Tłuszczak – charakterystyka, rodzaje, leczenie

Tłuszczak to niezłośliwy (łagodny) guz, który rozwija się z dojrzałych komórek tkanki tłuszczowej. Występuje on względnie często w populacji osób dorosłych. Tłuszczaki zazwyczaj pojawiają się w obrębie tkanki podskórnej tułowia i nie wywołują dolegliwości bólowych ani lokalnych zmian stanu skóry. Sprawdź, jakie są przyczyny rozwoju tłuszczaków, kiedy należy zgłosić się do lekarza oraz na czym polega leczenie tłuszczaków?

Co to jest tłuszczak?

Tłuszczak (lipoma) to łagodny nowotwór zbudowany z dojrzałych komórek tkanki tłuszczowej. Słowo „nowotwór” nie oznacza w tym przypadku raka. Typowy tłuszczak nie daje przerzutów, rośnie miejscowo i zwykle jest dobrze odgraniczony od otoczenia.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/tluszczakomiesak-co-to-jest/

Najczęściej znajduje się tuż pod skórą, ale może też rozwijać się głębiej, np. między mięśniami. Zmiana bywa pojedyncza, choć u części osób występują w postaci mnogiej.

Ze względu na budowę komórkową można wyróżnić różne rodzaje tłuszczaków. Wśród nich są:

• Lipoma – słabo unaczyniony, tworzą go komórki tkanki tłuszczowej,
• Angiolipoma (naczyniakotłuszczak) – łącznotkankowy guz z bogatym unaczynieniem,
• Lipoblastoma –tłuszczak najczęściej wykrywany u niemowląt oraz małych dzieci,
• Myolipoma (mięśniakotłuszczak) –rodzaj tłuszczaka tworzony przez komórki tkanki mięśniowej oraz tkanki tłuszczowej,
• Myelolipoma – tłuszczak powstający z komórek szpiku kostnego oraz tkanki tłuszczowej;
• Zimowiak – w przeciwieństwie do pozostałych tłuszczaków (zbudowanych z komórek tkanki tłuszczowej żółtej) powstaje z komórek brunatnej tkanki tłuszczowej,
• Tłuszczak wielopostaciowy – słabo unaczyniony tłuszczak z komórek wrzecionowatych..

Jak wygląda tłuszczak?

Typowy tłuszczak powiększa się wolno, nieraz przez wiele lat. Skóra nad nim zwykle zachowuje prawidłowy kolor i temperaturę. Guzek może mieć od kilku milimetrów do kilkunastu centymetrów.

Najbardziej charakterystyczne cechy to: miękka lub „gumowata” konsystencja, okrągły lub owalny kształt i możliwość lekkiego przesunięcia pod skórą oraz powolny wzrost bez towarzyszącego bólu.

Ból może pojawić się, gdy zmiana uciska nerw, znajduje się w miejscu narażonym na stały ucisk albo jest naczyniakotłuszczakiem – odmianą zawierającą liczne naczynia. Tłuszczak śródmięśniowy bywa mniej ruchomy i może ograniczać ruch lub powodować drętwienie.

Najczęstsze lokalizacje to kark, barki, plecy, klatka piersiowa, ramiona, pośladki i uda. Zmiana może jednak rozwinąć się niemal wszędzie, gdzie występuje tkanka tłuszczowa.

Jak powstaje tłuszczak? Przyczyny

Dokładna przyczyna rozwoju tłuszczaka nie jest do końca poznana. Najczęściej do wystąpienia tego typu zmian dochodzi u osób pomiędzy 40. a 60. rokiem życia, choć mogą występować również u młodszych osób.

Czynniki ryzyka, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia tych zmian to:

• nadwaga oraz otyłość,
• hiperlipidemia,
• urazy w miejscu rozwoju tłuszczaka w przeszłości,
• przewlekłe stosowanie leków z grupy steroidów,
• współwystępowanie nowotworów złośliwych,
• choroby ogólnoustrojowe, jak np. choroba Madelunga lub choroba Dercuma.

Czy tłuszczak jest groźny?

Typowy tłuszczak to łagodna zmiana, która zwykle nie zagraża zdrowiu i często nie wymaga usuwania. Każdy guzek zbudowany z tkanki tłuszczowej warto jednak dokładniej ocenić, ponieważ podobnie może wyglądać również atypowy guz tłuszczowy lub tłuszczakomięsak.

Tłuszczakomięsak jest złośliwym nowotworem tkanek miękkich, a nie kolejnym etapem rozwoju zwykłego tłuszczaka. Łagodna zmiana nie jest uznawana za typowy stan przedrakowy i sama w sobie nie zwiększa ryzyka zachorowania na nowotwór.

Szybkiej konsultacji lekarskiej wymagają:

• wyraźne lub szybkie powiększanie się guzka,
• średnica około 5 cm lub większa, zwłaszcza przy zmianie głębokiej,
• twarda konsystencja, słaba ruchomość albo przytwierdzenie do podłoża,
• ból, drętwienie, osłabienie kończyny lub ograniczenie ruchu,
• położenie pod powięzią lub wewnątrz mięśnia,
• nawrót po wcześniejszym usunięciu,
• owrzodzenie, krwawienie lub utrwalone zaczerwienienie.

Duży guzek nadal może być łagodny. Wymienione cechy oznaczają jednak, że przed usunięciem potrzebna jest dokładniejsza diagnostyka.

Tłuszczak a inne guzki pod skórą

Nie każdy guzek wyczuwalny pod skórą jest tłuszczakiem. Podobnie mogą wyglądać między innymi torbiel naskórkowa, potocznie nazywana kaszakiem, powiększony węzeł chłonny czy znacznie rzadszy guz tkanek miękkich. Poszczególne zmiany mają pewne charakterystyczne cechy, ale ich rodzaju nie da się zawsze pewnie określić wyłącznie na podstawie wyglądu i dotyku.

Rodzaj zmiany	Jak zwykle wygląda i zachowuje się guzek?	Gdzie najczęściej występuje?
Tłuszczak	Miękki, elastyczny, przesuwalny i rośnie powoli. Najczęściej nie boli, a skóra nad nim pozostaje niezmieniona.	Może pojawić się w różnych miejscach, często na tułowiu, karku, ramionach lub udach.
Torbiel naskórkowa, tzw. kaszak	Zazwyczaj leży bliżej powierzchni i jest bardziej związana ze skórą. Niekiedy na jej środku widać niewielki ciemny punkt.	Często powstaje na twarzy, szyi, plecach lub skórze głowy.
Powiększony węzeł chłonny	Może być miękki lub twardszy, bolesny albo niebolesny. Przy infekcji często jest tkliwy i stopniowo zmniejsza się po wyzdrowieniu.	Najczęściej wyczuwa się go na szyi, pod żuchwą, pod pachą lub w pachwinie.
Tłuszczakomięsak lub inny guz tkanek miękkich	Częściej znajduje się głębiej, jest słabiej przesuwalny i z czasem się powiększa. Początkowo może nie powodować bólu.	Może rozwinąć się w różnych częściach ciała, szczególnie w obrębie kończyn lub przestrzeni zaotrzewnowej.

Jak diagnozuje się tłuszczaka?

Diagnostyka zaczyna się od szczegółowego wywiadu. Następnie lekarz ocenia jego wielkość, konsystencję, ruchomość, położenie i wygląd skóry. Typowy powierzchowny tłuszczak często może być rozpoznany podczas prostego badania.

Jeżeli obraz nie jest jednoznaczny, pierwszym badaniem powierzchownej zmiany zwykle jest USG. Pozwala określić, czy guzek jest lity (zbudowany z tkanki, a nie wypełniony płynem), gdzie dokładnie się znajduje i jak jest unaczyniony. Wynik nietypowy lub niejednoznaczny może być wskazaniem do rezonansu magnetycznego.

Rezonans dokładniej pokazuje granice głębokiego guza i jego związek z mięśniami, nerwami i naczyniami. Tomografię komputerową wykorzystuje się w wybranych lokalizacjach albo wtedy, gdy występują przeciwwskazania do wykonania rezonansu magnetycznego.

Jeśli badania obrazowe nie potwierdzają łagodnego charakteru zmiany, lekarz może zlecić biopsję. Po operacyjnym usunięciu materiał przekazuje się do badania histopatologicznego, które potwierdza rodzaj guza.

Jak leczy się tłuszczaka?

Małego, typowego i bezobjawowego tłuszczaka wystarczy obserwować. Warto kontrolować jego wielkość i zgłaszać lekarzowi zmianę konsystencji, ruchomości albo pojawienie się bólu.

Usunięcie rozważa się, gdy guz rośnie, uciska nerw, ogranicza ruch, ulega ciągłym podrażnieniom lub przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu. Zabieg bywa potrzebny także przy niepewnym rozpoznaniu. Względy estetyczne również mają znaczenie.

Chirurgiczne usunięcie

Podstawową metodą jest całkowite wycięcie tłuszczaka. Małą powierzchowną zmianę można zwykle usunąć ambulatoryjnie w znieczuleniu miejscowym. Duży, głęboki lub położony blisko ważnych struktur guz może wymagać zabiegu na sali operacyjnej i innego rodzaju znieczulenia.

Chirurg wykonuje nacięcie, oddziela zmianę od otoczenia i usuwa ją możliwie w całości. Materiał można następnie ocenić pod mikroskopem. Pełne wycięcie zwykle skutecznie kończy leczenie typowego tłuszczaka.

Metody z mniejszego nacięcia

W wybranych przypadkach stosuje się wycięcie przez mały otwór lub technikę łączącą odsysanie tkanki z usunięciem pozostałej części guza. Zaletą może być mniejsza blizna. Takie postępowanie nie jest odpowiednie, gdy potrzebna jest szczegółowa ocena histopatologiczna albo istnieje podejrzenie guza atypowego.

Kremy, okłady, masaż i suplementy nie likwidują tłuszczaka. Nakłuwanie lub wyciskanie go w domu grozi krwawieniem, zakażeniem i uszkodzeniem sąsiednich tkanek.

Powikłania i nawrót po zabiegu usunięcia tłuszczaka

Po usunięciu może wystąpić ból, obrzęk, siniak, krwawienie, krwiak lub surowiczak, czyli nagromadzenie płynu w miejscu po guzie. Możliwe jest również zakażenie, gorsze gojenie, widoczna blizna i przejściowe zaburzenia czucia.

Przy dużych i głębokich zmianach istnieje ryzyko uszkodzenia nerwu, naczynia lub mięśnia. Nawrót typowego tłuszczaka po całkowitym wycięciu zdarza się rzadko. Ryzyko jest większe po niepełnym usunięciu oraz przy niektórych zmianach śródmięśniowych i atypowych.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/guz-chromochlonny-objawy-diagnostyka/

Pytania i odpowiedzi

Czy tłuszczak może sam się wchłonąć?

Zwykle nie. Może przez lata zachowywać podobną wielkość albo powoli rosnąć. Nagłą zmianę rozmiaru, konsystencji lub bolesności warto skonsultować.

Czy można mieć wiele tłuszczaków?

Tak. U części osób występuje kilka niezależnych zmian, a skłonność może być rodzinna. Wiele bolesnych guzków albo symetrycznych skupisk tkanki tłuszczowej wymaga oceny pod kątem rzadkiej tłuszczakowatości.

Do jakiego lekarza zgłosić się z tłuszczakiem?

Pierwszej oceny może dokonać lekarz podstawowej opieki zdrowotnej lub dermatolog. Powierzchowne zmiany najczęściej usuwa chirurg ogólny, czasem chirurg plastyczny. Duży, głęboki lub nietypowy guz może wymagać konsultacji chirurga onkologicznego.

Czy usunięcie tłuszczaka jest refundowane?

Usunięcie tłuszczaka jest wykonywane również w niektórych publicznych poradniach i oddziałach chirurgicznych. Możliwość skorzystania ze świadczenia w ramach NFZ zależy jednak od wskazań medycznych, kwalifikacji specjalisty oraz zakresu umowy danej placówki. Dostępność zabiegu trzeba potwierdzić bezpośrednio u wybranego świadczeniodawcy.

Co może wpływać na cenę prywatnego zabiegu?

Koszt zależy od wielkości, głębokości i lokalizacji guza, rodzaju zastosowanego znieczulenia oraz zakresu usługi. Przed zapisaniem się warto sprawdzić, czy podana cena obejmuje konsultację, badanie histopatologiczne, zmianę opatrunku i wizytę kontrolną.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela