Torbiel na tarczycy – dlaczego powstaje? Objawy, diagnostyka i leczenie

Torbiel tarczycy jest jedną z najczęściej rozpoznawanych zmian ogniskowych tego gruczołu i może występować u osób obu płci, niezależnie od wieku. W praktyce klinicznej torbiel tarczycy bardzo często rozpoznawana jest przypadkowo, podczas rutynowego badania ultrasonograficznego szyi wykonywanego z innych wskazań. Samo takie rozpoznanie bywa dla pacjentów zaskakujące, zwłaszcza gdy wcześniej nie występowały żadne dolegliwości.

Określenie „zmiana ogniskowa” jest terminem stosowanym w diagnostyce obrazowej i oznacza niewielki, wyraźnie odgraniczony obszar tarczycy, który różni się swoją strukturą od pozostałego miąższu gruczołu. Zmiana taka może być wypełniona płynem – jak ma to miejsce w przypadku torbieli – lub mieć inną, najczęściej litą strukturę. Warto podkreślić, że w zdecydowanej większości przypadków torbiel tarczycy ma charakter łagodny, nie wpływa na funkcję hormonalną gruczołu i przez długi czas nie powoduje żadnych objawów klinicznych.

Mimo to informacja o obecności torbieli w tarczycy często budzi niepokój i rodzi pytania o ryzyko choroby nowotworowej, konieczność leczenia czy wpływ zmiany na ogólny stan zdrowia. Zrozumiałe obawy pojawiają się zwłaszcza wtedy, gdy torbiel zaczyna się powiększać lub towarzyszą jej dolegliwości takie jak uczucie ucisku w obrębie szyi, trudności w połykaniu, ból czy chrypka. W takich sytuacjach konieczna jest dokładniejsza ocena charakteru zmiany i zaplanowanie dalszego postępowania.

Czym jest torbiel tarczycy?

W niniejszym artykule w sposób uporządkowany i przystępny wyjaśniamy, dlaczego powstaje torbiel na tarczycy, jakie są jej najczęstsze przyczyny, jakie objawy może dawać torbiel tarczycy, jak wygląda współczesna diagnostyka oparta na badaniu USG i biopsji cienkoigłowej oraz na czym polega leczenie torbieli tarczycy zgodnie z aktualnymi wytycznymi endokrynologicznymi.

Torbiel tarczycy to zmiana wypełniona płynem, powstająca w obrębie miąższu gruczołu tarczowego. Może mieć charakter:

• czysto płynowy,
• mieszany (część lita + część płynowa),
• krwotoczny.

Szacuje się, że nawet 20–30% dorosłych osób może mieć wykrywalne w USG torbiele lub guzki tarczycy, z czego znaczna część to właśnie torbiele koloidowe.

Dlaczego powstaje torbiel tarczycy?

Powstawanie torbieli tarczycy jest procesem wieloczynnikowym i może wynikać z nakładania się kilku mechanizmów patofizjologicznych, takich jak: zaburzenia gospodarki jodowej, wahania hormonalne, predyspozycje genetyczne, przewlekłe procesy zapalne w obrębie tarczycy, a także naturalne procesy przebudowy i degeneracji pęcherzyków tarczycowych zachodzące wraz z wiekiem. W praktyce klinicznej torbiele najczęściej powstają na podłożu wcześniej istniejących guzków koloidowych, które z czasem ulegają rozpadowi i wypełniają się płynem, jednak ich rozwój może być również następstwem krwawienia do wnętrza guzka, urazu mechanicznego czy zmian naczyniowych w obrębie gruczołu.

📌 Sprawdź: Subkliniczna nadczynność tarczycy (nadczynność podkliniczna tarczycy) – dieta, leczenie, objawy

Niedobór jodu a torbiele tarczycy

Jednym z najważniejszych czynników ryzyka torbieli koloidowych jest niedobór jodu. Jod jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy. Przy jego deficycie gruczoł ulega stymulacji wzrostowej, co prowadzi do:

• rozrostu pęcherzyków,
• powstawania guzków,
• tworzenia się torbieli koloidowych.

W regionach z umiarkowanym niedoborem jodu częstość guzków tarczycy jest nawet kilkukrotnie wyższa niż w populacjach z prawidłową podażą tego pierwiastka.

Torbiele koloidowe – najczęstszy typ torbieli tarczycy 

Torbiele koloidowe powstają na podłożu łagodnych guzków koloidowych, które ulegają częściowej degeneracji i wypełniają się płynem. Są najczęściej: bezobjawowe, stabilne i łagodne onkologicznie.

Torbiel krwotoczna tarczycy – czym jest i jakie daje objawy?

Torbiel krwotoczna tarczycy powstaje najczęściej w wyniku krwawienia do wcześniej istniejącego guzka tarczycy. Początek dolegliwości bywa nagły i może być związany z intensywnym wysiłkiem fizycznym, urazem szyi, gwałtownym wzrostem ciśnienia tętniczego lub infekcją. Typowe objawy torbieli krwotocznej tarczycy obejmują szybkie powiększenie zmiany, ból oraz uczucie rozpierania w obrębie szyi. W takich przypadkach wskazana jest pilna diagnostyka ultrasonograficzna w celu oceny charakteru zmiany i wykluczenia powikłań.

Torbiel na tarczycy – objawy

Torbiel na tarczycy stosunkowo rzadko manifestują się objawami klinicznymi. Większość zmian ma przebieg bezobjawowy i jest wykrywana przypadkowo podczas badania USG szyi wykonywanego z innych wskazań. Objawy kliniczne pojawiają się najczęściej w przypadku dużych torbieli lub ich szybkiego wzrostu.

W przypadku wystąpienia objawów najczęściej obserwuje się uczucie ucisku w obrębie szyi, trudności w połykaniu, uczucie ciała obcego w gardle, ból szyi oraz chrypkę. Rzadziej obserwuje się promieniowanie bólu do ucha lub żuchwy, a duszność występuje sporadycznie i dotyczy bardzo dużych zmian. Torbiele tarczycy zazwyczaj nie wpływają na czynność hormonalną gruczołu, dlatego objawy nadczynności lub niedoczynności tarczycy nie są z nimi bezpośrednio związane.

Diagnostyka torbieli tarczycy – jak rozpoznać torbiel tarczycy?

• USG tarczycy – podstawowe badanie: diagnostyka torbieli tarczycy opiera się przede wszystkim na badaniu ultrasonograficznym. Zgodnie z klasyfikacjami EU-TIRADS oraz ACR-TI-RADS torbiele czysto płynowe uznawane są za zmiany łagodne i nie wymagają biopsji ani pilnego leczenia. W badaniu USG ocenia się wielkość torbieli, jej zawartość (płyn, skrzep, komponentę litą), unaczynienie, grubość ściany oraz obecność cech podejrzanych onkologicznie.
• Biopsja cienkoigłowa torbieli tarczycy: biopsja cienkoigłowa (BAC) jest wskazana, gdy torbiel tarczycy ma charakter mieszany, szybko się powiększa, ma niejednorodną strukturę, nawraca po opróżnieniu lub budzi wątpliwości w obrazie USG.
• Badania hormonalne. W ramach diagnostyki wykonuje się oznaczenie TSH oraz fT4. Badania przeciwciał anty-TPO i anty-TG zaleca się w przypadku podejrzenia choroby autoimmunologicznej tarczycy.

📌 Przeczytaj: TSH – funkcja i rola w organizmie hormonu tyreotropowego. Badania i normy

Torbiel na tarczycy – leczenie

• Obserwacja torbieli tarczycy

Postępowanie w przypadku torbieli tarczycy w większości polega na ich aktywnej obserwacji. Dotyczy to małych, bezobjawowych torbieli, w tym torbieli koloidowych. Kontrolne badanie USG wykonuje się zwykle co 12–24 miesiące.

• Opróżnianie torbieli tarczycy

Punkcja i opróżnienie torbieli tarczycy są wskazane w przypadku objawów uciskowych, szybkiego powiększania się zmiany, krwawienia do torbieli lub dolegliwości bólowych. Należy jednak pamiętać, że nawroty po samej punkcji występują nawet u 60–80% pacjentów.

• Sklerotyzacja alkoholem (PEI)

Sklerotyzacja alkoholem jest nowoczesną i skuteczną metodą leczenia torbieli tarczycy nawracających po opróżnieniu. Polega na podaniu etanolu do jamy torbieli, co prowadzi do jej zamknięcia. Skuteczność tej metody sięga około 90%.

• Termoablacja i leczenie operacyjne torbieli tarczycy

Termoablację lub leczenie operacyjne stosuje się rzadziej, głównie w przypadku dużych torbieli mieszanych, podejrzenia nowotworu lub nieskuteczności leczenia zachowawczego.

Lek. med. Katarzyna Lizak