Jak obniżyć testosteron – wskazówki przy problemach hormonalnych

Czym jest testosteron? Testosteron to hormon należący do grupy androgenów, występuje w większym stężeniu u mężczyzn, utrzymując masę mięśniową, gęstość kości oraz regulując funkcje seksualne, jak również u kobiet, gdzie funkcje hormonu są mniejsze, ale równie ważne. Czy są sposoby, aby obniżyć jego stężenie?

Testosteron – gdzie powstaje?

Produkcja hormonów płciowych takich jak testosteron (główny męski hormon) czy estradiol (główny żeński hormon) odbywa się głównie w gonadach (jądra, jajniki), ale również w innych organach jak nadnercza. Dlatego zaburzenia nadnerczy, również mogą skutkować problemami hormonalnymi.

Stężenie testosteronu we krwi różni się znacząco między kobietami i mężczyznami. Wynika to z odmiennej roli tego hormonu w organizmie obu płci. Badanie testosteronu wykonuje się z próbki krwi żylnej, najczęściej pobieranej rano (między 7:00 a 10:00), kiedy jego stężenie jest najwyższe. Jest to ważne, ponieważ testosteron to hormon dobowy. Oznaczany się zwykle testosteron całkowity, a w razie potrzeby także testosteron wolny.

Uwaga: podane powyżej zakresy referencyjne mogą różnić się w zależności od laboratorium i zastosowanej w nim technologii oznaczenia. 

Stan, w którym stężenie testosteronu we krwi przekracza wartości uznawane za prawidłowe dla danej płci i wieku nazywany jest hipertestosteronemią. 

Jakie są przyczyny i objawy hipertestosteronemii?

Podwyższony poziom testosteronu obserwuje się zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, choć przyczyny tego zaburzenia bywają różne. Najczęstsze przyczyny i objawy nadmiaru testosteronu u kobiet i u mężczyzn przedstawiono w tabeli.

Nadmiar testosteronu – przyczyny i objawy u kobiet i mężczyzn

Jak obniżyć testosteron – metody leczenia

Postępowanie w przypadku podwyższonego poziomu testosteronu zależy przede wszystkim od przyczyny zaburzenia hormonalnego. Nadmiar androgenów może wynikać z chorób endokrynologicznych, zaburzeń metabolicznych, stosowania niektórych leków lub nieprawidłowego stylu życia. Z tego powodu leczenie nie polega wyłącznie na obniżeniu samego poziomu hormonu, ale przede wszystkim na usunięciu lub ograniczeniu czynnika, który powoduje jego nadmierną produkcję.

Jak obniżyć testosteron u kobiety?

U kobiet najczęstszą przyczyną podwyższonego testosteronu jest zespół policystycznych jajników (PCOS), dlatego leczenie często koncentruje się na regulacji gospodarki hormonalnej oraz metabolicznej. Jedną z najczęściej stosowanych metod jest farmakoterapia (antykoncepcja hormonalna), która zmniejsza produkcję androgenów w jajnikach oraz zwiększa stężenie białka SHBG wiążącego testosteron we krwi. W rezultacie obniża się ilość wolnego, biologicznie aktywnego testosteronu.

W niektórych przypadkach lekarz może zalecić również leki o działaniu antyandrogenowym, które blokują działanie androgenów na poziomie receptorów w tkankach. Preparaty te stosuje się między innymi w leczeniu nasilonych objawów hirsutyzmu, trądziku hormonalnego czy łysienia androgenowego, które bardzo mocno negatywnie wpływają na jakość życia kobiet.

Jeżeli podwyższony poziom testosteronu związany jest z insulinoopornością lub otyłością, istotnym elementem leczenia staje się poprawa wrażliwości tkanek na insulinę oraz redukcję tkanki tłuszczowej. W tym celu stosuje się m.in. metforminę lub analogi GLP1.

Jak obniżyć testosteron u mężczyzny?

Podwyższony poziom testosteronu u mężczyzn najczęściej jest związany ze stosowaniem sterydów anabolicznych lub preparatów androgenowych. W takiej sytuacji podstawowym krokiem jest kontrola gospodarki hormonalnej (regularne badania z krwi) i opieka lekarza, który będzie modyfikować dawki testosteronu, aby uniknąć niepożądanych objawów.

Jeżeli nadmiar testosteronu wynika z zaburzeń pracy nadnerczy lub jąder, konieczna jest szersza diagnostyka endokrynologiczna oraz obrazowa, która pozwoli ustalić źródło problemu. W zależności od przyczyny stosuje się leczenie farmakologiczne lub w rzadkich przypadkach leczenie operacyjne.

Jak naturalnie obniżyć testosteron?

W wielu przypadkach, szczególnie u mężczyzn, gdy podwyższone stężenie androgenów wiąże się z zaburzeniami hormonalnymi czy metabolicznymi, nie da się naturalnie obniżyć testosteronu. 

Inaczej sytuacja przedstawia się u kobiet, ponieważ jedną z głównych przyczyn hipertestosteronemii jest PCOS, otyłość i cukrzyca. W tym przypadku pomocne są zmiany stylu życia oraz redukcja nadmiernej ilość tkanki tłuszczowej, które obniżą poziom androgenów oraz poprawią wrażliwość na insulinę. Istnieją pojedyncze badania, które sugerują, że niektóre zioła mogą wpływać na metabolizm androgenów i obniżenie testosteronu i najczęściej wymienia się miętę zieloną, lukrecję czy soję (izoflawony), jednak brakuje dowodów potwierdzających skuteczność suplementów diety i leków ziołowych u kobiet (szczególnie z PCOS), a także dowodów na ich bezpieczeństwo.

Jak obniżyć testosteron dietą?

Dieta oczywiście odgrywa ważną rolę w regulacji poziomu hormonów, zwłaszcza gdy nadmiar testosteronu współwystępuje z insulinoopornością lub nadwagą. Zaleca się przede wszystkim dietę o niskim indeksie glikemicznym, która pomaga stabilizować poziom glukozy i insuliny we krwi.

W codziennym jadłospisie warto zwiększyć ilość warzyw, produktów pełnoziarnistych, błonnika pokarmowego oraz zdrowych tłuszczów roślinnych, jednocześnie ograniczając spożycie cukrów prostych i wysoko przetworzonej żywności. Stosowanie określonych środków terapeutycznych i przestrzeganie przez pacjentki zaleceń dotyczących stylu życia może pomóc pacjentkom w odzyskaniu zdrowia reprodukcyjnego i metabolicznego.

Hiperandrogenizm u kobiet po menopauzie

Kobiety po menopauzie to ważna grupa pacjentów, która może borykać się z problemem względnego nadmiaru testosteronu.

U kobiet po menopauzie ustaje cykliczna praca jajników, co skutkuje spadkiem poziomu estradiolu (hormonu kobiecego). Jednak jajniki nie stają się narządem całkowicie nieaktywnym, ponieważ pod wpływem wysokich stężeń gonadotropin (głównie hormonu luteinizującego LH), ich podścielisko może nadal produkować testosteron i androstendion. Jednocześnie dochodzi do spadku stężenia białka SHBG (wiążącego hormony płciowe), co zwiększa pulę wolnego testosteronu, który bezpośrednio oddziałuje na tkanki. 

Skutki i objawy kliniczne nadmiaru męskich hormonów w wieku dojrzałym manifestują się przede wszystkim zmianami w wyglądzie: pojawia się owłosienie na twarzy, przerzedzenie związane z wypadaniem włosów (łysienie androgenowe) oraz zmiany skórne (trądzik). Hiperandrogenizm po menopauzie istotnie zwiększa ryzyko sercowo-naczyniowe, sprzyja insulinooporności, otyłości brzusznej oraz zaburzeniom lipidowym. 

Leczenie pacjentek jest wielotorowe obejmuje diagnostykę różnicową (wykluczenie nowotworu), leczenie przyczynowe (farmakoterapia, redukcja tkanki tłuszczowej) oraz łagodzenie objawów (np stosowanie wcierek z minoksydylem na porost włosów czy leków na trądzik).

Dr n.med. Iwona Chromik