Zapalenie woreczka żółciowego – objawy, przyczyny, leczenie

Zapalenie pęcherzyka (woreczka) żółciowego to stan zapalny tego narządu, zwykle będący konsekwencją niedrożności dróg żółciowych spowodowanej obecnością kamienia. 

Choroba może rozwijać się na podłożu kamicy żółciowej lub występować niezależnie od niej – wówczas określana jest jako zapalenie niekamicze. Rozwija się u ok. 10% chorych, zwykle jako następstwo chorób ogólnoustrojowych.

Zmiany zapalne powstają w wyniku utrudnionego odpływu żółci z pęcherzyka żółciowego lub nawet całkowitego zamknięcia jego światła. Może również powstać w następstwie obrzęku błony śluzowej przewodu pęcherzykowego, infekcji bakteryjnej czy obecności nowotworu zwężającego światło przewodów żółciowych.

Wyróżnia się zapalenie pęcherzyka żółciowego o przebiegu ostrym oraz przewlekłym. Ostre zapalenie to wystąpienie nagłego silnego bólu o charakterze kolki i szybkie narastanie dolegliwości wymagających zazwyczaj pilnej interwencji lekarskiej. Przewlekłe natomiast to nawracające dolegliwości bólowe o mniejszej intensywności.

Ostre kamicze zapalenie pęcherzyka występuje u 10-20% chorych z objawową kamicą pęcherzyka żółciowego.

Zapalenie woreczka żółciowego – przyczyny

Fizjologicznie żółć produkowana przez wątrobę spływa do woreczka, gdzie jest magazynowana i zagęszczana. Po spożyciu pokarmu, szczególnie obfitującego w tłuszcze, następuje skurcz pęcherzyka i jego zawartość spływa przez przewód pęcherzykowy do dwunastnicy. Czynniki zakłócające skład i proporcje żółci takie jak: zastój, nadmierne wysycenie cholesterolem i lipidami, nieprawidłowy proces zagęszczania sprzyjają wytrącaniu się kamieni żółciowych. Zastój żółci w pęcherzyku w wyniku niedrożności dróg żółciowych lub upośledzonego opróżniania pęcherzyka żółciowego wywołuje jego stan zapalny. Co z kolei prowadzi do uszkodzenia błony śluzowej i jej niedokrwienia. Powikłaniem może być zakażenie bakteryjne, a nawet martwica i perforacja.  

Do czynników sprzyjających wytrącaniu się złogów w drogach żółciowych należą:

• wiek powyżej 40 r.ż.,
• płeć żeńska,
• czynniki hormonalne np. liczne ciąże,
• cukrzyca,
• otyłość,
• hipertriglicerydemia, czyli zwiększone stężenie triglicerydów w surowicy krwi,
• stan po zabiegach chirurgicznych np. resekcja żołądka,
• szybka utrata masy ciała,
• mała aktywność fizyczna,
• skłonność genetyczna.

Zapalenie woreczka żółciowego – objawy

• Kolka żółciowa – to napadowy, bardzo silny, szybko narastający ból, utrzymujący się powyżej 5 godzin z towarzyszącym dyskomfortem, uczuciem ciężkości w prawym podżebrzu lub nadbrzuszu. Może promieniować do prawej łopatki, prawego braku lub środkowej części pleców,
• nudności, wymioty,
• tkliwość w prawym podżebrzu,
• objaw Murphy’ego: głęboki wdech nasila ból w trakcie badania palpacyjnego prawego podżebrza i zatrzymuje wdech,
• może wystąpić gorączka.

Przewlekłe zapalenie woreczka żółciowego – objawy

Przewlekłe zapalenie pęcherzyka żółciowego rozwija się po ustąpieniu ostrego stanu, gdy na skutek przewlekłego podrażnienia i nawracających napadów kolki dochodzi do włóknienia i obkurczenia pęcherzyka, co upośledza magazynowanie i opróżnianie żółci. Kamienie żółciowe okresowo blokują ujście przewodu pęcherzykowego. W ścianie pęcherzyka mogą występować owrzodzenia i blizny, a wewnątrz gromadzi się tzw. szlam żółciowy, czyli zagęszczona żółć.

Do objawów należą:

• nawracająca kolka żółciowa lub bolesność w nadbrzuszu,
• zwykle bez gorączki lub stan podgorączkowy,
• wzdęcia, nudności, wymioty,
• nietolerancja niektórych pokarmów zwłaszcza tłustych, pikantnych.

Dolegliwości bólowe są o mniejszym nasileniu niż w zapaleniu ostrym, mogą promieniować do środkowej części pleców lub prawej łopatki i być niekiedy przyczyną pomyłek diagnostycznych lub braku rozpoznania przez długi czas.

Zapalenie przewlekłe ma tendencję do nawrotów.

Bezkamicze zapalenie pęcherzyka żółciowego

To przyczyna 5-10% stanów ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego. Przyczyną tego zapalenia nie jest kamica żółciowa a inne, zwykle ostre stany chorobowe jak np. zaburzenia czynności pęcherzyka i dróg żółciowych. Do czynników sprzyjających wystąpieniu tego schorzenia zaliczamy:

• poważny zabieg chirurgiczny lub ciężka choroba (rozległe oparzenia, sepsa, uraz, wstrząs),
• długotrwałe głodzenie lub żywienie pozajelitowe,
• cukrzyca,
• niedobór odporności,
• autoimmunologiczne zapalenie naczyń np. guzkowe zapalenie tętnic, toczeń układowy rumieniowy,
• niedrożność dróg żółciowych spowodowana przez nowotwór.

Najczęściej ta jednostka chorobowa dotyczy pacjentów starszych, osłabionych, w stanie krytycznym. Jest stanem zagrażającym życiu.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego – rozpoznanie

• Rozpoznanie ustala się na podstawie wyników badań laboratoryjnych wskazujących na zaburzenia funkcji wątroby i dróg żółciowych oraz badań obrazowych umożliwiających ocenę pęcherzyka żółciowego i struktur sąsiednich. w badaniach laboratoryjnych stwierdza się: wzrost liczby krwinek białych (leukocytoza), wzrost CRP, czyli wskaźnika stanu zapalnego, niekiedy wzrost aktywności enzymów w obrębie prób wątrobowych  czy enzymu trzustkowego amylazy i lipazy.
• badania obrazowe:
  • USG – w czasie, którego stwierdza się obecność złogów w pęcherzyku, pogrubienie ścian pęcherzyka czy obecność płynu okołopęcherzykowego, chociaż małe złogi mogą nie być widoczne,
  • RTG – dzięki niemu możliwe jest wykrycie złogów w pęcherzyku,
  • TK – przydatna w wykrywaniu powikłań oraz w niekamiczym ostrym zapaleniu pęcherzyka,
  • cholescyntygrafia – badanie obrazowe z użyciem znacznika radioaktywnego szybko ulegającemu rozkładowi.

Zapalenie pęcherzyka żółciowego – leczenie

• Postępowanie dietetyczne – w czasie ostrego zapalenia dieta ścisła, nawadnianie,
• leki przeciwbólowe – łagodzą ból i zmniejszają stan zapalny,
• leki rozkurczowe – rozkurczają mięśniówkę dróg żółciowych, ułatwiają przepływ żółci
• antybiotykoterapia – stosowana w celu usunięcia infekcji bakteryjnej, która może leżeć u podstaw zapalenia,
• cholecystektomia – czyli usunięcie pęcherzyka żółciowego, wskazane przy ostrym zapaleniu, wykonywane najczęściej metodą laparoskopową. Niekiedy stosowane jest również usuwanie kamieni żółciowych co pozwala zachować jego funkcje.

Skłonność genetyczna do tworzenia się kamieni żółciowych sprawia, że po usunięciu pęcherzyka mogą one powstawać w przewodach żółciowych, prowadząc do nawrotu dolegliwości bólowych i konieczności dalszego leczenia. 

Zapalenie pęcherzyka żółciowego – dieta

W ostrym zapaleniu stosowana jest dieta ścisła ze względu na to, że w większości wypadków wymagana jest interwencja medyczna.

Po przebytym leczeniu chirurgicznym ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego czy w trakcie przewlekłego zapalenia, niezwykle istotne jest stosowanie odpowiedniej diety opartej na kilku zasadach:

• ubogotłuszczowa, oparta na węglowodanach,
• unikanie słodyczy, słodkich napojów, tłuszczów zwierzęcych (mięsa, wędliny, tłuste sery),
• tłuszcz w diecie tylko pochodzenia roślinnego (oliwa z oliwek, olej rzepakowy),
• unikanie obfitych posiłków, zmniejszenie objętości posiłków na rzecz ich ilości do 5-6 dziennie,
• posiłki regularne o stałych porach,
• wyeliminowanie potraw smażonych, pieczonych na rzecz gotowanych i duszonych,
• unikanie produktów ciężkostrawnych: rośliny strączkowe, kapustne, ostre przyprawy,
• wyeliminowanie alkoholu, produktów wysoko przetworzonych.

Błonnik zawarty w pokarmach może wspomagać trawienie i ułatwiać wydalanie żółci, co przekłada się na działanie zapobiegające tworzeniu się kamieni i zapaleniu pęcherzyka. Jednak w niektórych przypadkach przewlekłego zapalenia może nasilać dolegliwości.

U większości pacjentów ostre zapalenie zaczyna ustępować po około 2-3 dniach. Jednak nie należy zwlekać z wizytą u lekarza, gdyż powikłania nieleczonego zapalenia pęcherzyka mogą być niebezpieczne.

Powikłania przebytego ostrego zapalenia pęcherzyka żółciowego zdarzają się u ok. 10-30% pacjentów i należą do nich:

• ropniak pęcherzyka żółciowego – to nagromadzenie się ropy powstałej z zakażenia bakteryjnego, wewnątrz pęcherzyka, prowadzące do silnych dolegliwości bólowych,
• perforacja i martwica pęcherzyka żółciowego, czyli jego przedziurawienie, stan wymagający pilnej interwencji chirurgicznej ze względu na rozwijające się zapalenie otrzewnej,
• ropień wątroby,
• przetoka między pęcherzykiem żółciowym a jelitem – przedostanie się dużych złogów do jelita może spowodować żółciową niedrożność jelit.

Mgr Renata Grzelik