Opuchnięta szyja – przyczyny i leczenie opuchlizny szyi

Szyja to miejsce lokalizacji wielu narządów i struktur. Poznanie jej tajników może nam pomóc w ustaleniu przyczyn dolegliwości z nią związanych jak ból, tkliwość czy opuchlizna na szyi. Jakie objawy mogą towarzyszyć opuchniętej szyi? Co powinniśmy zrobić, gdy puchnie nam szyja? Czy zawsze stan ten wymaga konsultacji z lekarzem?

Szyja – co znajduje się w jej wnętrzu?

Szyja, ze względu na szczelną pokrywę skórną, rzadko bywa kojarzona z innymi funkcjami niż podtrzymywanie głowy i łączenie jej z tułowiem. Tymczasem znajdziemy tutaj narządy takie jak tarczyca i przytarczyce, naczynia krwionośne: tętnice, żyły, naczynia limfatyczne i węzły chłonne oraz nerwy. Mieści się tutaj też cały arsenał mięśni odpowiadających za ruchy szczęki i żuchwy oraz poruszanie głową, krtań, tchawica oraz przełyk. W tylnej części szyi znajdziemy też kręgi szyjne stanowiące umocowanie czaszki do kręgosłupa oraz odpowiadające za obrót głowy.

Opuchnięta szyja – objawy

Symptomy związane z opuchlizną szyi zależą od rodzaju przyczyny tego stanu. Mogą pojawiać się nagle lub eskalować przez dłuższy czas, a nawet występować chronicznie. Często, gdy przyczyna nie dotyczy tylko szyi i struktur z nią związanych, pojawiają się objawy ogólne. Niektóre najczęściej obserwowane problemy to:

• opuchlizna po prawej stronie szyi/po lewej lub obejmująca całą szyję,
• ucisk na szyję i struktury w niej umiejscowione,
• chrypka, kaszel, odkrztuszanie,
• duszność,
• ból szyi,
• zaczerwienienie skóry na szyi,
• widoczne guzki,
• objawy ogólne jak gorączka, osłabienie, brak apetytu.

Pakiet badań wspierający kontrolę zdrowia

Opuchnięta szyja – przyczyny

Wśród niektórych przyczyn opuchlizny na szyi wymienia się m.in.:

• infekcje bakteryjne i wirusowe,
• problemy z tarczycą i przytarczycami,
• choroby węzłów chłonnych,
• zapalenie tkanki łącznej,
• nowotwory,
• problemy z układem sercowo-naczyniowym,
• schorzenia ślinianek,
• guzki (tłuszczaki/ cysty),
• choroby autoimmunologiczne,
• zaburzenia hormonalne,
• reakcje anafilaktyczne.

Opuchnięta szyja – o przyczynach słów kilka

Gdy pojawia się opuchlizna na szyi, jedną z głównych przyczyn są infekcje bakteryjne (gruźlica, kiła, angina czy choroba kociego pazura, zapalenie górnych dróg oddechowych) czy wirusowe (mononukleoza, odra, różyczka, ospa, świnka). Jest to wynik powiększenia węzłów chłonnych, które uaktywniły się, by walczyć z patogenem. Zwykle zakażeniom tego typu towarzyszy, oprócz obrzęku szyi, gorączka, osłabienie, ból głowy, kaszel, zaczerwienienie lub wysypka (odra/ różyczka), ból gardła ze spływającą po tylnej ścianie gardła ropną wydzieliną, tkliwość węzłów chłonnych. Limfadenopatia związana z infekcją powinna ustąpić po usunięciu z organizmu patogenu, jednak bezbolesne ich powiększenie może utrzymywać się jeszcze przez kilka tygodni i o ile nie towarzysza temu inne niepokojące objawy, jest stanem powolnego powrotu organizmu do równowagi po przebytej chorobie.

• Choroby tarczycy to dość częsty i oczywisty powód powiększonego obwodu szyi. Może się on objawiać opuchlizną zarówno po prawej jak i po lewej stronie szyi, ale też mieć charakter rozlanego obrzęku na całej powierzchni karku. Wśród najczęstszych przyczyn takiego stanu wymienia się wole tarczycowe, zapalenie tarczycy (po ciąży lub po przebytej chorobie wirusowej) choroby autoimmunologiczne (choroba Gravesa-Basedowa, Hashimoto) czy nowotwory. Warto pamiętać, że zarówno niedoczynność jak i nadczynność tarczycy może prowadzić do pojawienia się opuchlizny na szyi. Zwykle powiększeniu tarczycy towarzyszy chrypka, kaszel, uczucie ucisku w okolicy szyi. W zależności od etiologii towarzysza temu dodatkowe objawy:
  • w nadczynności: wypadanie włosów, przyspieszenie czynności serca, kołatanie serca, nerwowość i rozdrażnienie, uczucie gorąca i potliwość, drżenie rąk i osłabienie siły mięśniowej, pobudzenie metabolizmu (częste wizyty w toalecie, biegunka, chudnięcie), objawy oczne (wytrzeszcz, zaczerwienienie, zaburzenia widzenia), zaburzenia miesiączkowania   
  • w niedoczynności: zmęczenie, senność, uczucie zimna, przesuszone włosy i skóra, problemy żołądkowo-jelitowe (zaparcia, tycie), niedociśnienie, spowolniona praca serca, zaburzenia pamięci, depresja, zaburzenia miesiączkowania, anemia
• Guzy i nowotwory tarczycy mogą przyjmować postać łagodną (niektóre wole) lub złośliwą (rak brodawkowaty – najczęstszy; rdzeniasty, pęcherzykowy). Choroba nowotworowa w zależności od zaawansowania może wiązać się powiększeniem węzłów chłonnych, co będzie widoczne jako guzki albo opuchniętą szyją po lewej stronie, prawej lub na całości, w zależności od stopnia powiększenia gruczołu.

Opuchnięta szyja pojawia się często w schorzeniach angażujących układ odpornościowy, przez co dochodzi do limfadenopatii widocznej w postaci obrzęku w obrębie szyi i twarzy. Oprócz infekcji wirusowych i bakteryjnych często dochodzi do tego w przebiegu białaczek, szpiczaków, chłoniaków oraz przy przerzutach raka z innych narządów np. piersi. Również choroby autoimmunologiczne, w tym reumatoidalne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy, potrafią objawiać się opuchlizną na szyi w wyniku pobudzenia węzłów chłonnych.

• Chłoniak to choroba nowotworowa atakująca układ limfatyczny, stąd oczywistym objawem będzie obrzęk węzłów chłonnych, również w obrębie szyi. Choroba jednak działa ogólnoustrojowo, stąd pojawia się też gorączka, wycieńczenie organizmu, brak apetytu czy nocne poty. Charakterystyczny jest brak ustępowania limfadenopatii przez dłuższy okres pomimo leczenia (nawet >2 miesięcy), przy jednoczesnym powiększaniu się guzków chłonnych. W przypadku infekcji obrzęk ten zwykle znika po eliminacji czynnika etiologicznego.

• W przebiegu chorób układu sercowo-naczyniowego w postaci niewydolności serca spowodowanej podeszłym wiekiem, przebytym zawałem, nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienną serca czy wadami zastawek, oprócz problemów ogólnych z krążeniem, tętnem i zadyszką pojawiają się też obrzęki, gdyż krew nie jest efektywnie transportowana przez naczynia krwionośne. Skrajna niewydolność serca sprawia, że szyja jest opuchnięta, co wynika z poszerzenia żył szyjnych. Stan taki wiąże się z zagrożeniem życia pacjenta, zatem należy niezwłocznie zasięgnąć porady specjalisty.

• Schorzenia ślinianek, w tym choroba wirusowa wieku dziecięcego – świnka czy guzy i niedrożności przewodów odprowadzających ślinę powodują, że gruczoły te ulegają powiększeniu. W śwince (nagminne zapalenie przyusznic) pojawia się opuchnięta szyja po prawej stronie lub po lewej, co wynika z obecności infekcji. Stan ten zwykle rozszerza się, przez co występuje obrzęk szyi pod brodą. Chorobie towarzyszy gorączka i objawy ogólne jak osłabienie, brak apetytu, problemy z przełykaniem. Guzy ślinianek przybierają zwykle formą łagodną (gruczolak wielopostaciowy) i powodują opuchliznę na szyi w okolicy ślinianek przyusznych. Opuchnięta szyja po lewej stronie lub po prawej zależy oczywiście od umiejscowienia guza i z czasem może przechodzić w formę złośliwą. Zablokowanie przewodów wyprowadzających ślinę ze ślinianek przez czop śluzowy lub inny fragment stały może powodować opuchliznę na szyi w miejscu powstania niedrożności. Oczywiście stan ten zwykle jest przemijający i niezłośliwy, a obrzęk pojawia się głównie podczas jedzenia, gdy gruczoły ślinowe wydzielają zwiększoną ilość śliny

• Inne nowotwory objawiające się występowaniem obrzęku na szyi to rak przełyku, krtani czy gardła dotykające palaczy i osoby nadużywające alkoholu. Guzy w tej lokalizacji rozrastają się na sąsiadujące narządy sprawiając wrażenie opuchnięcia szyi. Jest to również wynik przerzutowania komórek rakowych do węzłów chłonnych, przez co są one powiększone. Węzły chłonne zajęte przez komórki nowotworowe tworzą twarde, zbite struktury, nieprzesuwalne pod skórą i bolesne. Zwykle przerzuty związane są z zaawansowanym stadium nowotworu. W zależności od stopnia zajęcia tkanek obserwuje się też ogólny brak apetytu i dysfagię, chrypkę, kaszel, ból czy konieczność odkrztuszania. Dochodzi też do ogólnego zniekształcenia i powiększenia obwodu szyi.

• Inne guzy pojawiające się na szyi to np. niebolesne, łagodne nowotwory jak tłuszczaki lub torbiele łojowe pojawiające się jako wynik zablokowania odpływu sebum z gruczołu łojowego. Zwykle są one nieszkodliwe i niezauważalne, póki pod wpływem warunków zewnętrznych lub wewnętrznych nie ulegną powiększeniu lub nie zaczną boleć.

• Opuchnięta szyja z lewej strony lub po stronie prawej może wskazywać również na problem stomatologiczny. Często jednak manifestuje się to silnym, promieniujący bólem zęba i zapaleniem wywołującym, obrzęk sąsiadujących węzłów chłonnych oraz tkanek. Czasem pojawia się gorączka, wzrost ciepłoty i tkliwość tkanek w miejscu zapalenia.

• Zespół Cushinga to schorzenie związane z zaburzeniami regulacji hormonalnej, którego jednym z objawów jest opuchnięta szyja pod brodą. Podwyższony poziom kortyzolu powoduje nagromadzenie się tkanki tłuszczowej w różnych częściach ciała, przede wszystkim na brzuchu i twarzy, co sprawia wrażenie, że szyja jest opuchnięta. Przyczyna zespołu Cushinga mogą być m.in. guzy przysadki mózgowej czy leczenie wysokimi dawkami kortykosteroidów

• Reakcja anafilaktyczna to silna reakcja wrażliwego organizmu na alergen. Może być nim np. jad po ukąszeniu owada, składniki posiłków czy pyłki. Ukąszenie owada w okolicy twarzy i szyi może sprawić, że szyja zacznie puchnąć, powodując ucisk na okoliczne tkanki, w tym krtań. Dochodzi wówczas do zwężenia dróg oddechowych i problemów ze złapaniem tchu. Podobna reakcja może być skutkiem spożycia alergenu, gdyż często silne reakcje anafilaktyczne są ogólnoustrojowe i stanowią zagrożenie dla życia pacjenta, stąd konieczne jest zastosowanie ampułkostrzykawki z adrenaliną, aby uniknąć poważniejszych powikłań, w tym śmierci.

• Bakteryjne zapalenie tkanki łącznej to schorzenie wywołane bakteriami z rodzaju Staphylococcus lub Streptococcus, które dostają się do organizmu poprzez przerwanie ciągłości skóry lub ukąszenie. Dochodzi wówczas do reakcji zapalnej, której objawem jest opuchnięta szyja z prawej strony, z lewej lub symetrycznie, w zależności od lokalizacji. Dodatkowo tkanki stają się tkliwe, bolesne, a w miejscu zranienia pojawia się zaczerwienienie. Towarzysza temu objawy ogólne jak gorączka, dreszcze, osłabienie. Czasem na szyi pojawia się torbiel boczna szyi lub torbiel środkowa, będąca wadą rozwojową płodu. Torbiel boczna powoduje opuchliznę szyi między obojczykiem a żuchwą, natomiast torbiel środkowa – za mostkiem, czyli bardziej w płaszczyźnie środkowej. Obrzęk szyi zwykle jest jednostronny i wynika z toczącego się stanu zapalnego. Towarzyszy mu również ból i zaczerwienienie.     

Opuchnięta szyja – leczenie

Leczenie, jak w większości problemów mogących mieć różną etiologię, wymaga poznania przyczyny pierwotnej. Po zdiagnozowaniu symptomem jakiego schorzenia jest opuchlizna na szyi, wdraża się terapię. W przypadku infekcji wykorzystuje się antybiotyki i leki przeciwwirusowe. Zaburzenia hormonalne jak zespół Cushinga czy choroby tarczycy wymagają zastosowania terapii hormonalnej albo w przypadku guzów i nowotworów – leczenia chirurgicznego lub zastosowania radio i chemioterapii. Stwierdzona reakcja anafilaktyczna zwykle kończy się podaniem pacjentowi adrenaliny. Sposoby leczenia chorób nowotworowych jak chłoniak, szpiczak czy guzy ślinianek wymagają terapii specjalistycznych (radio- lub chemioterapia), a niekiedy interwencji chirurgicznej.  Stwierdzenie opuchlizny szyi z przyczyn sercowych obliguje do monitorowania pracy serca (EKG, Holter) wraz z wdrożeniem leczenia farmakologicznego.

Ustalenie przyczyny pojawienia się opuchlizny na szyi wymaga przede wszystkim obserwacji. Niektóre przyczyny są oczywiste i proste do określenia jak np. zranienie, ukąszenie czy infekcja. W innych przypadkach konieczne jest wykonanie szeregu badań, które pomogą specjaliście w postawieniu diagnozy. Nie każda zmiana wymaga wizyty u lekarza, jednak, gdy cokolwiek nas niepokoi lub pojawiają się objawy ogólne, warto zasięgnąć takiej porady by wykluczyć poważniejsze schorzenia zanim będzie zbyt późno by wdrożyć leczenie.

Mgr Jolanta Pawłowska