Angina – objawy, diagnostyka, leczenie

Angina to dość częsta choroba infekcyjna, która może być wywoływana zarówno przez wirusy jak i przez bakterie. Potocznie termin ten używany jest zazwyczaj w odniesieniu do schorzenia wywoływanego przez bakterie. Największa liczba zachorowań zazwyczaj występuje w sezonie jesienno-zimowym. W przebiegu anginy dochodzi do rozwoju ostrego stanu zapalnego w obrębie błony śluzowej gardła oraz migdałków podniebiennych. Niezależnie od stopnia nasilenia objawów nigdy nie należy ich ignorować, jako że nieleczona angina może prowadzić do rozwoju groźnych powikłań zdrowotnych. W zależności od przyczyny leczenie może obejmować antybiotykoterapię lub innego rodzaju postępowanie farmakologiczne.

Czym jest angina?

Angina to ostre zapalenie gardła i migdałków podniebiennych. Stan zapalny rozwija się najczęściej w odpowiedzi na zakażenie wirusowe lub bakteryjne. Wirusy są przyczyną większości przypadków ostrego bólu gardła we wszystkich grupach wiekowych.

Ze względu na czynnik wywołujący wyróżnia się przede wszystkim:

• anginę wirusową – może towarzyszyć m.in. przeziębieniu, grypie, zakażeniu adenowirusami lub mononukleozie;
• anginę bakteryjną – jej najczęstszą przyczyną jest paciorkowiec ropotwórczy Streptococcus pyogenes, czyli paciorkowiec beta-hemolizujący grupy A;
• znacznie rzadsze zapalenia gardła wywołane przez inne bakterie.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/angina-brzuszna-objawy-przyczyny-leczenie/

Potoczne określenie „angina ropna” najczęściej odnosi się do zakażenia bakteryjnego z nalotem na migdałkach. Sam wygląd gardła nie wystarcza jednak do potwierdzenia przyczyny choroby. Nalot może wystąpić również w niektórych infekcjach wirusowych, m.in. w mononukleozie.

Paciorkowcowe zapalenie gardła odpowiada za około 20–30% przypadków zapalenia gardła u dzieci i 5–15% przypadków u osób dorosłych. Najczęściej chorują dzieci w wieku 5–15 lat. Typowe paciorkowcowe zapalenie gardła występuje natomiast rzadko przed 3. rokiem życia.

Angina jest chorobą zakaźną. Drobnoustroje mogą przenosić się drogą kropelkową podczas kaszlu, kichania i rozmowy, a także przez bezpośredni kontakt oraz wspólne używanie naczyń czy sztućców. Ryzyko zakażenia jest szczególnie duże w szkołach, przedszkolach, domach i innych miejscach, w których wiele osób przebywa blisko siebie.

Aktualne wytyczne IDSA z 2025 roku podkreślają, że nie każda osoba z bólem gardła wymaga testu ani antybiotyku. Zaleca się najpierw ocenę objawów za pomocą skali klinicznej, a następnie wykonanie badania u osób, u których prawdopodobieństwo zakażenia paciorkowcem jest odpowiednio wysokie. Ogranicza to niepotrzebne stosowanie antybiotyków.

Jakie są objawy anginy?

Przebieg choroby zależy przede wszystkim od jej przyczyny. Angina bakteryjna często rozpoczyna się nagle, a objawy szybko osiągają duże nasilenie.

Do charakterystycznych objawów anginy paciorkowcowej należą:

• silny ból gardła, nasilający się podczas połykania,
• gorączka,
• zaczerwienienie i obrzęk gardła oraz migdałków,
• powiększenie migdałków, niekiedy z białym lub ropnym nalotem,
• bolesne i powiększone węzły chłonne na szyi,
• ból głowy,
• osłabienie i pogorszenie samopoczucia,
• drobne wybroczyny na podniebieniu,
• niekiedy drobna, czerwona wysypka charakterystyczna dla szkarlatyny.

Dla zakażenia paciorkowcowego typowy jest brak kaszlu i kataru. Ich występowanie, podobnie jak chrypka, zapalenie spojówek czy owrzodzenia w jamie ustnej, bardziej przemawia za przyczyną wirusową. Nie jest to jednak zasada pozwalająca samodzielnie rozpoznać chorobę.

Angina wirusowa a bakteryjna – czym się różnią?

Angina wirusowa zwykle rozwija się stopniowo. Bólowi gardła często towarzyszą:

• katar i uczucie zatkanego nosa,
• kaszel,
• chrypka,
• zapalenie spojówek,
• bóle mięśni,
• stan podgorączkowy lub umiarkowana gorączka.

Angina bakteryjna częściej zaczyna się gwałtownie, powoduje wysoką gorączkę, silny ból gardła i bolesność węzłów chłonnych, zazwyczaj bez kaszlu. Objawy obu postaci mogą się jednak nakładać. Jeśli nie występują jednoznaczne cechy infekcji wirusowej, samo badanie gardła nie pozwala wiarygodnie odróżnić zakażenia wirusowego od paciorkowcowego.

Jakie są objawy anginy u dzieci?

U dzieci angina może powodować takie same objawy jak u dorosłych, ale częściej pojawiają się również:

• ból brzucha,
• nudności i wymioty,
• brak apetytu,
• rozdrażnienie i wyraźnie mniejsza aktywność,
• ból głowy,
• wysypka towarzysząca szkarlatynie.

Małe dziecko nie zawsze potrafi opisać ból gardła. Odmowa jedzenia i picia, płacz podczas połykania, ślinienie się lub oznaki odwodnienia wymagają konsultacji lekarskiej.

Jak długo trwa angina?

Objawy ostrego zapalenia gardła i migdałków zazwyczaj utrzymują się przez około tydzień. Większość infekcji wirusowych ustępuje samoistnie. Jeśli dolegliwości nie zaczynają się zmniejszać po tygodniu, szybko się nasilają albo po początkowej poprawie ponownie pojawia się wysoka gorączka, potrzebna jest ponowna ocena lekarska.

Angina – diagnostyka

Rozpoznanie rozpoczyna się od wywiadu oraz badania gardła, migdałków i węzłów chłonnych. Lekarz bierze pod uwagę m.in. wysokość gorączki, obecność kaszlu, nalotu na migdałkach oraz bolesnych węzłów chłonnych.

Podstawowe badania stosowane przy podejrzeniu anginy bakteryjnej to:

• szybki test antygenowy, nazywany strep-testem – wykrywa antygeny paciorkowców grupy A i daje wynik po kilku minutach;
• wymaz z gardła i migdałków w kierunku Streptococcus pyogenes oraz paciorkowców grup A, C i G – pobrany materiał jest analizowany w laboratorium.

Posiew wymazu z gardła jest uznawany za badanie referencyjne. U dzieci powyżej 3. roku życia ujemny szybki test antygenowy może wymagać potwierdzenia posiewem, jeśli nadal istnieje podejrzenie zakażenia paciorkowcowego. U osób dorosłych rutynowe wykonywanie posiewu po ujemnym szybkim teście zwykle nie jest konieczne.

Diagnostyka różnicowa może obejmować także mononukleozę zakaźną, grypę, COVID-19, szkarlatynę, ropień okołomigdałkowy oraz inne infekcje dróg oddechowych.

Na czym polega leczenie anginy?

Sposób leczenia zależy od przyczyny choroby, nasilenia objawów, wieku i ogólnego stanu zdrowia.

Leczenie anginy wirusowej

W przypadku infekcji wirusowej antybiotyk jest nieskuteczny. Leczenie polega na łagodzeniu bólu, gorączki i trudności w połykaniu do czasu ustąpienia zakażenia.

W warunkach domowych można:

• odpoczywać i zadbać o odpowiednią ilość snu,
• regularnie pić wodę oraz inne dobrze tolerowane płyny,
• wybierać miękkie, chłodne lub letnie posiłki,
• unikać palenia i przebywania w zadymionych pomieszczeniach,
• płukać gardło ciepłą wodą z solą – ta metoda nie jest odpowiednia dla małych dzieci,
• po konsultacji z farmaceutą lub lekarzem stosować preparaty łagodzące ból gardła.

Na ból i gorączkę można stosować paracetamol, a u osób, u których nie występują przeciwwskazania – ibuprofen. Lek należy dobrać odpowiednio do wieku, chorób współistniejących i innych przyjmowanych preparatów.

Nie istnieje domowa ani alternatywna metoda, która usuwa zakażenie paciorkowcowe lub zastępuje antybiotyk zalecony przez lekarza. Miód, napary czy płukanie gardła mogą jedynie przejściowo zmniejszać dolegliwości. Nie ma również sposobu na natychmiastowe „wzmocnienie odporności” podczas infekcji. Organizm wspierają przede wszystkim sen, odpoczynek, nawodnienie i prawidłowe odżywianie.

Leczenie anginy bakteryjnej

Potwierdzoną anginę paciorkowcową leczy się antybiotykiem. Lekami pierwszego wyboru są zazwyczaj penicyliny, ale o konkretnym preparacie, dawce i czasie terapii zawsze decyduje lekarz. Przy uczuleniu na penicyliny może być konieczne zastosowanie innego antybiotyku.

Prawidłowo dobrana antybiotykoterapia:

• skraca czas utrzymywania się objawów,
• ogranicza zakaźność,
• zmniejsza ryzyko powikłań,
• ogranicza możliwość przeniesienia bakterii na domowników i inne osoby.

Kuracji nie wolno samodzielnie skracać ani przerywać po ustąpieniu bólu i gorączki. Nie należy również stosować antybiotyku pozostałego po wcześniejszej infekcji ani preparatu przepisanego innej osobie.

Antybiotyki mogą powodować m.in. biegunkę, nudności, ból brzucha, wysypkę lub reakcję alergiczną. Pojawienie się duszności, obrzęku twarzy, języka lub gardła wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Inne działania niepożądane należy omówić z lekarzem, zamiast samodzielnie odstawiać preparat.

Dieta przy anginie

Nie istnieje specjalna dieta, którą zaleca się w leczeniu anginy. Posiłki powinny jednak ułatwiać przyjmowanie płynów i energii mimo bólu gardła. Dobrze tolerowane bywają zupy krem, jogurty, puree, kasze, budynie oraz chłodne lub letnie napoje.

Warto unikać bardzo gorących potraw, alkoholu oraz produktów ostrych, kwaśnych albo twardych, jeśli nasilają ból. Najważniejsze jest zapobieganie odwodnieniu. Małe porcje płynów można podawać często, szczególnie dziecku z gorączką.

Najczęstsze błędy w leczeniu anginy

Do błędów zwiększających ryzyko przedłużania się infekcji lub powikłań należą:

• samodzielne rozpoczynanie antybiotykoterapii,
• stosowanie antybiotyku przy infekcji wirusowej,
• przerwanie kuracji przed terminem wskazanym przez lekarza,
• przyjmowanie pozostałości leków z wcześniejszego leczenia,
• bagatelizowanie trudności w oddychaniu lub połykaniu,
• niedostateczne przyjmowanie płynów,
• zbyt szybki powrót do szkoły, pracy lub intensywnego wysiłku,
• traktowanie metod domowych jako zamiennika diagnostyki i leczenia.

Jak zapobiegać anginie?

Nie każdemu zakażeniu można zapobiec, ale przestrzeganie zasad higieny ogranicza przenoszenie wirusów i bakterii.

Warto często myć ręce wodą z mydłem, zasłaniać usta i nos podczas kaszlu lub kichania, nie korzystać ze wspólnych kubków, butelek, sztućców i ręczników, unikać bliskiego kontaktu z osobą zakażoną i najlepiej pozostawać w domu podczas gorączki i nasilonych objawów.

Osoba z anginą paciorkowcową powinna wrócić do pracy, szkoły lub przedszkola dopiero po ustąpieniu gorączki i po upływie co najmniej 12–24 godzin od rozpoczęcia właściwej antybiotykoterapii.

Angina – możliwe powikłania

Powikłania anginy występują stosunkowo rzadko, ale ich ryzyko jest większe przy nieleczonym zakażeniu paciorkowcowym.

Do miejscowych powikłań ropnych należą:

• ropień okołomigdałkowy lub zagardłowy,
• ropne zapalenie węzłów chłonnych szyi,
• zapalenie ucha środkowego,
• zapalenie wyrostka sutkowatego,
• zapalenie zatok,
• rzadziej uogólnienie zakażenia.

Mogą wystąpić również powikłania wynikające z nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego, przede wszystkim ostra gorączka reumatyczna i popaciorkowcowe kłębuszkowe zapalenie nerek. Powikłania te mogą pojawić się już po ustąpieniu bólu gardła.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/angina-brzuszna-objawy-przyczyny-leczenie/

Pilnej pomocy wymagają trudności w oddychaniu, niemożność przełykania płynów lub śliny, ślinienie wynikające z trudności w połykaniu, narastający jednostronny obrzęk gardła, szczękościsk, objawy odwodnienia czy szybkie pogarszanie się stanu ogólnego. Na te objawy alarmowe należy zwracać uwagę przede wszystkim w przypadku małych dzieci i osób starszych.

Pytania i odpowiedzi

Czy angina zawsze wymaga antybiotyku?

Nie. Większość ostrych zapaleń gardła jest wywołana przez wirusy, na które antybiotyk nie działa. Antybiotyk stosuje się przy potwierdzonym lub bardzo prawdopodobnym zakażeniu bakteryjnym, zgodnie z decyzją lekarza.

Jak długo angina jest zaraźliwa?

Zakaźność zależy od przyczyny choroby. W przypadku anginy paciorkowcowej wyraźnie spada po 12–24 godzinach właściwej antybiotykoterapii. Osoba chora powinna być również bez gorączki przed powrotem do szkoły lub pracy.

Czy nalot na migdałkach zawsze oznacza anginę bakteryjną?

Nie. Nalot może występować także w infekcjach wirusowych, np. w mononukleozie. Do potwierdzenia zakażenia paciorkowcowego służy szybki test antygenowy lub posiew wymazu z gardła.

Czy można leczyć anginę wyłącznie domowymi sposobami?

Metody domowe mogą zmniejszyć ból i ułatwić przyjmowanie płynów, ale nie leczą zakażenia bakteryjnego. Przy nasilonych objawach, wysokiej gorączce albo podejrzeniu anginy paciorkowcowej potrzebna jest konsultacja lekarska.

Co robić po przebytej anginie?

Po ustąpieniu gorączki warto stopniowo wracać do codziennej aktywności, nadal dbając o sen i nawodnienie. Zalecony antybiotyk trzeba przyjąć do końca. Nawrót gorączki, obrzęku gardła, duszności, bólu stawów, obrzęków lub zmian w wyglądzie moczu wymaga konsultacji lekarskiej.

Czy po anginie potrzebna jest rehabilitacja?

Po niepowikłanej anginie specjalna rehabilitacja nie jest potrzebna. Wystarczy stopniowy powrót do aktywności po poprawie samopoczucia. Dłuższa rekonwalescencja może być konieczna w przypadku powikłań albo gdy przyczyną objawów była inna choroba, np. mononukleoza.

Kiedy zgłosić się ponownie do lekarza?

Konsultacja jest potrzebna, jeśli objawy szybko się nasilają, nie zaczynają ustępować po około tygodniu, powracają po początkowej poprawie lub pojawiają się trudności w oddychaniu i połykaniu.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela