Czym jest brodawczak pęcherza moczowego?

Brodawczak pęcherza moczowego to zmiana, która często budzi niepokój, ponieważ może powodować objawy podobne do nowotworu złośliwego. Choć wiele brodawczaków ma łagodny charakter, nie należy ich bagatelizować. Każdy brodawczak wymaga dokładnej diagnostyki i regularnej kontroli, gdyż część z nich może nawracać lub wiązać się z ryzykiem rozwoju raka pęcherza. Jakie są przyczyny powstawania brodawczaka pęcherza moczowego, jakie objawy powinny skłonić do wizyty u lekarza i na czym polega leczenie? W tym artykule wyjaśniamy najważniejsze informacje dotyczące tej choroby.

Brodawczak pęcherza moczowego – co to jest?

Brodawczak pęcherza moczowego (łac. papilloma vesicae urinariae) to rzadko występujący, łagodny guz wywodzący się z nabłonka przejściowego (urotelium) wyściełającego wnętrze pęcherza moczowego. Zwykle ma charakterystyczną brodawkowatą budowę i rośnie w kierunku światła pęcherza, często tworząc zmianę osadzoną na cienkiej szypule.

Jest to najczęstszy łagodny nowotwór pęcherza moczowego, choć stanowi jedynie niewielki odsetek wszystkich wykrywanych guzów tego narządu (około 1–4%). W badaniu mikroskopowym brodawczak wyróżnia się delikatnymi wypustkami zbudowanymi z tkanki łącznej, pokrytymi prawidłowym nabłonkiem przejściowym, bez cech atypii komórkowej sugerującej złośliwość.

• Najczęstszym objawem brodawczaka pęcherza jest krwiomocz, widoczna gołym okiem krew w moczu lub jej obecność wykrywana jedynie w badaniu laboratoryjnym.
• U części pacjentów mogą występować również objawy podrażnienia pęcherza, takie jak:
  •  częste oddawanie moczu,
  • pieczenie czy
  • dyskomfort podczas mikcji.

Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na cystoskopii, która umożliwia bezpośrednią ocenę zmiany i pobranie materiału do badania histopatologicznego. Leczeniem z wyboru jest zazwyczaj przezcewkowa resekcja guza pęcherza (TURBT/TURT), pozwalająca na całkowite usunięcie zmiany bez konieczności wykonywania rozległej operacji.

Brodawczak pęcherza moczowego jest zazwyczaj zmianą łagodną, dlatego w typowych przypadkach brodawczak pęcherza moczowego przerzuty nie występują. Zmiana ta nie zachowuje się jak agresywny nowotwór złośliwy i po całkowitym usunięciu rokowanie jest najczęściej bardzo dobre. Wymaga jednak regularnej kontroli, ponieważ może nawracać, a niektóre rodzaje zmian urotelialnych mogą wiązać się z ryzykiem rozwoju bardziej zaawansowanej choroby.

Rokowanie w przypadku brodawczaka pęcherza jest zwykle bardzo dobre. Ze względu jednak na możliwość nawrotów, a w rzadkich przypadkach także ryzyko przemiany w zmianę o charakterze złośliwym, pacjenci wymagają regularnych kontroli urologicznych.

Brodawczak odwrócony pęcherza moczowego to rzadsza odmiana guza, która charakteryzuje się innym sposobem wzrostu. Komórki rozrastają się głównie w głąb błony śluzowej, a nie w kierunku światła pęcherza. Najczęściej ma charakter łagodny, jednak wymaga dokładnej diagnostyki histopatologicznej, ponieważ w niewielkim odsetku przypadków może wykazywać cechy atypii lub współistnieć ze zmianami złośliwymi.

Brodawczak pęcherza moczowego – objawy

Brodawczak pęcherza moczowego jest zazwyczaj zmianą łagodną. Nie nacieka okolicznych tkanek ani nie tworzy przerzutów. Nie oznacza to jednak, że można go bagatelizować. Zmiana może powodować dolegliwości, a jej charakter zawsze wymaga potwierdzenia w badaniu histopatologicznym.

We wczesnym stadium brodawczak często przebiega bezobjawowo. Zdarza się, że zostaje wykryty przypadkowo podczas badań wykonywanych z innego powodu. W miarę wzrostu mogą jednak pojawić się charakterystyczne objawy, takie jak:

• krwiomocz – najczęstszy objaw, zwykle bezbolesny; krew w moczu może być widoczna gołym okiem lub wykryta jedynie w badaniu laboratoryjnym,
• częste oddawanie moczu, również w niewielkich ilościach,
• ból lub pieczenie podczas oddawania moczu,
• nawracające zakażenia dróg moczowych,
• ból lub uczucie dyskomfortu w podbrzuszu.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/rak-cewki-moczowej-jak-go-rozpoznac/

Warto pamiętać, że podobne dolegliwości mogą występować również w przebiegu innych chorób układu moczowego, dlatego ich pojawienie się nie oznacza od razu obecności brodawczaka. Każdy epizod krwiomoczu, nawet jeśli wystąpił tylko raz i ustąpił samoistnie, wymaga jednak konsultacji lekarskiej oraz odpowiedniej diagnostyki.

Brodawczak pęcherza moczowego – przyczyny

Brodawczaki oraz inne nowotwory pęcherza moczowego występują znacznie częściej u mężczyzn niż u kobiet i najczęściej rozpoznawane są po 60. roku życia. Ich rozwój wiąże się przede wszystkim z długotrwałym narażeniem na czynniki uszkadzające nabłonek wyściełający pęcherz moczowy.

Do najważniejszych czynników ryzyka należą:

• Palenie tytoniu – jest to najistotniejszy czynnik ryzyka. Substancje rakotwórcze zawarte w dymie papierosowym są wydalane z moczem, przez co mają bezpośredni kontakt z błoną śluzową pęcherza. Ryzyko zachorowania wzrasta wraz z liczbą wypalanych papierosów i długością trwania nałogu.
• Narażenie zawodowe na substancje rakotwórcze – szczególnie dotyczy osób pracujących w przemyśle chemicznym, gumowym, papierniczym, tekstylnym czy przy produkcji barwników, gdzie występuje kontakt z takimi związkami jak benzydyna, anilina czy β-naftylamina.
• Wiek i płeć – brodawczak pęcherza moczowego najczęściej rozpoznawany jest u osób po 55.–60. roku życia i występuje znacznie częściej u mężczyzn niż u kobiet.
• Predyspozycje genetyczne – ryzyko może być większe u osób, u których w najbliższej rodzinie występowały nowotwory pęcherza moczowego lub inne nowotwory układu moczowego.
• Przewlekłe stany zapalne pęcherza moczowego – długotrwale utrzymujące się lub nawracające zakażenia dróg moczowych mogą sprzyjać powstawaniu zmian w nabłonku pęcherza.
• Przebyty brodawczak pęcherza moczowego – nawet po skutecznym leczeniu istnieje ryzyko nawrotu choroby, dlatego konieczne są regularne kontrole urologiczne i okresowe badania, w tym cystoskopia.
• Przebyta radioterapia lub chemioterapia – ryzyko zwiększa zwłaszcza wcześniejsze leczenie z wykorzystaniem niektórych leków przeciwnowotworowych, takich jak cyklofosfamid, oraz napromienianie okolicy miednicy.
• Długotrwałe utrzymywanie cewnika w pęcherzu moczowym – przewlekłe drażnienie błony śluzowej może zwiększać ryzyko rozwoju zmian nowotworowych.

Choć nie wszystkim przypadkom brodawczaka pęcherza można zapobiec, ograniczenie palenia tytoniu, odpowiednie nawodnienie organizmu, szybkie leczenie zakażeń dróg moczowych oraz unikanie kontaktu z substancjami rakotwórczymi mogą zmniejszyć ryzyko rozwoju choroby.

Obecność jednego lub kilku czynników ryzyka nie oznacza, że brodawczak lub nowotwór pęcherza na pewno się rozwinie, ich unikanie może znacząco zmniejszyć prawdopodobieństwo zachorowania.

Brodawczak pęcherza moczowego – diagnostyka, leczenie i rokowania

Rozpoznanie brodawczaka pęcherza moczowego wymaga potwierdzenia w badaniach obrazowych oraz oceny pobranego materiału pod mikroskopem. Sama obecność objawów, takich jak krwiomocz czy częste oddawanie moczu, nie pozwala jednoznacznie określić charakteru zmiany.

Podstawowe badania stosowane w diagnostyce obejmują:

• USG jamy brzusznej – często jest pierwszym badaniem, które może wykazać obecność polipowatej lub guzowatej zmiany w ścianie pęcherza. Nie zawsze jednak pozwala dokładnie ocenić małe lub trudno położone zmiany.
• Cystoskopia – najważniejsze badanie umożliwiające bezpośrednią ocenę wnętrza pęcherza. Lekarz wprowadza przez cewkę moczową cienki instrument z kamerą i może dokładnie obejrzeć zmianę, pobrać wycinek lub od razu ją usunąć.
• Badanie histopatologiczne – pozwala określić, czy zmiana ma charakter łagodny, czy wykazuje cechy nowotworu złośliwego.
• Tomografia komputerowa (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI) – wykonywane w wybranych przypadkach, szczególnie gdy istnieje podejrzenie bardziej zaawansowanej choroby.

Badania krwi przy brodawczaku pęcherza moczowego

Nie istnieje pojedyncze badanie krwi, które pozwalałoby rozpoznać brodawczaka pęcherza. Badania laboratoryjne mają głównie charakter pomocniczy i służą ocenie ogólnego stanu zdrowia pacjenta.

Wykonuje się m.in.:

• morfologię krwi – pozwala wykryć m.in. niedokrwistość mogącą towarzyszyć przewlekłym krwawieniom,
• kreatyninę i eGFR – ocena funkcji nerek, ważna przed niektórymi badaniami z kontrastem,
• CRP i OB – wskaźniki stanu zapalnego,
• elektrolity (np. sód, potas) oraz parametry wątroby – w celu oceny ogólnej kondycji organizmu.

Markery nowotworowe z krwi nie mają obecnie istotnego znaczenia w rutynowym wykrywaniu brodawczaka pęcherza.

Leczenie brodawczaka pęcherza moczowego

Podstawową metodą leczenia jest usunięcie zmiany oraz dokładna ocena jej charakteru. Najczęściej wykonuje się przezcewkową resekcję guza pęcherza (TURBT/TURT), czyli zabieg przeprowadzany przez naturalne drogi moczowe, bez konieczności otwierania jamy brzusznej.

Podczas zabiegu lekarz:

• usuwa zmianę,
• pobiera materiał do badania histopatologicznego,
• ocenia głębokość naciekania ściany pęcherza.

Dalsze postępowanie zależy od wyniku badania:

• obserwacja i regularne kontrole – jeśli zmiana została całkowicie usunięta i nie wykazuje cech złośliwości,
• leczenie dopęcherzowe (np. chemioterapia lub immunoterapia BCG) – u pacjentów z większym ryzykiem nawrotu,
• bardziej intensywne leczenie onkologiczne – w przypadku zmian naciekających lub o cechach agresywnego nowotworu.

Regularne kontrole urologiczne, w tym cystoskopia, są bardzo ważne, ponieważ brodawczaki pęcherza mogą mieć tendencję do nawrotów.

Brodawczak pęcherza moczowego – rokowania i powikłania

Rokowanie w przypadku łagodnego brodawczaka pęcherza jest zazwyczaj bardzo dobre. Po całkowitym usunięciu zmiany pacjent może wrócić do normalnego funkcjonowania, jednak konieczna jest dalsza obserwacja.

Największym problemem jest możliwość nawrotu choroby. Dlatego ważne są:

• regularne badania kontrolne,
• szybka konsultacja w przypadku pojawienia się krwiomoczu lub innych objawów,
• przestrzeganie zaleceń urologa.

Możliwe powikłania związane ze zmianami w pęcherzu lub zabiegiem mogą obejmować:

• krwiomocz,
• ból w podbrzuszu,
• zaburzenia oddawania moczu,
• nawracające zakażenia dróg moczowych,
• rzadziej uszkodzenie ściany pęcherza lub zakażenia ogólnoustrojowe.

Brodawczak pęcherza moczowego nie zawsze oznacza poważną chorobę, ale wymaga odpowiedniej diagnostyki i kontroli, ponieważ tylko badanie histopatologiczne pozwala jednoznacznie określić jego charakter.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/srodmiazszowe-zapalenie-pecherza-moczowego/

Pytania i odpowiedzi

1. Co to jest brodawczak w pęcherzu moczowym?

Brodawczak pęcherza moczowego to zmiana wywodząca się z nabłonka wyściełającego wnętrze pęcherza. Ma postać niewielkiego, brodawkowatego rozrostu, który najczęściej jest łagodny, jednak wymaga diagnostyki histopatologicznej, aby wykluczyć nowotwór złośliwy. W niektórych przypadkach brodawczaki mogą nawracać lub z czasem ulegać przemianom nowotworowym.

2. Czy brodawczak pęcherza moczowego jest zaraźliwy?

Nie. Brodawczak pęcherza moczowego nie jest chorobą zakaźną i nie można zarazić się nim przez kontakt z drugą osobą. W przeciwieństwie do niektórych brodawczaków skóry czy narządów płciowych nie jest on związany z zakażeniem wirusem HPV.

3. Czy usunięcie brodawczaka pęcherza moczowego jest konieczne?

Tak, w większości przypadków zaleca się usunięcie brodawczaka pęcherza moczowego. Zabieg pozwala nie tylko wyeliminować zmianę, ale także pobrać materiał do badania histopatologicznego, które umożliwia określenie jej charakteru. Wczesne usunięcie zmniejsza ryzyko rozwoju choroby i pozwala wdrożyć odpowiednie leczenie lub dalszą obserwację, jeśli okaże się to konieczne.

Mgr Agnieszka Nowak