30 sierpnia 2022 - Przeczytasz w 5 min

Hiperwitaminoza – jak się objawia?

Odpowiednie stężenia witamin w organizmie są niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Ludzki organizm nie jest w stanie syntezować wystarczających ilości większej części witamin samodzielnie – z tego powodu muszą być one dostarczane wraz z dietą. Obecnie często mówi się o niedoborach poszczególnych witamin oraz o związanych z nimi dolegliwościach chorobowych. Warto jednak pamiętać, że nadmiar tych substancji także może być niebezpieczny dla zdrowia. Na czym polega hiperwitaminoza, jakie są najczęstsze typy hiperwitaminozy oraz jakie objawy mogą towarzyszyć przedawkowaniu poszczególnych witamin?

Hiperwitaminoza

Hiperwitaminoza – co to jest?

Hiperwitaminoza to zbiór dolegliwości chorobowych, które wynikają ze zbyt wysokich stężeń poszczególnych witamin w organizmie. O wiele częstszym i lepiej znanym zjawiskiem jest hipowitaminoza oraz awitaminoza, czyli nasilony niedobór witamin oraz związane z nim objawy chorobowe.

Witaminy to określenie na organiczne związki chemiczne, które odgrywają niezwykle istotne role w procesach biochemicznych ludzkiego organizmu. Ich obecność jest niezbędna do właściwego funkcjonowania wielu narządów oraz tkanek. Większość witamin musi być dostarczana do organizmu wraz z pożywieniem, jako że ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie wytworzyć tych substancji w wystarczających ilościach. Do rozwoju niedoborów dochodzi więc najczęściej w wyniku nieprawidłowych nawyków dietetycznych lub też uogólnionego niedożywienia.

Obecnie większość populacji posiada swobodny dostęp do zróżnicowanych produktów żywieniowych. Dzięki temu prawidłowa, zbilansowana, dieta w znaczącej większości przypadków całkowicie wystarczy aby skutecznie zapobiegać wystąpieniu niedoborów poszczególnych witamin oraz rozwojowi awitaminozy.

Stosowanie suplementów dietetycznych zawierających duże ilości minerałów oraz witamin powinno być ograniczone do przypadków, gdy występowanie niedoborów zostało wcześniej potwierdzone. Profilaktyczne przyjmowanie tego typu preparatów może okazać się szkodliwe dla zdrowia oraz prowadzić do rozwoju szeregu dolegliwości chorobowych, które wynikają z potencjalnej toksyczności zbyt dużych stężeń witamin we krwi.

Przyczyny oraz objawy hiperwitaminozy

W większości przypadków za rozwój hiperwitaminozy odpowiada niewłaściwa, nadmierna suplementacja z wykorzystaniem preparatów zawierających daną witaminę. Ludzki organizm posiada dość dobrze rozwinięte umiejętności regulowania poziomów poszczególnych witamin. W przypadku witamin rozpuszczalnych w wodzie, nadmiar tych substancji zazwyczaj jest dość sprawnie usuwany wraz z moczem. Większość hiperwitaminoz dotyczy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, jako że usuwanie nadmiarowych ilości tych związków nie jest tak proste.

Ze względu na ryzyko rozwoju hiperwitaminozy, przed rozpoczęciem suplementacji z wykorzystaniem preparatów witaminowych należy wykonać badania laboratoryjne polegające na pomiarach stężeń poszczególnych witamin we krwi. Wykonanie tego rodzaju testów pozwoli potwierdzić lub wykluczyć niedobory określonego związku, które mogłyby wymagać dodatkowego uzupełniania za pomocą specjalistycznych preparatów. Po rozpoczęciu suplementacji należy regularnie kontrolować poziom danej witaminy, aby dostosować ilość stosowanych leków lub suplementów diety do zmieniających się jej stężeń we krwi. W celu optymalnego zaplanowania całego procesu najlepiej skonsultować się z lekarzem.

Objawy hiperwitaminozy zależne są od tego, która z witamin występuje w organizmie w zbyt dużych stężeniach. Niektóre witaminy są niezdolne do wywołania objawów hiperwitaminozy, jako że ich nadmierne ilości są w sposób skuteczny szybko usuwane z organizmu. W innych przypadkach główne dolegliwości przy zbyt dużej suplementacji będą dotyczyły przewodu pokarmowego, obejmując m.in.:

  • Bóle brzucha,
  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Biegunki,
  • Pogorszenie apetytu.

Warto mieć jednak na uwadze, że niektóre witaminy charakteryzują się względnie wysoką toksycznością, a ich nadmiar może skutkować powstaniem poważnych objawów, które związane są z ryzykiem rozwoju ciężkich powikłań zdrowotnych.

Jakie są najczęstsze hiperwitaminozy?

Hiperwitaminozy najczęściej dotyczą witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, przede wszystkim witaminy A oraz D. W porównaniu z witaminami rozpuszczalnymi w wodzie usunięcie nadmiernych ilości tych substancji jest stosunkowo trudne, . Ze względu na częste występowanie w różnego typu suplementach diety warto uważać także na przyjmowanie zbyt dużych ilości witaminy B12 oraz witaminy C.

Hiperwitaminoza witaminy D

W warunkach fizjologicznych witamina D uczestniczy przede wszystkim w procesach związanych z przebudową tkanki kostnej oraz warunkuje właściwe funkcjonowanie układu odpornościowego. Produkcja witaminy D odbywa się w skórze, pod wpływem działania promieni słonecznych. Z tego powodu niedobory witaminy D występują względnie często w polskiej populacji w okresie jesienno-zimowym, kiedy ekspozycja na światło słoneczne jest dość niska.

Właściwa suplementacja witaminy D została dokładnie przebadana oraz powinna być przeprowadzana zgodnie z najnowszymi zaleceniami naukowymi. Odpowiednie dawkowanie zależne jest od wielu czynników, m.in. wieku, dodatkowych obciążeń zdrowotnych (takich jak np. osteoporoza) oraz stopnia nasilenia niedoboru. Stosowanie zbyt dużych dawek tej witaminy może prowadzić do rozwoju szeregu dolegliwości związanych z hiperwitaminozą witaminy D, takich jak:

  • Odwodnienie,
  • Biegunki,
  • Zatwardzenia,
  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Uogólnione zmęczenie,
  • Pogorszenie siły mięśniowej,
  • Uszkodzenia nerek,
  • Rozwój kamicy nerkowej
  • Nadciśnienie tętnicze,
  • Bóle kostne,
  • Ból brzucha,
  • Pogorszenie koncentracji oraz pamięci,
  • Zaburzenia emocjonalne.

Do rozwoju objawów dochodzi zazwyczaj dopiero po kilku miesiącach nadmiernej suplementacji witaminy D. W celu uniknięcia tego zjawiska należy regularnie kontrolować poziomy tego związku we krwi podczas leczenia z wykorzystaniem specjalistycznych suplementów lub leków, a  w razie potrzeby zmniejszać stosowaną dawkę lub też całkowicie przerwać terapię.

Hiperwitaminoza witaminy A

Witamina A uczestniczy w prawidłowym funkcjonowaniu narządu wzroku. Dzięki tej substancji możliwe jest właściwe odbieranie bodźców świetlnych oraz przekształcanie ich na impulsy nerwowe, które następnie odpowiadają za powstawanie obrazu w mózgu. Dodatkowo uczestniczy ona we wzmacnianiu tkanki kostnej oraz utrzymywaniu właściwej kondycji skóry i błon śluzowych. Niedobory witaminy A mogą prowadzić do rozwoju tzw. kurzej ślepoty, która objawia się znaczącym pogorszeniem jakości widzenia po zmierzchu.

Hiperwitaminoza A jest szczególnie niebezpieczna. W skrajnych postaciach, przy znaczących nadmiarach tej substancji w organizmie może ona prowadzić nawet do wystąpienia niewydolności poszczególnych narządów oraz innych zaburzeń, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Objawy hiperwitaminozy A mogą obejmować m.in.:

  • Zawroty głowy,
  • Zaburzenia świadomości,
  • Zaburzenia widzenia,
  • Bóle głowy,
  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Nadmierne wypadanie włosów,
  • Nadwrażliwość skóry na światło,
  • Nadmierne łuszczenie się oraz pękanie skóry,
  • Zwiększoną senność w ciągu dnia,
  • Żółte zabarwienie skóry,
  • Spadek masy ciała,
  • Pogorszenie się kondycji tkanki kostnej,
  • Powstawanie złamań niskoenergetycznych,
  • Obrzęki kończyn,
  • Toksyczne uszkodzenie miąższu wątroby,
  • Wzrost ciśnienia śródczaszkowego.

Występowanie opisanych powyżej dolegliwości wymaga pilnej konsultacji lekarskiej oraz szybkiego wdrożenia właściwego postępowania medycznego, które koniecznie musi obejmować przerwanie jakiejkolwiek suplementacji z wykorzystaniem witaminy A.

Hiperwitaminoza witaminy B12

Kobalamina, czyli witamina B12 warunkuje prawidłową produkcję erytrocytów (krwinek czerwonych). Dzięki niej możliwe jest także prawidłowe funkcjonowanie komórek nerwowych, zarówno tworzących nerwy obwodowe, jak i ośrodkowy układ nerwowy.

Hiperwitaminoza witaminy B12 jest zjawiskiem dość rzadkim. Jest to witamina rozpuszczalna w wodzie, w związku z czym jej nadmiar jest skutecznie usuwany z organizmu wraz z moczem. Nadmierna suplementacja tej substancji może prowadzić jednak do wystąpienia problemów skórnych, zmian alergicznych, trądziku różowatego czy nawet reakcji anafilaktycznej. Niektóre badania wskazują także na możliwość rozwoju innych objawów typowych dla uczulenia lub zaburzeń pracy poszczególnych narządów, jednak na ten moment nie ma dokładnych danych, które pozwalałyby na precyzyjne określenie dawek suplementów oraz objawów związanych z toksycznością witaminy B12.

Hiperwitaminoza witaminy C

Witamina C, podobnie jak witamina B12 jest związkiem biochemicznym rozpuszczalnym w wodzie. Jedną z najważniejszych funkcji witaminy C jest uczestnictwo w procesie syntezy kolagenu, niezwykle istotnego dla prawidłowej budowy skóry, ścięgien oraz naczyń krwionośnych. Jej niedobory prowadzą do rozwoju szkorbutu.

Hiperwitaminoza witaminy C może pojawić się przy przyjmowaniu dawek znacząco przekraczających zalecane dzienne spożycie. Objawy tego zaburzenia obejmują:

  • Bóle brzucha,
  • Nudności,
  • Wymioty,
  • Biegunkę,
  • Zwiększone ryzyko rozwoju kamicy nerkowej,
  • Ból głowy,
  • Ogólne osłabienie,
  • Drżenia mięśni.

W dzisiejszych czasach niedobory witaminy C są zjawiskiem niezwykle rzadkim – z tego powodu wskazania do dodatkowej suplementacji tego związku są bardzo ograniczone. Przyjęło się dość popularne przekonanie, że suplementacja witaminy C pomaga zwalczać potoczne infekcje górnych dróg oddechowych, czyli przeziębienie. Obecnie dostępne dane poddają to działanie w wątpliwość, a stosowanie witaminy C w przeziębieniu zazwyczaj nie jest rekomendowane przez lekarzy.

Źródła

https://diag.pl/sklep/badanie/kategoria/dietetyka-suplementacja/3/

https://pulsmedycyny.pl/przedawkowanie-witaminy-d-czy-jest-sie-czego-obawiac-897144

https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/62906,witamina-d

https://www.healthline.com/health/hypervitaminosis-a

https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/nutrition-and-healthy-eating/expert-answers/vitamin-c/faq-20058030 https://www.uspharmacist.com/article/hypervitaminosis-a-global-concern

Podobne artykuły

17 grudnia 2021

Witamina A – działanie, właściwości i rola w organizmie

Witaminy to organiczne związki chemiczne, które są niezbędne do prawidłowego zachodzenia licznych procesów ludzkiego metabolizmu. Substancje te muszą być dostarczane z zewnątrz, jako że organizm nie jest w stanie wytworzyć ich samodzielnie. Z tego powodu, w przypadku nieprawidłowej diety lub występowania określonych schorzeń istnieje ryzyko rozwoju niedoborów witaminowych, które mogą znacząco wpływać na stan zdrowia pacjenta. Witamina A – co to jest? Witamina A to określenie zbiorcze dla grupy substancji chemicznych, z których najważniejsze dla ludzkiego organizmu są retinol, retinal oraz określone karoteny. Omawiane związki chemiczne biorą udział w licznych procesach metabolicznych zachodzących w ciele człowieka, które wpływają na właściwy stan zdrowia wielu układów oraz narządów. Jedną z ważniejszych funkcji witaminy A jest udział w funkcjonowaniu narządu wzroku poprzez wytwarzanie impulsów nerwowych w siatkówce oka pod wpływem światła. Dzięki temu możliwe jest odbieranie bodźców świetlnych oraz przekształcanie ich na obraz we właściwych strukturach mózgu. Dodatkowo witamina A uczestniczy w procesach związanych z regulowaniem funkcji i dojrzewania komórek i nabłonkowych. Poprzez to działanie witamina A warunkuje utrzymywanie zdrowego stanu skóry, paznokci oraz włosów. Związek ten wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego, który stanowi podstawową ochronę organizmu przed chorobami wywoływanymi przez czynniki infekcyjne, jak np. wirusy lub bakterie. Określone komórki tkanki kostnej także są wrażliwe na działanie witaminy A. Dzięki temu związek ten bierze udział w procesie wzrostu kości oraz wpływa na ich prawidłowe formowanie i utrzymywanie integralności strukturalnej. Witamina A – występowanie Ludzki organizm nie jest w stanie samodzielnie syntetyzować witaminy A – z tego powodu musi być ona dostarczana wraz z pożywieniem. Ze względu na mechanizm magazynowania tej witaminy, najwięcej witaminy A znajduje się w produktach pochodzenia zwierzęcego, które wytwarzane są z wykorzystaniem ich wątroby, jak np. tran. Witamina A obecna jest także m.in. w serze, mleku, jajkach oraz maśle. Dodatkowo, wysokie stężenia tego związku występują w następujących warzywach i innych produktach roślinnych: MarchewBatatySzpinakDyniaPapryka Dzienne zapotrzebowanie na witaminę A zależy od wielu czynników, m.in. wieku, płci oraz stanu fizjologicznego ( ciąża lub karmienie piersią). Z tego powodu ewentualne rozpoczęcie dodatkowej suplementacji witaminy A za każdym razem musi być analizowane indywidualnie oraz skonsultowane z lekarzem. Witamina A badanie – kiedy je wykonać? Badanie stężenia witaminy A w organizmie zalecane jest osobom, które podejrzewają, że mogą cierpieć na niedobór lub nadmiar tej witaminy. Stany te nazywane są odpowiednio hipo- oraz hiperwitaminozą. Każde z tych zaburzeń charakteryzuje się oddzielnym zestawem objawów klinicznych oraz związane jest z ryzykiem rozwoju specyficznych powikłań zdrowotnych. Ze względu na wpływ witaminy A na właściwy rozwój płodu istotne jest także, aby kobiety planujące oraz będące w ciąży zadbały o utrzymywanie właściwych stężeń tej substancji w organizmie. Dodatkowo oznaczenie poziomów witaminy A powinno być wykonywane przed rozpoczęciem jej suplementacji oraz w jej trakcie, w celu oceny skuteczności wdrożonego leczenia. Objawy niedoboru witaminy A Obecnie niedobór witaminy A rzadko występuje w tzw. krajach wysokorozwiniętych, jednak zawsze należy mieć na uwadze możliwość pojawienia się tego zespołu chorobowego, szczególnie w przypadku współwystępowania zaburzeń odżywiania oraz innych chorób wpływających na funkcję układu pokarmowego. W przypadku niedoborów witaminy A najczęściej można zaobserwować następujące objawy: Ślepota zmierzchowa (dawniej nazywana „kurzą ślepotą”) – znacząco osłabione widzenie w warunkach niskiego oświetlenia,Przesuszenie oka, które może prowadzić do podrażnień i stanów zapalnych,Częste, nawracające infekcje o cięższym przebiegu,Pogorszenie kondycji skóry- nadmierna suchość, łuszczenie się, trądzik,Zwiększona łamliwość i wypadanie włosów,Uszkodzenia zębów, zanik szkliwa. Czy hipowitaminoza witaminy A może być groźna? Skutki niedoboru witaminy A Długotrwałe niedobory witaminy A znacząco pogarszają jakość życia pacjenta. Są one szczególnie niebezpieczne wśród najmłodszej grupy wiekowej, jako że to właśnie dzieci najbardziej narażone są na groźne powikłania związane ze zbyt niskimi poziomami witaminy A. Niedobór witaminy A zwiększa częstotliwość biegunek, które u pacjentów pediatrycznych prowadzą do  zaburzeń elektrolitowych oraz skrajnego, zagrażającego życiu odwodnienia. Dodatkowo niedobory witaminy A mogą skutkować zaburzonym rozwojem układu kostnego, zahamowaniem wzrostu oraz permanentnym uszkodzeniem narządu wzroku, co może prowadzić do całkowitej ślepoty. Nadmiar witaminy A – objawy Tak samo jak niedobory, nadmiar witaminy A także nie jest korzystny dla funkcjonowania ludzkiego organizmu. Najczęściej do jego rozwoju dochodzi w przebiegu nieprawidłowo prowadzonej suplementacji tego związku z wykorzystaniem preparatów dietetycznych dostępnych bez recepty. W celu uniknięcia powikłań zdrowotnych z tym związanych zawsze warto skonsultować się z lekarzem oraz wykonać właściwe badania diagnostyczne przed podjęciem decyzji o uzupełnianiu swojej diety o dodatkowe ilości witaminy A. Najczęstszymi objawami, które mogą pojawić się w przebiegu hiperwitaminozy A są m.in.: Pogorszenie apetytu,Nadmierna pobudliwość, nerwowość,Bóle głowy,Zaburzenia widzeniaNudności, wymioty,Przewlekłe zmęczenieOgólne osłabienie,Nadwrażliwość na światło słoneczne,Zwiększone ryzyko złamań kości. Witamina A w organizmie człowieka − czy nadmiar jest szkodliwy? Nadmiar witaminy A stanowi znaczące zagrożenie dla zdrowia pacjenta. W skrajnych przypadkach może on prowadzić do rozwoju zaburzeń bezpośrednio mogących skutkować zgonem, jak m.in. uszkodzenia wątroby lub wzrost ciśnienia śródczaszkowego. Dodatkowo, hiperwitaminoza A jest szczególnie niebezpieczna podczas ciąży. Nadmiar witaminy A w organizmie matki wykazuje działanie teratogenne. Oznacza to, że może on prowadzić do rozwoju licznych, nieodwracalnych wad wrodzonych u dziecka lub też skutkować przedwczesnym porodem, a nawet poronieniem. Z tego powodu podczas ciąży nigdy nie należy samodzielnie podejmować decyzji o włączaniu jakiejkolwiek suplementacji dodatkowej oraz każdorazowo konsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę. Źródła: https://www.nhs.uk/conditions/vitamins-and-minerals/vitamin-a/ https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/ https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements-vitamin-a/art-20365945 https://www.health.harvard.edu/newsletter_article/vitamin-a-and-your-bones https://medlineplus.gov/ency/article/002400.htm https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs11910-008-0015-0 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17151585/

08 października 2019

Witamina D w organizmie – skutki niedoboru i nadmiaru

Dawniej witamina D (kalcytriol) kojarzona była jedynie z regulacją gospodarki wapniowo-fosforanowej i zapewnieniem prawidłowego funkcjonowania układu kostnego. To nadal najważniejsza funkcja, jaką pełni witamina D w organizmie, ale okazało się jednak, że receptory dla witaminy D znajdują się również w wielu tkankach i narządach poza układem kostnym. Fakt ten skłonił naukowców do podjęcia dalszych badań mających na celu wyjaśnienie jej roli. Obecnie lista korzyści zdrowotnych jakie kalcytriol wywiera na organizm stale się wydłuża. W doniesieniach naukowych wykazano korelację pomiędzy poziomem witaminy D w surowicy krwi, a rozwojem wielu chorób, w tym chorób cywilizacyjnych, autoimmunologicznych, nowotworowych, neurodegeneracyjnych i zaburzeń psychicznych. Witamina D w organizmie wpływa na kości Aktywna postać witaminy D pełni ważną rolę w gospodarce wapniowej organizmu i w procesie mineralizacji kości. Kalcytriol zwiększa jelitową absorpcję wapnia i fosforanów, pobudza komórki kostne (osteoblasty) do różnicowania oraz stymuluje wytwarzanie kolagenu i innych białek kostnych, np. osteokalcyny i osteopontyny. Witamina D w organizmie wspiera odporność Udowodniono, że witamina D pozytywnie wpływa na układ odpornościowy poprzez m.in. regulację aktywności komórek zapalnych oraz produkcji cytokin. Wykazano, że niedobór witaminy D może wiązać się z upośledzeniem odpowiedzi organizmu na patogeny zakaźne. Zgodnie z wynikami wielu badań istnieje związek pomiędzy deficytem kalcytriolu a rozwojem chorób autoimmunologicznych tj. reumatoidalnego zapalenia stawów, stwardnienia rozsianego, choroby Leśniowskiego-Crohna, cukrzycy typu 1 oraz nieswoistego zapalenia jelit. Ponadto potwierdzono, że u pacjentów suplementujących witaminę D rzadziej dochodzi do zaostrzeń astmy, przewlekłej obturacyjnej choroby płuc i atopowego zapalenia skóry. Ochrona przed nowotworami Niedobór witaminy D w surowicy krwi może mieć związek z rozwojem chorób nowotworowych, m.in. raka sutka, jajnika, prostaty, jelita grubego. Aktualnym celem badań jest wyjaśnienie dokładnego wpływu kalcytriolu na kancerogenezę. Dotychczas wykazano, że witamina D może oddziaływać na wiele procesów prowadzących do rozwoju nowotworów, w tym: hamować nadmierną proliferację komórek, stymulować ich różnicowanie, propagować apoptozę, a także chronić przed kumulacją mutacji. O roli witaminy D w ochronie przed nowotworami więcej przeczytasz w artykule: https://diag.pl/pacjent/czy-witamina-d-chroni-rakiem/  Działanie witaminy D na układ sercowo-naczyniowy Niedobór witaminy D obserwowano m.in. u chorych na pierwotne nadciśnienie tętnicze, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, chorobę wieńcową i niewydolność serca. W związku z tym coraz częściej zaznacza się, że niedobór witaminy D może mieć znaczenie w patogenezie chorób układu krążenia. Obecnie badacze starają się wyjaśnić w jaki sposób prawidłowy poziom kalcytriolu we krwi wiąże się ze zmniejszeniem ryzyka rozwoju chorób sercowo -naczyniowych oraz poprawą rokowania chorych. Sugeruje się, że pozytywne działanie może wynikać ze zdolności kalcytriolu do modyfikacji poziomu wolnych rodników, działających proarytmicznie i przyczyniających się do nasilenia stanu zapalnego, będącego podstawą m. in. rozwoju i niestabilności blaszki miażdżycowej. Ponadto witamina D wykazuje działanie przeciwzakrzepowe oraz wpływa na regulację ciśnienia krwi. Niedobór witaminy D a zaburzenia nastroju Niedobór witaminy D może również mieć związek z nasileniem objawów u osób z zaburzeniami nastroju, takimi jak: depresja, sezonowe zaburzenia nastroju czy zespół napięcia przedmiesiączkowego. Wdrożenie odpowiedniej suplementacji może pomóc w łagodzeniu symptomów. Witamina D w organizmie i jej wpływ na wydolność fizyczną Witamina D jest niezbędna do utrzymania prawidłowego przebiegu procesów zachodzących w tkance mięśniowej. Niedobór kalcytriolu może prowadzić do obniżenia sprawności ruchowej i osłabienia mięśni. Właściwa suplementacja u osób z deficytem przyczynia się do wzrostu liczby komórek mięśniowych oraz poprawy siły mięśni. O osób podejmujących aktywność fizyczną  polepszenie wydolności fizycznej jest łatwiejsze do osiągnięcia w przypadku prawidłowego stężenia witaminy witaminy D we krwi niż w przypadku deficytu witaminy D. Witamina D a otyłość Naukowcy próbują odpowiedzieć na pytanie czy witamina D ma związek z przybieraniem na wadze. Zgodnie z ich założeniami niskie stężenie kalcytriolu może stanowić niezależny czynnik ryzyka otyłości i nadwagi. Obecnie pojawia się coraz więcej badań skupiających się na wyjaśnieniu wzajemnych interakcji między witaminą D i komórkami tkanki tłuszczowej oraz na wpływie kalcytriolu na remodeling (przebudowę) tkanki tłuszczowej. Na uwagę zasługuje również fakt, że osoby z większą ilością tkanki tłuszczowej mogą nieefektywnie produkować aktywne formy witaminy D, przez co są bardziej podatne na deficyty. W obrębie tej grupy ważny jest dobór właściwej suplementacji. Źródło witaminy D Pod wpływem promieniowania słonecznego UVB (280–315 nm), witamina D powstaje w skórze człowieka. Dzięki przemianom w wątrobie i nerkach, nieaktywna postać witaminy D przekształca się w formę biologicznie czynną. Skórna synteza witaminy D powinna pokrywać większość zapotrzebowania, ale uważa się, że około 1/5 jej puli w organizmie jest dostarczana wraz z pożywieniem. Do pokarmów bogatych w witaminę D, należą tłusty ryby, jaja i wzbogacane w witaminę D margaryny. Nadmiar witaminy D w organizmie Warto wiedzieć, że nie tylko niedobór, ale także nadmiar witaminy D wiąże się z niekorzystnymi skutkami zdrowotnymi. Przedawkowanie witaminy D jest możliwe (przy długotrwałej suplementacji dużymi dawkami), ale zdarza się rzadko. Efektem jest hiperkalcemia (wzrost poziomu wapnia we krwi) i hiperkalciuria (zwiększone wydalanie wapnia z moczem), a objawy które mogą wystąpić obejmują nudności, zaparcia, odwodnienie, częstomocz czy kamicę nerkową. Pamiętaj, że niedobór witaminy D jest powszechnym problemem. Przyczyną jest niedostateczna ekspozycja na słońce, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Aby określić swoje aktualne zapotrzebowanie na witaminę D i ocenić potrzebę suplementacji, zaleca się oznaczenie stężenia witaminy D w surowicy krwi. mgr Justyna Kata-Bury Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Badanie witaminy D znajdziesz w ofercie e-Sklepu Sprawdź cenę badania witaminy D w swoim mieście Piśmiennictwo: Wiśniewski P, Nessler J. Witamina D a układ krążenia. Kardiol. Inwazyjna 2016; 11 (5): 62–68. Rusińska A, Płudowski P, Walczak M, i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D –nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii, 2018; 24 (1). Gruber BM. Fenomen witaminy D. Postępy Hig Med Dosw. 2015; 69: 127–139. Buczkowski K, Chlabicz S, Dytfeld J. Wytyczne dla lekarzy rodzinnych dotyczące suplementacji witaminy D. Forum Medycyny Rodzinnej 2013; 7: 55–58. Tuchendler D, Bolanowski M. Sezonowość zmian stężeń witaminy D w organizmie człowieka, Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 6(1), 2010, 36-41. Kmieć P, Sworczak K. Korzyści i zagrożenia wynikające z suplementacji witaminą D. Forum Medycyny Rodzinnej 2017; 11(1): 38-46. Pelczyńska M, Grzelak T, Sperling M, Czyżewska K.Witamina D a funkcje adipocytów. Postepy Hig. Med. Dosw (online), 2017; 71: 1189-1197. Józefowicz O, Rabe-Jabłońska J, Bogaczewicz J, Woźniacka A. Rola witaminy D3 w patogenezie zaburzeń psychicznych. Psychiatr. Psychol. Klin. 2009; 9(3): 200–206. Przybylska D, Kurowska M, Przybylski P. Otyłość i nadwaga w populacji rozwojowej. Hygeia Public Health 2012, 47 (1), 28-35.

30 czerwca 2020

A, C, D i E – o znaczeniu witamin w Twoim organizmie

Witaminy odkryto niewiele ponad sto lat temu. Nie ulega wątpliwości, że mają kluczowe znaczenie dla zdrowia, a do najważniejszych z nich należą m.in. witaminy A, C, D oraz E. Warto poznać ich rolę i funkcje w organizmie oraz dowiedzieć się, jakie produkty dostarczają ich najwięcej. Witaminy i ich właściwości – dlaczego są tak istotne? Spis treści: Witaminy i ich właściwości Witamina A Witamina C Witamina D Witamina E Witaminy i ich właściwości Co to są witaminy? Witaminy to grupa organicznych związków chemicznych o zróżnicowanej budowie, które są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Mogą być pozyskiwanie syntetycznie lub mieć pochodzenie naturalne. W przypadku większości witamin, organizm ludzki nie ma zdolności ich syntetyzowania. W związku z tym konieczne jest dostarczanie witamin w odpowiednio zróżnicowanej i urozmaiconej diecie, najczęściej pod postacią prowitamin. Brak danej witaminy w organizmie określa się mianem awitaminozy, niedobór to hipowitaminoza, a nadmiar – hiperwitaminoza. Pracę nad zagadnieniem – witaminy i ich właściwości – rozpoczął polski badacz i biochemik Kazimierz Funk w 1913 roku. On także stworzył nazwę omawianych związków chemicznych – witaminy. Vitae po łacinie oznacza życie, a amina pochodzi od grupy aminowej, którą zawierała pierwsza wyizolowana przez niego witamina –  B1. Podział witamin Podział witamin oparto na właściwościach fizycznych, wyróżniając witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) i rozpuszczalne w wodzie (B i C). Drugi i mniej popularny podział klasyfikuje witaminy na te, będące związkami azotowymi – wszystkie witaminy z grupy B, oraz witaminy nie zawierające azotu – A, D, E, K i C. Witaminy pełnią w organizmie bardzo wiele funkcji – te rozpuszczalne w tłuszczach mogą być magazynowane w organizmie (głównie w wątrobie i tkance tłuszczowej), a ich rolą jest m.in. uczestnictwo w regulacji gospodarki wapniowo-fosforanowej, regulacja procesów krzepnięcia krwi oraz spełnianie funkcji antyoksydacyjnej. Witaminy rozpuszczalne w wodzie nie są magazynowane w organizmie, ich nadmiar jest usuwany z moczem, pełnią m.in. funkcję koenzymów i kofaktorów różnych układów enzymatycznych i uczestniczą w metabolizmie cukrów, tłuszczów, białek oraz w gospodarce mineralnej organizmu. Witamina A – na co i kiedy? Witamina A – na co ma wpływ i kiedy może występować jej niedobór? Witamina A w organizmie człowieka jest syntetyzowana z beta-karotenu pochodzącego z diety. Uczestniczy w procesie widzenia – przekształca się w retinal, który wchodzi w skład rodopsyny, której rolą jest utrzymanie wrażliwości pręcików siatkówki oka na przyćmione światło. Wpływa także na prawidłowe funkcjonowanie tkanki nabłonkowej. Witamina A wywiera dobroczynny wpływ na wzrok. Witamina A (inaczej retinol) zapobiega kurzej ślepocie, pomaga w leczeniu chorób oczu. Poza tym wzmacnia błony śluzowe nosa, gardła, jelit i płuc, dzięki czemu zwiększa odporność na zakażenia. Wpływa na rozwój i wzrost kości, zapobiega tworzeniu się krzywego zgryzu. Stymuluje także błony śluzowe do produkcji śluzu i pełni funkcje antyoksydacyjne. Witamina A i jej występowanie W czym jest witamina A? Beta-karoten, będący prowitaminą witaminy A, występuje w produktach pochodzenia roślinnego, szczególnie w pomarańczowych, zielonych  i czerwonych warzywach, np. marchwi, szpinaku czy czerwonej papryce. W czym jest witamina A? Produkty pochodzenia zwierzęcego, bogate w witaminę A  to m.in. żółtka jaj, pełne mleko oraz jego przetwory, tłuste ryby morskie, wątroba i inne podroby. Przedawkowanie witaminy A jest niebezpieczne dla zdrowia. Jej nadmiar prowadzi do nadmiernej senności i zmęczenia, utraty łaknienia, łysienia, owrzodzeń skórnych, krwotoków, a nawet dysfunkcji w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, serca czy nerek. Jak rozpoznać niedobór witaminy A? Objawy to przede wszystkim suchość i łuszczenie skóry oraz ślepota zmierzchowa, która jest wynikiem zahamowania regeneracji rodopsyny. Niedobór witaminy A objawia się pogorszeniem widzenia, co powoduje np. trudności w prowadzeniu samochodu, zwłaszcza wieczorem. Niedobór może także prowadzić do suchości spojówek i rogówki, a przy dużych niedoborach nawet do ślepoty. Inne symptomy obejmują zaburzenia wzrostu kości i zębów oraz częste infekcje. Poziom witaminy A można określić, wykonując pomiar jej stężenia w badaniu krwi. Na co wpływa witamina C? Witamina C, czyli kwas askorbinowy to jeden z najsilniejszych przeciwutleniaczy. Jaka jest rola tej witaminy? Działanie polega na wzmacnianiu dziąseł i zębów, ograniczaniu rozwoju bakterii, wywołujących próchnicę zębów, ułatwieniu przyswajania żelaza, utrzymaniu prawidłowego stanu tkanki łącznej. Na co wpływa witamina C? Wpływa na syntezę kortykosteroidów i wybranych neuroprzekaźników. Wzmacnia odporność organizmu na infekcje, przyspiesza gojenie się ran. Bierze udział w metabolizmie podstawowych białek, w przemianach tłuszczów, cholesterolu oraz kwasów żółciowych. Jakie są objawy przedawkowania witaminy C? Przyjmowanie znacznych ilości witaminy C w codziennej diecie rzadko jest powodem do niepokoju i nie daje niepokojących objawów – jej nadmiar w zdrowym organizmie jest wydalany z moczem. Stanowczo należy przestrzegać przed stosowaniem tzw. mega dawek dochodzących do kilku lub kilkunastu (!) gramów (tysięcy miligramów) dziennie, które przynoszą więcej szkód niż korzyści, a czasami bywają wprost niebezpieczne! Objawy przedawkowania witaminy C w postaci syntetycznej mogą obejmować także dolegliwości żołądkowo- jelitowe, głównie biegunki. Witamina C i jej występowanie Witamina C znajduje się przede wszystkim w owocach i warzywach – m.in. natce pietruszki, papryce czerwonej, ziemniakach, czarnej porzeczce, kiwi, owocach cytrusowych, szpinaku, kalafiorze, pomidorach, truskawkach oraz brukselce. Jej niedobór powoduje choroby jamy ustnej – szkorbut, krwawienie, owrzodzenie dziąseł, wypadanie zębów, objawia się kruchością i pękaniem naczyń krwionośnych. Brak dostatecznej ilości witaminy C w organizmie to także osłabienie odporności, powolne gojenie się ran i nieprawidłowe zrastanie się kości, obrzmiałe i bolesne stawy, a także podatność na siniaki, osłabienie i niekiedy wzmożona senność. Prawidłowy poziom stężenia witaminy C wynosi 34–110 µmol/l (6–20 µg/dl)[1]. Badanie wykonywane jest we krwi. Witamina D Witamina D – jaką rolę pełni w naszym organizmie? Witamina D, czyli kalcyferol, wzmaga wchłanianie wapnia oraz fosforu z jelit, reguluje uwalnianie wapnia z kości i reabsorpcję w nerkach, zapewnia właściwy rozwój i stan kości oraz zębów, a także ma działanie immunomodulujące. Witamina D powstaje w ludzkiej skórze z pochodnej cholesterolu, która pod wpływem promieni UV przekształca się w prowitaminę, a w dalszej kolejności w witaminę. Witamina D – jakie ma działanie i w jakich procesach bierze udział? Oddziałuje na komórki szpiku kostnego produkujące komórki obronne, podnosi odporność i chroni przed infekcjami układu oddechowego. Jej suplementacja jest zalecana noworodkom i niemowlętom, kobietom w ciąży oraz w okresie karmienia piersią, a także osobom w podeszłym wieku. Również w przypadku zdrowych dzieci, młodzieży i osób dorosłych, zaleca się odpowiednią suplementację –  szczególnie w miesiącach zimowych i na wiosnę. Witamina D znajduje się w pełnym mleku, żółtkach jaj, maśle, olejach roślinnych i tłuszczach zwierzęcych, grzybach i drożdżach. Niedobory witaminy D Niedobory witaminy D pojawiają się w okresie zimowym i wiosennym, gdy ilość słonecznych dni jest mała, dni są krótkie,  a powierzchnia skóry eksponowana na promienie słońca mniejsza co ogranicza syntezę witaminy D w skórze. Niedobór witaminy D objawia się m.in. powiększeniem stawów kolanowych, kostek, dłoni, osłabieniem mięśni, a także wypadanie zębów. Konsekwencją trwałego niedoboru witaminy D u dzieci jest krzywica, a u dorosłych osteomalacja. Jak jeszcze objawia się niedobór witaminy D? Stwierdza się pogorszenie stanu skóry, problemy z ostrością widzenia, biegunkę, bezsenność i szybkie męczenie się. Objawy przedawkowania witaminy D występują rzadko. Są to przede wszystkim: osłabienie, utrata łaknienia, nudności i wymioty, zaparcia, niepokój  wzmożone pragnienie i zwiększone oddawanie moczu. Przyjmuje się, że optymalne stężenie witaminy D we krwi to 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l)[2]. Bardzo duży odsetek badanych wykazuje stężenie suboptymalne i niewystarczające. Na co wpływa witamina E? Witamina E, czyli tokoferol, umożliwia syntezę lipidów i jest przeciwutleniaczem,  wpływa na krzepnięcie krwi i zapobiega chorobom układu krążenia. Stabilizuje błony komórkowe i zmniejsza ryzyko rozwoju nowotworów. Niedobór witaminy E, objawy –  obserwuje się  ogólne osłabienie, suchość i wiotczenie skóry, a także przebarwienia na skórze i plamy starcze. Skutkami niedoboru są zaburzenia płodności, osłabiona praca oraz zanik mięśni, zaburzenia funkcjonowania błon komórkowych, przyspieszony rozpad czerwonych krwinek oraz zaburzenia wzrostu. Witamina E i jej źródła Nadmiar witaminy E występuje rzadko, prowadzi do zmęczenia i osłabienia, wiąże się z zaburzeniami wzroku, zaburzeniami jelitowymi oraz bólem głowy. Zalecenia odnośnie dziennego zapotrzebowania na witaminę E są różne i wg piśmiennictwa wahają się między 10 a 30 mg. Witaminę E zawiera mleko, jaja, masło, oleje roślinne, ryby, kiełki pszenicy, pieczywo razowe, orzechy, migdały oraz zielone warzywa liściaste. Prawidłowe stężenie witaminy E można sprawdzić, wykonując badanie poziomu alfa-tokoferolu w surowicy, który powinien wynosić min. 30 μmol/l[3]. Witaminy są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu, biorą udział w wielu procesach, wpływają na rozwój, stan zdrowia i wydolność organizmu. Muszą być dostarczane organizmowi z codzienną, zróżnicowaną dietą. Poziom witamin w organizmie możesz sprawdzić wykonując poniższe badania: Witamina C (Kwas askorbinowy), Witamina A, Witamina E. Bibliografia: Retinol (retinol), Indeks leków, https://indeks.mp.pl/desc.php?id=691 Witaminy, wiadomości ogólne. https://www.farmacja.umed.wroc.pl/sites/default/files/files/Witaminy.pdf Witaminy, https://pl.wikipedia.org/wiki/Witaminy Beata Przygoda, Witamina C, https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/63300,witamina-c Magdalena Walicka, Agnieszka Jasik, Marzanna Paczyńska, Michał Wąsowski, Marek Tałałaj, Ewa Marcinowska-Suchowierska, Niedobór witaminy D – problem społeczny, http://www.czytelniamedyczna.pl/2796,niedoblr-witaminy-d-problem-spoeczny.html [1] https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/174221,badanie-stezenia-kwasu-askorbinowego-wiatminy-c-w-surowicy-krwi [2]Witamina D [3] https://polish.mercola.com/sites/articles/archive/2017/09/04/niedobor-witaminy-e.aspx
Powiązane badania

Witamina A
Witamina A, retinol w surowicy, test przydatny w diagnostyce zespołu złego wchłaniania, ślepoty zmierzchowej, w przypadku leczenia pozajelitowego.

Witamina B12
  Diagnostyka i leczenie niedoborów witaminy B12. Diagnostyka i leczenie chorych na anemię. Diagnostyka i leczenie zaburzeń neurologicznych.

Witamina D metabolit 25(OH)
Ocena poziomu całkowitej 25-hydroksy witaminy D - witaminy 25(OH)D, przydatna  w przebiegu zaburzeń gospodarki wapniowo-fosforanowej, w tym chorób metabolicznych tkanki kostnej oraz w zatruciu witaminą D.