Dysmorfofobia – gdy obraz własnego ciała staje się zniekształcony

Dysmorfofobia to zaburzenie polegające na nadmiernym skupianiu się na niewielkim lub wyobrażonym defekcie związanym z wyglądem zewnętrznym. Porównywanie się do innych osób, częste sprawdzanie wyglądu i maskowanie „niedoskonałości” prowadzi do silnego stresu, niskiej samooceny i unikania kontaktów społecznych. Leczenie polega na psychoterapii, często niezbędna jest również farmakoterapia. Ważne jest także wsparcie bliskich osób, które może pomóc w procesie leczenia i codziennym funkcjonowaniu.

Dysmorfofobia – co to jest?

Dysmorfofobia to dawne określenie cielesnego zaburzenia dysmorficznego (ang. body dysmorphic disorder, BDD), charakteryzującego się nadmierną koncentracją na co najmniej jednym defekcie wyglądu zewnętrznego, który jest wyobrażony lub jedynie nieznacznie dostrzegalny i istotny dla innych osób. Towarzyszy temu duży dyskomfort psychiczny wpływający na codzienne funkcjonowanie.

Zaburzenie zaczyna rozwijać się zwykle u osób poniżej 18. roku życia (średni wiek, kiedy pojawiają pierwsze symptomy BDD to 15 lat), częściej u kobiet. Szacuje się, że dysmorfofobia dotyczy około 2% populacji (wśród osób korzystających z zabiegów dermatologicznych lub chirurgii estetycznej objawy dysmorfofobii obserwuje się nawet u kilkunastu procent osób).

Bigoreksja – dysmorfia mięśniowa

Szczególnym rodzajem dysmorfofobii jest bigoreksja (dysmorfia mięśniowa). To zaburzenie występujące głównie u mężczyzn, którzy mimo prawidłowej albo nawet ponadprzeciętnej muskulatury, postrzegają swoje ciało jako niewystarczająco umięśnione.

Mężczyźni cierpiący na to zaburzenie koncentrują dużą część swojego życia wokół budowania masy mięśniowej. Regularnie i intensywnie ćwiczą na siłowni, podporządkowują codzienność treningom oraz stale poszukują informacji dotyczących sposobów zwiększania umięśnienia i poprawy sylwetki. Nierzadko prowadzi to do obsesyjnego kontrolowania diety, wyglądu oraz porównywania się z innymi. W pogoni za wymarzonym ciałem, część osób sięga także po steroidy anaboliczne i inne niebezpieczne środki, które mogą negatywnie wpływać zarówno na zdrowie fizyczne, jak i psychiczne.

Dysmorfofobia – przyczyny

Nie można wskazać jednej, konkretnej przyczyny, która wywołuje zaburzenie. Na jego pojawienie się może mieć wpływ kilka czynników – do tych, które zwiększają ryzyko rozwoju dysmorfofobii należą między innymi:

• czynniki rodzinne – cielesne zaburzenie dysmorfofobiczne częściej obserwuje się u krewnych pierwszego stopnia osób cierpiących na zaburzenie obsesyjno-kompulsywne;
• trudne doświadczenia emocjonalne w przeszłości – odrzucenie, brak wsparcia emocjonalnego, przemoc psychiczna lub fizyczna, a niekiedy również wykorzystanie seksualne mogą wpływać na sposób postrzegania siebie, obniżenie poczucia własnej wartości oraz nadmierne skupienie na wyglądzie zewnętrznym.

Dysmorfofobia – objawy

W większości przypadków zaburzenie rozwija się powoli i początkowo może być trudne do zauważenia. Obawy dotyczące wyglądu nasilają się wraz z upływem czasu, stopniowo zaczynając dominować w myśleniu o sobie. Rzadziej dochodzi do nagłego pojawienia się pełnoobjawowej postaci zaburzenia.

U osób cierpiących na dysmorfofobię, przedmiot nadmiernej koncentracji nie ogranicza się do jednej, określonej części ciała –  może dotyczyć praktycznie każdego elementu wyglądu zewnętrznego, jednak najczęściej obejmuje skórę, włosy i zęby. Osoby dotknięte BDD często postrzegają te elementy jako zniekształcone, nieestetyczne lub odbiegające od przyjętych norm atrakcyjności. Często próbują ukryć swój wyimaginowany defekt, np. obsesyjnie czesząc włosy, nadmiernie szczotkując zęby, maskując ubraniami określone partie ciała czy tuszując grubą warstwą makijażu wszelkie niedoskonałości skóry twarzy.

Osobom dotkniętym zaburzeniem towarzyszy również obsesyjne kontrolowanie wyglądu, częste dotykanie części ciała uznawanych za „wadliwe” oraz ciągłe sprawdzanie, czy niedoskonałość nie jest widoczna dla otoczenia. Wielokrotnie przeglądają się w lustrach, szybach lub witrynach sklepowych, stale kontrolując swój wygląd, co jest dla nich bardzo wyczerpujące psychicznie. Często obsesyjnie poszukują sposobów na poprawienie swojego wyglądu i korzystają z pomocy różnych specjalistów, takich jak np. dermatolog, lekarz medycyny estetycznej,  kosmetyczka. Nierzadko wydają dużo pieniędzy na zabiegi lub produkty, które mają – w ich przekonaniu – ukryć lub „naprawić” dostrzegane niedoskonałości. Mimo niekiedy chwilowej ulgi, działania te zazwyczaj nie rozwiązują problemu, ponieważ źródłem cierpienia nie jest rzeczywisty defekt wyglądu, lecz sposób postrzegania własnego ciała. W efekcie często pojawiają się: rozczarowanie, poczucie straty czasu i pieniędzy, a czasem także pretensje wobec osób, które – zdaniem osoby cierpiącej na dysmorfofobię – miały pomóc w eliminacji „defektu”.

Przeczytaj także: https://diag.pl/pacjent/artykuly/nerwica-wegetatywna-objawy-przyczyny-leczenie/

Osoby dotknięte BDD często porównują swoje ciało z wyglądem innych osób, zazwyczaj oceniając siebie znacznie gorzej i czując się mniej atrakcyjnie oraz mniej wartościowo. Z powodu silnego wstydu i niezadowolenia z własnego wyglądu zaczynają unikać kontaktów społecznych, wycofują się z relacji, izolują od otoczenia i stopniowo tracą więzi z bliskimi. Bywa, że zaburzeniu towarzyszą objawy typowe dla depresji czy fobii społecznej. Niestety nawet u 80% osób cierpiących na dysmorfofobię pojawiają się myśli samobójcze, a część z nich podejmuje próby odebrania sobie życia.

Osoby cierpiące na BDD mogą sięgać po substancje psychoaktywne, ponieważ próbują w ten sposób zmniejszyć napięcie, lęk i silne poczucie niezadowolenia z własnego wyglądu. Używki stają się dla nich chwilową formą ucieczki od trudnych emocji i obniżonej samooceny.

Warto przeczytać: https://diag.pl/pacjent/artykuly/jak-dbac-o-zdrowie-psychiczne-5-najwazniejszych-wskazowek/

Dysmorfofobia – leczenie

Dysmorfofobia to zaburzenie o charakterze przewlekłym, tylko w niewielkiej liczbie przypadków dochodzi do samoistnej remisji. Z tego powodu osoby zmagające się z BDD potrzebują profesjonalnego wsparcia psychoterapeuty, a w wielu sytuacjach także pomocy psychiatrycznej. Im wcześniej problem zostanie zauważony i podjęte zostanie leczenie, tym większa szansa na szybszą poprawę codziennego funkcjonowania oraz zmniejszenie cierpienia psychicznego.

Najczęściej stosowaną i uznawaną za skuteczną formą pomocy jest terapia poznawczo-behawioralna (ang. cognitive behavioral therapy, CBT). Jej celem jest przede wszystkim zmiana sposobu myślenia o własnym wyglądzie, ograniczenie obsesyjnego skupiania się na „wadach” oraz nauka radzenia sobie z lękiem i przymusem ciągłego kontrolowania swojego ciała. W trakcie terapii pacjent stopniowo uczy się rozpoznawać zniekształcone przekonania dotyczące swojego wyglądu oraz budować bardziej realistyczny obraz siebie. Ważnym elementem terapii jest także praca nad samooceną, relacjami społecznymi i ograniczaniem zachowań kompulsywnych, takich jak wielokrotne przeglądanie się w lustrze czy ukrywanie „niedoskonałości”.

W wielu przypadkach psychoterapia połączona jest również z farmakoterapią, szczególnie gdy objawy są bardzo nasilone albo współwystępują stany depresyjne i lękowe. O wyborze leków decyduje psychiatra, biorąc pod uwagę między innymi nasilenie symptomów, indywidualne potrzeby pacjenta oraz ewentualne współwystępowanie innych zaburzeń psychicznych lub chorób. Leczenie farmakologiczne może pomóc zmniejszyć napięcie psychiczne, wyciszyć uporczywe myśli oraz poprawić ogólne samopoczucie pacjenta.

Coraz większą uwagę zwraca się także na nowoczesne metody leczenia, takie jak techniki neurostymulacji – przezczaszkową stymulację magnetyczną czy stymulację nerwu błędnego. Metody te,  nadal rozwijane, dają nadzieję na dodatkowe możliwości pomocy osobom, u których tradycyjne leczenie nie przynosi wystarczających efektów.

Choć część osób osiąga znaczną poprawę, BDD bywa zaburzeniem nawracającym (co dotyczy około 40% przypadków), dlatego tak ważna jest systematyczna terapia i długoterminowe wsparcie.

Dysmorfofobia – jak pomóc osobie cierpiącej na BDD?

Pomoc osobie cierpiącej na dysmorfofobię wymaga dużej delikatności, cierpliwości i zrozumienia. Trzeba pamiętać, że dostrzegane „defekty” są dla niej czymś bardzo realnym, dlatego samo przekonywanie, że one nie istnieją, zazwyczaj nie przynosi efektów. Zamiast tego warto okazywać wsparcie i pamiętać, że osoba zmagająca się z dysmorfofobią potrzebuje profesjonalnej pomocy specjalisty.

Bardzo ważne jest, aby nie krytykować i nie wyśmiewać, ponieważ może to pogłębić poczucie wstydu, samotności i niezrozumienia. Kluczowym krokiem jest moment, w którym osoba dotknięta schorzeniem sama zaczyna dostrzegać, że problem wpływa na jej życie i wymaga leczenia. Dlatego warto spokojnie zachęcać ją do podjęcia terapii, podkreślając, że współpraca z psychologiem czy psychiatrą nie jest powodem do wstydu i może przynieść ulgę oraz poprawić codzienne funkcjonowanie.

Wsparciem może być także pomoc w znalezieniu odpowiedniego terapeuty, towarzyszenie w pierwszych krokach leczenia oraz okazywanie cierpliwości podczas całego procesu dochodzenia do równowagi psychicznej. Najważniejsze jest stworzenie atmosfery bezpieczeństwa i akceptacji, w której osoba cierpiąca na BDD nie będzie czuła się oceniana, lecz zrozumiana i wspierana.