Zapalenie spojówek (ICD-10: H10) – jak rozpoznać i leczyć?

Zapalenie spojówek (ICD-10: H10) to powszechnie występująca choroba okulistyczna. W przebiegu tego schorzenia dochodzi do rozwoju procesu zapalnego w obrębie spojówki, która pełni funkcję ochronną dla oka. W zależności od przyczyny choroba może być całkowicie niegroźna lub też nieść za sobą istotne ryzyko rozwoju poważnych powikłań. Jakie są najczęstsze przyczyny zapalenia spojówek, jak wyglądają typowe objawy oraz co zrobić w przypadku ich wystąpienia?

Czym jest zapalenie spojówek?

Spojówka jest cienką błoną śluzową pokrywającą wewnętrzną powierzchnię powiek i przednią część gałki ocznej, z wyjątkiem rogówki. Jej stan zapalny może mieć przebieg ostry, gdy objawy pojawiają się nagle, albo przewlekły, gdy utrzymują się lub nawracają przez wiele tygodni.

Najczęstsze są zapalenia wirusowe, bakteryjne i alergiczne. Rzadziej odpowiadają za nie substancje chemiczne, dym, ciało obce, nieprawidłowe używanie soczewek kontaktowych lub choroby powierzchni oka. Aktualne zalecenia okulistyczne podkreślają, że leczenie powinno wynikać z prawdopodobnej przyczyny. Nie należy rutynowo stosować antybiotyków przy każdym zaczerwienieniu oka ani samodzielnie używać kropli zawierających glikokortykosteroid.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/jak-rozpoznac-alergiczne-zapalenie-spojowek/

Zapalenie spojówek – objawy

Podstawowe objawy zapalenia spojówek wynikają z rozwoju nasilonego stanu zapalnego, który toczy się w obrębie oka. W przebiegu tego schorzenia najczęściej pojawiają się następujące dolegliwości:

• Zaczerwienienie oka (wynikające z przekrwienia spojówki),
• Uczucie pieczenia,
• Uczucie swędzenia,
• Nadmierne łzawienie oka,
• Nadwrażliwość na światło (światłowstręt),
• Obecność patologicznej wydzieliny.

Dokładny zakres objawów oraz stopień ich nasilenia może różnić się pomiędzy poszczególnymi przypadkami. Zakres dolegliwości oraz ich charakterystyka zależne są przede wszystkim od czynnika etiologicznego, odpowiedzialnego za rozwój zapalenia spojówek u danej osoby.

Jakie są przyczyny zapalenia spojówek?

Zapalenie spojówek posiada wiele potencjalnych czynników etiologicznych. Do najczęściej występujących przyczyn zapalenia spojówek zalicza się:

• Wirusy – wirusowe zapalenie spojówek może rozwinąć się zarówno samoistnie, jak i w przebiegu innej infekcji wirusowej, np. zapalenia górnych dróg oddechowych podczas przeziębienia. Charakterystyczne dla tego typu zapalenia spojówek jest nasilone uczucie świądu oka oraz nadmierne łzawienie. Zazwyczaj zapalenie rozpoczyna się w jednym oku, jednak może rozprzestrzenić się także na drugie oko. Choroba po krótkim czasie ustępuje w sposób samoistny i nie wymaga wdrażania jakiegokolwiek leczenia. Związana jest jednak ze zwiększonym ryzykiem nadkażenia spojówki (np. poprzez pocieranie oczu dłońmi), co może prowadzić do rozwoju bakteryjnego zapalenia spojówek.
• Bakterie – bakteryjne zapalenie spojówek najczęściej rozpoczyna się nagle, w jednym oku. Po upływie kilku dni stan zapalny zazwyczaj obejmuje także drugie oko. W przebiegu tego typu zapalenia często występuje ropna wydzielina w oku, która może powodować sklejanie się brzegów powiek, zauważalne szczególnie nad ranem. Objawy obejmują także m.in. obrzęk powiek oraz znaczące zaczerwienienie oka. Tego typu zapalenie spojówek wymaga pilnej konsultacji lekarskiej oraz rozpoczęcia odpowiedniego leczenia, które może obejmować miejscowe stosowanie maści lub kropli z antybiotykiem.
• Alergiczne zapalenie spojówek – ten rodzaj zapalenia spojówek nie jest wywoływany przez jakiekolwiek drobnoustroje chorobotwórcze. Za rozwój typowych objawów odpowiada występujące u chorego uczulenie na określoną substancję, nazywaną alergenem. Jedną z częstszych przyczyn alergicznego zapalenia spojówek są pyłki roślinne, które w największych stężeniach w powietrzu obecne są w sezonie wiosennym oraz letnim. Do powstania dolegliwości związanych z zapaleniem spojówek przyczynia się wydzielana przez komórki tuczne histamina, która prowadzi do rozszerzenia naczyń krwionośnych spojówki, jej przekrwienia, obrzęku oraz nadmiernego łzawienia.

Istnieją także rzadsze przyczyny zapalenia spojówki, jak np. infekcje grzybicze lub też zapalenie spojówki wywoływane przez narażenie na określone substancje chemiczne. Ich przebieg może być cięższy niż w przypadkach opisywanych powyżej, jednak jednostki chorobowe tego typu są względnie rzadkie w ogólnej populacji. Najczęściej ich rozwój związany jest z występowaniem określonego narażenia zawodowego lub też współwystępowania innych, ciężkich schorzeń (jak np. AIDS).

Jak diagnozuje się zapalenie spojówek?

Rozpoznanie najczęściej opiera się na wywiadzie i badaniu oka. Lekarz ocenia rodzaj wydzieliny, zaczerwienienie, obrzęk powiek, ostrość widzenia oraz obecność bólu i światłowstrętu. W razie potrzeby okulista bada oko w lampie szczelinowej i barwi rogówkę fluoresceiną, aby wykryć jej uszkodzenie.

Badania laboratoryjne nie są potrzebne w większości łagodnych przypadków. Posiew lub inne badanie materiału ze spojówki rozważa się przy bardzo obfitej ropnej wydzielinie, ciężkim lub nawracającym przebiegu, braku poprawy po leczeniu, podejrzeniu zakażenia gonokokowego lub chlamydiowego oraz u noworodka. Przy nawracających objawach alergicznych lekarz może zalecić diagnostykę alergologiczną.

Jak leczyć zapalenie spojówek?

Leczenie zależy od przyczyny. Wspomagająco można stosować sztuczne łzy bez konserwantów oraz chłodne okłady. Wydzielinę należy delikatnie usuwać jednorazowym gazikiem zwilżonym solą fizjologiczną lub czystą, przegotowaną i ostudzoną wodą, używając osobnego gazika do każdego oka.

Leczenie wirusowego zapalenia spojówek

Większość łagodnych zakażeń wirusowych ustępuje samoistnie, a antybiotyk nie działa na wirusy. Ulgę przynoszą preparaty nawilżające i chłodne okłady. W zakażeniu wywołanym wirusem opryszczki lub półpaśca lekarz może zastosować lek przeciwwirusowy. Kropli steroidowych nie wolno używać bez kontroli okulisty, ponieważ mogą nasilić niektóre infekcje i opóźnić gojenie rogówki.

Leczenie bakteryjnego zapalenia spojówek

Część łagodnych zakażeń bakteryjnych również ustępuje samoistnie. Krople lub maść z antybiotykiem mogą nieco przyspieszyć poprawę, ale nie są potrzebne w każdym przypadku. Decyzję podejmuje lekarz, uwzględniając nasilenie choroby, rodzaj wydzieliny, używanie soczewek i ryzyko powikłań.

Pilnej diagnostyki wymaga bardzo obfita ropna wydzielina, gwałtowne pogorszenie stanu oka lub podejrzenie zakażenia przenoszonego drogą płciową. Nie należy stosować przypadkowych kropli pozostałych po wcześniejszej chorobie.

Leczenie alergicznego i drażniącego zapalenia spojówek

W zapaleniu alergicznym podstawą jest ograniczenie kontaktu z alergenem. Stosuje się miejscowe leki przeciwhistaminowe, stabilizujące komórki tuczne lub preparaty łączące oba mechanizmy. Cięższe postacie wymagają kontroli okulistycznej. Krople obkurczające naczynia używane zbyt długo mogą powodować nawrót i nasilenie zaczerwienienia.

Po kontakcie oka z substancją chemiczną trzeba natychmiast obficie płukać je czystą wodą lub solą fizjologiczną, a następnie pilnie skonsultować się z lekarzem.

Domowe sposoby mogą jedynie zmniejszać dyskomfort. Nie należy wkraplać do oka herbaty, rumianku, mleka ani innych preparatów spożywczych, ponieważ nie są jałowe, mogą wywołać alergię lub dodatkowo podrażnić oko. Nie wolno też pożyczać kropli od innej osoby.

Jak długo trwa zapalenie spojówek?

Łagodne wirusowe zapalenie spojówek zwykle ustępuje w ciągu 7–14 dni, ale czasem trwa 2–3 tygodnie lub dłużej. Zapalenie bakteryjne może zacząć poprawiać się po kilku dniach, również bez antybiotyku. Czas trwania postaci alergicznej zależy od ekspozycji na alergen i skuteczności leczenia.

Konsultacji wymaga brak poprawy po kilku dniach leczenia, nawracanie objawów lub ich utrzymywanie się przez wiele tygodni. Przewlekłe zaczerwienienie może wynikać m.in. z zespołu suchego oka, zapalenia brzegów powiek, nieprawidłowego używania soczewek albo choroby rogówki.

Powikłania i objawy alarmowe przy zapaleniu spojówek

Większość przypadków kończy się pełnym wyzdrowieniem. Nieleczone ciężkie zakażenie może jednak prowadzić do zapalenia i owrzodzenia rogówki, jej bliznowacenia oraz trwałego pogorszenia widzenia. Powikłania częściej dotyczą osób używających soczewek, noworodków i osób z obniżoną odpornością.

Pilnej konsultacji okulistycznej wymagają:

• silny ból oka, narastający światłowstręt lub pogorszenie widzenia,
• uraz oka, ciało obce lub kontakt z substancją chemiczną,
• bardzo nasilone zaczerwienienie, obrzęk lub obfita ropna wydzielina,
• objawy u noworodka,
• zaczerwienienie oka u osoby używającej soczewek, zwłaszcza z bólem,
• brak poprawy albo pogarszanie się objawów mimo leczenia.

Jak zapobiegać zapaleniu spojówek?

Podstawą jest częste mycie rąk, niepocieranie oczu i nieużywanie wspólnych ręczników, kosmetyków ani kropli. Poszewki i ręczniki używane podczas infekcji należy regularnie prać. Osoby stosujące soczewki powinny przerwać ich noszenie do całkowitego ustąpienia objawów i zgody specjalisty. Jednorazowe soczewki oraz pojemnik używane podczas zakażenia trzeba wymienić.

Po ustąpieniu choroby warto wymienić kosmetyki do oczu używane w czasie infekcji. Przy nawracających zapaleniach potrzebna jest ocena czynników sprzyjających, takich jak alergia, zapalenie brzegów powiek, suchość oka lub niewłaściwa higiena soczewek.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/zapalenie-spojowek-u-dzieci-jak-je-rozpoznac/

Pytania i odpowiedzi

Jakie leki są stosowane w leczeniu zapalenia spojówek?

Rodzaj leczenia zależy od przyczyny: przy zakażeniu bakteryjnym lekarz może zalecić krople lub maść z antybiotykiem, a przy alergii stosuje się preparaty przeciwhistaminowe i stabilizujące komórki tuczne.

Czy domowe sposoby pomagają w zapaleniu spojówek?

Chłodne okłady, sztuczne łzy i delikatne usuwanie wydzieliny mogą łagodzić pieczenie, suchość i obrzęk. Nie należy jednak stosować przypadkowych kropli, naparów ziołowych ani antybiotyków pozostałych po wcześniejszym leczeniu.

Jakie są najskuteczniejsze metody leczenia zapalenia spojówek?

Najskuteczniejsze jest leczenie dobrane do przyczyny choroby, ponieważ postępowanie w zapaleniu bakteryjnym, wirusowym i alergicznym jest inne. Oprócz odpowiednich leków ważne są higiena rąk, unikanie pocierania oczu, odstawienie soczewek kontaktowych i zapobieganie przenoszeniu zakażenia.

Jakie są skutki nieleczonego zapalenia spojówek?

Łagodne zapalenie spojówek często ustępuje samo, ale bez właściwej higieny może rozprzestrzeniać się na drugie oko i inne osoby. Niektóre ciężkie lub niewłaściwie rozpoznane przypadki mogą prowadzić do zajęcia rogówki, przewlekłego podrażnienia albo pogorszenia widzenia.

Czy zapalenie spojówek może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych?

Powikłania są rzadkie, jednak niektóre zakażenia mogą powodować zapalenie rogówki lub bliznowacenie powierzchni oka. Pilnej oceny wymagają silny ból, światłowstręt, nagłe pogorszenie widzenia, uraz oraz objawy występujące u noworodka lub osoby noszącej soczewki.

Jakie są najczęstsze błędy w leczeniu zapalenia spojówek?

Do częstych błędów należą samodzielne stosowanie antybiotyków lub kropli ze steroidami, przerywanie zaleconej terapii, pocieranie oczu i dalsze noszenie soczewek kontaktowych. Ryzyko rozprzestrzeniania infekcji zwiększa również używanie wspólnych ręczników, kosmetyków i butelek z kroplami.

Autor: Marta Drzazga

Weryfikacja merytoryczna: lek. Wiktor Trela