Zapalenie oskrzeli - objawy, leczenie, czy jest zara藕liwe?

Redakcja Diagnostyki


Udost臋pnij

Zapalenie oskrzeli (bronchitis) jest cz臋sto wyst臋puj膮c膮 chorob膮 dolnych dr贸g oddechowych. Pojawia si臋 g艂ownie w sezonie jesienno-zimowym. Mo偶e dotyka膰 zar贸wno dzieci, jak i osoby doros艂e. Zdecydowana wi臋kszo艣膰 zapale艅 oskrzeli ma etiologi臋 wirusow膮, a rzadsz膮 przyczyn臋 stanowi膮 zaka偶enia bakteryjne. Z kolei niekt贸re czynniki 艣rodowiskowe mog膮 prowadzi膰 do rozwoju przewlek艂ego zapalenia oskrzeli. G艂贸wnym objawem tej choroby jest uporczywy kaszel, pocz膮tkowo suchy, a z czasem mokry, kt贸remu towarzyszy odkrztuszanie wydzieliny. Jaka jest profilaktyka zapalenia oskrzeli, na czym polega leczenie oraz czy zapalenie oskrzeli jest zara藕liwe?

zapalenie oskrzeli

Zapalenie oskrzeli 鈥 przyczyny

Zaka偶enia w obr臋bie uk艂adu oddechowego stanowi膮 powszechny problem. Wyr贸偶ni膰 mo偶emy zaka偶enia, zar贸wno w obr臋bie g贸rnych dr贸g oddechowych (jama nosowa, zatoki przynosowe, gard艂o), jak r贸wnie偶 dolnych dr贸g oddechowych (krta艅, tchawica, oskrzela, p艂uca). Za spraw膮 r贸偶nych mechanizm贸w obronnych, takich jak nab艂onek rz臋skowy, czynniki humoralne (przeciwcia艂a) oraz kom贸rkowe (makrofagi p艂ucne), dolne drogi oddechowe fizjologicznie s膮 ja艂owe.

Jedn膮 z cz臋艣ciej wyst臋puj膮cych chor贸b dolnych dr贸g oddechowych jest zapalenie oskrzeli. Za rozw贸j zapalenia oskrzeli odpowiedzialne s膮:

  • wirusy 鈥 s膮 czynnikiem etiologicznym zapalenia oskrzeli a偶 w oko艂o 90% przypadk贸w. Wywo艂uj膮 je przede wszystkim wirusy oddechowe, takie jak: wirus grypy A, grypy B, paragrypy, syncytialny wirus oddechowy (RSV), adenowirusy, rynowirusy, a tak偶e koronawirusy;
  • bakterie 鈥 stanowi膮 znacznie rzadsz膮 przyczyn臋 wyst臋powania zapalenia oskrzeli, mog膮 dotyczy膰 zaledwie oko艂o 10% przypadk贸w. Najcz臋艣ciej do zaka偶enia dochodzi nast臋puj膮cymi drobnoustrojami: Bordetella pertussis, Mycoplasma pneumoniae i Chlamydophila pneumoniae. Zaka偶enie bakteri膮 Bordetella pertussis mo偶e wyst臋powa膰 tak偶e u os贸b szczepionych przeciwko krztu艣cowi, lecz charakteryzuje si臋 w贸wczas 艂agodnym przebiegiem.

Wnikaj膮ce do kom贸rek nab艂onka dr贸g oddechowych drobnoustroje, prowadz膮 do ich uszkodzenia. W przebiegu zapalenia oskrzeli rozwija si臋 stan zapalny w obr臋bie b艂ony 艣luzowej oskrzeli. W odpowiedzi na reakcj臋 zapaln膮 wytwarzane s膮 mediatory stanu zapalnego, czyli r贸偶ne zwi膮zki chemiczne uwalniane przez kom贸rki. Procesy te prowadz膮 niejednokrotnie do wyst膮pienia uporczywych objaw贸w.

Zapalnie oskrzeli 鈥 czynnik ryzyka

Na rozw贸j zapalenia oskrzeli wp艂yw maj膮 te偶 wymienione poni偶ej czynniki ryzyka:

  • palenie papieros贸w,
  • nara偶enie na py艂y i substancje chemiczne w zak艂adach pracy,
  • zanieczyszczenia 艣rodowiska,
  • cz臋ste infekcje,
  • obni偶ona odporno艣膰,
  • astma i alergie.

Ostre, podostre i przewlek艂e zapalenie oskrzeli

W zale偶no艣ci od d艂ugo艣ci trwania choroby zapalenie oskrzeli dzielimy na:

  • ostre zapalenie oskrzeli

Czas trwania choroby szacowany jest na okres do oko艂o 3 tygodni. Na ostre zapalenie oskrzeli choruj膮 dzieci, jak i doro艣li, zazwyczaj w miesi膮cach jesiennych oraz zimowych. Wywo艂ywane jest g艂贸wnie przez wirusy oddechowe, ale mo偶e mie膰 r贸wnie偶 pod艂o偶e bakteryjne (ostre bakteryjne zapalenie oskrzeli).

  • podostre zapalenie oskrzeli

Mo偶e trwa膰 od 3 do 8 tygodni. Zwykle jest konsekwencj膮 tzw. nadreaktywno艣ci oskrzeli, w nast臋pstwie przebytego zaka偶enia, na przyk艂ad pa艂eczk膮 krztu艣ca. Nadreaktywno艣膰 oskrzeli to ich zwi臋kszona tendencja do skurczu i zmniejszenie przep艂ywu powietrza w oskrzelach pod wp艂ywem dzia艂ania r贸偶nych bod藕c贸w, kt贸re u zdrowych os贸b nie powoduj膮 takich reakcji.

  • przewlek艂e zapalenie oskrzeli

Choroba mo偶e utrzymywa膰 si臋 nawet przez ponad 8 tygodni. Jest nast臋pstwem dzia艂ania przytoczonych powy偶ej czynnik贸w ryzyka. Dotyka g艂贸wnie osoby pal膮ce papierosy b膮d藕 pracuj膮ce w zanieczyszczonym 艣rodowisku. Nab艂onek oddechowy, kt贸ry jest eksponowany na dra偶ni膮ce dzia艂anie substancji toksycznych, mo偶e ulega膰 uszkodzeniu. Przewlek艂e zapalenie oskrzeli jest jedn膮 z przyczyn prowadz膮cych do rozwoju przewlek艂ej obturacyjnej choroby p艂uc (POChP).

Je艣li w ci膮gu roku dochodzi do co najmniej czterech epizod贸w zapalenia oskrzeli, m贸wimy wtedy o nawracaj膮cym zapaleniu oskrzeli. Skutkiem mo偶e by膰 przewlek艂e uszkodzenie transportu 艣luzowo-rz臋skowego, gdy偶 nab艂onek oddechowy ulega regeneracji dopiero po 6 tygodniach, a do pe艂nej regeneracji wymaga a偶 3 miesi臋cy.

Zapalenie oskrzeli 鈥 objawy u doros艂ych i dzieci

Niezale偶nie od wieku pacjenta objawy zapalenia oskrzeli s膮 stosunkowo podobne. Pocz膮tek choroby mo偶e charakteryzowa膰 si臋 uczuciem og贸lnego zm臋czenia, kilkudniowym nie偶ytem g贸rnych dr贸g oddechowych, przekrwieniem gard艂a, b贸lem gard艂a, niekiedy stanem podgor膮czkowym. G艂贸wn膮 dolegliwo艣ci膮 zg艂aszan膮 przez chorych jest kaszel. Pocz膮tkowo kaszel jest suchy (bezproduktywny), z czasem zmieniaj膮c charakter na mokry (kaszel produktywny), kt贸remu towarzyszy zwykle odkrztuszanie 艣luzowej (przezroczystej, bia艂ej) lub ropnej (偶贸艂tej, zielonkawej) wydzieliny, zwanej plwocin膮. Jej po艂kni臋cie mo偶e prowadzi膰 do nudno艣ci i wymiot贸w.

Ze wzgl臋du na czas trwania kaszel mo偶e by膰:

  • ostry (< 3 tygodni),
  • podostry (3-8 tygodni),
  • przewlek艂y (>8 tygodni).

Innymi objawami zapalenia oskrzeli s膮:

  • gor膮czka,
  • og贸lne z艂e samopoczucie, os艂abienie,
  • b贸l w klatce piersiowej podczas kaszlu,
  • b贸l mi臋艣ni,
  • duszno艣膰,
  • problemy z oddychaniem,
  • 艣wiszcz膮cy oddech.

Wi臋kszo艣膰 objaw贸w stopniowo przemija w przeci膮gu 7 dni. 聽W niekt贸rych przypadkach kaszel utrzymuje si臋 przez kilka tygodni. Je艣li przez co najmniej kilka dni wyst臋puje gor膮czka >38掳C, a dodatkowo nie zanikaj膮 inne objawy lub dochodzi do ich nasilenia, nale偶y uda膰 si臋 do lekarza.

Zapalenie oskrzeli bez gor膮czki

Zapaleniu oskrzeli nie zawsze towarzyszy gor膮czka. W przebiegu infekcji wirusowych, zamiast gor膮czki (temperatura cia艂a >38掳C) mo偶e wyst臋powa膰 jedynie stan podgor膮czkowy (temperatura cia艂a w zakresie 37,1-38,0掳C). Je艣li przyczyn膮 zapalenia oskrzeli s膮 bakterie, zwykle pojawia si臋 gor膮czka. Jednak偶e w przypadku infekcji spowodowanych przez bakterie atypowe, jak na przyk艂ad Mycoplasma pneumoniae i Chlamydophila pneumoniae choroba mo偶e rozwija膰 si臋 bez wzrostu temperatury cia艂a. Bez podwy偶szonej temperatury cia艂a mo偶e r贸wnie偶 przebiega膰 przewlek艂e zapalenie oskrzeli, do kt贸rego rozwoju przyczynia si臋 g艂贸wnie dym tytoniowy, zanieczyszczenia 艣rodowiska, py艂y i inne substancje szkodliwe w miejscach pracy. Kolejnym przypadkiem jest alergiczne zapalenie oskrzeli.聽 W efekcie ekspozycji na r贸偶norodne alergeny zapocz膮tkowana zostaje reakcja alergiczna, b臋d膮ca wynikiem pobudzenia uk艂adu odporno艣ciowego. Alergenami s膮 najcz臋艣ciej py艂ki ro艣lin, pokarmy, kosmetyki, jad owad贸w, wydzieliny, sier艣膰 lub nask贸rek zwierz膮t, kosmetyki. Zapalenie oskrzeli na tle alergicznym mo偶e manifestowa膰 si臋 w postaci objaw贸w charakterystycznych dla zapalenia oskrzeli, z t膮 r贸偶nic膮, 偶e u tych chorych rzadko wyst臋puje gor膮czka.

Zapalenie oskrzeli u niemowlaka i u dzieci

Zapalenie oskrzeli dotyka osoby w r贸偶nym wieku. Bardzo cz臋sto choruj膮 na nie dzieci. Szczyt zachorowa艅 przypada w wieku szkolnym, gdy istnieje ryzyko transmisji infekcji pomi臋dzy r贸wie艣nikami. Wraz z wiekiem zapadalno艣膰 na zapalenie oskrzeli maleje, aczkolwiek choroba mo偶e mie膰 charakter sezonowy. Podobnie jak u doros艂ych pacjent贸w, g艂贸wnym czynnikiem etiologicznym zapalenia oskrzeli s膮 wirusy. Choroba mo偶e zaczyna膰 si臋 kilkudniowym nie偶ytem g贸rnych dr贸g oddechowych, stanem podgor膮czkowym, czasami zapaleniem spoj贸wek, a nast臋pnie pojawia si臋 kaszel. U najm艂odszych pacjent贸w prawid艂owe odkrztuszanie wydzieliny, mo偶e okaza膰 si臋 problematyczne. Jej po艂kni臋cie mo偶e skutkowa膰 pojawieniem si臋 wymiot贸w. Obrz臋k 艣luz贸wek, zalegaj膮ca wydzielina i skurcz mi臋艣ni贸wki g艂adkiej u niemowl膮t oraz ma艂ych dzieci prowadz膮 niekiedy do obturacji oskrzeli i wyst膮pienia duszno艣ci. Dzieci starsze mog膮 skar偶y膰 si臋 na b贸l w klatce piersiowej, kt贸ry cz臋sto pojawia si臋 w wyniku nasilonego kaszlu. U niemowl膮t i ma艂ych dzieci przebieg choroby mo偶e by膰 bardzo ci臋偶ki, dlatego wa偶na jest wizyta u lekarza pediatry.

Czy zapalenie oskrzeli jest zara藕liwe?

Zapalenie oskrzeli jest chorob膮, kt贸r膮 wywo艂uj膮 wirusy i rzadziej bakterie. Te drobnoustroje chorobotw贸rcze mog膮 by膰 przenoszone drog膮 kropelkow膮. Zatem, mo偶na zarazi膰 si臋 zapaleniem oskrzeli poprzez bezpo艣redni kontakt z osob膮 chor膮, kt贸ra kicha, kaszle lub przez kontakt z przedmiotami, na kt贸rych mog膮 znajdowa膰 si臋 drobnoustroje. Nie mo偶na konkretnie oszacowa膰, jak d艂ugo mo偶e zara偶a膰 osoba chora na zapalenie oskrzeli, poniewa偶 zale偶y to od rodzaju drobnoustroju, kt贸ry wywo艂a艂 chorob臋.

Stosuj膮c odpowiedni膮 profilaktyk臋, mo偶na skutecznie obroni膰 si臋 przed wyst膮pieniem tej choroby. Przede wszystkim warto zadba膰 o swoj膮 odporno艣膰, stosuj膮c zdrow膮 diet臋, bogat膮 w witaminy i minera艂y oraz dbaj膮c o prawid艂ow膮 ilo艣膰 snu. Nale偶y tak偶e unika膰 dymu tytoniowego. Je艣li wykonujesz prac臋, w kt贸rej jeste艣 nara偶ony na r贸偶ne substancje szkodliwe i dra偶ni膮ce, nale偶y bezwzgl臋dnie stosowa膰 si臋 do zasad bhp. W sezonie zwi臋kszonej liczby zachorowa艅 na infekcje dr贸g oddechowych powinno si臋 unika膰 du偶ych zbiorowisk oraz zawsze dba膰 o higien臋. Jako dzia艂ania profilaktyczne wskazane s膮 te偶 szczepienia ochronne przeciw krztu艣cowi i grypie.

Czy stosuje si臋 antybiotyki na zapalenie oskrzeli?

Zwa偶ywszy na fakt, 偶e zdecydowana wi臋kszo艣膰 przypadk贸w zapalenia oskrzeli ma pod艂o偶e wirusowe, w贸wczas nie stosuje si臋 antybiotyk贸w. Antybiotykoterapia w艂膮czana jest wy艂膮cznie w zaka偶eniach bakteryjnych, kt贸re mog膮 by膰 diagnozowane za pomoc膮 bada艅 mikrobiologicznych. Je偶eli przyczyn膮 zapalenia oskrzeli jest zaka偶enie, na przyk艂ad pa艂eczk膮 krztu艣ca, lekarz mo偶e zaleci膰 przyjmowanie antybiotyku z grupy makrolid贸w. Antybiotyki zalecane s膮 tylko w uzasadnionych przypadkach ze wzgl臋du na liczne dzia艂ania niepo偶膮dane oraz ryzyko selekcji szczep贸w lekoopornych.

Zapalenie oskrzeli 鈥 leczenie

Cz臋sto przy prawid艂owo dzia艂aj膮cym uk艂adzie odporno艣ciowym zapalenie oskrzeli mija samoistnie. D艂ugo wyst臋puj膮ce objawy lub o znacznym nasileniu wymagaj膮 porady lekarskiej. Wskazana jest ona przede wszystkim u najm艂odszych pacjent贸w, os贸b starszych, os贸b z obni偶on膮 odporno艣ci膮 i innymi chorobami towarzysz膮cymi.聽聽

W celu zdiagnozowania zapalenia oskrzeli lekarz podczas wizyty b臋dzie pyta艂 o wyst臋puj膮ce objawy oraz wykona badanie fizykalne. Dok艂adne os艂uchanie klatki piersiowej za pomoc膮 stetoskopu pozwoli lekarzowi wykry膰 ewentualne zmiany. W zwi膮zku z tym, 偶e objawy zapalenia oskrzeli s膮 podobne do tych wyst臋puj膮cych podczas zapalenia p艂uc, istotne jest jego wykluczenie, st膮d mo偶e zosta膰 wykonane RTG klatki piersiowej. Konieczne mo偶e by膰 r贸wnie偶 odr贸偶nienie zapalenia oskrzeli od chor贸b, takich jak przezi臋bienie, astma oskrzelowa, przewlek艂a obturacyjna choroba p艂uc lub wady w obr臋bie uk艂adu oddechowego. Niekiedy lekarz mo偶e zleci膰 badania mikrobiologiczne.

Zapalenie oskrzeli leczy si臋 objawowo. Je偶eli wyst臋puje gor膮czka stosuje si臋 leki obni偶aj膮ce temperatur臋 cia艂a- paracetamol lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (ibuprofen). Na katar mo偶na zastosowa膰 s贸l morsk膮, inhalacje z olejkami eterycznymi. U chorych z bardzo nasilonym kaszlem stosuje si臋 leki wykrztu艣ne w postaci syrop贸w, tabletek musuj膮cych, proszk贸w. Zintensyfikowanie objaw贸w chorobowych, 艣wisty w oskrzelach, duszno艣膰 mog膮 przes膮dzi膰 o zastosowaniu w leczeniu lek贸w rozkurczaj膮cych oskrzela. Ich rol膮 jest u艂atwienie odkrztuszania wydzieliny oraz u艂atwienie oddychania. Przy wirusowych zapaleniach oskrzeli lekarz mo偶e zaleci膰 leki przeciwwirusowe, a w bakteryjnych zapaleniach oskrzeli stosuje si臋 odpowiednio dobrane antybiotyki.

Jak szybko wyleczy膰 zapalenie oskrzeli?

Aby szybko i skutecznie wyleczy膰 zapalenie oskrzeli, przede wszystkim nie nale偶y bagatelizowa膰 pierwszych objaw贸w oraz nie powinno si臋 zwleka膰 z wizyt膮 u lekarza. Kolejnym, wa偶nym aspektem jest stosowanie si臋 do zalece艅 lekarza. Ju偶 te dzia艂ania mog膮 przyczyni膰 si臋 do skr贸cenia czasu choroby, a tak偶e pozwol膮 unikn膮膰 powik艂a艅. Do powik艂a艅 dochodzi raczej rzadko, aczkolwiek nie mo偶na ich wykluczy膰. W艣r贸d nich mo偶na wymieni膰 odoskrzelowe zapalenie p艂uc, obturacj臋 dr贸g oddechowych, rozedm臋 p艂uc (jest powik艂aniem przewlek艂ego zapalenia oskrzeli).

Leczenie farmakologiczne mo偶e by膰 wspierane poprzez r贸偶ne dzia艂ania dodatkowe, prowadz膮ce do z艂agodzenia objaw贸w. 聽W czasie choroby nale偶y pozosta膰 w domu. Zalecany jest odpoczynek, wietrzenie pomieszcze艅, nawil偶anie powietrza. Powinno si臋 spo偶ywa膰 du偶膮 ilo艣膰 p艂yn贸w, szczeg贸lnie gdy pojawia si臋 gor膮czka, a tak偶e stosowa膰 zbilansowan膮 diet臋. Po konsultacji z lekarzem, w sezonie jesienno-zimowym mo偶na rozwa偶y膰 dodatkow膮 suplementacj臋, przyk艂adowo witamin膮 D i witamin膮 C, kt贸re przyczyniaj膮 si臋 do prawid艂owego funkcjonowania uk艂adu odporno艣ciowego.

Autor: Mgr Aleksandra Wasil贸w

Bibliografia:

  1. Diagnostyka i leczenie wybranych infekcji oraz stan贸w zapalnych dr贸g oddechowych. Fal AM, Babicki M, Bro偶ek-M膮dry E. i in. Wytyczne dla lekarzy POZ, Lekarz POZ, 5/2021.
  2. Mikrobiologia lekarska, wydanie I. Heczko PB, Wr贸blewska M, Pietrzyk A. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2014.
  3. Zapalenie p艂uc i oskrzeli 鈥 aktualne zalecenia antybiotykoterapii. Dzier偶anowska D. Medycyna po Dyplomie, 4/2014.
  4. Pediatria, tom I, wydanie I. Kawalec W, Grenda R, Zi贸艂kowska H. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa, 2013.
  5. Choroby wewn臋trzne, wydanie I. Szczeklik A, Gajewski P. Medycyna Praktyczna, Krak贸w, 2005.