Angina brzuszna – objawy, przyczyny, leczenie

Angina brzuszna to potoczna nazwa przewlekłego niedokrwienia jelit- schorzenia spowodowanego zaburzeniem przepływu krwi w naczyniach zaopatrujących jelita. Najbardziej charakterystycznym objawem jest silny ból brzucha pojawiający się po posiłku, który może prowadzić do unikania jedzenia i w konsekwencji znacznej utraty masy ciała. Choroba często przez długi czas pozostaje nierozpoznana, ponieważ jej symptomy bywają mylone z problemami gastrycznymi lub zaburzeniami czynnościowymi przewodu pokarmowego. W artykule wyjaśniamy, czym jest angina brzuszna, jakie są jej przyczyny i objawy, a także jakie badania pomagają postawić diagnozę oraz na czym polega leczenie. 

Angina brzuszna – co to jest?

Przewlekłe niedokrwienie jelit, zwane anginą brzuszną, jest schorzeniem spowodowanym zwężeniem lub zamknięciem tętnic doprowadzających krew do narządów jamy brzusznej. Najczęściej dotyczy tętnicy krezkowej górnej, pnia trzewnego oraz tętnicy krezkowej dolnej. Choroba rozwija się wtedy, gdy przepływ krwi przez naczynia jest niewystarczający do pokrycia zwiększonego zapotrzebowania jelit na tlen i składniki odżywcze po posiłku. Charakterystycznym objawem jest ból brzucha pojawiający się po jedzeniu, gdy proces trawienia zwiększa zapotrzebowanie przewodu pokarmowego na krew. 

Angina brzuszna występuje przede wszystkim u osób starszych, szczególnie obciążonych chorobami sercowo-naczyniowymi i miażdżycą. Schorzenie uznawane jest za stosunkowo rzadkie, aczkolwiek bywa, że choroba pozostaje nierozpoznana lub późno zdiagnozowana z powodu niespecyficznych objawów. 

Angina brzuszna – przyczyny

Za najczęstszą przyczynę anginy brzusznej uznaje się miażdżycę tętnic trzewnych. W przebiegu choroby dochodzi do odkładania blaszek miażdżycowych w ścianach naczyń, co prowadzi do ich zwężenia i ograniczenia przepływu krwi. 

Inne przyczyny to:

• zapalenia tętnic,
• hipoplazja tętnicy,
• tętniak,
• rozwarstwienie aorty,
• uszkodzenie jatrogenne tętnicy,
• dysplazja włóknisto-mięśniowa.

Do najważniejszych czynników ryzyka rozwoju choroby należą:

• wiek,
• palenie papierosów,
• nadciśnienie tętnicze,
• cukrzyca,
• otyłość,
• hipercholesterolemia,
• choroba wieńcowa, 
• miażdżyca innych naczyń,
• przewlekła choroba nerek,
• przebyty udar lub zawał serca. 

U części pacjentów zmiany rozwijają się stopniowo przez wiele lat. Może wówczas rozwijać się tzw. krążenie oboczne, które częściowo kompensuje zaburzenia przepływu. Objawy pojawiają się zwykle dopiero wtedy, gdy zwężenie obejmuje co najmniej dwa główne naczynia trzewne. 

Angina brzuszna – objawy

Typowym objawem anginy brzusznej jest ból brzucha pojawiający się po posiłku. Dolegliwości rozwijają się zwykle po 15-30 minutach od spożycia posiłku i mogą utrzymywać się nawet kilka godzin. Ból najczęściej lokalizuje się w nadbrzuszu lub środkowej części brzucha. Pacjenci opisują go jako tępy, ściskający, rozpierający, piekący lub kurczowy. Ból o największym natężeniu pojawia się po zjedzeniu obfitych i tłustych posiłków. 

Z czasem chorzy zaczynają kojarzyć jedzenie z bólem i ograniczają spożywanie posiłków. Konsekwencją może być znaczna utrata masy ciała i niedożywienie. 

Do innych objawów anginy brzusznej należą:

• wzdęcia,
• nudności,
• wymioty,
• biegunki,
• zaparcia,
• uczucie pełności po jedzeniu, 
• osłabienie,
• przewlekłe zmęczenie. 

W badaniu fizykalnym lekarz może czasami usłyszeć szmer naczyniowy nad jamą brzuszną, jednak nie występuje on u wszystkich pacjentów. Objawy bywają niespecyficzne, dlatego choroba może być mylona z refluksem, chorobą wrzodową, zespołem jelita drażliwego czy zaburzeniami psychosomatycznymi. 

Niepokojącym sygnałem jest połączenie bólu po posiłkach z chudnięciem i obecnością czynników ryzyka miażdżycy. 

Angina brzuszna – jakie badania? 

Rozpoznanie anginy brzusznej bywa trudne i często wymaga wykluczenia innych przyczyn bólu brzucha. Podstawą diagnostyki jest dokładny wywiad lekarski oraz ocena czynników ryzyka chorób naczyniowych. W diagnostyce wykorzystuje się przede wszystkim badania obrazowe naczyń krwionośnych, np. USG, angiografię, angio-TK, angio-MR.

Pomocniczo wykonuje się także badania laboratoryjne, takie jak np. morfologia, lipidogram, glukoza, parametry stanu zapalnego, czy oznacza się parametry pozwalające na ocenę funkcji nerek i wątroby. 

Lekarz może również zlecić gastroskopię lub kolonoskopię w celu wykluczenia innych chorób przewodu pokarmowego. 

Angina brzuszna – leczenie

Leczenie anginy brzusznej zależy od stopnia zaawansowania zmian naczyniowych, nasilenia objawów oraz ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Podstawowym celem terapii jest poprawa ukrwienia jelit i zmniejszenie ryzyka groźnych powikłań. 

U wszystkich pacjentów bardzo ważna jest modyfikacja stylu życia. Zaleca się całkowite zaprzestanie palenia papierosów, kontrolę ciśnienia tętniczego, leczenie cukrzycy i obniżanie stężenia cholesterolu. Korzystne znaczenie ma także dieta oparta na mniejszych, częstszych posiłkach, które mniej obciążają układ trawienny. 

Farmakoterapia ma głównie charakter wspomagający. Lekarz może zalecić leki przeciwpłytkowe, statyny czy preparaty poprawiające kontrolę chorób sercowo-naczyniowych. Samo leczenie zachowawcze zwykle nie usuwa jednak przyczyny problemu i koniecznie jest zastosowanie leczenia zabiegowego – angioplastyka lub zabiegi operacyjne. 

Angina brzuszna – czy jest zaraźliwa?

Angina brzuszna nie jest chorobą zakaźną. Nie wywołują jej bakterie, wirusy ani grzyby, dlatego nie można zarazić się nią od drugiej osoby. Schorzenie ma podłoże naczyniowe i związane jest głównie z miażdżycą oraz zaburzeniami przepływu krwi. Czynniki ryzyka dotyczą przede wszystkim stylu życia i chorób przewlekłych. 

Powstawanie blaszek miażdżycowych w tętnicach zaopatrujących jelita oraz związane z tym dolegliwości przypominają mechanizm obserwowany w miażdżycy tętnic wieńcowych, czyli dławicy piersiowej (łac. angina pectoris). Angina brzuszna jest starszą nazwą przewlekłego niedokrwienia jelit. Sam termin „angina” nawiązuje do bólu wywołanego niedokrwieniem tkanek, podobnie jak ma to miejsce w przypadku dławicy piersiowej.

Angina brzuszna u niemowlaka

Angina brzuszna u niemowląt występuje bardzo rzadko. W tej grupie wiekowej przewlekłe niedokrwienie jelit zazwyczaj nie ma związku z miażdżycą, lecz z wadami wrodzonymi naczyń, zaburzeniami krzepnięcia lub ciężkimi chorobami ogólnoustrojowymi. 

Objawy mogą być niespecyficzne i obejmować: płacz po karmieniu, niechęć do jedzenia, wymioty, wzdęcia, rozdrażnienie, słaby przyrost masy ciała. W przypadku wystąpienia niepokojących symptomów niezbędna jest konsultacja z pediatrą. 

Angina brzuszna u dziecka

Przewlekłe niedokrwienie jelit u dzieci jest zdecydowanie rzadsze niż u dorosłych. Jeśli występuje, zwykle wiąże się z chorobami naczyń, wadami wrodzonymi lub zapaleniami naczyń. 

Objawy u dzieci mogą przypominać inne choroby przewodu pokarmowego. Najczęściej pojawiają się bóle brzucha po jedzeniu, nudności, brak apetytu, osłabienie, utrata masy ciała. Jeśli pojawiają się wspomniane dolegliwości, warto udać się na wizytę lekarską. 

Mgr Aleksandra Wasilów