19 lipca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Zapalenie tarczycy po porodzie – przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie

Po porodzie zapalenie tarczycy rozwija się u około 10% kobiet. Towarzyszyć mu mogą objawy niedoczynności lub nadczynności tarczycy. Co więcej, stan zapalny tarczycy po porodzie usposabia do ujawnienia się niedoczynności tarczycy w późniejszym czasie. Zaburzenia funkcji tarczycy należą do najczęściej występujących schorzeń endokrynologicznych wśród kobiet ciężarnych. Jednak nierzadko obserwuje się je również w okresie poporodowym. Sprawdź, co odpowiada za stan zapalny tarczycy po urodzeniu dziecka i w jaki sposób się on objawia. Dowiedz się więcej na temat sposobów leczenia tej poporodowej przypadłości.

zapalenie tarczycy

Czym jest zapalenie tarczycy po porodzie?

Poporodowe zapalenie tarczycy stwierdza się wówczas, gdy w ciągu 12 miesięcy po urodzeniu dziecka bądź po poronieniu (po ciąży trwającej 6–8 tygodni) rozwinęła się autoimmunologiczna choroba tarczycy. Oznacza to, że organizm kobiety sam produkuje przeciwciała skierowane wobec tarczycy, postrzegając ją za wrogą. W przebiegu tej choroby dochodzi również do nagromadzenia limfocytów (białych krwinek), które naciekają na tkanki tarczycy. Po raz pierwszy choroba ta opisana została w 1948 roku przez H.E.W. Robertona.

Jak często występuje poporodowe zapalenie tarczycy?

Szacuje się, że poporodowe zapalenie tarczycy dotyczy około 10% kobiet. Większy odsetek obserwuje się w grupie kobiet zmagających się z cukrzycą typu 1. Stan zapalny tarczycy rozwija się u około 20% diabetyczek.

Co sprzyja poporodowemu zapaleniu tarczycy?

Wśród czynników predysponujących do zapalenia tarczycy po porodzie wymienia się zwłaszcza obecność we wczesnej ciąży przeciwciał anty-TPO (przeciwciał skierowanych wobec peroksydazie tarczycowej) i przypadki stanu zapalnego tarczycy po wcześniejszej ciąży. Zapalenie tarczycy po porodzie bywa konsekwencją mikrochimeryzmu płodowego. Określa się w ten sposób zjawisko polegające na przemieszczaniu się przez łożysko komórek płodu do organizmu matki. Poza tym powstaniu tej choroby sprzyjają inne toczące się w organizmie choroby autoimmunologiczne, jak wspomniana wyżej cukrzyca, ale i toczeń rumieniowaty układowy, przewlekłe zapalenie wątroby czy reumatoidalne zapalenie stawów. Czynnikami ryzyka są również: choroby tarczycy w rodzinie, palenie tytoniu, przebyte spontaniczne lub indukowane poronienia.

Przebieg zapalenia tarczycy po porodzie

Klasyczna postać stanu zapalnego tarczycy po porodzie charakteryzuje się czteroetapowym przebiegiem. Jako pierwsza występuje faza nadczynności, po której ma miejsce przejściowy powrót do normy. Następnie rozwija się faza niedoczynności, a po niej znowu wraca się do normy. Jednakże taki typowy przebieg choroby występuje w około 1/5 przypadków. W większości obserwuje się izolowaną niedoczynność (zbyt niską produkcję hormonów) i trochę rzadziej izolowaną nadczynność (wzmożoną produkcję hormonów).

Zapalenie tarczycy po porodzie – objawy

Występujące w przebiegu poporodowego zapalenia tarczycy stany niedoczynności lub nadczynności charakteryzują się zupełnie innym wachlarzem dolegliwości. Objawy zapalenia tarczycy w fazie niedoczynności to m.in.: wzrost masy ciała, zaburzenia koncentracji, pogorszenie pamięci, zaburzenia miesiączkowania, zmęczenie, skłonność do obrzęków, łamliwość włosów, wypadanie włosów, chłodna, blada, sucha skóra, wrażliwość na zimno. Z kolei poporodowa nadczynność tarczycy może dawać takie objawy, jak m.in.: zmęczenie, zaburzenia snu, spadek masy ciała mimo wzrostu apetytu, spadek tolerancji na wysokie temperatury, nadmierna pobudliwość, ciepła, wilgotna skóra, nerwowość, wzmożona potliwość, kołatania serca, drżenie rąk.

Poporodowe zapalenie tarczycy – czy jest ono groźne?

W większości przypadków objawy zapalenia tarczycy po porodzie ustępują w ciągu roku. Jednak zdarzają się przypadki, w których ze stanu zapalnego po porodzie rozwija się trwała niedoczynność gruczołu tarczycowego. Dotyczy to około 20–40% kobiet z poporodowym zapaleniem tarczycy, zwłaszcza pacjentek z grupy podwyższonego ryzyka. Należą do niej kobiety, u których w czasie niedoczynności podczas stanu zapalnego tarczycy po ciąży stwierdzono wysoki poziom hormonu tyreotropowego (TSH) z wysokimi mianami przeciwciał anty-TPO, a w badaniu ultrasonograficznym hipoechogenną strukturę tarczycy. Konieczne okazuje się wówczas przewlekłe leczenie i kontrolowanie funkcji tarczycy.

Rozpoznanie poporodowego zapalenia tarczycy

Zapalenie tarczycy po porodzie może okazać się kłopotliwe w rozpoznaniu. Chorobę należy różnicować z depresją poporodową czy chorobą Gravesa-Basedowa. Diagnostyka opiera się na szczegółowo przeprowadzonym badaniu podmiotowym i przedmiotowym. Dokonuje się oceny stężeń hormonów tarczycy i przeciwciał skierowanych przeciwko temu gruczołowi. Pierwszym analizowanym parametrem jest TSH, który jest bardzo czuły na zmiany metabolizmu tarczycy. Wartości TSH rosną w niedoczynności i maleją w nadczynności. Następnie ocenia się stężenie niezwiązanych z białkami frakcji fT3 (wolnej trójjodotyroniny) i fT4 (wolnej tyroksyny). Autoimmunologiczny charakter choroby potwierdza się oceną przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie i tyreoglobulinie. Lekarz zalecić może również USG tarczycy. Gdy pacjentka nie karmi piersią, kierowana jest na badanie jodochwytności. Wartości obniżone wskazują na zapalenie tarczycy.

Leczenie poporodowego zapalenia tarczycy

Pacjentki nierzadko bagatelizują mało nasilone objawy chorobowe i nie stawiają się do lekarza. Szacuje się, że rozpoznawany jest co czwarty przypadek. W pozostałych sytuacjach chorobę kontroluje się odpowiednio dobraną farmakoterapią. W nadczynności tarczycy zastosowanie znajdują głównie takie substancje czynne, jak: tiamazol, propylotiouracyl, propranolol. Leki te zmniejszają przekształcanie tarczycowego T4 do bardziej aktywnego T3. Z kolei beta-blokery (leki beta-adrenolityczne) są stosowane jako terapia uzupełniająca. W niedoczynności tarczycy prowadzi się doustną terapię syntetycznymi hormonami tarczycy (lewotyroksyną). Dopiero po upewnieniu się, że gospodarka hormonami tarczycy została ustabilizowana, można zakończyć uzupełnianie ich niedoborów.

Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. T. Skweres i wsp., Postpartum thyroiditis, „Ginekologia Praktyczna” 2005, t. 1, nr 7, s. 15–19.
  2. J. Tkaczuk-Włach, M. Sobstyl, G. Jakiel, Choroby tarczycy w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, „Przegląd Menopauzalny” 2012, nr 2, s. 151–155.
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynno

FT3
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.  

FT4
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.   Badanie FT4 polega na pomiarze stężeń wolnej frakcji jednego z hormonów tarczycowych (tyroksyny) we krwi. Test ten wykorzystywany jest
Powiązane pakiety

e-PAKIET TARCZYCOWY
Badania z pakietu warto wykonać: Przy dolegliwościach wskazujących na nadczynność (np. przyspieszone tętno, chudnięcie, uczucie gorąca, biegunki) lub niedoczynność tarczycy (np. ospałość, przybieranie na wadze, nietolerancja zimna, zaparcia). W kontroli leczenia i monitorowaniu przebiegu chorób tarczycy. Profilaktycznie, do oceny funkcji narządu. Dedykowany dla: Kobiet, Mężczyzn, Dzieci. Pamiętaj przed pobraniem:Na pobranie krwi zgłoś się w godzinach porannych, możesz być po posiłku . Tarczyca – rola w organizmie: Tarczyca to gruczoł układu hormonalnego, zlokalizowany w przedniej części szyi. Produkowane przez tarczycę hormony wpływają na funkcje praktycznie wszystkich narządów organizmu, regulują tempo przemiany materii, ale także warunkują prawidłowy rozwój fizyczny i umysłowy. JAKIE BADANIA NA TARCZYCĘ? e-PAKIET TARCZYCOWY uwzględnia najistotniejsze badania laboratoryjne wykonywane w diagnostyce chorób tarczycy: TSH, fT4, anty-TPO. W ocenie funkcjonowania tarczycy, znalazł zastosowanie przede wszystkim hormon TSH, nadzorujący pracę gruczołu. Oznaczenie stężenia tego produkowanego w przysadce mózgowej hormonu jest najczulszym badaniem, wykrywającym objawowe jak i bezobjawowe zaburzenia czynności tarczycy. Obserwowane zmiany w stężeniu TSH wyprzedzają w czasie zmianę stężenia hormonów produkowanych przez samą tarczycę, a charakter tych zmian pozwala na rozpoznanie nadczynności lub niedoczynności gruczołu. W ocenie pracy tarczycy pomiarowi stężenia TSH zwykle towarzyszy pomiar stężeń hormonów produkowanych w obrębie samego gruczołu. Szczególne znaczenie ma pomiar stężenia fT4, czyli wolnej frakcji tyroksyny – T4, głównego hormonu wytwarzanego i wydzielanego przez tarczycę. Na podstawie wzrostu stężenia fT4 wnioskuje się o nadczynności gruczołu, a jego spadek towarzyszy niedoczynności tarczycy. Nieprawidłowa praca tarczycy może mieć różnorodne podłoże. W ustaleniu przyczyn zaburzeń funkcjonowania gruczołu wykorzystuje się pomiar stężenia autoprzeciwciał – antyTPO. Nieprawidłowo wysokie stężenie anty-TPO we krwi świadczy o istnieniu autoimmunizacyjnego procesu skierowanego przeciwko tkankom tarczycy, a równocześnie stwierdzone zmiany w stężeniach hormonów TSH i fT4 stanowią laboratoryjną podstawę rozpoznania chorób z autoagresji m.in. choroby Hashimoto i Gravesa-Basedowa. Zestawienie wyników badań uwzględnionych w e-pakiecie pozwala nie tylko na ocenę funkcji gruczołu tarczycy, ale także na określenie pierwotnego lub wtórnego charakteru nieprawidłowości oraz na potwierdzenie lub wykluczenie ich autoimmunizacyjnego mechanizmu. Ze względu na wieloczynnikowy charakter podłoża chorób tarczycy, uzyskane wyniki badań należy skonsultować z lekarzem. .

e-PAKIET TARCZYCOWY ROZSZERZONY
Badania z pakietu warto wykonać: Przy dolegliwościach wskazujących na niedoczynność tarczycy (np. bladość, spadek koncentracji, senność, przybieranie na wadze, uczucie zimna, zaparcia, obfite miesiączki) i nadczynność (np. przyspieszone tętno, nieuzasadnione chudnięcie, uczucie gorąca, zlewne poty, brak lub skąpa miesiączka, biegunki). W monitorowaniu i kontroli leczenia chorób tarczycy. Do profilaktycznej oceny funkcji narządu. Dedykowany dla: Kobiet, Mężczyzn, Dzieci. Pamiętaj przed pobraniem: Na pobranie krwi zgłoś się w godzinach porannych, możesz być po posiłku. Tarczyca – rola w organizmie: Tarczyca to gruczoł endokrynny, usytuowany w przedniej części szyi. Hormony produkowane przez tarczycę regulują pracę praktycznie wszystkich narządów organizmu, wpływają na tempo przemiany materii, ale także od ich działania uzależniony jest prawidłowy rozwój fizyczny i umysłowy. JAKIE BADANIA NA TARCZYCĘ? e-PAKIET TARCZYCOWY uwzględnia badania laboratoryjne wykonywane w diagnostyce chorób tarczycy: TSH, fT3, fT4, anty-TPO, anty-TG, przeciwciała przeciw receptorom TSH (TRAb). Diagnostykę chorób tarczycy rozpoczyna się od pomiaru stężenia TSH – hormonu przysadkowego nadzorującego pracę gruczołu. Jest to najczulsze badanie oceniające pracę gruczołu, wykrywające objawowe jak i bezobjawowe zaburzenia czynności tarczycy. Obserwowane zmiany w stężeniu TSH wyprzedzają w czasie zmianę stężenia hormonów produkowanych przez samą tarczycę, a charakter tych zmian pozwala na rozpoznanie nadczynności lub niedoczynności gruczołu. W ocenie pracy tarczycy pomiarowi stężenia TSH zwykle towarzyszy pomiar stężeń hormonów produkowanych w obrębie samego gruczołu, szczególne ich wolnych frakcji: tyroksyny - fT4 i trójjodotyroniny – fT3. Na podstawie wzrostu stężenia fT3 i fT4 wnioskuje się o nadczynności gruczołu, a spadek towarzyszy niedoczynności tarczycy. Nieprawidłowa praca tarczycy może mieć różnorodne podłoże. W ustaleniu przyczyn zaburzeń funkcjonowania gruczołu wykorzystuje się pomiar stężenia autoprzeciwciał – antyTPO, anty TG i TRAb. Anty-TPO w znacznie podwyższonym mianie typowe jest dla choroby Hashimoto. Ocena przeciwciał przeciw receptorowi TSH (TRAb) jest najbardziej przydatna w różnicowaniu choroby Gravesa-Basedowa od stadium nadczynności choroby Hashimoto i poporodowego zapalenia tarczycy. Podwyższone miano przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG) może towarzyszyć różnym chorobom tarczycy, wynikającym np. z niedoboru jodu lub zapaleń toczących się w obrębie narządu. Zestawienie wyników badań uwzględnionych w e-pakiecie pozwala nie tylko na ocenę funkcji gruczołu tarczycy, ale także na określenie pierwotnego lub wtórnego charakteru nieprawidłowości oraz na potwierdzenie lub wykluczenie ich autoimmunizacyjnego mechanizmu. Ze względu na wieloczynnikowy charakter podłoża chorób tarczycy, uzyskane wyniki badań należy skonsultować z lekarzem.