23 listopada 2014 - Przeczytasz w 6 min

Nowotwory prostaty – jak wykryć zabójcę?

Według opublikowanych w 2004 roku danych Zakładu Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii w Warszawie, rak prostaty jest u mężczyzn drugim pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym po raku płuca oraz trzecią po raku płuca i raku żołądka, przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. W Polsce, podobnie jak i na świecie, choroba ta dotyczy głównie mężczyzn powyżej 50. roku życia.

rak prostaty

Rak gruczołu krokowego – czynniki sprzyjające występowaniu raka prostaty?

Do najważniejszych czynników sprzyjających występowaniu raka gruczołu krokowego należą:

  • podeszły wiek
  • rak stercza u najbliższych członków rodziny (uwarunkowania genetyczne)
  • wysokotłuszczowa dieta uboga w składniki roślinne
  • niedobór witaminy D
  • przebywanie w zanieczyszczonym środowisku (szczególnie groźne są związki kadmu)

Rak gruczołu krokowego we wczesnym stadium przebiega bezobjawowo. Ponadto pojawiające się objawy najczęściej są takie same,  jak przy łagodnym rozroście gruczołu krokowego. Zdarza się również, że obie te choroby (rak i łagodny rozrost gruczołu krokowego) występują  jednocześnie. Lekarz może wykryć nowotwór podczas wizyty i badania kontrolnego pacjenta, dlatego szczególnie ważne są konsultacje urologiczne mężczyzn po 50. roku życia.

Rak prostaty – objawy

Do najczęstszych objawów obserwowanych przez chorych w zaawansowanej fazie choroby należą:

  • osłabienie strumienia moczu
  • częstsze oddawanie moczu w dzień i w nocy
  • nagłe parcie na pęcherz moczowy
  • całkowite zatrzymanie moczu

Szczególną uwagę należy zwrócić na:

  • pojawienie się krwi w moczu lub w nasieniu
  • bóle w okolicy krocza
  • brak apetytu i spadek masy ciała
  • bóle kości

Wymienione objawy nie mogą być lekceważone, wymagają natychmiastowej konsultacji lekarza urologa.

Wcześnie wykryty nowotwór jest uleczalny. Jak to zrobić?

Użytecznym narzędziem dla wczesnego wykrywania raka gruczołu krokowego jest oznaczenie we krwi poziomu PSA. PSA jest skrótem od angielskiej nazwy „Prostate Specific Antigen”, a więc “antygen swoisty dla prostaty” (inna nazwa: „swoisty antygen sterczowy”).

PSA wykryty został w roku 1970 w tkance gruczołu krokowego. W roku 1971 wykazano obecność PSA w nasieniu, w roku 1979 wyizolowano antygen z tkanki prostaty, zaś w roku 1980 wykryto obecność PSA w surowicy krwi i dokonano pomiaru jego stężenia. Od połowy lat 80-tych ubiegłego wieku PSA został szeroko zastosowany w praktyce klinicznej jako marker raka prostaty. Jego fizjologiczne, wysokie stężenie w tkance prostaty powoduje, że uznaje się go w praktyce za antygen swoisty (czyli charakterystyczny) dla tego narządu.

PSA jest substancją produkowaną przez komórki gruczołu krokowego czyli stercza (prostaty)- małego gruczołu otaczającego cewkę moczową mężczyzny i wytwarzającego płyn, wchodzący następnie w skład nasienia.
W tkance zdrowego gruczołu krokowego PSA jest wydzielany do światła przewodów gruczołowych i przechodzi do nasienia, gdzie osiąga wysokie stężenie – od 0,5 do 5 000 000 ng/ml. U zdrowych mężczyzn przedostaje się do krwi jedynie w ilościach śladowych. PSA we krwi występuje w dwóch formach: wolnej – niezwiązanej i związanej z białkami osocza.

PSA jest bez wątpienia najważniejszym markerem raka prostaty, a jego odkrycie spowodowało znaczny postęp w diagnostyce, leczeniu i monitorowaniu tej choroby. Komórki raka gruczołu krokowego uwalniają PSA do krwi znacznie łatwiej niż niezmienione chorobowo komórki prostaty. Wzrost stężenia tego antygenu we krwi nasuwa podejrzenie nowotworu. Jednak wiadomo, że jest to antygen swoisty dla tkanki prostaty, a nie dla raka prostaty. Wynika z tego, że podwyższone stężenie PSA może występować u wielu chorych na inne choroby stercza, w tym szczególnie na gruczolaka. Zwiększenie stężenia PSA we krwi występuje bowiem u około 20% mężczyzn nie mających raka, zaś u około 30% chorych na ten nowotwór poziom PSA we krwi nie jest podwyższony.

W warunkach prawidłowych, fizjologicznych poziom PSA we krwi zależny jest od:

  • hormonów płciowych męskich (androgenów)
  • wieku – stężenie PSA rośnie wraz z wiekiem i u mężczyzn zdrowych wzrasta o 0,04 ng/ml w ciągu roku
  • objętości stercza – na każdy cm3 tkanki gruczołu krokowego notuje się wzrost poziomu PSA o 4%
  • ejakulacji – powoduje ona wzrost poziomu PSA we krwi, co może być przyczyną błędnych wyników tego badania. Zaleca się wykonywanie badania PSA po okresie 48 godzin wstrzemięźliwości seksualnej.

Wzrost stężenia PSA w surowicy wywołuje:

  • rak stercza
  • łagodny rozrost prostaty
  • zapalenie gruczołu krokowego
  • podrażnienie mechaniczne prostaty (zabieg chirurgiczny, biopsja, masaż gruczołu)

Kiedy badanie jest wykonywane?

Jeśli nie masz żadnych objawów.
Brak jest jednoznacznych opinii odnośnie częstotliwości wykonywania oznaczeń PSA wśród mężczyzn nie wykazujących objawów choroby. Przyjęto zasadę, że każdy mężczyzna po ukończeniu 50. roku życia powinien raz w roku mieć oznaczony poziom (stężenie) PSA w surowicy krwi. Mężczyźni należący do grup podwyższonego ryzyka (np. osoby, których bliscy krewni chorowali na raka prostaty przed 65. r.ż.) powinni poddawać się regularnym badaniom już od 45. r.ż. Jeśli w najbliższej rodzinie pacjenta (ojciec, bracia) stwierdzono występowanie raka prostaty, badanie to należy wykonywać już od 40. roku życia. Naukowcy są zgodni, że lekarze pierwszego kontaktu powinni sugerować pacjentom po 50. roku życia regularne oznaczanie PSA oraz wykonywanie badania per rectum. Badanie per rectum wykonuje się palcem (wykonuje lekarz), przez odbyt. Badanie to jest dla pacjentów krępujące, jednak nie powoduje doznań bólowych i trwa tylko  chwilę. Badanie per rectum nie jest tak efektywne jak monitorowanie poziomu PSA, jednak w wielu przypadkach dzięki niemu stwierdzono obecność guza u mężczyzn z prawidłowym poziomem PSA. Dlatego w badaniach przesiewowych w kierunku raka prostaty oba te badania są traktowane jako badania podstawowe.

Jeśli masz pierwsze objawy mogące świadczyć o chorobie gruczołu prostaty.
Badanie stężenia PSA wykonuje się także u mężczyzn z objawami mogącymi świadczyć o chorobie gruczołu, w tym również nowotworze stercza, takimi jak:

  • utrudnione, bolesne i/lub częste oddawanie moczu
  • ból w okolicy lędźwiowej
  • ból w obszarze miednicy małej

Ponieważ objawy te obserwuje się w szeregu innych chorób stercza, również w zakażeniu i zapaleniu gruczołu krokowego, często zleca się również inne badania, np. badanie na posiew moczu. Schorzenia te mogą powodować czasowy wzrost stężenia PSA – zazwyczaj o miernym nasileniu. Jeżeli poziom całkowitego PSA jest podwyższony, to lekarz powinien zlecić powtórne wykonanie oznaczenia po kilku tygodniach, w celu sprawdzenia czy stężenie antygenu wróciło do normy.

Badanie PSA u chorych na raka prostaty

Oznaczenia PSA wykonuje się u chorych na raka prostaty przed rozpoczęciem leczenia, systematycznie w kontroli chorych po jego zakończeniu dla wczesnego wykrycia nawrotu choroby, a także dla monitorowania niektórych form terapii. W zaawansowanym stadium choroby istotniejsze jest śledzenie zmian poziomu PSA niż sugerowanie się pojedynczym wynikiem.

Jak się pobiera próbkę do badania?

Próbka krwi pobierana jest z żyły łokciowej, a oznaczenie wykonuje się w surowicy lub w osoczu.
Krew należy pobrać przed wykonaniem badania per rectum (DRE) oraz przed biopsją stercza (lub kilka tygodni później).

Co jest oznaczane?

Najczęściej oznacza się stężenie PSA całkowitego (tPSA), czyli sumę wolnego PSA (fPSA) i PSA związanego z białkami osocza (cPSA).
tPSA = fPSA + cPSA

Zlecenie przez lekarza “badania PSA” najczęściej oznacza wykonanie PSA całkowitego.

W przypadku, gdy stężenie PSA jest podwyższone w stopniu niewielkim, lekarz może osobno zlecić wykonanie oznaczenia wolnego PSA, PSA związanego z białkami oraz ich zawartości
w całkowitym PSA. Wyniki tych oznaczeń umożliwiają lepsze zróżnicowanie między rakiem prostaty, a innymi chorobami tego gruczołu oraz podjęcie decyzji czy konieczna jest biopsja prostaty.
wzrost cPSA – wzrost ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty
spadek cPSA – spadek ryzyka zachorowania na nowotwór prostaty
fPSA/tPSA – niższa zawartość odsetkowa fPSA u chorych na raka prostaty niż u zdrowych lub chorych na łagodny przerost gruczołu
cPSA/tPSA – wyższa u chorych na raka prostaty niż u zdrowych lub chorych na łagodny przerost gruczołu

Jaki jest prawidłowy poziom PSA we krwi?

Ponieważ poziom PSA w naturalny sposób wzrasta wraz z wiekiem, proponuje się dostosowanie prawidłowych zakresów do wieku pacjenta. Zakresy wartości prawidłowych mogą się różnić
w zależności od zastosowanych metod oznaczenia markerów.

Na zakończenie należy podkreślić, że każdy mężczyzna po 50. roku życia powinien być okresowo badany przez urologa. Pacjent może zgłosić się do lekarza urologa na podstawie skierowania od lekarza rodzinnego lub lekarza pierwszego kontaktu. Wczesne wykrycie raka gruczołu krokowego daje szansę na podjęcie skutecznych kroków w walce z tą groźną chorobą.

Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym.

ZOBACZ e-PAKIET DLA MĘŻCZYZN

Pobierz ulotkę PSA

Mgr Aldona Marcinkowska
Diagnosta laboratoryjny
Laboratoria medyczne DIAGNOSTYKA

Podobne artykuły

09 lipca 2019

PROSTATA – nowoczesne badanie Badanie 4K

PROSTATA (gruczoł krokowy, stercz) jest nieparzystym gruczołem męskiego układu płciowego produkującym wydzielinę wchodzącą w skład nasienia. Znajduje się poniżej pęcherza moczowego, w obrębie miednicy mniejszej. NAJCZĘSTSZYMI CHOROBAMI PROSTATY SĄ: Łagodny rozrost prostaty. Rak prostaty (CaP, łac. adenocarcinoma prostatae). Przewlekłe lub ostre zapalenie prostaty. NAJCZĘŚCIEJ DIAGNOZOWANYMI NOWOTWORAMI MĘŻCZYZN W POLSCE* SĄ: Rak prostaty (19%) co stanowi około 15700 nowych przypadków rocznie, wyprzedzając, raka płuc (18%) i raka jelita grubego (13%). Roczna śmiertelność z powodu prostaty oceniana jest na 5 do 6 tysięcy przypadków! Nowość w ofercie DIAGNOSTYKI Badanie 4K Przesiewowy test nowej generacji – wartość profilaktyczna, diagnostyczna i prognostyczna Badanie 4K – ocena ryzyka raka prostaty zwiększa czułość badań przesiewowych dla raka prostaty oraz stwarza możliwość oceny w perspektywie 20 lat (!) ryzyka zachorowania mężczyzn po 40 roku życia. Badanie 4K polega na pomiarze stężenia 4 kalikrein wydzielanych przez komórki prostaty: tPSA, fPSA, tzw. nienaruszonego PSA i hK2 – peptydazy, związanej z kalikreiną 2. Wyniki wprowadzane są do algorytmu obliczeniowego uwzględniającego: wiek badanego, wynik DRE (nieobowiązkowo) i informacje o wcześniej przebytej biopsji prostaty, o ile była odnotowana w historii choroby. Ryzyko wystąpienia inwazyjnej formy raka prostaty określane jest procentowo. W przypadku chorych diagnozowanych w kierunku raka prostaty Badanie 4K ocenia zasadność wykonania tradycyjnej biopsji. Krew do badania pobierana jest we wskazanych Punktach Pobrań DIAGNOSTYKI. Pacjent wypełnia i podpisuje Ankietę do Badania 4K oraz podpisuje formularz Informacja o przekazaniu danych osobowych. Badanie wykonywane bez skierowania lekarskiego. Kup badanie on-line UWAGA! Badanie dostępne jest w dedykowanych placówkach sieci DIAGNOSTYKA, których lista znajduje się w katalogu Punktów Pobrań po wybraniu filtra “badania wrażliwe”. pobierz ulotkę badanie 4k Zapraszamy również do skorzystania z Informacji Telefonicznej dla Pacjentów, gdzie postaramy się odpowiedzieć na Państwa pytania. +48 799 399 360 (koszt połączenia zgodnie z cennikiem operatora).

04 stycznia 2021

Badanie prostaty – na czym polega?

Choroby prostaty mogą objawiać się osłabieniem strumienia moczu, częstomoczem i nykturią (czyli oddawaniem moczu w nocy więcej niż 1 raz), gwałtownym parciem na mocz czy uczuciem niepełnego opróżnienia pęcherza po zakończeniu mikcji. Czasem pojawia się także krew w moczu lub dolegliwości bólowe okolic krocza. Nie lekceważ takich objawów i koniecznie udaj się do urologa, aby zdiagnozować przyczynę problemów i móc je skutecznie leczyć. Czym jest prostata? Prostata czyli inaczej gruczoł krokowy lub stercz to narząd wchodzący w skład męskiego układu płciowego. Leży poniżej dna pęcherza moczowego, do przodu od odbytnicy i do tyłu od spojenia łonowego. Prostata kształtem i wymiarami przypomina kasztana. Przechodzą przez nią przewody wytryskowe oraz cewka moczowa. Prostata produkuje specjalną wydzielinę, będącą składnikiem nasienia. Choroby prostaty – objawy Do podstawowych chorób prostaty należą łagodny rozrost stercza, zapalenie prostaty oraz rak prostaty. Choroby prostaty – przyczyny i objawy: Łagodny rozrost stercza U mężczyzn po ukończeniu 40 roku życia gruczoł krokowy ulega stopniowemu rozrostowi. Dynamika procesu jest różna, ale u większości mężczyzn w wieku podeszłym można stwierdzić powiększenie prostaty. Powiększający się stercz prowadzi do zwężenia światła przechodzącej przez niego cewki moczowej. Skutkiem jest utrudnione oddawanie moczu i przerost wypieracza pęcherza, co może manifestować się: słabym strumieniem moczu (a nawet oddawaniem moczu kroplami), trudnościami z rozpoczęciem mikcji, dolegliwościami bólowymi, częstszym oddawaniem moczu czy parciem naglącym. Przerost prostaty, prowadząc do zalegania moczu w pęcherzu, z biegiem czasu może prowadzić do częstych infekcji układu moczowego, nietrzymania moczu z przepełnienia, a nawet całkowitego zatrzymania moczu. Zapalenie prostaty Ostre zapalenie stercza spowodowane jest infekcją bakteryjną i zazwyczaj stanowi powikłanie zakażenia układu moczowego. Objawy choroby pojawiają się dość nagle i obejmują gorączkę, dreszcze, złe samopoczucie, ból w okolicy krocza, bolesne oddawanie moczu z uczuciem pieczenia i zmętnienie moczu. Mogą temu towarzyszyć objawy zakażenia układu moczowego, a także objawy powiększenia i obrzęku gruczołu krokowego (np. zatrzymanie moczu). Przewlekłe zapalenie prostaty najczęściej nie jest związane z zakażeniem bakteryjnym. Podstawowym objawem jest ból okolicy krocza, ale mogą pojawić się także inne symptomy (np. uczucie niecałkowitego opróżnienia pęcherza czy ból lub pieczenie podczas mikcji). Rak prostaty Rak gruczołu krokowego to jeden z najczęstszych nowotworów złośliwych rozpoznawanych u mężczyzn. Ryzyko choroby rośnie wraz z wiekiem i jest większe, gdy w rodzinie pojawił się już ten nowotwór. Na początku nie daje zwykle żadnych objawów lub przypominają one dolegliwości obecne w łagodnym rozroście stercza. Czasem mogą pojawić się bóle podbrzusza, krwinkomocz lub krwiomocz, a w zaawansowanym stadium nowotworu dołączyć symptomy związane z obecnością przerzutów nowotworowych (np. bóle kostne kręgosłupa lędźwiowego). Badanie prostaty – na czym polega? Jeśli zaobserwujesz u siebie objawy choroby prostaty, koniecznie udaj się do lekarza – urologa i poinformuj go o swoich obawach. Badanie prostaty przeprowadza się palcem wprowadzonym do odbytnicy (badanie palpacyjne per rectum). Urolog palpacyjnie ocenia wielkość gruczołu, jego konsystencję i kształt. W przypadku zapalenia prostaty, badanie może sprawić ból. Na ogół, równolegle z badaniem palpacyjnym, urolog wykonuje badanie ultrasonograficzne (USG) prostaty i jamy brzusznej. Lekarz może zalecić wykonanie badań laboratoryjnych, takich jak: badanie ogólne moczu, posiew moczu, badanie wydzieliny gruczołu krokowego czy pomiar stężenia we krwi PSA (ang. Prostate Specific Antigen) – swoistego antygenu sterczowego (podstawowe badanie prostaty z krwi). W razie potrzeby urolog skieruje Cię na dalsze badania, np. TK miednicy i jamy brzusznej, rezonans magnetyczny, badania czynnościowe czy cystoskopię, niekiedy zachodzi potrzeba wykonania biopsji gruczołu krokowego. Wszystkie badania laboratoryjne możesz wykonać w DIAGNOSTYCE, podobnie jak badanie Select MDx – płynną biopsję prostaty, czyli zaawansowane technologicznie, nieinwazyjne badanie genetyczne z próbki moczu przydatne w rozpoznawaniu nowotworu złośliwego prostaty. W ofercie DIAGNOSTYKI znajdziesz także badanie 4K, czyli test z krwi, który w oparciu o specjalne algorytmy, przewiduje ryzyko inwazyjnego raka prostaty, nawet z 20-letnim wyprzedzeniem. Chora prostata – leczenie Łagodny rozrost stercza wymaga wprowadzenia zmian stylu życia, zastosowania farmakoterapii lub rzadziej postępowania chirurgicznego. Bakteryjne zapalenie stercza leczy się antybiotykoterapią. Przydatne mogą okazać się leki przeciwbólowe, przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Sposób leczenia raka gruczołu krokowego zależy od wielu zmiennych np. stopnia zaawansowania nowotworu czy wieku pacjenta. Możliwe metody obejmują m.in. leczenie operacyjne, zastosowanie radioterapii, terapii hormonalnej czy rzadziej chemioterapii. U niektórych pacjentów, którzy spełniają określone kryteria, prowadzi się jedynie ścisłą obserwację i wprowadza leczenie, gdy choroba postępuje. Jeśli zaobserwujesz u siebie niepokojące objawy – nie bagatelizuj ich i koniecznie udaj się do lekarza. Pamiętaj, że w okolicy 50 roku życia warto odwiedzić urologa nawet bez wyraźnych symptomów. Jak mówi dr n.med. Marek Filipek „profilaktykę w kierunku raka prostaty powinniśmy zacząć po 40. roku życia (…), a bezwzględnie na badania powinien zgłosić się mężczyzna, jeśli w jego rodzinie ten rodzaj raka wystąpił”. Bibliografia: „Łagodny rozrost stercza” – R. Drabczyk „Ostre zapalenie gruczołu krokowego (prostaty)” – R. Drabczyk„Przewlekłe zapalenie gruczołu krokowego (prostaty)” – R. Drabczyk„Rak prostaty” – W. Wysockihttps://facet.onet.pl/dr-filipek-rak-prostaty-rosnie-skrycie-nie-daje-zadnych-objawow/

22 czerwca 2021

Czy można przewidzieć ryzyko zachorowania na raka prostaty?

Choroby gruczołu krokowego należą do coraz częściej diagnozowanych schorzeń. Szacuje się, że nawet co drugi mężczyzna po 50 r.ż. może doświadczać problemów z prostatą. Objawy towarzyszące łagodnemu rozrostowi gruczołu krokowego, są niestety bardzo podobne do objawów wskazujących na nowotwór prostaty, dlatego tak ważne jest, aby wszyscy mężczyźni po 40 r.ż. wykonywali regularne badania profilaktyczne, umożliwiające wczesne wykrycie zmian nowotworowych, na etapie, na którym choroba jest jeszcze całkowicie wyleczalna. Czy każdy mężczyzna jest narażony na zachorowanie na raka prostaty? Czy istnieje sposób, aby tego uniknąć? Rak prostaty jest jednym z najczęściej występujących nowotworów złośliwych u polskich mężczyzn. Co roku diagnozuje się ok. 16 tys. nowych przypadków zachorowań, jak również od 5 do 6 tys. zgonów z powodu tej choroby. Według danych opublikowanych w 2004 roku przez Zakład Epidemiologii i Prewencji Nowotworów Centrum Onkologii w Warszawie, rak stercza jest drugim pod względem częstości występowania nowotworem złośliwym u mężczyzn oraz trzecią przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Najważniejszym czynnikiem zwiększającym ryzyko zachorowania jest wiek powyżej 60 r.ż. i towarzyszące mu zmiany hormonalne oraz upośledzenie procesów naprawy uszkodzonych komórek. U mężczyzn poniżej 40 r.ż. złośliwy rak prostaty stwierdzany jest niezwykle rzadko, kiedy jednak jest rozpoznawany przebiega zazwyczaj bardziej złośliwie i wymaga agresywnego leczenia. Skłonności do zachorowania na raka prostaty mogą być także warunkowane przez czynniki genetyczne – w przypadku rodzinnego występowania tej choroby należy częściej wykonywać badania profilaktyczne, ponieważ ryzyko choroby wzrasta, gdy ktoś w rodzinie chorował na złośliwy nowotwór prostaty. Choć brak jest jeszcze jednoznacznych dowodów na udział czynników dietetycznych i środowiskowych w rozwoju raka prostaty, warto pamiętać, że zbilansowana, bogata w antyoksydanty dieta oraz odpowiednia dawka aktywności fizycznej wpływają na obniżenie ryzyka zachorowania na wszystkie typy nowotworów i są najskuteczniejszymi narzędziami chroniącymi przed rozwojem chorób cywilizacyjnych. Jakie badania profilaktyczne warto wykonywać, aby zmniejszyć ryzyko lub wcześnie wykryć złośliwy nowotwór prostaty? Standardowymi badaniami, zalecanymi w profilaktyce raka gruczołu krokowego jest fizykalne badanie per rectum oraz oznaczenie poziomu antygenu sterczowego (PSA) we krwi pacjenta. Nieprawidłowości wykryte w badaniu per rectum lub poziom PSA znajdujący się poza zakresem referencyjnym są wskazaniami do wykonania dalszej, pogłębionej diagnostyki, obejmującej biopsję gruboigłową, w trakcie której pobiera się próbki tkanki, aby móc ocenić je pod mikroskopem. Wynik biopsji pozwala na ustalenie, czy w tkance są obecne komórki nowotworowe, a także na ewentualne określenie ich agresywności i zaplanowanie kolejnych kroków terapii. Niestety, dla wielu mężczyzn badanie profilaktyczne gruczołu krokowego nadal pozostaje tematem tabu, kojarzonym głównie z nieprzyjemnym badaniem per rectum. Dodatkowo trzeba też pamiętać, że wzrost stężenia PSA nie jest specyficzny wyłącznie dla łagodnych i złośliwych rozrostów prostaty – jego poziom zależy także od osobistych uwarunkowań, aktywności fizycznej, czy stosowanych leków. Z tego względu zlecanie biopsji wyłącznie na podstawie wyniku PSA prowadzi do wykonywania nadmiernej liczby tych inwazyjnych badań, których rzadkimi powikłaniami są m.in. ból, infekcje, impotencja, czy nietrzymanie moczu. Czy istnieją inne metody badań przesiewowych w kierunku raka prostaty? Alternatywą do standardowych badań jest nowoczesne, nieinwazyjne badanie 4K, wykonywane w próbce krwi pacjenta, pozwalające nie tylko na wczesne wykrycie zmian w obrębie gruczołu krokowego, ale również na oszacowanie ryzyka wystąpienia złośliwego raka prostaty w perspektywie kolejnych 20 lat życia. Badanie to zostało opracowane, aby zmniejszyć ilość niepotrzebnych biopsji i ryzyko ich powikłań, uniknąć inwazyjnego leczenia, gdy nie jest ono uzasadnione, jak również skuteczniej identyfikować tych pacjentów, którzy są narażeni na rzeczywiste ryzyko raka prostaty. Badanie 4K pozwala na określenie ryzyka nowotworu nawet u tych pacjentów, którzy nie mają jeszcze żadnych objawów, a wynik badania PSA znajduje się w granicach normy. Na czym dokładnie polega badanie 4K? Badanie to oparte jest na oznaczeniu poziomu czterech specyficznych białek, tzw. kalikrein, wydzielanych przez komórki prostaty, w próbce krwi pacjenta: całkowitego stężenia PSA (tPSA)stężenia wolnego PSA (fPSA)nienaruszonego PSA (iPSA)ludzkiej peptydazy, związanej z kalikreiną 2 (hK2). Uzyskane wyniki stężeń tych białek są następnie wprowadzane do algorytmu obliczeniowego wraz z innymi, dodatkowymi parametrami: wiekiem badanego, wynikiem badania per rectum (jeśli było wykonywane) i informacjami o wcześniej przebytej biopsji prostaty, o ile była odnotowana w historii choroby. Dzięki tym informacjom algorytm jest w stanie wyliczyć jakie jest ryzyko wystąpienia inwazyjnej formy raka prostaty u danego pacjenta i wyrazić ten wynik za pomocą skali procentowej. Ocena ta może być następnie wykorzystana podczas konsultacji z lekarzem, do ustalenia dalszego toku postępowania oraz do oceny, czy w danym wypadku konieczne jest wykonanie biopsji prostaty, czy też nie. Badanie 4K jest jedynym, nieinwazyjnym testem, oceniającym procentowe ryzyko raka, na podstawie próbki krwi, które jest rekomendowane przez Polskie Towarzystwo Urologiczne (PTU), Europejskie Towarzystwo Urologiczne (EAU), Amerykańskie Towarzystwo Urologiczne (AUA), oraz National Comprehensive Cancer Network (NCCN). Dlaczego warto wykonać badanie 4K? Badanie 4K pozwala przewidzieć zachorowanie na raka prostaty nawet z 20-letnim wyprzedzeniem, dzięki czemu możliwe jest zaplanowanie programu optymalnej kontroli i diagnostyki, pozwalającej na wykrycie choroby we wczesnym stadium, gdy jest ona jeszcze całkowicie wyleczalna. Badanie to jest także bezbolesną i nieinwazyjną alternatywą dla biopsji gruboigłowej i jedynym nieinwazyjnym badaniem wykonywanym z próbki krwi, które precyzyjnie identyfikuje ryzyko zachorowania na złośliwego raka prostaty. Kto powinien wykonać badanie 4K? W zasadzie każdy mężczyzna, który ukończył 40 r.ż. Badanie to cechuje się bowiem wyższą wartością predykcyjną, niż standardowe oznaczenie poziomu PSA- co oznacza, że z większym prawdopodobieństwem wskazuje u kogo występuje wyższe ryzyko raka prostaty, nawet gdy poziom PSA znajduje się jeszcze w granicach normy. Badanie 4K jest rekomendowane szczególnie dla: mężczyzn, w rodzinie których występowały przypadki nowotworów lub łagodnych rozrostów prostaty,panów rozpatrujących wykonanie pierwszej lub kolejnej biopsji stercza, zwłaszcza, gdy stwierdzono u nich podwyższone stężenie PSA we krwi, nieprawidłowy wynik badań obrazowych lub badania per rectum orazmężczyzn, którzy zaobserwowali u siebie którykolwiek z objawów, wskazujących na rozrost prostaty: częstsze oddawanie moczu, osłabienie lub przerywanie strumienia moczu lub uczucie parcia na mocz. Czy istnieją jakieś przeciwwskazania do wykonania badania 4K? Choć badanie 4K jest bardzo czułym i specyficznym testem przesiewowym, to istnieją pewne ograniczenia w jego zastosowaniu. Nie zaleca się go wykonywać: u mężczyzn poniżej 40 r. ż. i powyżej 80 r.ż.,u pacjentów poddanych biopsji prostaty (do 6 miesięcy od jej wykonania), badaniu per rectum (do 4 dni po tym badaniu), interwencjom i zabiegom urologicznym (do 6 miesięcy od zabiegu)u osób przyjmujących leki zawierające finasteryd lub dutasteryd (do 6 miesiący od zakończenia terapii). Bibliografia: Voigt JD. et al., Use of the 4Kscore test to predict the risk of aggressive prostate cancer prior to prostate biopsy: Overall cost savings and improved quality of care to the us healthcare system. Rev Urol. 2017; 19(1).Zappala S. et al., The 4Kscore blood test accurately identifies men with aggressive prostate cancer prior to prostate biopsy with or without DRE information. Int J Clin Pract. 2017; 71..Higgins Ch. E. et al., Performance of the 4Kscore Test in Plasma and Serum and Stability of the Component Analytes in Clinical Samples. The Journal of Applied Laboratory Medicine, 2018; 3(2).
Powiązane badania

Powiązane pakiety

e-PAKIET DLA MĘŻCZYZN z konsultacją
Zestaw badań w pakiecie obejmuje podstawowe parametry biochemiczne pozwalające na ocenę ogólnego stanu zdrowia, odżywienia i funkcji istotnych narządów: wątroby, nerek i tarczycy. Stwierdzane nieprawidłowości mogą być sygnałem przebiegających chorób lub wskaźnikami ryzyka chorób zagrażających: cukrzycy, miażdżycy, chorób sercowo-naczyniowych (m.in. nadciśnienia tętniczego, zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu), chorób nerek i zaburzeń elektrolitowych, chorób wątroby i stawów, zaburzeń krzepnięcia krwi, a także wskaźnikiem przebiegającego stanu zapalnego i zakażenia. Znajomość poziomu testosteronu ułatwia zdefiniowanie przyczyn spadku libido i obniżenia ogólnej kondycji fizycznej i umysłowej, zależnych również od prawidłowego działania tarczycy. Badania są wykonywane we krwi. Morfologia (obraz) krwi jest badaniem podstawowym, umożliwiającym rozpoznanie anemii i niedoborów żelaza, zaburzeń krzepnięcia krwi (wraz z oznaczanym osobno firbrynogenem), odporności, stanów zapalnych i infekcji oraz zarażeń pasożytniczych, chorób autoimmunologicznych i nowotworowych. W diagnostyce zapalenia i zakażenia, wnioski płynące z obrazu krwi weryfikowane są przez wynik OB i stężenie białka C-reaktywnego (CRP). Stężenie glukozy jest decydującym kryterium rozpoznania zaburzeń metabolizmu węglowodanów i cukrzycy. Lipidogram (pomiar cholesterolu i jego frakcji) pozwala na oceną gospodarki lipidowej oraz ocenę ryzyka miażdżycy, chorób krążenia i nadciśnienia, ryzyka zwiększonego w przypadku współistniejącego wysokiego stężenia homocysteiny. Ryzyko chorób krążenia związanych z wewnątrznaczyniowym wykrzepianiem krwi określone jest poziomem D-dimerów. Nieprawidłowe stężenie kwasu moczowego świadczy o zaburzeniach przemian białka i jest przydatne w rozpoznawaniu dny moczanowej (podagry). Testy wątrobowe (ALT, GGTP) w zestawieniu z lipidogramem i OB obrazują funkcje wątroby; stężenie mocznika i kreatyniny, łącznie ze stężeniem głównych elektrolitów: sodu i potasu, są wskaźnikiem pracy nerek. Stwierdzenie spadku stężenia testosteronu i TSH tłumaczy obniżenie nastroju, sprawności umysłowej i fizycznej i narastającą otyłość. PSA marker przerostu prostaty - jest pomocny w profilaktyce nowotworów prostaty. Pakiet zawiera usługę konsultacji wyników badań na czacie lub przez telefon z wykwalifikowanym konsultantem (diagnostą laboratoryjnym lub lekarzem) świadczoną w serwisie upacjenta.pl   Ze względu na ograniczenia w fazie przedanalitycznej badań, e-pakiet dla mężczyzn powinien być realizowany w punkcie pobrań realizującym "badania wrażliwe".

e-PAKIET NOWOTWORY U MĘŻCZYZN - PANEL ROZSZERZONY - badania genetyczne
Proponowany pakiet obejmuje analizę najważniejszych i najczęściej występujących u mężczyzn dziedzicznych mutacji charakterystycznych dla polskiej populacji, których nosicielstwo koreluje ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na wskazane typy nowotworów. W skład pakietu  rozszerzonego wchodzi analiza mutacji w genach: • BRCA1 oraz BRCA2 – analiza istotnych mutacji istotnych dla populacji polskiej. Obecność wystąpienia konkretnych mutacji w tych genach koreluje ze zwiększonym u mężczyzn ryzykiem zachorowania na raka prostaty przy czym ryzyko zależy od rodzaju mutacji i lokalizacji w genie.  Ponadto badanie ma na celu określenie obciążenia genetycznego dziedzicznym rakiem piersi, a także związanego z nim ryzyka nowotworów towarzyszących – przede wszystkim raka jelita grubego, żołądka, trzustki, uwarunkowanych uszkodzeniem genów BRCA. • CHECK2 – jest genem kodującym białko biorące udział w kontroli podziałów komórkowych. Występowanie mutacji założycielskich w genie CHECK2 powoduje uszkodzenie tego białka i jego funkcji, a to koreluje ze zwiększonym ryzykiem rozwoju nowotworów. W przypadku mężczyzn ryzyko raka piersi wrasta nawet 10-krotnie. Ponadto wykazanie obecności której z mutacji założycielskich zwiększa także ryzyko występowania nowotworów tarczycy, prostaty, jelita grubego i nerek. Analizę genu CHECK2 warto wykonać u pacjentów, u których wykonano badanie w genach BRCA1 oraz BRCA2. Od obecności mutacji w tych genach może zależeć interpretacja i szacowanie ryzyka dla poszczególnych typów nowotworów. • NBN znany również jako NBS1 należy również do genów supersorowych, czyli kodujących białka kontrolujące poprawność podziałów komórkowych. Nosicielstwo mutacji 657del5 związane jest z dwukrotnie zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka piersi. U mężczyzn dodatkowo wzrasta ryzyko zachorowania na raka prostaty, które według danych literaturowych szacowane jest na nawet 4 -krotnie zwiększone w populacji ogólnej, oraz 15- krotnie u mężczyzn z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku raka prostaty. • HOXB13 – podobnie należy do genów kontrolujących ekspresję innych genów oraz podziały komórkowe. Obecność mutacji p.Gly84Glu w tym genie koreluje ze zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka gruczołu krokowego. U mężczyzn, u których dodatkowo w rodzinie występowały przypadki zachorowania na raka prostaty to ryzyko może wzrastać nawet 20- krotnie. • CDKN2A koduje białka regulujące dwa kluczowe szlaki cyklu komórkowego – szlak p53 (TP53) oraz szlak RB1. Badanie obejmuje analizę mutacji w genie CDKN2A co ma na celu określenie obciążenia genetycznego związanego z zespołem rodzinnego raka trzustki i czerniaka, które może być zwiększone dwukrotnie. Ponadto u osób będących nosicielami mutacji patogennych w CDKN2A koreluje się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka piersi, jelita grubego a także dwukrotnie zwiększonym ryzykiem raka płuc.   Pakiet przeznaczony jest szczególnie dla mężczyzn, u których rodzinnie występuje podwyższona zachorowalność na raka jajnika i/lub piersi, zdiagnozowana choroba nowotworowa w rodzinie przed 50 rokiem życia, przypadki raka jajowodu i otrzewnej, raka tarczycy, raka jelita, rak nerki. Wykrycie istotnych mutacji we wskazanych genach jest również istotne u mężczyzn z dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku raka prostaty.  Badanie wykonywane jest z jednej próbki krwi, a określenie statusu patogennych mutacji ma istotne przełożenie na podjęcie odpowiedniej profilaktyki nowotworowej.