Hiperglicynemia nieketotyczna – przyczyny i objawy 

Hiperglicynemia nieketotyczna (Nkh) jest rzadką chorobą metaboliczną, wynikającą z defektu mitochondrialnego kompleksu rozszczepiającego glicynę. Prowadzi do nadmiernego gromadzenia glicyny w ośrodkowym układzie nerwowym i ciężkiej encefalopatii, najczęściej ujawniającej się w okresie noworodkowym. Objawy obejmują hipotonię, bezdechy, napady padaczkowe oraz głębokie zaburzenia rozwoju neurologicznego. Rozpoznanie opiera się na stwierdzeniu podwyższonego stężenia glicyny w surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym oraz potwierdzeniu mutacji genetycznych. W poniższym artykule opisujemy, jakie są przyczyny hiperglicynemii nieketotycznej, oraz wyjaśniamy, jakie są wczesne objawy NKH i jak leczyć hiperglicynemię nieketotyczną.

Czym jest hiperglicynemia nieketotyczna?

Hiperglicynemia nieketotyczna (nonketotic hyperglycinemia, NKH), określana również jako encefalopatia glicynowa, jest rzadką, wrodzoną chorobą metaboliczną należącą do grupy zaburzeń metabolizmu aminokwasów. Jej istotą jest znaczne podwyższenie stężenia glicyny w osoczu i w płynie mózgowo-rdzeniowym przy braku towarzyszącej ketozy, co odróżnia ją od wtórnych hiperglicynemii związanych z zaburzeniami metabolicznymi przebiegającymi z kwasicą ketonową. 

Rodzaje hiperglicynemii nieketotycznej

Hiperglicynemia nieketotyczna wykazuje zróżnicowanie fenotypowe, które pozwala wyróżnić kilka postaci klinicznych różniących się wiekiem ujawnienia objawów oraz ciężkością przebiegu.

Najczęstszą i najcięższą jest postać klasyczna noworodkowa. Objawy pojawiają się w pierwszych godzinach lub dniach życia. Noworodek początkowo może prezentować prawidłowy stan ogólny, jednak szybko dochodzi do narastającej hipotonii, zaburzeń oddychania, bezdechów oraz głębokiej encefalopatii. W krótkim czasie rozwijają się napady padaczkowe, często oporne na leczenie.

Postać niemowlęca i późnodziecięca ma łagodniejszy przebieg i może manifestować się opóźnieniem rozwoju psychoruchowego, napadami padaczkowymi o różnym typie oraz zaburzeniami zachowania. U części pacjentów obserwuje się umiarkowaną niepełnosprawność intelektualną bez ciężkiej encefalopatii noworodkowej.

Przyczyny hiperglicynemii nieketotycznej

Hiperglicynemia nieketotyczna wynika z defektu enzymu dekarboksylazy glicyny. Najczęściej mutacje dotyczą genu GCSP, GCSH, GCST. Choroba dziedziczona jest w sposób autosomalny recesywny. Rodzice dziecka chorego są zwykle bezobjawowymi nosicielami jednej zmutowanej kopii genu. Ryzyko urodzenia chorego dziecka w kolejnej ciąży wynosi 25 procent. Czynnikami ryzyka są pokrewieństwo rodziców oraz dodatni wywiad rodzinny w kierunku chorób metabolicznych o wczesnym początku.

Objawy hiperglicynemii nieketotycznej

Obraz kliniczny hiperglicynemii nieketotycznej zależy od postaci choroby. W klasycznej postaci noworodkowej pierwsze objawy pojawiają się zwykle w ciągu pierwszych 24–48 godzin życia. Noworodek prezentuje nasilone obniżenie napięcia mięśniowego, słabą reakcję na bodźce, zaburzenia ssania oraz trudności w karmieniu. W krótkim czasie dochodzi do bezdechów i niewydolności oddechowej wymagającej wentylacji mechanicznej.

Charakterystyczne są napady padaczkowe, które mogą być oporne na leczenie przeciwpadaczkowe. 

U pacjentów, którzy przeżywają okres noworodkowy, rozwija się głęboka niepełnosprawność intelektualna, zaburzenia ruchowe, spastyczność oraz trudności w połykaniu. Występują także napady padaczkowe o przewlekłym przebiegu. Rozwój psychoruchowy jest znacznie opóźniony.

W postaciach łagodniejszych dominują opóźnienie mowy, zaburzenia koncentracji, napady padaczkowe oraz cechy spektrum autyzmu. Niektórzy pacjenci osiągają częściową samodzielność, jednak zwykle utrzymują się deficyty poznawcze.

Diagnostyka i leczenie hiperglicynemii nieketotycznej

Rozpoznanie hiperglicynemii nieketotycznej opiera się na stwierdzeniu podwyższonego stężenia glicyny w surowicy (profil aminokwasów) i w płynie mózgowo-rdzeniowym. Brak ketozy oraz brak innych zaburzeń metabolicznych pozwala odróżnić chorobę od wtórnych hiperglicynemii.

Ostateczne potwierdzenie rozpoznania uzyskuje się poprzez analizę genów GLDC, AMT lub GCSH. Badanie to ma znaczenie dla poradnictwa genetycznego i umożliwia diagnostykę prenatalną w kolejnych ciążach.

Leczenie ma charakter objawowy. Rokowanie w klasycznej postaci noworodkowej jest poważne. Wiele dzieci umiera w pierwszych miesiącach życia z powodu niewydolności oddechowej i powikłań neurologicznych. W postaciach łagodniejszych długość życia może być dłuższa, jednak zwykle towarzyszy jej trwała niepełnosprawność intelektualna.

Hiperglicynemia nieketotyczna pozostaje ciężką, rzadką encefalopatią metaboliczną, w której wczesne rozpoznanie ma kluczowe znaczenie dla wdrożenia leczenia objawowego i właściwego poradnictwa genetycznego.