Przełyk Barretta – przyczyny, objawy, diagnostyka

Przełyk Barretta rozwija się w następstwie długotrwałej choroby refluksowej, w przebiegu której dochodzi do stopniowego uszkodzenia nabłonka wyścielającego przełyk. Proces ten zwiększa ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku, który zaliczany jest do nowotworów o największym wzroście zapadalności w krajach zachodnich (np. wzrost o 600% w USA w ciągu ostatnich 40 lat). Dlatego też chociaż przełyk Barretta nie jest chorobą często występującą w populacji generalnej, istotne jest poznanie jej etiologii, charakterystycznych objawów oraz możliwych metod leczenia.

Co to jest przełyk Barretta?

Przełyk Barretta jest bezpośrednio związany z chorobą refluksową przełyku, w przebiegu której obserwuje się osłabienie czynności dolnego zwieracza przełyku, czyli mięśnia będącego swoistym „zaworem”, który otwiera się podczas połykania, a następnie zaciska, zapobiegając przedostaniu się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku. W następstwie przewlekłej choroby refluksowej, w przebiegu której dochodzi do zapalenia błony śluzowej, narażone na działanie kwasu żołądkowego komórki nabłonkowe wyścielające ściany dystalnej części przełyku, w procesie metaplazji ulegają przekształceniu w nabłonek walcowaty. Chociaż proces ten jest odwracalną zmianą adaptacyjną, ma jednak istotne znaczenie kliniczne, gdyż metaplazja przełyku jest prekursorem raka gruczołowego przełyku. Z tego też powodu, pacjenci zmagający się z długotrwałym refluksem wymagają stałej kontroli lekarza gastroenterologa. 

Wśród czynników ryzyka rozwoju przełyku Barretta, poza chorobą refluksową, wymienić można: 

• płeć męską, 
• wiek powyżej 50. roku życia, 
• otyłość brzuszną, 
• uzależnienie od nikotyny 
• obciążenie rodzinne. 

Przełyk Barretta – objawy

Objawy wskazujące na metaplazję nabłonka, którą obserwuje się w przełyku Barretta są zbliżone do typowych objawów choroby refluksowej i obejmują: 

• uczucie zgagi lub pieczenia, 
• ból w klatce piersiowej niekiedy mylnie interpretowany jako objaw kardiologiczny, 
• a także ból gardła i chrypka. 
• Pacjenci, mogą odczuwać także dyskomfort i trudności podczas połykania. 

Z drugiej jednak strony, w wielu przepadkach zmiany metaplastyczne przełyku mogą rozwijać się bezobjawowo.

Przełyk Barretta – kto choruje najczęściej?

Przełyk Barretta dotyka według rożnych szacunków od 1 do 3% populacji, jednak ryzyko zachorowania zwiększa się nawet do 15% w przypadku pacjentów cierpiących na przewlekłą chorobę refluksową. Jednocześnie, w minionych dekadach obserwuje się stały wzrost liczby pacjentów, u których rozpoznano przełyk Barretta, a największy wzrost zapadalności notowany jest w grupie mężczyzn po 50. roku życia. 

Obecnie schorzenie to stało się przedmiotem wielu badań medycznych, a termin „przełyk Barretta” na stałe wszedł do języka medycznego. Pierwszego opisu zmian chorobowych typowych dla przełyku Barretta dokonał w 1906 roku (kiedy to Núman Barrett, miał zaledwie 3 lata) bostoński chirurg i patolog – dr Wilder Tileston. Podczas wykonywanych autopsji dr Tileston w trzech przypadkach zauważył wyraźne owrzodzenia przełyku, jednak w zachowanych protokołach badań nie znajdują się informacje o obecności charakterystycznego dla przełyku Barretta nabłonka walcowatego. Jako możliwą przyczynę wykrytych zmian, dr Tileston wskazał osłabienie dolnego zwieracza przełyku i refluks przełykowy. 

W 1950 roku wybitny londyński torakochirurg, Núman Barrett opublikował artykuł zatytułowany „Przewlekły wrzód trawienny przełyku i zapalenie przełyku”. W pracy tej dr Barrett przeanalizował dane dotyczące opisanych wcześniej przypadków oraz zachowane preparaty histopatologiczne pobrane podczas sekcji zwłok pacjentów zmarłych z powodu perforacji wrzodu lub krwawienia. Przedstawione opisy przypadków i ocena preparatów histopatologicznych odpowiadają obrazowi klinicznemu choroby, którą obecnie nazywamy przełykiem Barretta (chociaż zapewne w czasie pracy nad publikacją Núman Barrett nie podejrzewał, że jego nazwiskiem zostanie nazwana nowa jednostka chorobowa). 

Przełyk Barretta – leczenie 

Pacjenci, u których wykryto przełyk Barretta powinni być objęci stałą opieką lekarza gastroenterologa, który dobierze właściwą terapię oraz zlecając odpowiednie badania diagnostyczne, będzie monitorował przebieg choroby. Standardowe postępowanie terapeutyczne obejmuje stosowanie inhibitorów pompy protonowej, które ograniczając wydzielanie kwasu solnego w żołądku, zapobiegają występowaniu refluksu, a co z tym związane, pozwalają zmniejszyć ryzyko progresji do stanu dysplazji. W zależności od stanu klinicznego pacjenta, lekarz może zdecydować o zastosowaniu technik endoskopowych polegających na precyzyjnym usunięciu zmienionego nabłonka. 

W przypadku rozpoznania metaplazji przełyku istotną rolę odgrywa także zmiana stylu życia. Zalecane jest unikanie palenia papierosów, znaczne ograniczenie konsumpcji alkoholu, a także tłustych i kwaśnych potraw. Równie istotna jest zmiana pór i objętości spożywania posiłków. Pacjenci powinni starać się spożywać większą liczbę mniejszych porcji pokarmu, a ostatni posiłek należy zaplanować na 3-4 godziny przed nocnym spoczynkiem.  

Przełyk Barretta – dieta

Istotną rolę w patogenezie przewodu Barretta odgrywa podrażnienie komórek nabłonkowych przez kwas solny przedostający się z żołądka do przełyku. Dlatego też pacjenci, u których rozpoznano to schorzenie powinni stosować dietę, która ograniczy refluks przełykowy, co pozwoli zapobiec progresji uszkodzeń. Główne zalecenia dietetyczne obejmują częstsze spożywanie mniejszych porcji pokarmu o niskiej zawartości tłuszczu, zwiększenie spożycia błonnika, w który obfitują warzywa i owoce oraz unikanie przyjmowania pozycji leżącej przez około 3 godziny po posiłku. Ponadto, warto w codziennej diecie uwzględnić produkty bogate w błonnik, owoce i warzywa niskokwasowe takie jak: banany, jabłka, gruszki, marchew, groszek i brokuły. Należy także wybierać chude, białe mięso, produkty zawierające zdrowe tłuszcze jak: oliwki, awokado, a także produkty mleczne o obniżonej zawartości tłuszczu.

Jednocześnie, należy unikać kwaśnych produktów: cytrusów, pomidorów i sosów pomidorowych, kiszonek, tłustego mięsa czerwonego, potraw smażonych i typu fast-food, ostrych przypraw, a także czarnej herbaty, kawy, napojów gazowanych, alkoholu.

Przełyk Barretta a nowotwór

Chociaż charakterystyczne dla przełyku Barretta zmiany metaplastyczne nie są zaliczane do zmian nowotworowych, to uważane są wczesny, odwracalny stan przednowotworowy, który istotnie zwiększa ryzyko rozwoju raka gruczołowego przełyku. Rak gruczołowy przełyku jest nowotworem złośliwym wywodzący się z komórek gruczołowych, występującym najczęściej w dalszej części przełyku. Niestety choroba ta charakteryzująca się agresywnym przebiegiem niejednokrotnie diagnozowana jest w zaawansowanym stadium, co wpływa na niekorzystne rokowania; wartość wskaźnika pięcioletniego przeżycia pacjentów wynosi jedynie około 15%.

dr n. o zdrowiu Piotr Choręza