Trądzik posterydowy – przyczyny, objawy, leczenie

Choć trądzik kojarzy się najczęściej z okresem dojrzewania, może również wystąpić u osób dorosłych. Jedną z jego odmian jest postać wywoływana lekami, m.in. przeciwdepresyjnymi, immunosupresyjnymi, a także sterydowymi. Te ostatnie są dość często stosowane pod różnymi postaciami, zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie, tymczasem objawy skórne mogą rozwinąć się niezależnie od drogi podania. Jak wygląda trądzik posterydowy? Czym leczyć zmiany i w jaki sposób można wspomóc ten proces?

Czym jest trądzik posterydowy?

Trądzik posterydowy to szczególny rodzaj zmian skórnych, który rozwija się jako działanie niepożądane stosowania sterydów – zarówno glikokortykosteroidów o działaniu przeciwzapalnym, jak i sterydów anaboliczno-androgennych (tzw. anabolików) wykorzystywanych np. w celu budowy masy mięśniowej. Może pojawić się po lekach doustnych, maściach i kremach stosowanych miejscowo na skórę, a nawet preparatach wziewnych. Co ważne, to ryzyko obejmuje nie tylko pacjentów z cerą problematyczną – równie często występuje u osób z całkowicie zdrową skórą.

Szczególną odmianą trądziku posterydowego jest jego postać różowata, która rozwija się najczęściej w wyniku długotrwałego stosowania sterydów na twarz. Początkowo leki te mogą maskować objawy, zmniejszając zaczerwienienie skóry, jednak po ich odstawieniu dochodzi do tzw. efektu odbicia, czyli nasilenia dolegliwości. Dodatkowo długotrwałe stosowanie sterydów może prowadzić do ścieńczenia skóry, która staje się bardziej wrażliwa na działanie czynników drażniących, wykazuje też słabszą zdolność gojenia się ran.

Mechanizm rozwoju trądziku po sterydach

Powstawanie trądziku posterydowego jest procesem złożonym i wynika z kilku nakładających się mechanizmów wpływających na funkcjonowanie skóry. Najważniejsze z nich to:

• nadmierna produkcja sebum – steroidy, szczególnie anaboliczne, pobudzają gruczoły łojowe do intensywnej pracy. Nadmiar sebum sprzyja zatykaniu porów i tworzeniu zmian zapalnych,
• zaburzenia rogowacenia ujść mieszków włosowych – prowadzą do ich blokowania i powstawania mikrozaskórników,
• namnażanie się drobnoustrojów – środowisko bogate w sebum sprzyja rozwojowi bakterii Cutibacterium acnes, które wywołują reakcje zapalne,
• osłabienie odporności skóry – steroidy działają immunosupresyjnie, przez co staje się ona bardziej podatna na infekcje,
• nasilenie reakcji zapalnej – zmiany skórne są często bardziej zaczerwienione, bolesne i obrzęknięte niż w przypadku klasycznego trądziku.

Kto jest najbardziej narażony na trądzik posterydowy?

Trądzik po sterydach może pojawić się niezależnie od przyczyny ich stosowania, dlatego ryzyko wystąpienia zmian skórnych występuje zarówno u osób przyjmujących je ze względów zdrowotnych, jak i estetycznych lub sportowych. Grupy o najwyższym stopniu narażenia to:

• młodzież i młodzi dorośli – skóra jest bardziej aktywna hormonalnie i produkuje więcej sebum. Badania wskazują, że na trądzik posterydowy najczęściej cierpią osoby poniżej 30. roku życia,
• sportowcy i kulturyści – zmiany skórne występują u ok. połowy osób nadużywających anaboliki,
• pacjenci z chorobami przewlekłymi – osoby cierpiące np. na schorzenia autoimmunologiczne, astmę, niedoczynność nadnerczy czy przewlekłą obturacyjną chorobę płuc muszą często przyjmować glikokortykosteroidy przez długi czas,
• osoby z historią trądziku – sterydy mogą działać jako silny czynnik wyzwalający.

Jak wygląda trądzik po sterydach?

Charakterystyczną cechą trądziku posterydowego jest jego monomorficzny charakter, co oznacza, że zmiany skórne są do siebie bardzo podobne. Zazwyczaj to grudki i krostki o podobnej wielkości i kształcie, w przeciwieństwie do trądziku pospolitego, gdzie występuje mieszanka zaskórników, krost i cyst. Wykwity są mocno zaczerwienione, wypukłe, bolesne i wrażliwe na dotyk. Często pojawiają się nagle, w ciągu 2-6. tygodni od rozpoczęcia terapii sterydowej. Są zlokalizowane symetrycznie na klatce piersiowej, plecach, ramionach oraz twarzy, gdzie znajduje się duże zagęszczenie gruczołów łojowych.

Typowy dla zmian posterydowych jest brak zaskórników, zwłaszcza na początku – jeśli się pojawiają, są zazwyczaj zmianami wtórnymi. W cięższych przypadkach, szczególnie przy stosowaniu anabolików, mogą tworzyć się głębokie, bolesne guzki i cysty podskórne.

W przypadku trądziku różowatego posterydowego podstawowym objawem jest utrwalony rumień na twarzy, któremu towarzyszy uczucie pieczenia i gorąca. Widoczne są także teleangiektazje, czyli rozszerzone naczynia krwionośne, a w przypadku długotrwałego stosowania sterydów skóra staje się cienka i wiotczeje. Po próbie odstawienia leków często dochodzi do gwałtownego zaostrzenia objawów, czyli tzw. efektu z odbicia.

Jak długo trwa trądzik posterydowy?

Czas, jaki upływa od pojawienia się zmian do ich całkowitego wyleczenia to kwestia indywidualna, która zależy od rodzaju stosowanego leku, nasilenia wykwitów i ogólnego stanu zdrowia. Zazwyczaj trądzik po sterydach doustnych utrzymuje się dłużej niż po preparatach miejscowych.

Pamiętajmy, że proces regeneracji jest stopniowy i wymaga cierpliwości. Skóra nie wraca do normy natychmiast po odstawieniu leku – zazwyczaj poprawa następuje po ok. 3-6. miesiącach. Na początku może dojść do przejściowego pogorszenia, zwłaszcza w przypadku trądziku różowatego. Większe zmiany skórne (zwłaszcza te o charakterze cyst) pozostawiają czasem trwałe blizny lub przebarwienia, które wymagają dalszego leczenia dermatologicznego już po wygaśnięciu aktywnej fazy trądziku.

Trądzik posterydowy – leczenie

Pierwszym i najważniejszym krokiem w leczeniu jest zmniejszenie dawki lub stopniowe odstawienie sterydu, jednak nie wolno robić tego na własną rękę. Każda zmiana terapii musi odbywać się pod kontrolą lekarza, ponieważ nagłe przerwanie stosowania leków może prowadzić do poważnych komplikacji zdrowotnych. Oprócz tego w łagodzeniu trądziku posterydowego wykorzystuje się terapię miejscową, preparaty doustne oraz zabiegi dermatologiczne.

Dobór preparatów powinien być dostosowany do lokalizacji i nasilenia zmian. W łagodnych i umiarkowanych przypadkach stosuje się maści i kremy na skórę zawierające:

• nadtlenek benzoilu – działa przeciwbakteryjnie i pomaga odblokować pory,
• retinoidy (np. tretynoina, adapalen) – regulują proces rogowacenia naskórka i redukują stan zapalny,
• kwas azelainowy – ma właściwości przeciwbakteryjne, przeciwzapalne i rozjaśniające przebarwienia,
• antybiotyki miejscowe – stosowane krótkotrwale, często w połączeniu z innymi lekami.

Większe nasilenie objawów może wymagać leczenia doustnego, które obejmuje głównie antybiotyki z grupy tetracyklin, ze względu na ich właściwości przeciwzapalne. W najcięższych przypadkach stosuje się izotretynoinę, czyli pochodną witaminy A, która ogranicza produkcję sebum i zmniejsza stan zapalny. Ponadto terapię można uzupełnić o zabiegi w gabinetach dermatologicznych, np.:

• peelingi chemiczne, które przyspieszają złuszczanie martwego naskórka i wygaszanie stanów zapalnych,
• terapię światłem LED – niebieskie działa bakteriobójczo, a czerwone redukuje stan zapalny,
• zabiegi kosmetyczne nawilżające, przyspieszające regenerację skóry i łagodzące podrażnienia.

Trądzik posterydowy – domowe sposoby

Choć domowe sposoby nie zastąpią leczenia farmakologicznego, mogą znacząco wspierać proces regeneracji skóry. Podstawą jest odpowiednia pielęgnacja:

• delikatne oczyszczanie za pomocą łagodnych dermokosmetyków,
• unikanie produktów drażniących, np. agresywnych peelingów, kosmetyków zawierających alkohol, mentol czy intensywne substancje zapachowe,
• stosowanie lekkich kremów nawilżających,
• ochrona skóry przed słońcem za pomocą kremów z filtrem SPF 50.

W leczeniu trądziku posterydowego ważne są też codzienne nawyki, takie jak częsta zmiana poszewek na poduszki, rezygnacja z ciasnych ubrań w miejscach objętych zmianami (np. na plecach czy klatce piersiowej) czy unikanie dotykania twarzy w ciągu dnia. Jednak najważniejszą zasadą jest bezwzględny zakaz samodzielnego wyciskania i rozdrapywania wykwitów. Stosując się do tych wskazówek, ograniczymy roznoszenie bakterii oraz powstawanie nowych zmian i trwałych blizn po trądziku.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz