19 lipca 2022 - Przeczytasz w 4 min

Zapalenie tarczycy po porodzie – przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie

Po porodzie zapalenie tarczycy rozwija się u około 10% kobiet. Towarzyszyć mu mogą objawy niedoczynności lub nadczynności tarczycy. Co więcej, stan zapalny tarczycy po porodzie usposabia do ujawnienia się niedoczynności tarczycy w późniejszym czasie. Zaburzenia funkcji tarczycy należą do najczęściej występujących schorzeń endokrynologicznych wśród kobiet ciężarnych. Jednak nierzadko obserwuje się je również w okresie poporodowym. Sprawdź, co odpowiada za stan zapalny tarczycy po urodzeniu dziecka i w jaki sposób się on objawia. Dowiedz się więcej na temat sposobów leczenia tej poporodowej przypadłości.

zapalenie tarczycy

Czym jest zapalenie tarczycy po porodzie?

Poporodowe zapalenie tarczycy stwierdza się wówczas, gdy w ciągu 12 miesięcy po urodzeniu dziecka bądź po poronieniu (po ciąży trwającej 6–8 tygodni) rozwinęła się autoimmunologiczna choroba tarczycy. Oznacza to, że organizm kobiety sam produkuje przeciwciała skierowane wobec tarczycy, postrzegając ją za wrogą. W przebiegu tej choroby dochodzi również do nagromadzenia limfocytów (białych krwinek), które naciekają na tkanki tarczycy. Po raz pierwszy choroba ta opisana została w 1948 roku przez H.E.W. Robertona.

Jak często występuje poporodowe zapalenie tarczycy?

Szacuje się, że poporodowe zapalenie tarczycy dotyczy około 10% kobiet. Większy odsetek obserwuje się w grupie kobiet zmagających się z cukrzycą typu 1. Stan zapalny tarczycy rozwija się u około 20% diabetyczek.

Co sprzyja poporodowemu zapaleniu tarczycy?

Wśród czynników predysponujących do zapalenia tarczycy po porodzie wymienia się zwłaszcza obecność we wczesnej ciąży przeciwciał anty-TPO (przeciwciał skierowanych wobec peroksydazie tarczycowej) i przypadki stanu zapalnego tarczycy po wcześniejszej ciąży. Zapalenie tarczycy po porodzie bywa konsekwencją mikrochimeryzmu płodowego. Określa się w ten sposób zjawisko polegające na przemieszczaniu się przez łożysko komórek płodu do organizmu matki. Poza tym powstaniu tej choroby sprzyjają inne toczące się w organizmie choroby autoimmunologiczne, jak wspomniana wyżej cukrzyca, ale i toczeń rumieniowaty układowy, przewlekłe zapalenie wątroby czy reumatoidalne zapalenie stawów. Czynnikami ryzyka są również: choroby tarczycy w rodzinie, palenie tytoniu, przebyte spontaniczne lub indukowane poronienia.

Przebieg zapalenia tarczycy po porodzie

Klasyczna postać stanu zapalnego tarczycy po porodzie charakteryzuje się czteroetapowym przebiegiem. Jako pierwsza występuje faza nadczynności, po której ma miejsce przejściowy powrót do normy. Następnie rozwija się faza niedoczynności, a po niej znowu wraca się do normy. Jednakże taki typowy przebieg choroby występuje w około 1/5 przypadków. W większości obserwuje się izolowaną niedoczynność (zbyt niską produkcję hormonów) i trochę rzadziej izolowaną nadczynność (wzmożoną produkcję hormonów).

Zapalenie tarczycy po porodzie – objawy

Występujące w przebiegu poporodowego zapalenia tarczycy stany niedoczynności lub nadczynności charakteryzują się zupełnie innym wachlarzem dolegliwości. Objawy zapalenia tarczycy w fazie niedoczynności to m.in.: wzrost masy ciała, zaburzenia koncentracji, pogorszenie pamięci, zaburzenia miesiączkowania, zmęczenie, skłonność do obrzęków, łamliwość włosów, wypadanie włosów, chłodna, blada, sucha skóra, wrażliwość na zimno. Z kolei poporodowa nadczynność tarczycy może dawać takie objawy, jak m.in.: zmęczenie, zaburzenia snu, spadek masy ciała mimo wzrostu apetytu, spadek tolerancji na wysokie temperatury, nadmierna pobudliwość, ciepła, wilgotna skóra, nerwowość, wzmożona potliwość, kołatania serca, drżenie rąk.

Poporodowe zapalenie tarczycy – czy jest ono groźne?

W większości przypadków objawy zapalenia tarczycy po porodzie ustępują w ciągu roku. Jednak zdarzają się przypadki, w których ze stanu zapalnego po porodzie rozwija się trwała niedoczynność gruczołu tarczycowego. Dotyczy to około 20–40% kobiet z poporodowym zapaleniem tarczycy, zwłaszcza pacjentek z grupy podwyższonego ryzyka. Należą do niej kobiety, u których w czasie niedoczynności podczas stanu zapalnego tarczycy po ciąży stwierdzono wysoki poziom hormonu tyreotropowego (TSH) z wysokimi mianami przeciwciał anty-TPO, a w badaniu ultrasonograficznym hipoechogenną strukturę tarczycy. Konieczne okazuje się wówczas przewlekłe leczenie i kontrolowanie funkcji tarczycy.

Rozpoznanie poporodowego zapalenia tarczycy

Zapalenie tarczycy po porodzie może okazać się kłopotliwe w rozpoznaniu. Chorobę należy różnicować z depresją poporodową czy chorobą Gravesa-Basedowa. Diagnostyka opiera się na szczegółowo przeprowadzonym badaniu podmiotowym i przedmiotowym. Dokonuje się oceny stężeń hormonów tarczycy i przeciwciał skierowanych przeciwko temu gruczołowi. Pierwszym analizowanym parametrem jest TSH, który jest bardzo czuły na zmiany metabolizmu tarczycy. Wartości TSH rosną w niedoczynności i maleją w nadczynności. Następnie ocenia się stężenie niezwiązanych z białkami frakcji fT3 (wolnej trójjodotyroniny) i fT4 (wolnej tyroksyny). Autoimmunologiczny charakter choroby potwierdza się oceną przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie i tyreoglobulinie. Lekarz zalecić może również USG tarczycy. Gdy pacjentka nie karmi piersią, kierowana jest na badanie jodochwytności. Wartości obniżone wskazują na zapalenie tarczycy.

Leczenie poporodowego zapalenia tarczycy

Pacjentki nierzadko bagatelizują mało nasilone objawy chorobowe i nie stawiają się do lekarza. Szacuje się, że rozpoznawany jest co czwarty przypadek. W pozostałych sytuacjach chorobę kontroluje się odpowiednio dobraną farmakoterapią. W nadczynności tarczycy zastosowanie znajdują głównie takie substancje czynne, jak: tiamazol, propylotiouracyl, propranolol. Leki te zmniejszają przekształcanie tarczycowego T4 do bardziej aktywnego T3. Z kolei beta-blokery (leki beta-adrenolityczne) są stosowane jako terapia uzupełniająca. W niedoczynności tarczycy prowadzi się doustną terapię syntetycznymi hormonami tarczycy (lewotyroksyną). Dopiero po upewnieniu się, że gospodarka hormonami tarczycy została ustabilizowana, można zakończyć uzupełnianie ich niedoborów.

Autor: dr n. o zdr. Olga Dąbska

Weryfikacja merytoryczna: lek. Agnieszka Żędzian

Bibliografia

  1. T. Skweres i wsp., Postpartum thyroiditis, „Ginekologia Praktyczna” 2005, t. 1, nr 7, s. 15–19.
  2. J. Tkaczuk-Włach, M. Sobstyl, G. Jakiel, Choroby tarczycy w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, „Przegląd Menopauzalny” 2012, nr 2, s. 151–155.

Podobne artykuły

07 kwietnia 2017

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe zapalenie tarczycy. Objawy, przyczyny, badania

Najczęstszą przyczyną niedoczynności tarczycy jest choroba Hashimoto czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Przebieg choroby jest zwykle przewlekły, powolnie postępujący i prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy. Objawy jawnej niedoczynności tarczycy są rozmaite i obejmują, m.in. przyrost masy ciała, senność, zmiany skórne, przewlekłe zaparcia, zaburzenia cyklu miesiączkowego, spowolnienie psychoruchowe, uczucie chłodu i wiele innych. Sprawdź jak przebiega choroba Hashimoto, jak ją rozpoznać i w jaki sposób się ją leczy. Choroba Hashimoto – co to takiego? Choroba Hashimoto, nazywana także przewlekłym autoimmunologicznym lub limfocytowym zapaleniem tarczycy, należy do grupy chorób autoimmunizacyjnych, nazywanych także „chorobami z autoagresji”. To określenie oznacza, że z jakiegoś powodu układ odpornościowy pacjenta „myli się” i traktuje niektóre własne tkanki jak ciała obce – uznaje je za zagrożenie i próbuje zniszczyć. W rezultacie w obrębie atakowanych tkanek powstaje proces zapalny. Podobny (autoimmunologiczny) charakter ma inne schorzenie tarczycy – choroba Gravesa-Basedowa, a także, m.in. reumatoidalne zapalenie stawów (RZW), wrzodziejące zapalenie jelita grubego, bielactwo nabyte czy stwardnienie rozsiane. Choroba Hashimoto – objawy Choroba Hashimoto jest schorzeniem przewlekłym. Powoli postępuje i na ogół prowadzi do trwałej niedoczynności tarczycy. Przez długi czas może nie dawać typowych i wyraźnych objawów, ale nieleczona, skutkuje rozwojem szerokiej gamy zaburzeń. Objawy Hashimoto czyli objawy jawnej niedoczynności tarczycy: objawy ogólne (wzrost masy ciała, osłabienie, wzmożona męczliwość, senność i spowolnienie, skłonność do marznięcia),zmiany skórne (sucha, zimna skóra, zmniejszona potliwość, obrzęk powiek i rąk, suche, łamliwe włosy),zmiany w układzie pokarmowym (zaparcia),zmiany w układzie sercowo-naczyniowym (zwolnienie akcji serca, osłabienie tętna),zmiany w układzie oddechowym (ochrypły głos, spłycenie oddechów),zmiany w układzie nerwowym (neuropatie, parestezje),zmiany w układzie moczowym (zaburzenie wydalania wody i obrzęki),zmiany w układzie kostno-mięśniowym (spadek siły mięśniowej, bóle mięśni, obrzęk stawów),zmiany w układzie rozrodczym (zaburzenia miesiączkowania, niepłodność i poronienia u kobiet, osłabienie libido u mężczyzn),zaburzenia psychiczne (zaburzenia koncentracji i pamięci, depresja, labilność emocjonalna). Chroba Hashimoto – diagnostyka USG tarczycystężenie anty-TPO we krwistężenie TSH we krwistężenie FT4 we krwi Decydujące znaczenie w rozpoznaniu choroby Hashimoto ma kilka badań laboratoryjnych, przede wszystkim zwiększone stężenie przeciwciał anty-TPO u osoby z niedoczynnością tarczycy. Poziom przeciwciał w czasie trwania choroby zmienia się, ale rejestrowanie tych zmian nie ma większego znaczenia diagnostycznego – nie zależy od nich ani sposób leczenia, ani dawki podawanych leków, dlatego lekarze po rozpoznaniu choroby Hashimoto z reguły nie zlecają kolejnych badań anty-TPO. Jeśli badanie potwierdzi wysoki poziom anty-TPO, ale inne parametry, w szczególności poziom hormonu tyreotropiny (TSH), produkowanego przez przysadkę mózgową oraz poziom FT4 czyli hormonu tarczycy, będą w normie, lekarz zapewne nie wdroży żadnego leczenia, a jedynie zaleci okresowe badania tarczycy. Dopiero wzrost stężenia TSH oznacza konieczność rozpoczęcia terapii, bo jest dowodem na niewydolność tarczycy. W obrazie USG, o chorobie Hashimoto świadczy niejednorodność i hipoechogeniczność miąższu. Choroba Hashimoto – przyczyny W chorobie Hashimoto organizm wytwarza przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej (enzymowi występującemu w pęcherzykach tarczycy), nazywane anty-TPO i (często) przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie (anty-Tg). Charakterystyczne są nacieki limfocytów w tarczycy, które niszczą komórki pęcherzykowe. Uszkodzenie gruczołu tarczowego prowadzi do zaburzenia jego funkcji i objawów niedoczynności tarczycy. Choroba o wiele częściej występuje u kobiet. Choroba Hashimoto – przebieg przewlekłego autoimmunologicznego zapalenia tarczycy Choroba może się zacząć od zwiększenia produkcji hormonów tarczycy. Wtedy w pierwszym okresie daje objawy nadczynności, a następnie niedoczynności tego gruczołu. Często okres nadczynności nie występuje albo nie jest zauważany przez chorego i lekarza. Niedoczynność zazwyczaj postępuje w miarę uszkadzania przez proces zapalny tkanek tarczycy. Zdarza się jednak, że poziom hormonów tarczycy przez długi czas utrzymuje się w normie, a objawy nie występują. W większości takich przypadków nie podejmuje się żadnego leczenia, poprzestając na obserwacji. Choroba Hashimoto może przebiegać z prawidłową objętością tarczycy, z wolem lub jako postać zanikowa, gdzie gruczoł tarczowy ulega zmniejszeniu. Choroba Hashimoto – leczenie Nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe, które pozwoliłoby zahamować lub cofnąć chorobę Hashimoto. Leczenie sprowadza się więc do leczenia objawów, tzn. wyrównania poziomu hormonów tarczycy. Ich brak uzupełnia się, podając hormony z zewnątrz, podobnie jak w innych stanach, na przykład po chirurgicznym usunięciu tarczycy. Dawki ustalane są indywidualnie dla każdego chorego. Leczenie substytucyjne prowadzi się już zwykle do końca życia. Usunięcie przyczyny, czyli „nakłonienie” organizmu do zaprzestania produkcji przeciwciał anty-TPO, jest niestety niemożliwe. Warto jednak pamiętać, że dzięki prawidłowo prowadzonemu leczeniu i systematycznym kontrolom lekarskim, niedoczynność tarczycy nie prowadzi do negatywnych konsekwencji zdrowotnych.  Trzeba podkreślić, że utrzymujący się wysoki poziom anty-TPO nie oznacza błędu w leczeniu. Ważny jest tylko poziom hormonów tarczycy i TSH. Jeśli udało się je sprowadzić do normy i ustabilizować, to znaczy, że leczenie jest skuteczne. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIET TARCZYCOWY

08 grudnia 2015

Choroby tarczycy w ciąży – nadczynność i niedoczynność tarczycy

Panuje przekonanie, że jeśli czujemy się „względnie” dobrze, to nie trzeba się badać. Nic bardziej mylnego. Są schorzenia, które w czasie ciąży mogą nie dawać jednoznacznych objawów. Skutkują za to poważnymi problemami zdrowotnymi dla Twojego dziecka. Należą do nich nadczynność i niedoczynność tarczycy Hormony tarczycy odgrywają wiele ważnych ról w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, przemianie materii, metabolizmie, wzroście i rozwoju. Wpływają m.in. na kształtowanie się układu nerwowego, w którym kluczowymi etapami są: okres życia wewnątrzmacicznego oraz wczesny okres noworodkowy. Idealnym stanem jest eutyreoza, czyli równowaga hormonalna, gdy poziomy wszystkich hormonów tarczycy są w normie, z uwzględnieniem zmian zachodzących w czasie ciąży. Zdarzają się jednak odchylenia od normy. Nadczynność tarczycy może m.in. prowadzić do przedwczesnego porodu i niskiej masy dziecka przy porodzie. Z kolei niedoczynność tego gruczołu może skutkować zarówno małą masą urodzeniową noworodka, jak i zwiększeniem ryzyka śmierci wewnątrzmacicznej i okołoporodowej dziecka. Rozpoznanie nadczynności tarczycy jedynie na podstawie objawów jest jednak bardzo trudne lub wręcz niemożliwe. Dzieje się tak dlatego, że sama ciąża o prawidłowym przebiegu skutecznie może te objawy „maskować”. Ciężarne kobiety często skarżą się na nadmierną potliwość, złą tolerancję ciepła, znużenie, szybsze bicie serca. Spośród całej gamy objawów nadczynności należy wymienić również brak przyrostu masy ciała przy prawidłowym odżywaniu się i rozwoju ciąży, drżenie rąk oraz objawy oczne, takie jak wytrzeszcz. Jedną z najczęstszych przyczyn nadczynności tarczycy jest autoimmunologiczna choroba Gravesa-Basedowa, w której wytwarzane są przeciwciała przeciwko receptorowi TSH. Przeciwciała te przechodzą przez barierę łożyskową i mogą powodować poważne zagrożenie dla płodu i noworodka. Niedoczynność tarczycy także przysparza problemów diagnostycznych, ukrywając się pod niepozornymi objawami, takimi jak: uczucie zmęczenia, senność, suchość skóry, uczucie zimna czy zaparcia. Dopiero poważniejsze dolegliwości, w postaci obrzęku powiek, obniżenia barwy głosu czy powiększenia tarczycy, mogą skłaniać do poszukiwania pomocy u lekarza. Najczęstszą przyczyną jest choroba Hashimoto, w której również dochodzi do wytwarzania przeciwciał przeciwtarczycowych, głównie anty-TPO (przeciwko tyreoperoksydazie) lub anty-TG (przeciwko tyreoglobulinie). Do najpoważniejszych powikłań dla płodu należy nieodwracalne uszkodzenie mózgu i obniżenie ilorazu inteligencji u dziecka, do którego może dojść np. przy niedoborze jodu w diecie kobiety ciężarnej. W związku z tym tak ważne jest badanie i ocena funkcjonowania gruczołu tarczowego u kobiety, by uchronić jej dziecko przed poważnymi, a możliwymi do uniknięcia, zagrożeniami. Spośród testów stosowanych w diagnostyce czynności tarczycy w ciąży najbardziej użyteczne oraz najczęściej stosowane są oznaczenia: hormonu tyreotropowego (TSH), wolnej tyroksyny (FT4), wolnej trójjodotyroniny (FT3) oraz tyroksyny całkowitej (T4) i trójjodotyroniny całkowitej (T3). W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości diagnostykę należy rozszerzyć o badania obecności przeciwciał przeciwtarczycowych. Choroby tarczycy w ciąży – kiedy należy wykonać badania? Idealnie jest, jeśli wiemy, jak funkcjonowała tarczyca jeszcze na etapie planowania ciąży, dlatego warto wykonać takie badanie przed ciążą. Jeżeli z różnych przyczyn nie ma takiej możliwości, dobrze jest zrobić badanie w I trymestrze, a najpóźniej na początku trymestru II oraz kilkakrotnie u każdej ciężarnej z chorobami tarczycy w wywiadzie lub z symptomami wskazującymi na ryzyko zaburzeń tarczycowych. Badanie zleca lekarz ginekolog i, w zależności od wyników, decyduje, czy konieczna jest konsultacja endokrynologa. Podstawowe znaczenie w kontroli stanu hormonalnego tarczycy oraz leczenia zarówno jej nadczynności, jak i niedoczynności, mają oznaczenia hormonów we krwi kobiety ciężarnej. Uzyskanie i utrzymanie eutyreozy wymaga regularnej kontroli poziomów wolnych hormonów (FT3 i FT4) i TSH. W zależności od stopnia i tempa wyrównania hormonalnego, badania należy powtarzać co kilka tygodni, średnio raz na miesiąc. Zapraszamy do zapoznania się z naszą ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. ZOBACZ e-PAKIETY CIĄŻOWE ZOBACZ e-PAKIET TARCZYCOWY ZOBACZ e-PAKIET TARCZYCOWY ROZSZERZONY lek. med. Katarzyna Urban

28 kwietnia 2022

Czy dieta wpływa na niedoczynność tarczycy? Co warto jeść, a czego należy unikać?

Niedoczynność tarczycy utrudnia utratę zbędnych kilogramów. Często pojawiają się również objawy, takie jak: suchość skóry, senność, kłopoty z pamięcią czy pogorszenie nastroju. Zmodyfikowanie dotychczasowego żywienia może przynieść wiele korzyści. Dowiedz się, jakie znaczenie ma dieta. Niedoczynność tarczycy częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn. Większość pacjentów wymaga leczenia farmakologicznego z wykorzystaniem lewotyroksyny. Niestety bardzo często należy przyjmować leki do końca życia. Regularne badania, stosowanie się do zaleceń lekarza, a także odpowiednio zbilansowana dieta i umiarkowana aktywność fizyczna pozwalają na poprawę samopoczucia i wyników badań. Co to jest niedoczynność tarczycy? Niedoczynność tarczycy to zaburzenie endokrynologiczne, w którym tarczyca produkuje mniejszą ilość hormonów, niż potrzebuje tego organizm. Tarczyca jest niewielkim narządem, znajdującym się w dolnej części szyi. Odpowiada za produkcję i uwalnianie hormonów T3 i T4, czyli trijodotyroniny i tyroksyny. Pełnią one szereg różnorodnych  funkcji w przemianach metabolicznych organizmu. Praca tarczycy jest kontrolowana przez przysadkę, która uwalnia hormon tyreotropowy (TSH), pobudzający ten narząd do wytwarzania T3 i T4. Do przyczyn niedoczynności tarczycy należą m.in:● choroba Hashimoto,● stan po leczeniu jodem radioaktywnym,● stan po chirurgicznym usunięciu tarczycy. Takie zaburzenia w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy prowadzą do spowolnienia procesów metabolicznych w ludzkim organizmie. Objawy niedoczynności tarczycy Objawy niedoczynności tarczycy wynikają przede wszystkim z nieprawidłowego działania tego narządu. Należą do nich: ● przyrost wagi,● senność,● osłabienie i brak energii,● zaburzenia pamięci i problemy z koncentracją,● odczuwanie zimna,● nadmierna suchość skóry,● pogorszenie nastroju. Dodatkowo u kobiet często występują zaburzenia miesiączkowania, trudności z zajściem w ciążę i donoszeniem jej. U mężczyzn spada popęd seksualny, a także pojawiają się trudności ze wzwodem. Co należy jeść przy niedoczynności tarczycy? Dieta podczas leczenia wielu chorób, w tym niedoczynności tarczycy, może w dużym stopniu poprawić samopoczucie i zdrowie pacjenta. Nie powinna wykluczać zbyt wielu produktów ani też bazować na kilku. Bardzo ważne jest prawidłowe zbilansowanie posiłków, aby zawierały odpowiedni rozkład makroskładników, czyli węglowodanów, tłuszczów i białka. Zbyt ubogi jadłospis może doprowadzić do niedoborów witamin w organizmie. Dieta w niedoczynności tarczycy powinna obfitować w błonnik pokarmowy. Można go znaleźć w produktach pełnoziarnistych, warzywach i owocach. Należy również pamiętać o chudym mięsie, które jest dobrym źródłem białka, niezbędnego do budowy mięśni. Osoby borykające się z tą chorobą powinny stosować dietę bogatą w witaminy i mikroelementy, zwłaszcza:● cynk (jaja, nasiona słonecznika, mięso, nasiona dyni, fasola, ciecierzyca, kiełki pszenicy, grzyby, ostrygi i cebula),● selen (ryby, skorupiaki, orzechy brazylijskie, pełnoziarniste produkty zbożowe),● żelazo (czerwone mięso, ryby, żółtko kurze, zielone warzywa, porzeczki, poziomki, awokado, nasiona roślin strączkowych),● jod (ryby morskie, owoce morza). Dawkowanie witamin powinno być uzależnione od niedoborów, jakie powstały w organizmie. Suplementowanie selenu zależy od właściwej podaży jodu. Komponując odpowiedni jadłospis, nie należy zapominać o tłuszczach. Te pochodzenia zwierzęcego warto zamienić na roślinne, które zawierają kwasy omega-3, a także działają na organizm przeciwzapalnie i wspomagają pracę układu immunologicznego. Czego należy unikać przy niedoczynności tarczycy? Nie wszystkie produkty są zalecane przy niedoczynności tarczycy. Istnieją pokarmy, które zawierają związki zaburzające pracę tarczycy i powodujące przerost gruczołu. Związkami takimi są goitrogeny, substancje wolotwórcze zmniejszające przyswajalność jodu z pożywienia lub zaburzające jego wchłanianie przez tarczycę. Goitrogenysą zawarte w roślinach krzyżowych, czyli w: kapuście, brukselce, kalarepie, jarmużu, brokule, kalafiorze i rzepie. Jarzyny takie nie powinny być one spożywane na surowo przez osoby z niedoczynnością tarczycy. Z diety należy także wyeliminować również: cukier, słodkie napoje, słodycze oraz fast foody. Powinno się unikać soi i produktów mających ją w w składzie. Wszystkie one zawierają substancje, które hamują syntezę hormonów tarczycy. Wiele kontrowersji wzbudza spożywanie glutenu przy problemach z tarczycą. U osób cierpiących na chorobę Hashimoto często współwystępuje celiakia lub nietolerancja glutenu. Stosowanie diety bezglutenowej pozwala na zmniejszenie stanów zapalnych w jelitach. Nie należy jednak samodzielnie rezygnować z jedzenia produktów z glutenem, gdyż ich eliminacja może powodować niedobory witamin, głównie z grupy B. W wypadku osób z nietolerancją laktozy, u których jej spożycie może prowadzić do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego Należy zalecać produkty bez laktozy, np. kokosowe, sojowe lub orzechowe. Zasady żywienia Jedzenie w niedoczynności tarczycy ma duże znaczenie. Pozwala zmniejszyć dolegliwości, poprawić samopoczucie i wyniki badań. Należy wiedzieć, jak powinna wyglądać codzienna dieta. Dorosłe osoby muszą zadbać o odpowiednie nawodnienie organizmu. Zaleca się, aby piły około 2–2,5 litra wody dziennie. Najlepiej sprawdzi się niskosodowa niegazowana woda mineralna. Warto również sięgnąć po ziołowe herbatki. Posiłki powinny być przygotowane w odpowiedni sposób. Zamiast smażenia na tłuszczu warto wybrać duszenie, gotowanie na parze, grillowanie czy pieczenie w folii aluminiowej. Jeśli konieczne jest smażenie na patelni, lepiej wybrać oliwę z oliwek niż masło czy smalec. Ważną zasadą żywienia, nie tylko u osób z niedoczynnością tarczycy, jest spożywanie posiłków o tych samych porach, w odstępach około 3–4 godzin. Należy pamiętać, aby ostatni posiłek był spożywany minimum 2 godziny przed snem. Lepiej wtedy sięgnąć po odżywczą sałatkę lub makaron z chudym mięsem i warzywami niż po tłuste mięso, pizzę czy burgera. Spożywane węglowodany powinny mieć niski indeks glikemiczny. Wiele osób mających niedoczynność tarczycy musi zażywać odpowiednią dawkę lewotyroksyny, która wymaga odstępu między posiłkiem. Jest ona przyjmowana rano, na czczo, minimum 30 minut przed śniadaniem. Pierwszy posiłek powinien być dobrze zbilansowany. Z jego składu lepiej wykluczyć kofeinę, zbyt duże ilości błonnika czy grejpfruty, ponieważ wpływają one negatywnie na wchłanianie leku. Odchudzanie a niedoczynność tarczycy Niestety nieleczona niedoczynność tarczycy negatywnie wpływa na zdrowie. Utrudnia utratę zbędnych kilogramów, a także sprzyja przybieraniu nowych. W poprawie samopoczucia i utracie wagi istotną rolę odgrywa dieta. Warto skonsultować się z dietetykiem, który indywidualnie dopasuje plan żywieniowy. Skuteczna redukcja masy ciała polega na regularnym spożywaniu posiłków o zmniejszonej kaloryczności. Ich wielkość powinna zależeć od aktywności fizycznej, płci, wagi wyjściowej, a także trybu życia. Odchudzanie należy rozłożyć na kilka tygodni lub miesięcy, aby nie dopuścić do wystąpienia efektu jojo, który nie będzie korzystnie działał na ciało i organizm. Odchudzanie przy niedoczynności tarczycy nie jest łatwe. Należy połączyć dietę i wysiłek fizyczny. Zaleca się regularną, umiarkowaną aktywność fizyczną 150 minut tygodniowo. Wprowadzenie tych zmian powinno być sposobem na życie, a nie chwilowym działaniem. A: Sylwia BrodniewskaZ: lek. Agnieszka Żędzian Bibliografia H. Stolińska, D. Wolańska, Składniki pokarmowe istotne w niedoczynności tarczycy, „Żywienie Człowieka i Metabolizm” 2012, nr 3.K. Kolasa, Niedoczynność tarczycy – etiologia i dieta, „Journal of NutriLife” 2021, nr 5.M. Jarosz, H. Stolińska, D. Wolańska, Żywienie w niedoczynności tarczycy, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2016.P. Ihnatowicz, E. Ptak, Masz to we krwi. Morfologia, hashimoto, cholesterol. Wyniki, diety, wskazówki, Wydawnictwo Publicat, Warszawa 2019.
Powiązane badania

TSH
TSH. Oznaczenie stężenia TSH (hormon tyreotropowy, tyreotropina) jest najczulszym badaniem wykrywającymi zaburzenia czynności tarczycy (łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi) oraz umożliwiającym monitorowanie i  ocenę skuteczności leczenia niedoczynności i nadczynności tarczycy. Przy typowym dla nadczynności tarczycy nadmiarze hormonów tarczycowych we krwi stężenie TSH maleje, przy niedoborze hormonów tarczycy w krwi – wzrasta.

FT3
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.  

FT4
Kliniczna ocena stanu czynnościowego tarczycy - diagnostyka i monitorowanie leczenia chorób tarczycy.   Badanie FT4 polega na pomiarze stężeń wolnej frakcji jednego z hormonów tarczycowych (tyroksyny) we krwi. Test ten wykorzystywany jest głównie w diagnozowaniu chorób tarczycy, które przebiegają z nadczynnością lub też niedoczynnością tego narządu. Objawy tych zaburzeń mogą być bardzo zróżnicowane oraz dość znacząco obniżać komfort życia chorego. Jakie są objawy nieprawidłowych poziomów FT4, kiedy należy wykonać badanie oraz o czym mogą świadczyć nieprawidłowe wyniki?
Powiązane pakiety

e-PAKIET TARCZYCOWY
Zestaw badań w Pakiecie Tarczycowym, obejmuje badania krwi, które pozwalają na określenie prawidłowości funkcji gruczołu tarczycy, a w przypadku istnienia patologii, na określenie pierwotnego lub wtórnego charakteru zmian oraz na wskazanie ich autoimmunizacyjnego mechanizmu. Obok znaczenia diagnostycznego, badania są przydatne w monitorowaniu skuteczności terapii chorób tarczycy i określaniu działania leków nietarczycowych. Badania wykonywane we krwi stanowią podstawę dla laboratoryjnego określenia kondycji gruczołu tarczycy. Pomiar stężenia TSH, hormonu tyreotropowego produkowanego przez przysadkę mózgową, jest najczulszym badaniem statusu tarczycy, wykrywającym zaburzenia czynności tarczycy, łącznie z zaburzeniami bezobjawowymi. Stężenie TSH we krwi zmienia się w ostrych i przewlekłych chorobach tarczycy oraz w wyniku stosowania leków. Zmiana stężenia TSH wyprzedza zmianę stężenia hormonów tarczycy, w tym wolnej frakcji tyroksyny (FT4), a amplituda zmian TSH jest znacznie większa. Dla odróżnienia tzw. pierwotnych i wtórnych postaci nadczynności/niedoczynności tarczycy oraz dla wykrycia postaci subklinicznych (bezobjawowych) zaburzeń tarczycy, pomiarowi stężenia TSH powinien towarzyszyć pomiar FT4. Przeciwciała anty-TPO są tzw. autoprzeciwciałami, czyli przeciwciałami skierowanymi przeciwko własnym antygenom organizmu. W przypadku chorób tarczycy immunizującym autoantygenem jest peroksydaza komórek tarczycy (TPO), Nieprawidłowo wysokie stężenie anty-TPO we krwi świadczy o istnieniu autoimmunizacyjnego procesu skierowanego przeciwko tkankom tarczycy, którego konsekwencją może być upośledzenie funkcji gruczołu, sygnalizowane przez nieprawidłowe wyniki pomiarów TSH/ FT4. Identyfikacja anty-TPO jest laboratoryjną podstawą rozpoznania chorób autoimmunizacyjnych (z autoagresji: choroby Hashimoto i Gravesa-Basedowa).

e-PAKIET TARCZYCOWY ROZSZERZONY
Badania zawarte w rozszerzonym pakiecie tarczycowym umożliwiają wykrycie chorób tarczycy, ocenę ich charakteru (nadczynność, niedoczynność) oraz przyczyn (zaburzenia pierwotne i wtórne, podłoże autoimmunologiczne). Pomiar TSH pozwala najszybciej wykryć zaburzenia tarczycy, nawet w momencie, kiedy poziomy hormonów tarczycy - FT3 i FT4 pozostają w normie. Stąd też badanie to często jest pierwszym i jedynym laboratoryjnym testem w diagnostyce chorób tarczycy. Ocena poziomów hormonów tarczycy przydatna być jednak może przy podejrzeniu innych niż pierwotne przyczyn chorób tarczycy (np. drugorzędowa niedoczynność/nadczynność tarczycy) oraz u pacjentów leczonych z powodu chorób tarczycy. Autoimmunologiczne podłoże chorób tarczycy wykazać można oceniając miano przeciwciał: anty-TPO, anty-TG i TRAb. Anty-TPO w znacznie podwyższonym mianie (500-kilka tysięcy) charakterystyczne jest dla zapalenia tarczycy w chorobie Hashimoto, choć występować też może w chorobie Gravesa-Basedowa. Niższe miana anty-TPO mogą wskazywać na inne choroby tarczycy, ale obserwowane są też u zdrowych ludzi. Ocena przeciwciał przeciw receptorowi TSH (TRAb) jest najbardziej przydatna w różnicowaniu choroby Gravesa-Basedowa od choroby Hashimoto w stadium nadczynności i od poporodowego zapalenia tarczycy. Miano przeciwciał przeciw tyreoglobulinie (anty-TG) może być podwyższone w różnych chorobach tarczycy, głównie wynikających z niedoboru jodu i zapaleń tego narządu. Interpretacji wyników badań z rozszerzonego pakiety tarczycowego dokonywać powinien lekarz, z uwzględnieniem klinicznego stanu pacjenta i wyników badań obrazowych.