30 maja 2022 - Przeczytasz w 3 min

Zespół nerczycowy – czym się charakteryzuje?

Zespół nerczycowy to zbiór objawów chorobowych, do rozwoju których dochodzi w przebiegu określonych schorzeń nefrologicznych. Związany jest bezpośrednio ze zbyt duża utratą przez nerki białka wydalanego z moczem. Pojawienie się zespołu nerczycowego może prowadzić do wystąpienia licznych, niebezpiecznych powikłań. Jakie są najczęstsze przyczyny zespołu nerczycowego, jakie są jego objawy oraz w jaki sposób stawiane jest rozpoznanie?

zespół nerczycowy

Co to jest zespół nerczycowy?

Zespół nerczycowy to zbiorcze określenie na dolegliwości chorobowe, które rozwijają się w przebiegu nadmiernej utraty białka z organizmu wraz z moczem. Do rozpoznania zespołu nerczycowego niezbędne jest współwystępowanie kilku objawów. Są to:

  • Znaczący białkomocz, który wynosi więcej niż 3,5 grama na dobę lub też więcej niż 50 miligramów na kilogram masy ciała na dobę,
  • Występowanie charakterystycznych obrzęków,
  • Spadek stężenia białka we krwi (ze względu na utratę białka wraz z moczem),
  • Wzrost stężenia lipidów we krwi.

Zespół nerczycowy może pojawiać się w przebiegu wielu schorzeń, które związane są z zaburzeniami czynności nerek. Należy uważać, aby nie pomylić zespołu nerczycowego z zespołem nefrytycznym. W zespole nefrytycznym białkomocz jest mniej nasilony, występuje jednak dodatkowo nadciśnienie tętnicze oraz obecność między innymi krwinek czerwonych w osadzie moczu. Zespoły te cechują się także różnymi przyczynami, przebiegiem oraz leczeniem.

Zespół nerczycowy – objawy

Objawy zespołu nerczycowego wynikają bezpośrednio z opisanych powyżej zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu. Najczęstsze dolegliwości, które można zaobserwować w przebiegu zaawansowanego zespołu nerczycowego to:

  • Rozwój obrzęków – szczególnie na kończynach dolnych, w okolicach kostek oraz na twarzy;
  • Bladość skóry;
  • Pienienie się moczu, związane z obecnością dużych ilości białka;
  • Uczucie duszności,
  • Zwiększenie obwodu brzucha, wynikające z gromadzenia się płynu przesiękowego w otrzewnej (wodobrzusze);
  • Rozwój niedokrwistości (anemii);
  • Uogólnione pogorszenie samopoczucia;
  • Pogorszenie apetytu.

Czasami w przebiegu zespołu nerczycowego może pojawiać się nadciśnienie tętnicze, jednak nie jest to typowe dla tej jednostki chorobowej. W znaczącej większości przypadków zespołowi nerczycowemu będą towarzyszyły dodatkowe objawy, związane ze schorzeniem, które stanowi przyczynę rozwoju tego zaburzenia.

W przypadku długotrwałego, nieleczonego zespołu nerczycowego może dochodzić do rozwoju groźnych powikłań zdrowotnych. Obejmują one m.in. zwiększone ryzyko rozwoju licznych zakażeń, rozwój całkowitej niewydolności nerek, a także powikłania związane z obrzękiem płuc i mózgu. Z tego powodu zespół nerczycowy oraz jego przyczyny każdorazowo wymagają pogłębionej diagnostyki i właściwego leczenia.

Zespół nerczycowy – przyczyny

Bezpośrednią przyczyną rozwoju zespołu nerczycowego są uszkodzenia naczyń krwionośnych, które tworzą kłębuszki nerkowe. Kłębuszki nerkowe to mikroskopijne struktury naczyniowe stanowiące element nefronów. Zlokalizowane są wewnątrz nerek i odpowiadają za powstawanie moczu pierwotnego na drodze filtracji kłębuszkowej. W przebiegu zespołu nerczycowego ten proces filtracji ulega zaburzeniu, a do moczu dostają się elementy, które w warunkach fizjologicznych nie powinny przenikać przez ściany naczyń krwionośnych.

Wyróżnia się dwie główne grupy przyczyn zespołu nerczycowego. Dzieli się je na przyczyny pierwotne oraz przyczyny wtórne.

Przyczyny pierwotne związane są bezpośrednio z uszkodzeniami tkanek budujących nerki. Zalicza się do nich m.in. choroby takie choroby jak:

  • Zmiana minimalna (MCD) – choroba ta stanowi najczęstszą przyczynę omawianego zespołu u dzieci;
  • Nefropatia błoniasta;
  • Różnego typu kłębuszkowe zapalenia nerek;
  • Ogniskowe, segmentalne stwardnienie kłębuszków nerkowych;
  • Zakrzepica żył nerkowych.

Przyczyny wtórne zespołu nerczycowego to choroby ustrojowe, które wpływają na cały organizm, jednocześnie prowadząc do rozwoju zaburzeń w pracy nerek. Są to np.:

  • Cukrzyca oraz towarzysząca jej nefropatia cukrzycowa,
  • Toczeń rumieniowaty układowy,
  • Zespół Sjögrena,
  • Amyloidoza.

Do wystąpienia zespołu nerczycowego może prowadzić także długotrwałe stosowanie niektórych leków, w tym niesterydowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) oraz niektórych antybiotyków i leków stosowanych w farmakoterapii nadciśnienia tętniczego.

Jakie badania wykonać w zespole nerczycowym?

Podstawowym badaniem diagnostycznym, które pozwala na wykrycie zaburzeń związanych z zespołem nerczycowym są badania moczu. Dzięki przeprowadzeniu tych badań możliwe jest wykrycie proteinurii, czyli nadmiernego wydalania białka przez nerki. Dodatkowo, lekarz może zlecić inne badania diagnostyczne, które pozwolą na precyzyjne określenie stopnia nasilenia zmian chorobowych oraz na wykrycie bezpośrednich przyczyn rozwoju zespołu nerczycowego. Badania te obejmują m.in. dobową zbiórkę moczu, lipidogram, proteinogram krwi lub pomiar stężenia kreatyniny. Dokładny zakres badań diagnostycznych zależy jest od indywidualnych uwarunkowań chorobowych osoby badanej.

Rozwój zespołu nerczycowego często wskazuje na różnego typu poważne choroby. Z tego powodu, w przypadku zaobserwowania opisywanych powyżej objawów należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza, który na podstawie obrazu klinicznego prezentowanego przez pacjenta oraz jego historii dolegliwości będzie w stanie zaplanować odpowiednią diagnostykę oraz wdrożyć stosowne leczenie.

Źródła:

https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51929,zespol-nerczycowy

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/nephrotic-syndrome/symptoms-causes/syc-20375608 https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/nephrotic-syndrome-adults

Podobne artykuły

09 maja 2022

Badania nerek – jakie należy wykonać?

W zależności od potrzeb – kontroli stanu zdrowia czy też monitorowania zaawansowania procesu chorobowego – ocena wydolności i funkcjonowania nerek może opierać się na analizie laboratoryjnej parametrów moczu i krwi, diagnostyce obrazowej nerek oraz w ostateczności badaniu materiału biopsyjnego. Przeprowadzane badania pozwalają lekarzowi określić stopień uszkodzenia narządu oraz służą ocenie skuteczności leczenia. Na czym polegają badania stosowane w diagnostyce funkcji nerek? badania nerek Jakie badania wykonuje się w diagnostyce chorób nerek? Badania służące ocenie stanu zdrowia nerek polegają na pomiarze w surowicy i moczu stężeń substancji wydalanych przez nerki, badaniach obrazowych nerek (np. urografia), oraz fizyko – chemicznym i morfologicznym badaniu moczu. W schorzeniach układu moczowego, znajomość zależności pomiędzy poszczególnymi parametrami analiz, jest kluczowym elementem służącym postawieniu prawidłowej diagnozy. Pełen obraz funkcji nerek daje zestawienie wyników ogólnego i specjalistycznego badania moczu wraz z wynikami badań krwi, badań obrazowych i histopatologicznych. Badanie ogólne moczu Badanie ogólne moczu jest jedną z najczęściej wykonywanych analiz laboratoryjnych. Przemawia za tym łatwość pozyskania materiału do badania, diagnostyczne znaczenie wyników i niewielki koszt usługi. W diagnostyce chorób nerek i dróg moczowych badanie ogólne moczu jest badaniem przesiewowym, pozwalającym na wykrycie patologii jeszcze w okresie bezobjawowym. Służy określeniu fizyko – chemicznych właściwości moczu (badanie metodą paskową) i identyfikacji znajdujących się w nim elementów morfotycznych (badanie mikroskopowe). Wykonuje się go głównie w laboratoriach medycznych w pracowni analitycznej, ale także na oddziałach i izbach przyjęć, na których traktowane jest jako badanie przyłóżkowe. Po odpowiednim poinstruowaniu, badanie moczu po części może zostać wykonane samodzielnie w domu pacjenta. Analiza próbki moczu Poranną próbkę moczu do analizy ogólnej pozyskuje się głównie w trakcie mikcji (oddawania moczu), oraz zabiegów: cewnikowania lub przez nakłucie nadłonowe. Analiza odbywa się przy użyciu wieloparametrowych testów paskowych, wykrywających jednocześnie albuminę, azotyny, bilirubinę, ciała ketonowe, ciężar właściwy, erytrocyty, glukozę leukocyty, pH, urobilinogen, ale także kwas askorbinowy. Reakcja chemiczna odczynników umieszczonych na pasku testowym ze związkami zawartymi w moczu, prowadzi do zmiany zabarwienia pola testowego. Wyniki otrzymuje się przez odczytanie za pośrednictwem analizatora lub wzroku, zmiany zabarwienia pól reakcyjnych. Kolejnym etapem analizy jest mikroskopowe badanie osadu moczu po jego odwirowaniu, polegające na policzeniu w kilku polach widzenia elementów morfotycznych moczu (krwinek białych, czerwonych, komórek nabłonkowych, wałeczków, śluzu, bakterii, kryształów). Co pokazują wyniki badań moczu? Wyniki tego badania pozwalają ustalić pochodzenie erytrocytów i komórek nabłonkowych, oraz przed wykonaniem badania mikrobiologicznego bliżej określić przyczynę infekcji (bakterie, grzyby, pierwotniaki). Wyniki badania ogólnego moczu dają podstawę do postawienia wstępnej diagnozy chorób nerek, chorób uwarunkowanych genetycznie (specyficzny zapach), chorób metabolicznych w tym także cukrzycy. Wyniki nieprawidłowe kwalifikują pacjenta do wykonania badań specjalistycznych, przeprowadzanych głównie w oparciu o dobową zbiórkę moczu i biochemiczną analizę jego zawartości. Specjalistyczne badanie moczu Specjalistyczne badania moczu polegają na analizie jakościowej, służącej stwierdzeniu obecności danej substancji w moczu, lub analizie ilościowej, czyli pomiarze stężenia substancji czy też wydalania dobowego. Badania te, wykonywane są w automatycznych analizatorach, wyłącznie w laboratorium medycznym w wyspecjalizowanych pracowniach biochemii, toksykologii i immunochemii. Do grupy badań specjalistycznych zalicza się pomiar klirensu kreatyniny, stężenia elektrolitów, związków azotu, albuminy, białek specyficznych moczu, hormonów, leków, środków narkotycznych, toksyn i związków powstałych w wyniku wrodzonych zaburzeń metabolicznych. W ocenie sprawności filtracyjnej nerek, produkt metabolizmu azotowego – kreatynina jest parametrem należącym do grupy najczęściej analizowanych w dobowej zbiórce moczu. Znajomość stężenia kreatyniny w moczu i surowicy, oraz ilości moczu wydalonego w ciągu doby pozwala na wyliczenie klirensu tej substancji, czyli ilości osocza oczyszczanego przez nerki z kreatyniny w jednostce czasu. Za istotnym w klinice znaczeniem tego parametru przemawia fakt, że jest on miarą filtracji kłębuszkowej – GFR, którego spadek zawsze świadczy o malejącej liczbie czynnych nefronów i spadku wydolności narządu. Prawidłowo przeprowadzona dobowa zbiórka moczu, w której porcja moczu porannego jest odrzucona, a każda następna wraz z ostatnią porcją przypadającą na 24 – tą godzinę trwania zbiórki oddana jest do pojemnika, to klucz do uzyskania informacji na temat rzeczywistej wartości klirensu kreatyniny. Do równie ważnych i często wykonywanych badań specjalistycznych, oceniających integralność i funkcję filtracyjną nerek, należy pomiar ilości białka wydalanego z moczem. Fizjologicznie, białko – głównie albumina i uromodulina – wydalane jest w ilości nieprzekraczającej 150 mg/24h. Taka ilość białka jest niewykrywalna rutynową, paskową metodą badania moczu. Pozytywny wynik testu paskowego uzyskuje się dopiero przy utracie albuminy powyżej 200mg/l. Mniejsze ilości białka w moczu (mikroalbuminuria) – świadczące o wczesnym stadium choroby nerek (nefropatii cukrzycowej, nadciśnieniowej) – wykrywa się jedynie przy użyciu automatycznych analizatorów i metod immunochemicznych. Przyczynę i miejsce ucieczki białek do moczu, ustalić można przez zastosowanie techniki elektroforezy i ocenę selektywności białek moczu (proteinogram białek moczu). Na podstawie frakcji białek uzyskanych w rozdziale, stwierdza się czy utrata następuje przez uszkodzoną błonę filtracyjną kłębuszków nerkowych, cewki, czy też obecność białek w moczu jest skutkiem rozrostu nowotworowego. Zajęcie nerek przez proces chorobowy wiąże się z rozregulowaniem mechanizmów odpowiedzialnych za właściwy poziom elektrolitów. Sytuacja ta zmusza do kontroli poziomu elektrolitów w surowicy, ale także w moczu. Nerki są najważniejszym narządem regulującym gospodarkę sodowo – potasową organizmu. W przypadku ich dysfunkcji obserwuje się zaburzenia w proporcji wydalanych elektrolitów, m.in. zmniejszone wydalanie potasu (osłabienie siły mięśni, zaburzenia pracy serca) oraz zatrzymywaniem sodu przez nerki (obrzęki). Badanie mikrobiologiczne moczu Badanie mikrobiologiczne moczu jest nieodzownym elementem diagnostyki i leczenia zakażeń układu moczowego np. zapalenia pęcherza. Pozwala na wyizolowanie patogenu odpowiedzialnego za stan zapalny dróg moczowych oraz oszacowanie liczebności bakterii w mililitrze moczu (bakteriuria). Na podstawie wyniku zawierającego opis gatunku patogenu i antybiogramu, możliwe jest wdrożenie właściwego leczenia, minimalizującego niepowodzenie terapii. Wiarygodność wyników zwiększa się przy właściwym pobraniu próbki, polegającym na pozyskaniu moczu ze środkowego strumienia po wcześniejszym dokładnym oczyszczeniu okolic cewki moczowej. Badania biochemiczne krwi Ważnym elementem laboratoryjnej oceny funkcji nerek jest biochemiczna analiza surowicy, polegająca na pomiarze stężeń substancji wydalanych w głównej mierze przez nerki. W surowicy najczęściej oznaczanymi parametrami są produkty metabolizmu azotowego, elektrolity oraz białko. Uzyskanie pełnego obrazu stanu narządu możliwe jest tylko wtedy, gdy analiza moczu zestawiona zostaje z wynikami analiz krwi. Produkty metabolizmu azotowego – kreatynina, mocznik, kwas moczowy W diagnostyce laboratoryjnej chorób nerek zastosowanie znalazła analiza stężeń produktów metabolizmu azotowego. Za użytecznością tych związków, przemawia fakt, że eliminowane są z organizmu głównie przez nerki (~ 100 % kreatynina, ~ 90 % mocznik, ~ 70 % kwas moczowy), oraz wzrost stężenia tych substancji w surowicy, przy równoczesnym zmniejszeniu wydalania z moczem świadczy o upośledzeniu funkcji filtracyjnej narządu. Elektrolity – sód, potas Zaburzenia elektrolitowe spowodowane chorobą nerek mogą prowadzić do szeregu powikłań, m.in. zaburzeń rytmu serca, a także porażennej niedrożności jelit. Hiperkaliemia, czyli wzrost stężenia potasu we krwi jest przyczyną zaburzeń rytmu serca. Zatrzymanie przez chore nerki sodu, zwiększa ilość wody w organizmie i stanowi przyczynę powstawania obrzęków. Ze względu na poważne konsekwencje nieprawidłowych stężeń elektrolitów we krwi, takie parametry jak potas i sód są monitorowane na bieżąco w przebiegu chorób nerek o różnej etiologii. Białko całkowite i albumina Białko całkowite i albumina należą do grupy regularnie monitorowanych parametrów u pacjentów z chorobami nerek. Albumina jest białkiem wydalanym w największym stopniu przez nerki objęte procesem chorobowym. Jej funkcja w organizmie polega na utrzymaniu prawidłowego ciśnienia onkotycznego i transporcie szeregu substancji. Zmniejszenie poziomu tego białka i jego ucieczka z moczem wiąże się z powstawaniem obrzęków, a stężenie w surowicy poniżej 20g/L jest stanem zagrażającym życiu. Z tego też powodu, oznaczenie poziomu albuminy nie tylko w moczu, ale i w surowicy jest istotnym elementem diagnostyki i znalazło zastosowanie w laboratoryjnej ocenie funkcji nerek. Nerkowe zespoły utraty białka prowadzące do obniżenia poziomu białka całkowitego to przede wszystkim zespól nerczycowy, prawie w 80 % przypadków wywołany kłębuszkowe zapalenie nerek, nefropatia cukrzycowa, nefropatia toczniowa oraz amyloidoza nerek. Badania obrazowe nerek Najczęściej wykonywanym badaniem obrazującym nerki jest USG. Pozwala na ocenę wielkości i struktur narządu, przestrzeni płynowych (zaburzenia w odpływie moczu) oraz przepływu krwi. Urografia rentgenowska pozwala z kolei na monitorowanie odpływu moczu z dróg moczowych. Umożliwia zobrazowanie przeszkód w układzie moczowym oraz uwidocznienie nieprawidłowości anatomicznych i uchyłków. Zlecanymi w praktyce lekarza nefrologa badaniami są również tomografia komputerowa, rezonans magnetyczny i scyntygrafia. Większość z badań obrazujących nerki wymaga podania środka kontrastowego, który pozwala na lepsze uwidocznienie struktur badanego obszaru. W przypadku kontrastu wydalanego z moczem, należy pamiętać, aby po wykonanym badaniu wypić zgodnie z zaleceniami zwiększoną ilość płynów, która pozwoli na szybsze wypłukanie go z organizmu. Jest to działanie profilaktyczne mające na celu zapobiegnięcie uszkodzenia nerek przez substancje zawarte w kontraście. Badanie biopsyjne nerki Biopsja nerki, czyli badanie polegające na pobraniu jej fragmentu i mikroskopowej ocenie stanu narządu jest badaniem ryzykownym, niosącym za sobą duże ryzyko powikłań. Biopsja nerki jest zasadna tylko wówczas, jeśli dostarcza informacji istotnych diagnostycznie, prognostycznie i terapeutycznie. Najczęściej wykonywana jest w przypadku diagnostyki zespołu nerczycowego (masywnej utraty białka z moczem), ostrego uszkodzenia nerek (zagrażająca życiu niewydolność nerek) i zaburzeń funkcji nerki przeszczepionej. Zawsze powikłaniem biopsji nerki jest krwinkomocz, natomiast wśród groźniejszych powikłań zabiegu wymienia się krwiomocz, krwawienie do przestrzeni zaotrzewnowej oraz krwiaki. Ze względu na duże ryzyko obarczające pacjenta, biopsji nie wykonuje się np. u pacjentów z jedną nerką, wielotorbielowatością lub ze schyłkową niewydolnością nerek. W przypadku diagnostyki zmian nowotworowych, fragment do analizy histopatologicznej pobiera się już w trakcie zabiegu operacyjnego, mającego na celu usunięcie podejrzanej zmiany.

09 maja 2022

Ból nerek – o czym może świadczyć?

Ból jest bardzo nieprzyjemnym doznaniem dla każdego człowieka, jednak w organizmie pełni niezwykle istotną funkcję. Doznania bólowe informują nasz mózg o potencjalnym uszkodzeniu tkanek i zagrożeniu chorobą, na które powinniśmy niezwłocznie zareagować. Nerki chorują podstępnie, a większość chorób nerek nie daje dolegliwości bólowych, stąd upośledzenie funkcji nerek u pacjentów diagnozuje się na zaawansowanym, trudnym do wyleczenia etapie.  Jakim chorobom nerek towarzyszy ból? Z czego wynika ból nerek i czym się charakteryzuje? Ból – rzadki objaw chorób nerek Choroby nerek nawet kilka lat mogą przebiegać bezobjawowo, a niepokojące objawy obserwuje się dopiero po utracie połowy czynnego miąższu narządu, czyli tak naprawdę wtedy, kiedy „znika” jedna nerka! Wśród najczęściej występujących objawów chorób nerek wymienia się obrzęki, problemy z oddawaniem moczu, nadciśnienie i towarzyszące mu bóle głowy, osłabienie, anemię, senność, szybką męczliwość, duszność, utratę wagi i spienienie moczu. Ból, który w organizmie pełni funkcję ostrzegawczą przed zagrożeniem chorobą, w przypadku nerek pojawia się stosunkowo rzadko. Towarzyszy kamicy moczowej lub chorobom, które przebiegają z powiększeniem objętości narządu oraz prowadzą do rozciągnięcia i podrażnienia bogato unerwionej torebki nerkowej. Lokalizacja bólu nerek Ból nerek opisywany jest indywidualnie przez odczuwających go pacjentów. Jednym doskwiera po bokach pleców, innym w ich środkowej części. Często dotyczy jednak okolicy lędźwiowej. W zależności od przyczyny dolegliwości, ból nerki może promieniować do jamy brzusznej lub pachwiny i miednicy mniejszej. Może mieć charakter ciągły, nawracający, ostry, ustępujący lub przewlekły, kolkowy, pulsujący lub tępy. Ból nerki – przyczyny Jakie są przyczyny bólu nerek? Z jakimi chorobami są one powiązane? Kamica moczowa Kamica moczowa jest chorobą, w której kamienie mogą lokalizować się w różnych odcinkach układu moczowego. Ze względu na umiejscowienie kamienia moczowego dzielimy ją na kamicę nerkową, moczowodową oraz kamicę pęcherza moczowego. Przemieszczanie się kamieni moczowych w układzie moczowym jest źródłem bardzo silnych dolegliwości bólowych. W przypadku kamicy nerkowej lub moczowodowej ból nerek ma charakter kolki, najczęściej zlokalizowany jest jednostronnie w okolicy lędźwi, czyli dolnej części pleców i promieniuje do krocza, pęcherza i cewki moczowej. Można określić go jako pulsujący i falujący, a momenty jego natężenia wynikają z cyklicznego ruchu moczowodów, zastoju moczu i wzrostu napięcia torebki nerkowej. Bólowi często towarzyszy krwiomocz. W momencie przemieszczenia się kamienia do pęcherza dolegliwości bardziej przypominają objawy zapalenia pęcherza z towarzyszącymi problemami w wydaleniu moczu. Kamicy moczowej poza bólem lędźwi mogą towarzyszyć bóle brzucha, nudności i wymioty, problemy z oddawaniem moczu, dreszcze i gorączka. Ze względu na możliwość całkowitego zatrzymania odpływu moczu, dolegliwość wymaga pilnej interwencji lekarskiej. Torbiele nerek Wielotorbielowate zwyrodnienie nerek jest przykładem wrodzonej choroby nerek, której w obrazie klinicznym dominują dolegliwości bólowe. Bolące nerki są skutkiem podrażnienia i rozciągnięcia bogato unerwionej torebki nerkowej przez liczne torbiele zlokalizowane w miąższu narządu. Ból dotyczy zarówno jamy brzusznej, jak i okolicy lędźwiowej, ma tendencje do przewlekania i przebiega z różnym nasileniem. Bardzo silny ból towarzyszy powikłaniu choroby, jakim jest m.in. krwawienie do torbieli. Odmiedniczkowe zapalenie nerek Odmiedniczkowe zapalenie nerek jest spowodowane najczęściej przez bakteryjne zakażenie układu moczowego i rozwija się w konsekwencji zapalenia pęcherza. Do typowych objawów należy tępy ból w okolicy lędźwiowej, natomiast objawami towarzyszącymi jest wysoka temperatura, wymioty i dolegliwości związane z utrudnionym i bolesnym oddawaniem moczu. Nowotwór nerki Wśród nowotworów nerek najczęściej diagnozowanym jest rak nerkowokomórkowy, natomiast drugim co do częstości – rak z komórek nabłonka przejściowego dróg moczowych. Nowotwory nerki diagnozowane są zazwyczaj przypadkiem w trakcie rutynowo zlecanych badań obrazowych np. USG. W przypadku późnych etapów zaawansowania choroby pojawia się triada objawów, wśród których występuje ból w okolicy lędźwiowej o charakterze tępym lub kolkowym. Pozostałe dwa objawy to wyczuwalny guz w jamie brzusznej oraz zauważalny przez pacjenta krwiomocz. Uraz nerki W konsekwencji uderzenia, upadku, stłuczenia, wypadku komunikacyjnego w którym dochodzi do uszkodzenia struktur nerki mogą powstawać krwiaki, lokalizujące się głównie pod torebką nerkową. Zwiększając objętość narządu powodują rozciągnięcie bogato unerwionej torebki nerkowej i silne dolegliwości bólowe. Dolegliwości bólowe dotyczą okolicy lędźwiowej lub okolicy bocznej pleców. Często promieniują do jamy brzusznej lub klatki piersiowej. Na uraz i przyczynę dolegliwości wskazuje zasinienie „uderzonego” miejsca. Bólowi w ~95% przypadków towarzyszy krwiomocz, który pacjenci określają jako brunatny lub w kolorze ciemnego piwa.  Diagnostyka różnicowa bólu nerek W przypadku opisanych chorób, ból nerek rzadko jest pojedynczym objawem. Często towarzyszu mu dolegliwości dyzuryczne i inne (bolesność towarzysząca oddawaniu moczu, skąpomocz, ból dolnej części brzucha, nudności itp.), które dodatkowo wskazują na chorobę toczącą się w układzie moczowym. Ból okolicy lędźwiowej niekoniecznie musi być związany z chorobą nerek. Może być skutkiem zwyrodnień w obrębie lędźwiowego odcinka kręgosłupa, przeciążenia tego odcinka, przetrenowania lub naciągnięcia mięśni pleców. W różnicowaniu bólu nerek od innych dolegliwości bólowych pomaga objaw Goldflama. Badanie przeprowadza lekarz, który w odpowiedni sposób uderza okolicę lędźwiową, prowadząc do wstrząśnięcia nerki. Bólowa reakcja na uderzenie wskazuje na choroby nerek, wykluczając tym samym inne przyczyny bólu. Należy jednak pamiętać, że objaw Goldflama może być ujemny przy początkowych stadiach choroby nerek. Pomocne w diagnostyce różnicowej bólu okolicy lędźwiowej są badania obrazowe np. USG. Umożliwiają potwierdzenie obecności kamieni moczowych, torbieli, krwiaka czy też nowotworu. Uwidoczniają również poszerzenie struktur odpowiedzialnych za odprowadzenie moczu, co może wskazywać na jego zastój jako przyczynę dolegliwości bólowych. Ważnym elementem ustalenia przyczyn bólu nerki są także badania laboratoryjne. Jednym z przykładów jest badanie mikrobiologiczne moczu, które umożliwia dokładne określenie patogenu odpowiedzialnego za infekcję dróg moczowych i powodowane nią dolegliwości bólowe oraz dobranie celowanego oraz skutecznego leczenia. Leczenie bólu nerek W leczeniu bólu nerek bardzo istotne jest podawanie szybko działających leków przeciwbólowych i rozkurczowych, mających na celu poprawę stanu pacjenta. Najistotniejsze jest jednak ustalenie przyczyny wystąpienie bólu, leczenie choroby podstawowej i eliminacja czynnika etiologicznego odpowiedzialnego za ból. W przypadku infekcji dróg moczowych będzie to antybiotykoterapia, w przypadku kamicy moczowej – leczenie eliminujące kamienie z układu moczowego (np. kruszenie kamieni nerkowych za pomocą lasera), w przypadku nowotworów będzie to interwencja chirurgiczna i chemioterapia. Uraz nerki wymaga leczenia przeciwbólowego oraz kilkudniowego pozostania w łóżku do momentu ustąpienia krwiomoczu. Problem stanowi wielotorbielowate zwyrodnienie nerek, w którym ze względu na brak leczenia przyczynowego, jedynym sposobem eliminacji bólu jest terapia przeciwbólowa. Literatura: Interna Szczeklika. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021.Pain management in patients with chronic kidney disease and end-stage kidney disease. Roy PJ, Weltman M, Dember LM, Liebschutz J, Jhamb M; HOPE Consortium. Curr Opin Nephrol Hypertens. 2020 Nov;29(6):671-680. doi: 10.1097/MNH.0000000000000646. PMID: 32941189Polycystic kidney disease. Bergmann C, Guay-Woodford LM, Harris PC, Horie S, Peters DJM, Torres VE. Nat Rev Dis Primers. 2018 Dec 6;4(1):50. doi: 10.1038/s41572-018-0047-y. PMID: 30523303 Myśliwiec M. (red.). Nefrologia. Wielka interna. Medical Tribune Polska, Warszawa 2017.Urazy nerek – objawy i diagnostyka. Ząbkowski, T., Skiba, R., Grabińska, A., Maliborski, A., Syryło, T., & Zieliński, H. (2013). Pediatria i Medycyna Rodzinna, 9(3), 263–266.

20 listopada 2019

Choroby nerek – objawy, profilaktyka, diagnostyka

Nerki to jeden z najważniejszych narządów w naszym organizmie. Oczyszczają krew z toksyn, regulują poziom płynów i zakwaszenie organizmu. Choroby nerek mogą rozwijać się przez wiele lat bez charakterystycznych objawów, doprowadzając w konsekwencji do ich nieodwracalnego uszkodzenia. Co zrobić by zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Jakie badania wykonać i kiedy warto udać się do lekarza? Funkcje nerek Przez nerki przepływa codziennie kilkaset litrów krwi, która jest oczyszczana z toksyn i nadmiaru wody. Narząd ten reguluje również stężenie jonów i poziom ciśnienia tętniczego. Najważniejsze funkcje nerek to: wydalnicza – usuwanie produktów przemiany materii, leków, toksyn oraz nadmiaru wody z organizmu homeostatyczna – czyli utrzymywanie stałości środowiska wewnętrznego. Nerki zapewniają prawidłowe ciśnienie tętnicze krwi oraz prawidłowe stężenie elektrolitów w tkankach i płynach organizmu (sodu, potasu, magnezu, wapnia, fosforu). Odgrywają istotną rolę w utrzymywaniu równowagi kwasowo-zasadowej. wewnątrzwydzielnicza – nerki wytwarzają erytropoetynę (hormon regulujący proces tworzenia krwinek czerwonych w szpiku kostnym), a także biorą udział w przemianie witaminy D, niezbędnej w utrzymywaniu prawidłowego stanu układu kostnego. Profilaktyka chorób nerek Jak zadbać o to, by jak najdłużej zachować prawidłowe funkcjonowanie nerek? Warto regularnie badać ciśnienie krwi i wykonywać badania profilaktyczne  – laboratoryjne i obrazowe (np. USG). Poza tym unikać dużych ilości środków przeciwbólowych bez recepty i zrezygnować z używek (papierosy, alkohol). Warto również utrzymywać prawidłową masę ciała, zapewnić odpowiednią ilość płynów (2 litry dziennie) i zdrową dietę z ograniczoną ilością soli i białka. W przypadku zdiagnozowania cukrzycy lub nadciśnienia tętniczego (schorzeń, które najczęściej prowadzą do przewlekłej choroby nerek), należy ściśle przestrzegać zaleceń lekarskich. Choroby nerek objawy Zmiany w oddawaniu moczu – bardzo mała lub bardzo duża ilość wydalanego moczu (niezwiązana z ilością przyjmowanych płynów), częste oddawanie moczu w nocy Zmiany w wyglądzie moczu – zmiany koloru: bardzo ciemny lub bardzo jasny, obecność krwi, zmętnienia, nieprzyjemnej woni, pienienie się moczu Obrzęki poranne Nadciśnienie Brak apetytu, nudności, wymioty Łatwe męczenie się, osłabienie, kłopoty z koncentracją. Niektóre symptomy mogą pozostać niezauważone lub błędnie przypisane innym schorzeniom. Warto skonsultować się z lekarzem jeśli zauważymy u siebie lub swoich bliskich takie nietypowe objawy chorób nerek: bóle w dole pleców przypominające bóle kręgosłupa suchość skóry obniżona odporność (częste infekcje), łatwe powstawanie siniaków zaburzenia smaku nadmierna senność lub bezsenność bóle głowy bóle kości i stawów Badania diagnostyczne nerek Najważniejsze badania laboratoryjne pozwalające ocenić pracę nerek to: badanie ogólne moczu, stężenie mocznika i kreatyniny (z wyliczonym GFR – wskaźnikiem przesączania kłębuszkowego), stężenie sodu, potasu, fosforu nieorganicznego i wapnia, poziom kwasu moczowego, morfologia krwi, wskaźnik ACR – albumina/kreatynina w moczu, albumina w dobowej zbiórce moczu (DZM) czy klirens kreatyniny  – badanie polegające na oznaczeniu stężenia kreatyniny w surowicy oraz w moczu pochodzącym z dobowej zbiórki. Badanie ogólne moczu to przesiewowy test pozwalający ocenić funkcjonowanie nerek, stan dróg moczowych, ale również wykryć inne schorzenia jak cukrzyca czy choroby wątroby. Oznaczanie poziomu mocznika i kreatyniny jest przydatne w ocenie zdolności wydalniczej nerek, szczególnie oszacowanie współczynnika filtracji kłębuszkowej eGFR. Jest on wyliczany na podstawie stężenia kreatyniny, wieku i płci. Obniżenie jego wartości poniżej 60 ml/min/1,73m2 jest jednym z objawów upośledzenia czynności nerek. Innym sposobem określania filtracji nerkowej jest oznaczanie klirensu kreatyniny, jest to jednak metoda niewygodna do przeprowadzenia a przez to mniej dokładna. Albumina w DZM oraz wskaźnik ACR pozwalają na wczesne wykrycie uszkodzenia bariery filtracyjnej nerek. Określenie wskaźnika ACR – albumina/kreatynina  w pojedynczej próbce moczu jest obecnie zalecane ze względu na prostotę wykonania i wyeliminowanie efektu rozcieńczenia moczu. Poziom kwasu moczowego jest pomocny przy ocenie funkcji wydalniczej nerek (wzrasta w przewlekłej chorobie nerek), w różnicowaniu przyczyn kamicy moczowej oraz w diagnostyce dny moczanowej. Oznaczanie poziomu jonów w surowicy – sodu, potasu, chlorków, wapnia, fosforu nieorganicznego służy ocenie czynności nerek oraz wykrywaniu powikłań przewlekłej choroby nerek. Badanie morfologii krwi pozwala na wykrycie niedokrwistości będącej powikłaniem przewlekłej choroby nerek. Jak się przygotować do badań diagnostycznych nerek? Krew do badań  laboratoryjnych powinna być pobrana na czczo w godzinach porannych lub przedpołudniowych, po nocnym wypoczynku. Badanie ogólne moczu wymaga pobrania pierwszej porannej próbki moczu ze środkowego strumienia, po uprzednim umyciu okolicy cewki moczowej. Badania nie należy wykonywać po wysiłku fizycznym i w czasie menstruacji. Natomiast badania wykonywane z dobowej zbiórki moczu wymagają  zebrania wszystkich porcji moczu uzyskanych pomiędzy drugim oddaniem moczu dnia pierwszego zbiórki a pierwszą porcją dnia kolejnego. Warto zaopatrzyć się w miarowe naczynie do tego celu przeznaczone. Następnie należy zmierzyć całą objętość zgromadzonego moczu, zamieszać i pobrać do pojemniczka ok. 50 ml. Przed oznaczaniem poziomu albuminy w moczu (wskaźnik ACR lub albumina w DZM) należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i nie wykonywać tego badania w trakcie infekcji dróg moczowych oraz w trakcie miesiączki. Do oznaczenia albuminy i kreatyniny w celu wyliczenia wskaźnika ACR zalecane jest pobranie  pierwszej lub drugiej porannej porcji moczu. mgr Renata Grzelik Laboratoria Medyczne DIAGNOSTYKA Zapraszamy do zapoznania się z ofertą pakietów badań dostępnych w sklepie internetowym. sprawdź e-PAKIET Nerkowy Piśmiennictwo: – Szczeklik A. (red): Choroby wewnętrzne. Stan wiedzy na rok 2011, Medycyna Praktyczna, Kraków 2011. – Neumeister B., Besenthal I., Böhm B.O.: Diagnostyka Laboratoryjna. Poradnik kliniczny. Elsevier Urban & Partner, Wrocław 2013. – Solnica B. (red): Diagnostyka laboratoryjna. PZWL Warszawa 2014.
Powiązane badania

Mocz - badanie ogólne
Badanie przesiewowe w kierunku chorób nerek i układu moczowego oraz nieprawidłowości przemian metabolicznych organizmu, zwłaszcza związanych z chorobami wątroby i z cukrzycą.

Proteinogram
Proteinogram,  elektroforetyczna  analiza białek surowicy krwi.