09 maja 2022 - Przeczytasz w 4 min

Nowotwór nerki – co warto wiedzieć?

Nowotwór powstaje w wyniku nadmiernego, niekontrolowanego przez organizm namnażania komórek, w których w wyniku mutacji doszło do zmian uniemożliwiających zahamowanie procesów podziału. Rakiem z kolei nazywamy złośliwą, czyli mającą zdolność do przerzutowania  „odmianę” nowotworu, która wywodzi się z tkanki nabłonkowej.

W przypadku nerki epidemiologicznie najczęściej diagnozowane są nowotwory złośliwe, czyli rak nerkowokomórkowy oraz rak z komórek nabłonka przejściowego dróg moczowych (np. rak miedniczki i moczowodu). Nowotwory łagodne, nie mające tendencji do tworzenia przerzutów, diagnozowane są zdecydowanie rzadziej. Czym się charakteryzują choroby nowotworowe nerek, kogo dotyczą i jak się objawiają?

nowotwór nerki

Kto jest narażony na nowotwór nerki?

Czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania na nowotwór nerki jest zaawansowany wiek, chorobę najczęściej diagnozuje się po 60 roku życia. Dwukrotnie częściej diagnozowana jest u nałogowych palaczy. Wśród innych czynników predysponujących wymienia się otyłość, uznawaną za przewlekły stan zapalny, nadciśnienie tętnicze oraz wieloletnie stosowanie leków przeciwbólowych (Niesteroidowe Leki Przeciwzapalne – NLPZ) i moczopędnych.

Do rozwoju nowotworu predysponuje genetyczny i rodzinnie występujący zespół von Hippla-Lindaua. Ryzyko zachorowania zwiększa również narażenie zawodowe na czynniki chemiczne (arsen, azbest, kadm, produkty ropopochodne) oraz infekcja HCV.

Nowotwór nerki nie stanowi problemu jedynie w populacji osób dorosłych. Diagnozowany jest również u dzieci. Guz Wilmsa, znany również jako nerczak zarodkowy lub płodowy, bądź nefroblastoma jest uwarunkowanym genetycznie nowotworem złośliwym nerki wieku dziecięcego, występującym z częstotliwością 1:10 000 przypadków. Charakterystyczną cechą tego nowotworu jest bardzo szybki wzrost, który w przeciągu krótkiego okresu czasu, może doprowadzić do zajęcia przez masę guza aż połowy jamy brzusznej.

Cecha ta wyjaśnia potoczną nazwę nowotworu określanego mianem „choroby sobotniej kąpieli”. Sformułowanie to było aktualne w czasach, w których dzieci kąpało się zdecydowanie rzadziej niż obecnie, np. raz w tygodniu. Rodzice tłumaczyli wówczas lekarzowi, że zauważona przez nich niepokojąca zmiana, w postaci wyczuwalnego w jamie brzusznej guza, pojawiła się w przeciągu tygodnia od poprzedniej kąpieli.

Objawy sugerujące proces nowotworowy w nerce

Objawem, który powinien zaniepokoić i skłonić pacjenta do konsultacji lekarskiej jest czerwony kolor moczu, sugerujący obecność w moczu krwi (krwiomocz). Może towarzyszyć mu przewlekający się i nieustępujący ból dolnego odcinka pleców, wyczuwalny guz lub zgrubienie w okolicy lędźwiowej lub jamie brzusznej, niezwiązana ze zmianą nawyków żywieniowych utrata masy ciała, gorączka oraz ogólne osłabienie i uczucie zmęczenia.

Objawy te mogą występować samodzielnie, lub stanowić grupę objawów. Najczęściej objawy nowotworu występują w tak zwanej triadzie, którą stanowią krwiomocz, ból brzucha lub pleców oraz wyczuwalny guz. Wszystkie z wymienionych objawów wymagają diagnostyki różnicowej, ponieważ poza nowotworem nerki dolegliwości mogą wywołać inne jednostki chorobowe np. zlokalizowana w nerce torbiel.

Niekiedy pojawiające się u pacjentów dolegliwości mogą być konsekwencją pojawienia się przerzutów raka nerki do innych narządów. Ponieważ rak nerki przerzutuje do płuc, kości, wątroby i mózgu wśród symptomów pojawić się mogą bóle kostne i przypadkowe złamania kości, zaburzenia neurologiczne, problemy z oddychaniem oraz niewydolność wątroby.

Zmiana nowotworowa w nerce niekoniecznie musi być pierwotną zmianą wywodzącą się z nerki. Nerka jest narządem, do którego „lubią” przerzutować inne nowotwory. Przerzuty do nerki dają raki oskrzela, sutka, trzustki, czerniaki, rak jelita grubego, macicy i jajnika.

Diagnostyka nowotworu nerki

Istotnym elementem rozpoznania choroby nowotworowej nerki jest diagnostyka obrazowa. Do wykonywanych badań zaliczyć można USG, tomografię komputerową i rezonans magnetyczny oraz badanie PET. Na ich podstawie ustalana jest dokładna lokalizacja nowotworu, zaawansowanie choroby i potwierdzona lub wykluczona zostaje obecność przerzutów.

Równie ważne w diagnostyce są także badania laboratoryjne oceniające ogólną kondycję pacjenta przygotowywanego do leczenia, w tym pomiar stężenia kreatyniny we krwi z wyliczeniem współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR oraz badanie ogólne moczu. Badaniem, które rozstrzyga o sposobie leczenia oraz ostatecznie charakteryzuje typ nowotworu jest badanie histopatologiczne wycinka z guza, pobranego w trakcie biopsji przed operacją lub już w trakcie samej operacji.   

Leczenie nowotworów nerki

Najczęstszym stosowanym sposobem leczenia jest chirurgiczne usunięcie guza lub całej zajętej procesem nowotworowym nerki. U pacjentów bez przerzutów leczenie chirurgiczne często jest  leczeniem definitywnym, nie wymagającym dodatkowej farmakoterapii. W innych przypadkach stosowana jest immunoterapia mobilizująca układ odpornościowy do walki z nowotworem, terapia celowana, lub leczenie chemioterapeutyczne z zastosowaniem cytostatyków.

Konsekwencje choroby nowotworowej nerki

W wyniku usunięcia guza lub nawet całej nerki oraz obciążającego organizm leczenia przeciwnowotworowego często dochodzi do nieodwracalnego i postępującego upośledzenia funkcji filtracyjnej nerek określanej mianem przewlekłej choroby nerek – PChN.

Objawia się ona spadkiem współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR, wzrostem stężenia kreatyniny we krwi oraz szeregiem objawów klinicznych (anemia, nadmierna męczliwość, nadciśnienie tętnicze, zaburzenia neurologiczne, zaburzenia gospodarki wapniowo – fosforanowej, zmniejszona odporność).

Stopień zaawansowania PChN określa się na podstawie wartości współczynnika eGFR, który jest wyliczany za pośrednictwem specjalnie opracowanych wzorów, uwzględniających przede wszystkim pomiar stężenia kreatyniny we krwi. Wśród pięciu stadiów zaawansowania choroby, stadium 5 określane jest jako mocznica lub schyłkowa niewydolność nerek.

Co się dzieje gdy nerki przestają pracować?

Na etapie schyłkowej niewydolności nerek znacznie upośledzona filtracja kłębuszkowa nie jest w stanie usuwać z organizmu nadmiaru wody i toksyn (mocznik) oraz regulować stężenia elektrolitów (sód, potas, wapń, fosfor, magnez). Nagromadzone w organizmie substancje bezpośrednio zagrażają życiu pacjenta, wpływając destrukcyjnie na pracę serca, mózgu i pozostałych narządów.

Konieczne jest wówczas wdrożenie dializoterapii, czyli procesu cyklicznego usuwania z organizmu szkodliwych produktów przemiany materii, toksyn oraz nadmiaru wody za pomocą specjalistycznej aparatury.  W zależności od stanu zdrowia, pacjentów przygotowuje się także do przeszczepu nerki, który pozwala uwolnić pacjenta od uciążliwej dializoterapii.

Podobne artykuły

09 maja 2022

Zapalenie nerek – co warto wiedzieć?

Zapalenie, określane również mianem stanu zapalnego lub reakcji zapalnej, z definicji jest uporządkowanym procesem zachodzącym w tkance pod wpływem czynnika uszkadzającego. Ma na celu usunięcie przyczyny odpowiedzialnej za rozwój zapalenia, doprowadzenie tkanki do wygojenia i przywrócenie jej do stanu sprzed uszkodzenia. Jakie wyróżniamy czynniki uszkadzające nerkę i za które rodzaje zapalenia nerek odpowiadają? Rodzaje zapalenia nerek Biorąc pod uwagę budowę nerki, można w niej wydzielić dwa rodzaje obszarów. Pierwszy z nich, stanowiący 20% narządu, odpowiada za filtrowanie krwi i produkcję moczu pierwotnego, a jego główną składową są kłębuszki nerkowe. Drugi z kolei, zajmujący pozostałe 80% objętości narządu, nazywany jest kompartmentem cewkowo – śródmiąższowym. Podtrzymuje on struktury nefronów, stanowi drogę transportu elektrolitów i bierze udział w syntezie np. erytropoetyny (czynnik wpływający na krwiotworzenie) i prostaglandyn, regulujących przepływ krwi przez naczynia nerek. Jeżeli stan zapalny dotyczy kłębuszków nerkowych, jednostką chorobową z którą mamy do czynienia jest kłębuszkowe zapalenie nerek – KZN. W przypadku zapalenia w obrębie drugiego obszaru, zapalenie określane jest mianem cewkowo – śródmiąższowego zapalenia nerek – CŚZN. Kłębuszkowe zapalenie nerek Przyczyną stanu zapalnego w kłębuszkach nerkowych jest odkładanie się w ich strukturach składowych dopełniacza i kompleksów immunologicznych, powstałych wskutek reakcji antygen – przeciwciało, które inicjują reakcję zapalną i prowadzą do przebudowy kłębuszka.  Ponieważ istnieje wiele rodzajów KZN (np. ogniskowe stwardnienie kłębuszków, rozlane rozplemowe KZN, nefropatia błoniasta), jego konkretną odmianę ustala się na podstawie badania histopatologicznego wycinka, pobranego w trakcie biopsji nerki. Wśród przyczyn KZN wymienia się czynniki infekcyjne (bakterie – paciorkowce i gronkowce, wirusowe zapalenie wątroby B lub C, HIV); leki (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, ryfampicyna); nowotwory (rak nerki, płuca, jelita grubego), a nawet alergeny (np. jady owadów i roztocza). Możliwy przebieg kłębuszkowego zapalenia nerek Najczęstszą postacią kliniczną KZN jest zespół objawów określany mianem zespołu nefrytycznego lub zespołu nerczycowego. W zespole nefrytycznym, typowym dla poinfekcyjnego KZN, wywołanego np. przez anginę lub paciorkowcowe zapalenie wsierdzia, do charakterystycznych objawów należą: nadciśnienie tętnicze, zmniejszona objętość oddawanego moczu (oliguria) z obecnością białka wydalanego w ilości <3g/dobę, krwinkomocz lub nawet krwiomocz, dający czerwono-brunatne zabarwienie moczu, z obecnością charakterystycznych dla schorzenia wałeczków czerwonokrwinkowych. Jeśli pojawiają się obrzęki, dotyczą twarzy, w szczególności okolicy oczodołowej i powiek. W zespole nerczycowym, duża utrata białka wraz z moczem (>3g/dobę) prowadzi do hipoalbuminemii, skutkującej masywnymi obrzękami kończyn i twarzy. Obecność białka i lipidów (tłuszczów) w moczu prowadzi do jego zauważalnego spienienia. Pod mikroskopem obserwuje się wałeczki woskowe. Typową nieprawidłowością jest także wysokie stężenie cholesterolu we krwi. Zespół nerczycowy występuje częściej niż nefrytyczny, może rozwijać się m.in. wskutek cukrzycowej choroby nerek, wirusowych zapaleń wątroby B, C, chorób nowotworowych i po spożyciu leków. W przypadku gwałtownie postępującego KZN może rozwinąć się zagrażająca życiu ostra niewydolność nerek, czyli poważny stan przebiegający ze skąpomoczem i azotemią (wzrost stężenia mocznika i kreatyniny), wymagający natychmiastowego leczenia, niekiedy w postaci dializoterapii. Leczenie kłębuszkowego zapalenia nerek Leczenie KZN zależy od czynnika etiologicznego odpowiadającego za rozwój choroby. W przypadku zaburzeń poinfekcyjnych, spowodowanych np. bakteriami paciorkowca (angina ropna, zapalenie wsierdzia) leczenie opiera się na prowadzeniu skutecznej antybiotykoterapii. W przypadku innych mechanizmów choroby stosuje się steroidoterapię, która ma na celu ograniczyć tlący się w kłębuszku stan zapalny, ale także cytostatyki, hamujące cykl podziału komórek. W KZN z towarzyszącym nadciśnieniem tętniczym, stosuje się leki regulujące ciśnienie krwi np. inhibitory ACE (konwertazy angiotensyny), sartany lub diuretyki. Przy współistniejących z KZN zaburzeniach lipidowych zastosowanie znajdują również statyny, obniżające stężenie cholesterolu. Rokowanie w przebiegu kłębuszkowego zapalenia nerek Przebieg i rokowanie w KZN zależą od czynnika etiologicznego choroby, stanu klinicznego pacjenta w trakcie rozpoznania choroby, typu histologicznego KZN, rozległości zmian patologicznych w nerce i odpowiedzi na leczenie. Istnieje możliwość uzyskania całkowitej remisji choroby, zdarzają się jednak przypadki przewlekania się procesu zapalnego mimo prawidłowego leczenia. Prowadzi to w konsekwencji do rozwinięcia się przewlekłej choroby nerek oraz docelowo konieczności zastosowania dializoterapii. Cewkowo – śródmiąższowe zapalenie nerek CŚZN w 70 % przypadków jest konsekwencją reakcji nadwrażliwości na leki, stąd objawom świadczącym o zaburzonej funkcji nerek towarzyszy również wysypka i gorączka. W pozostałych 30% przypadków CŚZN może rozwinąć się w wyniku zakażenia dolnego odcinka układu moczowego, uogólnionej infekcji bakteryjnej, wirusowej, pierwotniakowej, chorób immunologicznych oraz chorób kłębuszków nerkowych. Niekiedy nie można ustalić przyczyny jego wystąpienia. U większości pacjentów CŚZN jest całkowicie odwracalne. W 40 % wszystkich przypadków, CŚZN przechodzi w stadium przewlekłe, prowadząc do przewlekłej choroby nerek. Odmiedniczkowe zapalenie nerek jako przykład CŚZN Odmiedniczkowe zapalenie nerek – OZN rozwija się najczęściej w konsekwencji bakteryjnego zakażenia dolnego odcinka układu moczowego (zapalenia pęcherza). Grupą o najwyższym odsetku zachorowalności są kobiety między 15 a 29 rokiem życia, następnie niemowlęta i osoby starsze. W ponad 80 % przypadków czynnikiem odpowiedzialnym za chorobę jest pałeczka okrężnicy, naturalnie zasiedlająca przewód pokarmowy człowieka. Czynnikami ryzyka predysponującymi do zachorowania na OZN jest ciąża, wzmożona aktywność seksualna, przebyte w ciągu ostatniego roku zakażenie układu moczowego, cukrzyca, wysiłkowe nietrzymanie moczu oraz korzystanie ze środków plemnikobójczych. Przebieg odmiedniczkowego zapalenia nerek Ostra postać choroby, zajmując jedną lub obie nerki, może manifestować się bólami w okolicy lędźwiowej, objawami ze strony przewodu pokarmowego (wymiotami), wysoką temperaturą i problemami z oddawaniem moczu (dusuria). W moczu pacjenta zaobserwować można leukocyty, niejednokrotnie przesłaniające całe pole widzenia oraz bardzo liczne bakterie. Istotną informacją jest to, że nawet w połowie przypadków ostrego zapalenia pęcherza, OZN przebiega subklinicznie, czyli nie daje charakterystycznych objawów pozostając niezdiagnozowane. W przeciwieństwie do niepowikłanego przebiegu choroby, powikłane OZN charakteryzuje się szerszym spektrum objawów klinicznych i zwiększonym ryzykiem wystąpienia komplikacji, takich jak ropnie nerki. Postać ostra zapalenia może prowadzić do przewlekłej, która zazwyczaj przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo i nieleczona prowadzi do nieodwracalnego uszkodzenia narządu i przewlekłej choroby nerek. Tak jak w przypadku KZN gwałtownie postępujące OZN może być przyczyną ostrej i zagrażającej życiu niewydolności narządu. Leczenie odmiedniczkowego zapalenia nerek Głównie ze względu na bakteryjną etiologię OZN leczenie polega na podawaniu antybiotyków. Istotne jest, aby w badaniu mikrobiologicznym moczu dokładnie scharakteryzować patogen odpowiedzialny za zapalenie i wykonać antybiogram, który umożliwi zastosowanie terapii celowanej, skutecznie zwalczającej bakterie odpowiedzialne za zakażenie, zmniejszając tym samym ryzyko przewlekania się i powikłania przebiegu infekcji. W terapii uwzględnia się również leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe oraz w razie potrzeby przeciwwymiotne. Istotne jest spożywanie przez pacjenta odpowiedniej objętości płynów, poprawiających diurezę i ułatwiających wypłukiwanie drobnoustrojów z układu moczowego. U pacjentów wymagających hospitalizacji leki podawane są głównie dożylnie. Znaczenie badań laboratoryjnych w chorobach nerek W diagnostyce KZN jak i OZN kluczową rolę odgrywają badania laboratoryjne, zarówno krwi jak i moczu. Badanie ogólne moczu, ze względu na diagnostyczną wartość wyników jest jedną z najczęściej zlecanych i wykonywanych analiz laboratoryjnych. Jest również badaniem przesiewowym, pozwalającym na wykrycie patologii układu moczowego jeszcze w okresie bezobjawowym. Mikrobiologiczne badanie moczu charakteryzuje patogen odpowiedzialny za toczące się w układzie moczowym zapalenie. Biochemiczne badanie moczu pozwala z kolei na ilościowy pomiar stężeń substancji wydalanych z moczem np. glukozy i białka. Równie ważnym elementem laboratoryjnej oceny funkcji nerek jest pomiar stężeń substancji wydalanych w głównej mierze przez nerki, czyli pomiar stężenia mocznika, kwasu moczowego i kreatyniny, wykonywany z pobranej próbki krwi. Sposobem na zapobieganie chorobom układu moczowego jest profilaktyczne i okresowe wykonywanie badań laboratoryjnych, oceniających funkcjonowanie nerek. Pozwala to na wcześniejsze wychwycenie nieprawidłowości, właściwe reagowanie, wdrożenie leczenia i skuteczne wyeliminowanie doskwierających dolegliwości.   Literatura: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Urinary Tract Infection. Bettcher CM, Campbell E, Petty LA, Rew KT, Zelnik JC, Lane GI, Van Harrison R, Proudlock AL, Rew KT. Ann Arbor (MI): Michigan Medicine University of Michigan; 2021 May. PMID: 34314127Nefrologia. Wielka interna. Myśliwiec M. (red.). Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.Prospects for Precision Medicine in Glomerulonephritis Treatment. Liu YC, Chun J. Can J Kidney Health Dis. 2018 Feb 9; 5:2054358117753617. doi: 10.1177/2054358117753617. eCollection 2018. PMID: 29449955

09 maja 2022

Ból nerek – o czym może świadczyć?

Ból jest bardzo nieprzyjemnym doznaniem dla każdego człowieka, jednak w organizmie pełni niezwykle istotną funkcję. Doznania bólowe informują nasz mózg o potencjalnym uszkodzeniu tkanek i zagrożeniu chorobą, na które powinniśmy niezwłocznie zareagować. Nerki chorują podstępnie, a większość chorób nerek nie daje dolegliwości bólowych, stąd upośledzenie funkcji nerek u pacjentów diagnozuje się na zaawansowanym, trudnym do wyleczenia etapie.  Jakim chorobom nerek towarzyszy ból? Z czego wynika ból nerek i czym się charakteryzuje? Ból – rzadki objaw chorób nerek Choroby nerek nawet kilka lat mogą przebiegać bezobjawowo, a niepokojące objawy obserwuje się dopiero po utracie połowy czynnego miąższu narządu, czyli tak naprawdę wtedy, kiedy „znika” jedna nerka! Wśród najczęściej występujących objawów chorób nerek wymienia się obrzęki, problemy z oddawaniem moczu, nadciśnienie i towarzyszące mu bóle głowy, osłabienie, anemię, senność, szybką męczliwość, duszność, utratę wagi i spienienie moczu. Ból, który w organizmie pełni funkcję ostrzegawczą przed zagrożeniem chorobą, w przypadku nerek pojawia się stosunkowo rzadko. Towarzyszy kamicy moczowej lub chorobom, które przebiegają z powiększeniem objętości narządu oraz prowadzą do rozciągnięcia i podrażnienia bogato unerwionej torebki nerkowej. Lokalizacja bólu nerek Ból nerek opisywany jest indywidualnie przez odczuwających go pacjentów. Jednym doskwiera po bokach pleców, innym w ich środkowej części. Często dotyczy jednak okolicy lędźwiowej. W zależności od przyczyny dolegliwości, ból nerki może promieniować do jamy brzusznej lub pachwiny i miednicy mniejszej. Może mieć charakter ciągły, nawracający, ostry, ustępujący lub przewlekły, kolkowy, pulsujący lub tępy. Ból nerki – przyczyny Jakie są przyczyny bólu nerek? Z jakimi chorobami są one powiązane? Kamica moczowa Kamica moczowa jest chorobą, w której kamienie mogą lokalizować się w różnych odcinkach układu moczowego. Ze względu na umiejscowienie kamienia moczowego dzielimy ją na kamicę nerkową, moczowodową oraz kamicę pęcherza moczowego. Przemieszczanie się kamieni moczowych w układzie moczowym jest źródłem bardzo silnych dolegliwości bólowych. W przypadku kamicy nerkowej lub moczowodowej ból nerek ma charakter kolki, najczęściej zlokalizowany jest jednostronnie w okolicy lędźwi, czyli dolnej części pleców i promieniuje do krocza, pęcherza i cewki moczowej. Można określić go jako pulsujący i falujący, a momenty jego natężenia wynikają z cyklicznego ruchu moczowodów, zastoju moczu i wzrostu napięcia torebki nerkowej. Bólowi często towarzyszy krwiomocz. W momencie przemieszczenia się kamienia do pęcherza dolegliwości bardziej przypominają objawy zapalenia pęcherza z towarzyszącymi problemami w wydaleniu moczu. Kamicy moczowej poza bólem lędźwi mogą towarzyszyć bóle brzucha, nudności i wymioty, problemy z oddawaniem moczu, dreszcze i gorączka. Ze względu na możliwość całkowitego zatrzymania odpływu moczu, dolegliwość wymaga pilnej interwencji lekarskiej. Torbiele nerek Wielotorbielowate zwyrodnienie nerek jest przykładem wrodzonej choroby nerek, której w obrazie klinicznym dominują dolegliwości bólowe. Bolące nerki są skutkiem podrażnienia i rozciągnięcia bogato unerwionej torebki nerkowej przez liczne torbiele zlokalizowane w miąższu narządu. Ból dotyczy zarówno jamy brzusznej, jak i okolicy lędźwiowej, ma tendencje do przewlekania i przebiega z różnym nasileniem. Bardzo silny ból towarzyszy powikłaniu choroby, jakim jest m.in. krwawienie do torbieli. Odmiedniczkowe zapalenie nerek Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest spowodowane najczęściej przez bakteryjne zakażenie układu moczowego i rozwija się w konsekwencji zapalenia pęcherza. Do typowych objawów należy tępy ból w okolicy lędźwiowej, natomiast objawami towarzyszącymi jest wysoka temperatura, wymioty i dolegliwości związane z utrudnionym i bolesnym oddawaniem moczu. Nowotwór nerki Wśród nowotworów nerek najczęściej diagnozowanym jest rak nerkowokomórkowy, natomiast drugim co do częstości – rak z komórek nabłonka przejściowego dróg moczowych. Nowotwory nerki diagnozowane są zazwyczaj przypadkiem w trakcie rutynowo zlecanych badań obrazowych np. USG. W przypadku późnych etapów zaawansowania choroby pojawia się triada objawów, wśród których występuje ból w okolicy lędźwiowej o charakterze tępym lub kolkowym. Pozostałe dwa objawy to wyczuwalny guz w jamie brzusznej oraz zauważalny przez pacjenta krwiomocz. Uraz nerki W konsekwencji uderzenia, upadku, stłuczenia, wypadku komunikacyjnego w którym dochodzi do uszkodzenia struktur nerki mogą powstawać krwiaki, lokalizujące się głównie pod torebką nerkową. Zwiększając objętość narządu powodują rozciągnięcie bogato unerwionej torebki nerkowej i silne dolegliwości bólowe. Dolegliwości bólowe dotyczą okolicy lędźwiowej lub okolicy bocznej pleców. Często promieniują do jamy brzusznej lub klatki piersiowej. Na uraz i przyczynę dolegliwości wskazuje zasinienie „uderzonego” miejsca. Bólowi w ~95% przypadków towarzyszy krwiomocz, który pacjenci określają jako brunatny lub w kolorze ciemnego piwa.  Diagnostyka różnicowa bólu nerek W przypadku opisanych chorób, ból nerek rzadko jest pojedynczym objawem. Często towarzyszu mu dolegliwości dyzuryczne i inne (bolesność towarzysząca oddawaniu moczu, skąpomocz, ból dolnej części brzucha, nudności itp.), które dodatkowo wskazują na chorobę toczącą się w układzie moczowym. Ból okolicy lędźwiowej niekoniecznie musi być związany z chorobą nerek. Może być skutkiem zwyrodnień w obrębie lędźwiowego odcinka kręgosłupa, przeciążenia tego odcinka, przetrenowania lub naciągnięcia mięśni pleców. W różnicowaniu bólu nerek od innych dolegliwości bólowych pomaga objaw Goldflama. Badanie przeprowadza lekarz, który w odpowiedni sposób uderza okolicę lędźwiową, prowadząc do wstrząśnięcia nerki. Bólowa reakcja na uderzenie wskazuje na choroby nerek, wykluczając tym samym inne przyczyny bólu. Należy jednak pamiętać, że objaw Goldflama może być ujemny przy początkowych stadiach choroby nerek. Pomocne w diagnostyce różnicowej bólu okolicy lędźwiowej są badania obrazowe np. USG. Umożliwiają potwierdzenie obecności kamieni moczowych, torbieli, krwiaka czy też nowotworu. Uwidoczniają również poszerzenie struktur odpowiedzialnych za odprowadzenie moczu, co może wskazywać na jego zastój jako przyczynę dolegliwości bólowych. Ważnym elementem ustalenia przyczyn bólu nerki są także badania laboratoryjne. Jednym z przykładów jest badanie mikrobiologiczne moczu, które umożliwia dokładne określenie patogenu odpowiedzialnego za infekcję dróg moczowych i powodowane nią dolegliwości bólowe oraz dobranie celowanego oraz skutecznego leczenia. Leczenie bólu nerek W leczeniu bólu nerek bardzo istotne jest podawanie szybko działających leków przeciwbólowych i rozkurczowych, mających na celu poprawę stanu pacjenta. Najistotniejsze jest jednak ustalenie przyczyny wystąpienie bólu, leczenie choroby podstawowej i eliminacja czynnika etiologicznego odpowiedzialnego za ból. W przypadku infekcji dróg moczowych będzie to antybiotykoterapia, w przypadku kamicy moczowej – leczenie eliminujące kamienie z układu moczowego (np. kruszenie kamieni nerkowych za pomocą lasera), w przypadku nowotworów będzie to interwencja chirurgiczna i chemioterapia. Uraz nerki wymaga leczenia przeciwbólowego oraz kilkudniowego pozostania w łóżku do momentu ustąpienia krwiomoczu. Problem stanowi wielotorbielowate zwyrodnienie nerek, w którym ze względu na brak leczenia przyczynowego, jedynym sposobem eliminacji bólu jest terapia przeciwbólowa. Literatura: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Pain management in patients with chronic kidney disease and end-stage kidney disease. Roy PJ, Weltman M, Dember LM, Liebschutz J, Jhamb M; HOPE Consortium. Curr Opin Nephrol Hypertens. 2020 Nov;29(6):671-680. doi: 10.1097/MNH.0000000000000646. PMID: 32941189Polycystic kidney disease. Bergmann C, Guay-Woodford LM, Harris PC, Horie S, Peters DJM, Torres VE. Nat Rev Dis Primers. 2018 Dec 6;4(1):50. doi: 10.1038/s41572-018-0047-y. PMID: 30523303 Myśliwiec M. (red.). Nefrologia. Wielka interna. Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.Urazy nerek – objawy i diagnostyka. Ząbkowski, T., Skiba, R., Grabińska, A., Maliborski, A., Syryło, T., & Zieliński, H. (2013). Pediatria i Medycyna Rodzinna, 9(3), 263–266.

22 sierpnia 2020

Choroby nerek – objawy, przyczyny, leczenie

Choroby nerek to heterogenna i rozległa grupa schorzeń. Należą do nich m.in. ostre uszkodzenie nerek, przewlekła choroba nerek, choroby kłębuszków nerkowych, śródmiąższowe zapalenie nerek, tubulopatie, kamica nerkowa, infekcje, torbiele nerek, nowotwory nerek i inne. Każdy z tych stanów ma swoje przyczyny, objawy i sposób leczenia. Jak rozpoznać chorobę nerek? Co na nią wskazuje i jakie badania warto wykonać? Choroby nerek – objawy, których nie wolno bagatelizować Zwróć uwagę, jak różnorodną grupą są choroby nerek. Objawy różnią się więc w zależności od konkretnej jednostki chorobowej. W ostrym uszkodzeniu nerek, dominują symptomy choroby, która doprowadziła do uszkodzenia – np. objawy sepsy, objawy zatorowości płucnej, krwotok czy rzucawka. W około połowie przypadków dochodzi do skąpomoczu (oddawanie mniej niż 500 ml moczu w ciągu doby) lub bezmoczu (mniej niż 100 ml moczu na dobę), po czym następuje faza wydalania zwiększonych objętości moczu. Przewlekła choroba nerek może przez dłuższy okres (nawet przez wiele lat) przebiegać bezobjawowo. Po jakimś czasie pojawia się niedokrwistość i jej symptomy (np. wzmożona męczliwość, trudności z koncentracją), nadciśnienie tętnicze, wielomocz (oddawanie ponad 2500 ml moczu na dobę), nykturia (częste oddawanie moczu w nocy), wzmożone pragnienie i utrata apetytu, osłabienie, nieprzyjemny posmak w ustach, nudności oraz wymioty. W schyłkowej niewydolności nerek (czyli zaawansowanym stadium choroby nerek), objawy i powikłania pochodzą z różnych narządów i układów. Zaburzenia w układzie krążenia objawiają się nadciśnieniem tętniczym i objawami niewydolności serca. Pojawia się charakterystyczny kwasiczy, pogłębiony oddech Kussmaula, skóra jest blada i ziemista, ze skłonnością do podbiegnięć krwawych. Zapalenie błony śluzowej żołądka i wrzody trawienne prowadzą do symptomów z przewodu pokarmowego. Zaburzenia w obrębie układu nerwowego objawiają się upośledzeniem skupiania uwagi i pamięci, wzmożoną drażliwością, bólami głowy, osłabieniem mięśni, a nawet śpiączką. Mogą wystąpić zaburzenia miesiączkowania i obniżenie libido. Zakłócenie metabolizmu kości manifestuje się bólami kości i stawów oraz patologicznymi złamaniami. Choroby kłębuszków nerkowych to również niejednorodna grupa schorzeń i mogą objawiać się w różny sposób. Na kłębuszkowe zapalenie nerek mogą wskazywać: obrzęki, nadciśnienie tętnicze, krwinkomocz lub krwiomocz, białkomocz, kiepskie samopoczucie, spadek apetytu, nudności, wymioty, skąpomocz, gorączka czy bóle stawów. Dla chorób nerek na tle infekcji, np. odmiedniczkowego zapalenia nerek charakterystyczny jest natomiast ból w okolicy lędźwiowej, podwyższenie temperatury ciała i dreszcze. W kamicy nerkowej typowo pojawia się kolka nerkowa, o której świadczy ból promieniujący od lędźwi do spojenia łonowego i narządów płciowych, parcie na mocz i częste oddawanie moczu, nudności i wymioty oraz krew w moczu. Jak sam widzisz, ogromne spektrum symptomów może wskazywać na choroby nerek. Nietypowe objawy, których pewnie nie powiązałbyś z nerkami, np. osutka plamisto-grudkowa, również mogą być nimi spowodowane. Taka wysypka, wraz z bólem lędźwi, gorączką i skąpomoczem jest typowa dla polekowego ostrego cewkowo- śródmiąższowego zapalenia nerek. Choroby nerek – badania i diagnostyka Jeśli jesteś w grupie zwiększonego ryzyka zachorowania na chorobę nerek (np. chorujesz na nadciśnienie tętnicze czy cukrzycę), wystąpiły u Ciebie niepokojące objawy lub w Twojej rodzinie występują choroby nerek, koniecznie pozostań pod stałym nadzorem lekarza. Lekarz, w oparciu o obraz kliniczny, Twój wywiad chorobowy i badanie fizykalne, zdecyduje o poszerzeniu diagnostyki w odpowiednim kierunku. Zwróć uwagę, że przewlekła choroba nerek latami może nie dawać żadnych symptomów. By jej nie przegapić, niektóre badania wykonuje się przesiewowo, szczególnie wśród obciążonych pacjentów. Badania laboratoryjne przydatne w wykrywaniu chorób nerek to przede wszystkim: badanie ogólne moczu oraz badania z krwi: stężenie kreatyniny (wraz z oszacowaniem GFR), mocznika, kwasu moczowego, triglicerydów, cholesterolu, fosforanów, potasu, wapnia oraz morfologia. Wszystkie powyższe badania możesz wykonać w DIAGNOSTYCE. W zależności od podejrzewanej przyczyny choroby, panel badań może obejmować też inne parametry np. miano antystreptolizyny. Czasem konieczne jest wykonanie USG nerek, RTG brzucha lub biopsji nerki. Choroby nerek – leczenie i profilaktyka Leczenie choroby nerek w dużej mierze zależy od jej przyczyny. Jeśli znane jest źródło uszkodzenia nerek, konieczne jest dążenie do jego usunięcia (np. zahamowanie krwotoku, pozbycie się przeszkody utrudniającej odpływ moczu czy zaprzestanie stosowania leków nefrotoksycznych). Warto pamiętać o leczeniu hamującym postęp przewlekłej choroby nerek, leczeniu chorób współistniejących, zapobieganiu powikłaniom i leczeniu żywieniowym. W niektórych jednostkach chorobowych stosuje się leczenie immunosupresyjne, przeciwzapalne i przeciwbólowe. W przypadku zaawansowanej choroby, leczenie nerkozastępcze (takie jak hemodializa czy dializa otrzewnowa) może okazać się jedynym wyjściem. Czasem szansą na wyleczenie staje się przeszczepienie nerki. Aby zapobiegać chorobom nerek, dbaj o odpowiednie nawodnienie, unikaj leków nefrotoksycznych i sumiennie lecz swoje choroby przewlekłe – wiele z nich może bowiem wpływać na stan układu moczowego (szczególnie nadciśnienie i cukrzyca). Nie ignoruj niepokojących objawów, a raz na jakiś czas, w porozumieniu ze swoim lekarzem, skontroluj parametry nerkowe. Odpowiednie badania możesz wykonać np. w DIAGNOSTYCE. SPRAWDŹ E-PAKIET NRKOWY Bibliografia: Interna Szczeklika – P. Gajewski, A. Szczeklik
Powiązane badania

Kreatynina
Kreatynina. Oznaczenie stężenia kreatyniny w surowicy krwi przydatne w diagnostyce funkcji nerek i chorób przemiany materii. Dla osób powyżej 12 roku życia wynik oznaczenia kreatyniny wydawany jest łącznie z wyliczonym eGFR – szacunkowym współczynnikiem filtracji kłębuszkowej istotnym w przesiewowych badaniach chorób nerek.

Kreatynina w moczu
Kreatynina w przypadkowej  próbce moczu,  oznaczenie stosowane w określaniu funkcjonowania  nerek oraz jako oznaczanie pomocnicze przy pomiarach stężenia innych substancji  oznaczanych w moczu.

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.