Przewlekłe zapalenie gardła – przyczyny, leczenie

Przewlekłe zapalenie gardła to stan, w którym dolegliwości utrzymują się przez dłuższy czas, zwykle co najmniej 3 miesiące. W przeciwieństwie do ostrego zapalenia nie zawsze ma podłoże infekcyjne, a jego przyczyną mogą być m.in. refluks, alergia czy długotrwałe działanie czynników drażniących. Co może prowadzić do przewlekłego zapalenia gardła i jak wygląda jego leczenie?

Przewlekłe zapalenie gardła – przyczyny i czynniki ryzyka

W odróżnieniu od ostrego zapalenia gardła, które najczęściej ma podłoże infekcyjne, przewlekłe dolegliwości często są związane z długotrwałym drażnieniem śluzówki. Do najważniejszych przyczyn tego schorzenia należą:

• refluks żołądkowo-przełykowy – cofająca się treść pokarmowa może podrażniać błonę śluzową gardła i krtani,
• oddychanie przez usta – przepływ powietrza przez jamę ustną wysusza śluzówkę i nasila jej podrażnienie,
• palenie papierosów i inne substancje drażniące, np. dym, pyły, chemikalia czy zanieczyszczenia powietrza,
• alergie wziewne – u ich podłoża leży przewlekły stan zapalny, a związana z nim niedrożność nosa sprzyja oddychaniu przez usta. Ponadto alergeny osadzają się m.in. bezpośrednio na śluzówce gardła, wywołując podrażnienie,
• nadmierne obciążanie głosu – szczególnie u osób, które zawodowo dużo mówią lub pracują w hałaśliwym środowisku,
• nawracające infekcje – sprzyjają im m.in. niedoleczone zakażenia wirusowe lub bakteryjne czy zaburzenia odporności.

W rozwoju przewlekłego zapalenia gardła znaczenie mogą mieć również niektóre zaburzenia ogólnoustrojowe i niedobory składników odżywczych, np. witaminy D, żelaza, ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego. Jego ryzyko zwiększa także długotrwałe przebywanie w suchym, zapylonym lub zadymionym środowisku oraz niektóre nawyki żywieniowe, szczególnie jeśli nasilają refluks.

Przewlekłe zapalenie gardła a rak

W rzadkich przypadkach zmiany nowotworowe w obrębie gardła lub krtani mogą dawać objawy przypominające przewlekłe zapalenie gardła. Ze względu na podobieństwo części symptomów ich przyczyna jest trudna do ustalenia bez badania lekarskiego, dlatego szczególnej uwagi wymagają tzw. objawy alarmowe, które mogą wskazywać na poważniejsze problemy zdrowotne. Należą do nich:

• trudności w oddychaniu lub połykaniu,
• ból gardła o wysokiej intensywności,
• dolegliwości występujące jednostronnie,
• krwioplucie,
• utrzymująca się przez długi czas chrypka,
• wyczuwalny guz na szyi,
• niezamierzona utrata masy ciała.

Najczęstsze objawy przewlekłego zapalenia gardła

Objawy przewlekłego zapalenia gardła mogą być różnorodne i zależą m.in. od przyczyny podrażnienia błony śluzowej. Najczęściej pojawiają się:

• przewlekłe drapanie, pieczenie lub suchość,
• uczucie ciała obcego lub „guli” w gardle,
• potrzeba częstego odchrząkiwania,
• przewlekły, zwykle suchy kaszel,
• ból lub dyskomfort podczas przełykania,
• uczucie zalegania lub spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła,
• chrypka,
• szybsze męczenie się głosu, szczególnie gdy podrażnienie obejmuje krtań.

Dolegliwości mogą nasilać się w nocy lub po przebudzeniu, zwłaszcza gdy ich przyczyną jest oddychanie przez usta albo refluks. W przypadku alergii często pojawiają się też objawy ze strony nosa – wodnisty katar, świąd, napady kichania. Z kolei refluksowej towarzyszy kwaśny lub gorzki posmak w ustach i ból lub pieczenie za mostkiem.

Przewlekłe zapalenie błony śluzowej gardła – leczenie

Leczenie przewlekłego zapalenia gardła powinno być dostosowane do przyczyny dolegliwości – są one tak zróżnicowane, że nie ma jednej, uniwersalnej terapii. W przypadku zakażenia bakteryjnego konieczne może być włączenie antybiotyku, jednak nie powinno się go stosować na wszelki wypadek, ponieważ większość infekcji gardła ma podłoże wirusowe. Przy refluksie najważniejsze są zmiany w sposobie odżywiania i stylu życia, a w wybranych przypadkach lekarz może zalecić środki osłonowe lub zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego. Z kolei leczenie alergii powinno skupiać się na ograniczeniu kontaktu z alergenem, a dodatkowo na preparatach hamujących reakcję uczuleniową.

Doraźnie można zastosować leki łagodzące ból, które nie są w stanie usunąć przyczyny stanu zapalnego, ale przynoszą krótkotrwałą ulgę. Należą do nich przede wszystkim pastylki do ssania, aerozole do gardła czy płyny do płukania jamy ustnej. W ich składzie znajdziemy m.in.:

• substancje przeciwbólowe, przeciwzapalne lub znieczulające, np. benzydaminę, flurbiprofen, lidokainę,
• ziołowe składniki łagodzące i powlekające śluzówkę, np. porost islandzki, prawoślaz, ektoina, olejki eteryczne,
• środki nawilżające, np. kwas hialuronowy, gliceryna.

Domowe sposoby na przewlekłe zapalenie błony śluzowej gardła

Domowe metody leczenia przewlekłego zapalenia błony śluzowej gardła mają na celu zmniejszenie suchości, pieczenia i uczucia drapania. Pomocne może być:

• regularne picie płynów – odpowiednie nawodnienie pomaga utrzymać śluzówkę w dobrym stanie,
• nawilżanie powietrza – szczególnie w sezonie grzewczym, gdy suche powietrze może nasilać podrażnienie gardła,
• płukanie gardła – np. wodą z solą lub naparem z szałwii, rumianku czy malwy,
• unikanie dymu tytoniowego i innych czynników drażniących, takich jak pyły czy intensywne środki chemiczne,
• nebulizacje z soli fizjologicznej z dodatkiem kwasu hialuronowego lub ektoiny, które działają nawilżająco i łagodzą podrażnienia.

Jeśli objawy są związane z refluksem, warto unikać jedzenia bezpośrednio przed snem i obserwować, które produkty nasilają dolegliwości. Z kolei przy alergii ważne jest ograniczenie kontaktu z rozpoznanym alergenem i odpowiednie leczenie objawów ze strony nosa.

Przewlekłe zapalenie gardła często bywa lekceważone, ponieważ objawy są zwykle niezbyt nasilone i łatwo je zignorować. Jednak dolegliwości utrzymujące się tygodniami powinny być skonsultowane z lekarzem, by ustalić ich przyczynę i dobrać odpowiednie leczenie.

Mgr Aleksandra Drążkiewicz