda nadczynność tarczycy spełnia kryteria tyreotoksykozy, a tyreotoksykoza nie zawsze wynika z nadmiernej aktywności tarczycy. Mimo to te dwa pojęcia często są stosowane wymiennie.

Jakie mogą być przyczyny występowania nadczynności tarczycy u mężczyzn?

W krajach, gdzie nie występują niedobory jodu, główną przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa. Mieszkańcy terenów, na których może brakować tego pierwiastka, są z kolei bardziej narażeni na występowanie hipertyreozy na podłożu wola guzkowego toksycznego.

Tarczyca może wydzielać nadmiar hormonów na skutek:

  • długotrwałego pobudzania receptora tyreotropiny (TSH) – np. przez autoprzeciwciała, jak w chorobie Gravesa-Basedowa, samoistnie, m.in. w przypadku wola guzkowego toksycznego i pojedynczego guzka autonomicznego lub przez duże ilości TSH uwalnianego przez gruczolaka przysadki;
  • uszkodzenia gruczołu – np. w przebiegu zapalenia i uwolnienia zmagazynowanych tam zapasów.

Jakie są objawy nadczynności tarczycy u mężczyzn?

Objawy jawnej nadczynności tarczycy wynikają z obecności wola lub nadmiaru hormonów i ich toksycznego działania. Postaci subklinicznej mogą nie towarzyszyć dolegliwości i wówczas nieprawidłowości są widoczne tylko w badaniach diagnostycznych.

Nadczynność tarczycy może przebiegać z obecnością pojedynczego guzka lub wola, czyli widocznego i wyczuwalnego powiększenia całego narządu. Gruczoł zaczyna wówczas uciskać sąsiednie organy, np. tchawicę. Z tego powodu nadczynności tarczycy mogą towarzyszyć trudności w oddychaniu i przełykaniu oraz kaszel.

Nadmiar hormonów tarczycowych pobudza procesy metaboliczne w organizmie i powoduje charakterystyczny zespół objawów. Należą do nich m.in.:

  • nerwowość, niepokój i lęk,
  • trudności w skupieniu uwagi,
  • bezsenność,
  • kołatanie serca,
  • duszność,
  • duża potliwość,
  • zaczerwienienie skóry,
  • wytrzeszcz gałek ocznych,
  • zmniejszenie masy ciała pomimo zwiększonego apetytu,
  • biegunka,
  • osłabienie siły mięśni.

Jak rozpoznać nadczynność tarczycy u mężczyzn?

Nadczynność tarczycy mogą sugerować charakterystyczne objawy kliniczne. Ostateczną diagnozę może postawić jednak wyłącznie lekarz po dokładnym zebraniu wywiadu medycznego, zapoznaniu się z historią choroby, zbadaniu pacjenta i przeanalizowaniu wyników badań dodatkowych.

Nadmiar hormonów tarczycy można ocenić w badaniach laboratoryjnych krwi. Lekarz najczęściej zleca wówczas określenie w osoczu poziomu:

  • tyreotropiny (TSH),
  • wolnej trijodotyroniny (fT3) i wolnej tyroksyny (fT4),
  • przeciwciał przeciwko receptorowi TSH, kiedy podejrzewa chorobę Gravesa-Basedowa.

Dodatkowe testy mogą także dostarczyć informacje o pracy innych narządów i pośrednio potwierdzić zaburzenia funkcji gruczołu, np. badanie morfologiczne krwi, lipidogram czy EKG. Dużą rolę pełnią także badania obrazowe tarczycy, m.in. USG lub scyntygrafia, które pozwalają na ocenę budowy i funkcji narządu.

Badanie stężenia tyreotropiny (TSH) we krwi

W przebiegu nadczynności tarczycy stężenie TSH we krwi może utrzymywać się poniżej normy (jeżeli zaburzenie dotyczy pracy tarczycy) lub być wysokie (np. przy gruczolaku przysadki mózgowej).

Przykładowy zakres  referencyjny dla TSH: 0,4–4,0 mIU/l [2], może różnić się od zakresów przyjmowanych przez inne laboratoria. Zakresy zależą od metody badania i grupy referencyjnej.

Badanie poziomu wolnych hormonów tarczycowych we krwi

Diagnostyka nadczynności tarczycy obejmuje także ocenę poziomu wolnej trijodotyroniny (fT3) i wolnej tyroksyny (fT4) we krwi. Stężenia hormonów tarczycowych w przebiegu hipertyreozy zwykle przekraczają normę (w postaci jawnej) lub pozostają prawidłowe (w postaci subklinicznej).

Przedziały referencyjne:

  • fT4: 10–25 pmol/l (8-20 ng/l),
  • fT3: 2,25–6 pmol/l (1,5-4 ng/l). Przyjęte zakresy zależą od metody badania i grupy referencyjnej.

Badanie stężenia przeciwciał przeciwko receptorowi TSH

Choroba Gravesa-Basedowa stanowi jedną z najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy. Należy do zaburzeń autoimmunologicznych. Za wystąpienie objawów są odpowiedzialne przeciwciała przeciwko receptorowi dla tyreotropiny (TSH), które po połączeniu ze swoim recepotrem na powierzchni tarczycy pobudzają komórki pęcherzykowe do produkcji hormonów.

Wartości referencyjne: <1IU/l (w niektórych metodach <2 IU/l) [2]

Jak wygląda leczenie nadczynności tarczycy u mężczyzn?

Pojawienie się objawów nadczynności tarczycy powinno skłonić pacjenta do zgłoszenia się na wizytę do lekarza endokrynologa. Nieleczona hipertyreoza może być stanem zagrażającym życiu, jeżeli dojdzie do tzw. „przełomu tarczycowego”.

Decyzję o włączeniu stosownego leczenia podejmuje lekarz. Zależy ona od stanu zdrowia pacjenta, jego możliwości oraz oczekiwań. Istnieje możliwość wprowadzenia leczenia:

  • farmakologicznego, czyli przyjmowania leków tyreostatycznych, które hamują produkcję hormonów tarczycowych;
  • jodem promieniotwórczym, które polega na kontrolowanym uszkodzeniu nadaktywnych komórek tarczycy po podaniu radioizotopu,
  • operacyjnego, gdy istnieje konieczność usunięcia części lub całego gruczołu, np. przy podejrzeniu nowotworu złośliwego.

Autor: Monika Nowakowska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. D.R. Ferrier, Biochemia, Edra Urban & Partner, Wrocław 2018, s. 469–470.
  2. P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s.1274–1309.
  3. V. Kumar i in., Robbins Patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 880–895.

Podobne artykuły

22 grudnia 2020

Tarczyca – objawy choroby nie muszą być oczywiste. Poznaj je!

Objawy chorób tarczycy mogą być bardzo zróżnicowane i dotyczyć wielu układów i narządów. Zarówno niedoczynność jak i nadczynność tarczycy, oddziałuje bowiem na ogólne samopoczucie, stan skóry, układ krążenia, układ pokarmowy, układ rozrodczy i inne. Jednym z objawów chorej tarczycy może być również (ale wcale nie musi) powiększona szyja. Jeśli zaobserwujesz u siebie zwiększenie obwodu szyi niezwiązane z przybraniem na wadze, koniecznie udaj się do swojego lekarza. Tarczyca – objawy choroby Szyja składa się z kilku istotnych struktur. Jedną z nich jest tarczyca, czyli gruczoł odpowiedzialny za wydzielanie hormonów, które wpływają na funkcjonowanie całego organizmu. Tarczyca leży w przednio-dolnej części szyi, do przodu od tchawicy. Zbudowana jest z dwóch bocznych płatów: prawego i lewego, oraz łączącej je cieśni (kształt tarczycy można porównać do motyla). Tarczyca o prawidłowej strukturze i wielkości zwykle nie uwypukla się na szyi, ale można ją zauważyć podczas połykania, gdy pociągana przez powięź, przemieszcza się ku górze. Powiększona tarczyca nazywana jest wolem. Może świadczyć o chorobie tarczycy związanej jedynie z zaburzeniem jej budowy (ale bez upośledzenia czynności) lub być jednym z objawów niedoczynności lub nadczynności gruczołu. W tym artykule znajdziesz podstawowe symptomy niedoczynności tarczycy, a pod tym linkiem dowiesz się, jak manifestuje się nadczynność tarczycy. Jeśli powiększona tarczyca, objawy z innych narządów lub układów wymienione w przytoczonych artykułach lub cokolwiek innego wzbudzi Twoje obawy, koniecznie udaj się do lekarza. Powiększona szyja – diagnostyka Będąc u lekarza, koniecznie poinformuj go o wszystkich niepokojących objawach. Zastanów się, czy w Twojej rodzinie występują już choroby tarczycy. Nie zapomnij wspomnieć o swoich chorobach współistniejących i lekach, które stale zażywasz. Podczas oceny tarczycy, lekarz najpierw przyjrzy się Twojej szyi. Następnie zbada ją palpacyjnie – od przodu lub stojąc za Tobą. Być może poprosi Cię o przełykanie śliny lub wody. Lekarz oceni wielkość, kształt i konsystencję gruczołu i poszuka ewentualnych guzków. Przyłożenie stetoskopu pozwoli mu wysłuchać szmer naczyniowy, typowy dla choroby Gravesa-Basedowa (czyli nadczynności tarczycy o etiologii autoimmunologicznej). Dla niektórych badanie palpacyjne tarczycy może być nieco dyskomfortowe, ale jeśli poczujesz ból, koniecznie o tym powiedz. Na podstawie swoich obserwacji, lekarz może zlecić Ci wykonanie odpowiednich badań laboratoryjnych (np. TSH, FT4, FT3, przeciwciała anty-TG, anty-TPO lub anty-TSH, morfologię czy lipidogram) i badań obrazowych (USG, scyntygrafię), które pomogą podjąć decyzję odnośnie dalszego postępowania. Wszystkie wymienione badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. Sprawdź e-pakiety tarczycowe Tarczyca – objawy. Kiedy szyja się powiększa? Przerost tarczycy nie wskazuje na jedną, konkretną jednostkę chorobową. W niedoczynności tarczycy, gruczoł może być prawidłowej objętości, może być mały lub powiększony. W nadczynności tarczycy, tarczyca częściej jest powiększona, ale może być też normalnych rozmiarów. Czasami powiększenie obwodu szyi jest wyraźne i może powodować nieprzyjemne uczucie ucisku, a nawet duszność. Wynika ona ze zmniejszenia światła tchawicy przez powiększony gruczoł tarczowy. Wole tarczycy może wynikać także z zaburzeń jej budowy (rozrost, zmiany zwyrodnieniowe i zwłóknieniowe), bez towarzyszących zaburzeń czynnościowych. O czym może świadczyć wole? Podsumowanie Powiększoną tarczycę nazywamy wolem (w USG >20 ml u kobiet i >25 ml u mężczyzn). Wole nietoksyczne to zwiększenie gruczołu tarczowego u osoby w stanie eutyreozy (czyli prawidłowej czynności tarczycy, potwierdzonej wynikami badań hormonalnych). Wole proste jest zwykle w miarę symetryczne i nie ma zaburzeń struktury. Wole guzkowe nietoksyczne charakteryzuje się obecnością ogniskowych zmian struktury (guzków) i przez wiele lat może nie zostać zauważone. Nie towarzyszą mu objawy z innych układów, bo tarczyca prawidłowo spełnia swoje funkcje. Powiększona szyja lub jej asymetria i nieregularna powierzchnia może być pierwszym zauważalnym symptomem. Czasami duże wole uciska sąsiadujące tkanki i prowadzi do duszności, kaszlu czy zaburzeń połykania. Wole guzkowe toksyczne, to choroba, w której guzkowy rozrost gruczołu prowadzi do nadczynności tarczycy, więc prócz powiększenia obwodu szyi i wystąpienia guzka (czego możesz nawet nie zauważyć), stopniowo pojawiają się także symptomy nadczynności. Pamiętaj, że wola guzkowe wymagają regularnych kontroli i, w razie potrzeby, przeprowadzenia biopsji zmian ogniskowych (guzków), aby wykluczyć obecność nowotworu. Niebolesne powiększenie tarczycy i wzmożona spoistość wraz z towarzyszącymi objawami niedoczynności mogą sygnalizować chorobę Hashimoto (najczęstsza forma niedoczynności tarczycy). Wole o gładkiej, rozlanej powierzchni ze szmerem naczyniowym i objawami nadczynności tarczycy, jest manifestacją choroby Gravesa-Basedowa. Bolesne powiększenie i obrzęk gruczołu tarczowego z promieniowaniem bólu do uszu, żuchwy, klatki piersiowej i gorączką wskazuje na podostre zapalenie tarczycy czyli chorobę do Quervaina. W przebiegu choroby, może pojawić się zarówno nadczynność jak i niedoczynność tarczycy, ale zmiany cofają się samoistnie i nie powodują trwałych uszkodzeń. Bolesny obrzęk tarczycy może także wynikać z ostrego, bakteryjnego zapalenia, ale występuje ono rzadko. Tarczyca – objawy wola Powiększona szyja może być jedynym zauważalnym objawem. Jeśli wole jest duże i masywne, jego ucisk na sąsiadujące narządy i tkanki skutkuje czasem uczuciem gniecenia i duszności. Mogą pojawić się trudności z oddychaniem, zaburzenia połykania i kaszel. W przypadku zaburzeń czynności tarczycy, występują objawy nadczynności lub niedoczynności gruczołu. Jeśli zaobserwujesz u siebie zwiększenie obwodu szyi lub inne symptomy sugerujące upośledzenie pracy gruczołu tarczowego, koniecznie udaj się do lekarza, który na podstawie dokładnego wywiadu i badania fizykalnego, pokieruje dalszą diagnostyką i leczeniem. Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik

07 kwietnia 2017

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe zapalenie tarczycy. Objawy, przyczyny, badania

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Przebieg choroby jest zwykle przewlekły, powolnie postępujący i prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy. Objawy jawnej niedoczynności tarczycy są rozmaite i obejmują, m.in. przyrost masy ciała, senność, zmiany skórne, przewlekłe zaparcia, zaburzenia cyklu miesiączkowego, spowolnienie psychoruchowe, uczucie chłodu i wiele innych. Sprawdź jak przebiega choroba Hashimoto, jak ją rozpoznać i w jaki sposób się ją leczy. Choroba Hashimoto – co to takiego? Choroba Hashimoto, nazywana także przewlekłym autoimmunologicznym lub limfocytowym zapaleniem tarczycy, należy do grupy chorób autoimmunizacyjnych, nazywanych także „chorobami z autoagresji”. To określenie oznacza, że z jakiegoś powodu układ odpornościowy pacjenta „myli się” i traktuje niektóre własne tkanki jak ciała obce – uznaje je za zagrożenie i próbuje zniszczyć. W rezultacie w obrębie atakowanych tkanek powstaje proces zapalny. Podobny (autoimmunologiczny) charakter ma inne schorzenie tarczycy – choroba Gravesa-Basedowa, a także, m.in. reumatoidalne zapalenie stawów (RZW), wrzodziejące zapalenie jelita grubego, bielactwo nabyte czy stwardnienie rozsiane. Choroba Hashimoto – objawy Choroba Hashimoto jest schorzeniem przewlekłym. Powoli postępuje i na ogół prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy. Przez długi czas może nie dawać typowych i wyraźnych objawów, ale nieleczona, skutkuje rozwojem szerokiej gamy zaburzeń. Objawy Hashimoto czyli objawy jawnej niedoczynności tarczycy: objawy ogólne (wzrost masy ciała, osłabienie, wzmożona męczliwość, senność i spowolnienie, skłonność do marznięcia),zmiany skórne (sucha, zimna skóra, zmniejszona potliwość, obrzęk powiek i rąk, suche, łamliwe włosy),zmiany w układzie pokarmowym (zaparcia),zmiany w układzie sercowo-naczyniowym (zwolnienie akcji serca, osłabienie tętna),zmiany w układzie oddechowym (ochrypły głos, spłycenie oddechów),zmiany w układzie nerwowym (neuropatie, parestezje),zmiany w układzie moczowym (zaburzenie wydalania wody i obrzęki),zmiany w układzie kostno-mięśniowym (spadek siły mięśniowej, bóle mięśni, obrzęk stawów),zmiany w układzie rozrodczym (zaburzenia miesiączkowania, niepłodność i poronienia u kobiet, osłabienie libido u mężczyzn),zaburzenia psychiczne (zaburzenia koncentracji i pamięci, depresja, labilność emocjonalna). Chroba Hashimoto – diagnostyka USG tarczycystężenie anty-TPO we krwistężenie TSH we krwistężenie FT4 we krwi Decydujące znaczenie w rozpoznaniu choroby Hashimoto ma kilka badań laboratoryjnych, przede wszystkim zwiększone stężenie przeciwciał anty-TPO u osoby z niedoczynnością tarczycy. Poziom przeciwciał w czasie trwania choroby zmienia się, ale rejestrowanie tych zmian nie ma większego znaczenia diagnostycznego – nie zależy od nich ani sposób leczenia, ani dawki podawanych leków, dlatego lekarze po rozpoznaniu choroby Hashimoto z reguły nie zlecają kolejnych badań anty-TPO. Jeśli badanie potwierdzi wysoki poziom anty-TPO, ale inne parametry, w szczególności poziom hormonu tyreotropiny (TSH), produkowanego przez przysadkę mózgową oraz poziom FT4 czyli hormonu tarczycy, będą w normie, lekarz zapewne nie wdroży żadnego leczenia, a jedynie zaleci okresowe badania tarczycy. Dopiero wzrost stężenia TSH oznacza konieczność rozpoczęcia terapii, bo jest dowodem na niewydolność tarczycy. W obrazie USG, o chorobie Hashimoto świadczy niejednorodność i hipoechogeniczność miąższu. Choroba Hashimoto – przyczyny W chorobie Hashimoto organizm wytwarza przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (enzymowi występującemu w pęcherzykach tarczycy), nazywane anty-TPO i (często) przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (anty-Tg). Charakterystyczne są nacieki limfocytów w tarczycy, które niszczą komórki pęcherzykowe. Uszkodzenie gruczołu tarczowego prowadzi do zaburzenia jego funkcji i objawów niedoczynności tarczycy. Choroba o wiele częściej występuje u kobiet. Choroba Hashimoto – przebieg przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia tarczycy Choroba może się zacząć od zwiększenia produkcji hormonów tarczycy. Wtedy w pierwszym okresie daje objawy nadczynności, a następnie niedoczynności tego gruczołu. Często okres nadczynności nie występuje albo nie jest zauważany przez chorego i lekarza. Niedoczynność zazwyczaj postępuje w miarę uszkadzania przez proces zapalny tkanek tarczycy. Zdarza się jednak, że poziom hormonów tarczycy przez długi czas utrzymuje się w normie, a objawy nie występują. W większości takich przypadków nie podejmuje się żadnego leczenia, poprzestając na obserwacji. Choroba Hashimoto może przebiegać z prawidłową objętością tarczycy, z wolem lub jako postać zanikowa, gdzie gruczoł tarczowy ulega zmniejszeniu. Choroba Hashimoto – leczenie Nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe, które pozwoliłoby zahamować lub cofnąć chorobę Hashimoto. Leczenie sprowadza się więc do leczenia objawów, tzn. wyrównania poziomu hormonów tarczycy. Ich brak uzupełnia się, podając hormony z zewnątrz, podobnie jak w innych stanach, na przykład po chirurgicznym usunięciu tarczycy. Dawki ustalane są indywidualnie dla każdego chorego. Leczenie substytucyjne prowadzi się już zwykle do końca życia. Usunięcie przyczyny, czyli „nakłonienie” organizmu do zaprzestania produkcji przeciwciał anty-TPO, jest niestety niemożliwe. Warto jednak pamiętać, że dzięki prawidłowo prowadzonemu leczeniu i systematycznym kontrolom lekarskim, niedoczynność tarczycy nie prowadzi do negatywnych konsekwencji zdrowotnych.  Trzeba podkreślić, że utrzymujący się wysoki poziom anty-TPO nie oznacza błędu w leczeniu. Ważny jest tylko poziom hormonów tarczycy i TSH. Jeśli udało się je sprowadzić do normy i ustabilizować, to znaczy, że leczenie jest skuteczne. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET TARCZYCOWY

27 kwietnia 2022

Guzki na tarczycy – skąd się biorą, jakie są ich objawy i sposoby leczenia?

Guzki na tarczycy często są diagnozowane podczas badania palpacyjnego gruczołu na wizycie w gabinecie lekarskim. Zauważone zmiany mogą być spowodowane różnymi zaburzeniami budowy i funkcji gruczołu. W większości przypadków guzki na tarczycy nie budzą niepokoju lekarza i wymagają tylko regularnej obserwacji. Jednak każde powiększenie obwodu szyi, a w szczególności, gdy jest ono niesymetryczne, powinno zostać skonsultowane przez lekarza endokrynologa. Dowiedz się więcej, skąd biorą się guzki na tarczycy, jakie mogą być ich objawy i sposoby leczenia. Budowa i funkcje tarczycy Tarczyca to nieduży narząd położony u podstawy szyi. Składa się z dwóch płatów połączonych cieśnią. Miąższ gruczołu jest zbudowany z komórek pęcherzykowych tarczycy i przestrzeni wypełnionych koloidem. Mają one za zadanie produkować, magazynować i uwalniać dwa bardzo ważne hormony – trijodotyroninę (T3) i tyroksynę (T4). Hormony tarczycowe odpowiedzialne są za metabolizm większości tkanek, wytwarzanie ciepła, wygląd skóry i włosów oraz samopoczucie.  Ich wydzielanie jest pobudzane przez hormon tyreotropowy, czyli TSH, uwalniany przez przysadkę mózgową. Pracę przysadki reguluje z kolei podwzgórze, a tak zwany układ sprzężenia ujemnego zwrotnego powoduje, że trijodotyronina i tyroksyna są produkowane odpowiednio do zapotrzebowania organizmu. Pomiędzy pęcherzykami leżą komórki C, które wydzielają kalcytoninę. Spełnia ona ważną funkcję w gospodarce wapnia w organizmie. Co oznaczają guzki na tarczycy? Podczas badania szyi przez lekarza guzki tarczycy są wyczuwalne jako niejednorodne, wypukłe zmiany. Niektóre guzki mają charakter lity, co oznacza, że wypełniają je przede wszystkim komórki, inne zaś zawierają głównie koloid i przyjmują postać torbieli. Nieregularne powiększenie obwodu szyi, wyczuwalne zmiany i objawy charakterystyczne dla zaburzeń pracy tarczycy to jedne z głównych powodów konsultacji u endokrynologa. Wole guzkowe jest zwykle rozpoznawane u kobiet, a częstość jego występowania rośnie wraz z wiekiem. Szacuje się, że problem ten dotyczy nawet około miliona Polek. Zdecydowana większość guzków ma charakter łagodny, jednak nie należy ich lekceważyć. W takiej postaci bowiem może występować także bardzo niebezpieczny rak tarczycy. Skąd się biorą guzki na tarczycy? Wole guzkowe tarczycy może rozwinąć się w wyniku różnych nieprawidłowości w budowie i funkcjonowaniu gruczołu. Najczęściej jego kształt zmienia się bardzo powoli. Początkowo przyjmuje postać wola miąższowego, czyli symetrycznego rozrostu całego gruczołu, a przede wszystkim czynnych komórek pęcherzykowych. Później powiększają się przestrzenie wypełnione koloidem i pojawia się wole koloidowe. Z czasem dochodzi do włóknienia i powstają zmiany zwyrodnieniowe, czyli guzki. Zmiany w miąższu tarczycy, które prowadzą do rozwoju wola guzkowego, mogą wynikać z zaburzeń zależnych od organizmu pacjenta i od czynników środowiskowych. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się: uwarunkowania genetyczne, ponieważ guzki tarczycy można czasami stwierdzić także u członków rodziny chorego. Dotychczas jednak nie udało się jednoznacznie określić, które zmiany w genach są odpowiedzialne za występowanie wola guzkowego;niedobór jodu w diecie – guzki tarczycy powstałe w tym mechanizmie dotyczą głównie dorosłych i osób starszych. Obecnie w Polsce niedobory jodu występują niezwykle rzadko, m.in. ze względu na dużą dostępność soli wzbogacanej w ten pierwiastek, jednak jeszcze w latach 80. XX wieku problem odnosił się do wielu osób;choroba Hashimoto jest zapaleniem tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. Obecnie uważa się ją za najczęstszą przyczynę zaburzeń czynności tego gruczołu. W przebiegu choroby we krwi pojawiają się przeciwciała przeciwko składowym tarczycy – enzymowi tyreoperoksydazie (anty-TPO) i białku tyreoglobulinie (anty-Tg). Powodują one naciekanie komórek układu odpornościowego na gruczoł i zapoczątkowują proces zapalny. W efekcie dochodzi do niszczenia miąższu i powstawania zmian zwyrodnieniowych. Pojedynczy guzek tarczycy powinien budzić niepokój, ponieważ może wskazywać na zmianę nowotworową. Na szczęście zdecydowana większość takich przypadków ma łagodny charakter, np. gruczolaki, pojedyncze torbiele i zmiany zapalne. Należy jednak zachować czujność i wykluczyć złośliwe zmiany rozrostowe. Mogą się one wywodzić z: komórek pęcherzykowych tarczycy – rak brodawkowaty, pęcherzykowy i niezróżnicowany, czyli anaplastyczny;z komórek C – rak rdzeniasty. Raki tarczycy występują niezbyt często, jednak zawsze należy przeprowadzić szybką diagnostykę pod kątem onkologicznym. Jakie są objawy guzków na tarczycy? Dolegliwości związane z obecnością wola guzkowego mogą wynikać z uciskania na sąsiednie narządy oraz z niewłaściwego wydzielania hormonów przez zmieniony gruczoł. Wole guzkowe nietoksyczne Wole guzkowe nietoksyczne to choroba tarczycy, która przebiega z eutyreozą, czyli właściwym poziomem TSH i hormonów tarczycowych we krwi. Oznacza to, że zaburzeniom budowy w postaci guzków nie towarzyszą nieprawidłowości w funkcjonowaniu gruczołu. Większość zmian ma niewielkie rozmiary, dlatego pacjenci rzadko skarżą się na objawy miejscowe. Jeżeli jednak guzki zaczynają się gwałtownie powiększać, mogą uciskać na tchawicę, przełyk lub okoliczne nerwy, co może prowadzić do zaburzeń połykania, powodować chrypkę, trudności w oddychaniu i ból w okolicy szyi. Wielu pacjentów, zwłaszcza w początkowych okresach choroby, nie odczuwa jednak żadnych dolegliwości. Wole guzkowe toksyczne Wole guzkowe toksyczne, czyli nadczynne, charakteryzuje się obecnością guzków, które wydzielają hormony tarczycowe niezależnie od TSH. Objawom miejscowym towarzyszą wówczas dolegliwości związane z nadmiarem hormonów. Chory może być pobudzony, ma zwykle wilgotną, ciepłą i spoconą skórę. Często skarży się na wypadanie włosów, kołatania serca, duszność przy wysiłku oraz drżenie mięśni. Przeważnie nadczynność tarczycy rozwija się jednak powoli, dlatego chory długo nie zauważa żadnych objawów. Guzek autonomiczny pojedynczy Pojedynczy guzek na tarczycy najczęściej wskazuje na gruczolaka lub guzek rozrostowy. Zwykle powoduje nadczynność tarczycy. Towarzyszą mu zatem takie same objawy, jak w przypadku wola guzkowego toksycznego. Choroba Hashimoto Choroba Hashimoto jest współcześnie najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy i może przebiegać z obecnością wola. Pacjenci skarżą się wówczas na: zwiększenie masy ciała, osłabienie siły mięśniowej, senność czy zaparcia. Mogą się u nich także pojawić obrzęki i suchość skóry. Objawy te są niespecyficzne, jednak nasuwają podejrzenie chorób tarczycy, które należy potwierdzić za pomocą odpowiednich badań. Rak tarczycy Dolegliwości, które towarzyszą nowotworom tarczycy, są mało charakterystyczne, a guzki złośliwe mogą przypominać guzki łagodne. Dlatego podejrzana zmiana powinna zostać sprawdzona przez wykonanie biopsji cienkoigłowej i badanie histopatologiczne, które ostatecznie potwierdzi lub wykluczy diagnozę. W części przypadków pierwszym objawem raka tarczycy jest powiększenie węzłów chłonnych w okolicach szyi. Inne dolegliwości mogą wynikać z naciekania guza na sąsiadujące narządy, np. ból, chrypka i duszność, ale występują zwykle już w zaawansowanych stadiach nowotworu. Diagnostyka guzków na tarczycy Wszystkie niepokojące objawy powinny zostać skonsultowane z lekarzem, który zleci odpowiednie badania. Pozwolą one ustalić, czy guzek ma pochodzenie nowotworowe oraz czy wiążą się z nim zaburzenia funkcji gruczołu. Wywiad lekarski – w rozmowie z lekarzem pacjent powinien opowiedzieć o swoich objawach, okolicznościach ich występowania oraz o czynnikach ryzyka, które mogłyby wskazywać na nowotworowy charakter zmiany.Badanie palpacyjne tarczycy, podczas którego lekarz za pomocą dotyku sprawdza stan gruczołu. Powiększenie tarczycy i guzki są przeważnie wyczuwalne pod palcami, dzięki czemu można określić wielkość, twardość i położenie zmian. Podczas badania palpacyjnego lekarz ocenia także wielkość okolicznych węzłów chłonnych.Badania z krwi pozwalają ocenić czynność gruczołu i pochodzenie zaburzenia. Zwykle lekarz zleca sprawdzenie poziomu TSH i hormonów tarczycowych fT3 i fT4. Przy podejrzeniu choroby autoimmunologicznej należy także ocenić poziom przeciwciał przeciwtarczycowych.Ultrasonografia tarczycy (USG) służy do oceny wielkości i wstępnego określenia charakteru guzka. Dzięki tej metodzie można także uwidocznić zmiany, które nie były wyczuwalne w badaniu palpacyjnym.Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa pełni kluczową funkcję w diagnostyce nowotworów tarczycy. Polega na pobraniu komórek guzka za pomocą bardzo cienkiej igły. Następnie materiał jest wysyłany na badanie histopatologiczne, które pozwala ocenić, czy zmiana ma charakter łagodny czy złośliwy. Ostateczne rozpoznanie raka tarczycy można postawić jednak dopiero po przeanalizowaniu całej zmiany wyciętej w trakcie leczenia operacyjnego.Scyntygrafia tarczycy jest badaniem, w którym wykorzystuje się właściwości radioaktywne izotopów jodu i technetu. Guzki, które produkują nadmierną ilość hormonów tarczycy, wychwytują dużo izotopu i określa się je jako guzki „gorące”. Rzadko są rakami tarczycy i świadczą raczej o zaburzeniach czynności gruczołu. Guzki „zimne” gromadzą bardzo mało izotopu i częściej budzą niepokój onkologiczny. Jak leczyć guzki tarczycy? Leczenie guzków tarczycy jest ustalane przez lekarza indywidualnie dla każdego pacjenta. Zależy ono od wielu czynników, m.in. zgłaszanych dolegliwości, wieku, współistniejących chorób, wywiadu rodzinnego, a przede wszystkim od wyników wykonanych badań. W przypadku niewielkich zmian w tarczycy, które nie powodują dolegliwości, i po wykluczeniu nowotworu można zrezygnować z leczenia. Zmiana musi być jednak obserwowana podczas okresowych wizyt u endokrynologa. Jeżeli u pacjenta zostanie stwierdzona niedoczynność tarczycy, leczenie polega na uzupełnianiu brakującego hormonu, najczęściej poprzez podawanie lewotyroksyny. Lewotyroksynę można stosować nawet w sytuacji, gdy stężenia hormonów we krwi utrzymują się w granicach normy, aby zahamować przerost gruczołu. W terapii nadczynności tarczycy zaleca się leki z grupy tyreostatyków. Można rozważyć także leczenie jodem radioaktywnym. Należy jednak pamiętać, że ciąża i karmienie piersią są bezwzględnymi przeciwwskazaniami do podjęcia takiej terapii. Leczenie operacyjne jest postępowaniem z wyboru przy podejrzeniu lub po rozpoznaniu raka tarczycy. Zabieg może być także wskazany w przypadku dużych lub licznych guzków, które uciskają na okoliczne narządy. Zakres operacji jest ustalany indywidualnie w przypadku każdego pacjenta i może obejmować guzek z przylegającym fragmentem gruczołu lub nawet usunięcie całej tarczycy. Profilaktyka guzków tarczycy Autoimmunologiczne choroby tarczycy zależą głównie od czynników genetycznych, dlatego też nie można im zapobiec. Mimo to szybko wdrożone i skuteczne leczenie zapewnia pacjentom wysoki komfort życia. W ramach zapobiegania zaburzeniom tarczycy głównie wynikającym z niedoboru jodu należy zadbać o dostarczanie odpowiedniej ilości tego pierwiastka do organizmu. Warto włączyć do diety takie pokarmy, jak np. ryby morskie, owoce morza czy algi. Kobiety ciężarne i karmiące piersią muszą pamiętać o suplementowaniu jodu ze względu na zwiększone zapotrzebowanie na ten pierwiastek. Stwierdzono związek między nikotynizmem a rozwojem guzków tarczycy. Z tego powodu ważnym krokiem w profilaktyce chorób tarczycy jest zaprzestanie palenia papierosów. Autor: Monika Nowakowska Weryfikacja: lek. Wiktor Trela Bibliografia P. Gajewski i in., Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s.1274–1331.V. Kumar i in., Robbins Patologia, tłum. W.T. Olszewski, Edra Urban & Partner, Wrocław 2019, s. 880–895.
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynności i nadczynności tarczycy. Przy typowym dla nadczynności tarczycy nadmiarze hormonów tarczycowych we krwi stężenie TSH maleje, przy niedoborze hormonów tarczycy w krwi – wzrasta.

FT3
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.  

FT4
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.   Badanie FT4 polega na pomiarze stężeń wolnej frakcji jednego z hormonów tarczycowych (tyroksyny) we krwi. Test ten wykorzystywany jest głównie w diagnozowaniu chorób tarczycy, które przebiegają z nadczynnością lub też niedoczynnością tego narządu. Objawy tych zaburzeń mogą być bardzo zróżnicowane oraz dość znacząco obniżać komfort życia chorego. Jakie są objawy nieprawidłowych poziomów FT4, kiedy należy wykonać badanie oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki?
Powiązane pakiety

e-PAKIET TARCZYCOWY ROZSZERZONY
Badania zawarte w rozszerzonym pakiecie tarczycowym umożliwiają wykrycie chorób tarczycy, ocenę ich charakteru (nadczynność, niedoczynność) oraz przyczyn (zaburzenia pierwotne i wtórne, podłoże autoimmunologiczne). Pomiar TSH pozwala najszybciej wykryć zaburzenia tarczycy, nawet w momencie, kiedy poziomy hormonów tarczycy - FT3 i FT4 pozostają w normie. Stąd też badanie to często jest pierwszym i jedynym laboratoryjnym testem w diagnostyce chorób tarczycy. Ocena poziomów hormonów tarczycy przydatna być jednak może przy podejrzeniu innych niż pierwotne przyczyn chorób tarczycy (np. drugorzędowa niedoczynność/nadczynność tarczycy) oraz u pacjentów leczonych z powodu chorób tarczycy. Autoimmunologiczne podłoże chorób tarczycy wykazać można oceniając miano przeciwciał: anty-TPO, anty-TG i TRAb. Anty-TPO w znacznie podwyższonym mianie (500-kilka tysięcy) charakterystyczne jest dla zapalenia tarczycy w chorobie Hashimoto, choć występować też może w chorobie Gravesa-Basedowa. Niższe miana anty-TPO mogą wskazywać na inne choroby tarczycy, ale obserwowane są też u zdrowych ludzi. Ocena przeciwciał przeciw receptorowi TSH (TRAb) jest najbardziej przydatna w różnicowaniu choroby Gravesa-Basedowa od choroby Hashimoto w stadium nadczynności i od poporodowego zapalenia tarczycy. Miano przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG) może być podwyższone w różnych chorobach tarczycy, głównie wynikających z niedoboru jodu i zapaleń tego narządu. Interpretacji wyników badań z rozszerzonego pakiety tarczycowego dokonywać powinien lekarz, z uwzględnieniem klinicznego stanu pacjenta i wyników badań obrazowych.